సంస్కృతశిక్షణమ్

సంస్కృత శిక్షా

సంస్కృత భాషా శిక్షణే భవతామ్ సర్వేషామ హార్దమ స్వాగతమ్।
నమో నమః।
సంస్కృతమ్ అత్యంతమ్ సరలా భాషా।
సంస్కృతే సంభాషణమ్ ఇతోపి సరలమ్।
వయమ సర్వే అపి స్వల్పేణ ప్రయత్నేన నిత్య జీవనే సంస్కృతస్య ఉపయోగమ్ కర్త్తుమ శక్నువః।
ఆగచ్ఛన్తు।

వయమ్ ఏదానీమ సంస్కృత సంభాషణస్య అభ్యాసమ్ కుర్మః।

ఆరమ్భే మమ పరిచయ వదామి।

మమ నామ గజేన్ద్రః।
భవతః నామ కిమ్? (పు.)
భవత్యాః నామ కిమ్?(స్త్రీ.)
ఉత్తిష్ఠతు। వదతు। మమ నామ కిమ?
మమ నామ లక్ష్మీః/శ్రీః/లతా/రమా/ప్రీతి/ప్రభా/స్వాతి।
మమ నామ రామః/శ్యామః/రాజేన్ద్రః।

భవతః నామ గజేన్ద్రః।
సమీచీనమ్।

భవత్యాః నామ కిమ?
మమ నామ రజ్య లక్ష్మీ।
న రాజ్య లక్ష్మీః।
మమ నామ రాజ్య లక్ష్మీః।
బహు సమీచీనమ్।
సంస్కృతేణ ప్రథ పరిచయః కరణీయః ఇతి భవంతః జ్ఞాతవంతః।
ఉత్తిష్ఠతు। ఆగచ్ఛంతు।
సః ఉదయనః। సః శశిధరః।
సః కః।

సః ఉదయనః। సః శశిధరః।

ఉత్తమమ్।
అభినయమ్ కుర్వంతు। వదంతు।
సః శ్రీ అరవిన్దః। సా శ్రీమాఁ।
సః కః। సా కా।

సః శ్రీ అరవిన్దః। సా శ్రీమాఁ।

సః కః।సా కా।
సః రామః।సా ప్రియా।

కా శ్రీ మాఁ। సా శ్రీ మాఁ।

తత్ ఫలమ్। తత్ పుస్తకమ్। తత్ కృష్ణఫలకమ్।

తత్ కిమ్। కిమ్ పుస్తకమ్।

కిమ్ వాతాయనమ్।

ఏషః మంజునాథః। సః ఉదయనః।
ఏషః కః। సః కః।
ఏషా ప్రియా। సా శ్రీమాఁ।
ఏషా కా। సా కా।
ఏతత్ పుస్తకమ్/ఉపనేత్రమ్/కఙ్కతమ్।
తత్ కృష్ణఫలకమ్/ఫలమ్।
ఏతత్ కిమ్। తత కిమ్। ఏషః(పు.)/ఏషా(స్త్రీ.లి.)/ఏతత(నపు.లి.)- లగ వస్తుక హేతు।
సః/సా/తత- దూర వస్తుక హేతు।

ఇదానీమ్ అహమ్ ఏకమ్ ఏకం వస్తుం దర్శయామి। ఏతత కిమ్।

తత ఉపనేత్రమ। తత పర్ణమ్।
ఇదానీమ భవంతః ఏకమ్ ఏకం వస్తుం దర్శయతు। ఏతత కిమ్? ఏతత కిమ్? పృచ్ఛతు।

తత యుతకమ్- (అంగా)।

పేన- లేఖనీ। పేంసిల- అఙ్కణీ।
ఏతేషామ్ శబ్దానామ అభ్యాసం కృతవంతః। ఏతేషామ్ ఉపయోగః కథమ్ కరణీయః ఇత్యపి భవంతః జ్ఞాతవంతః।

ఫలమ్/లేఖనీ/చశకః/జలమ్/ధనస్యుతః అస్తి।
ధనమ్ నాస్తి।

శ్రీ అరవిన్దః కుత్ర అస్తి।
సర్వత్ర అస్తి।
యుతకమ్ కుత్ర అస్తి।
అత్ర అస్తి।
వాయుః సర్వత్ర అస్తి।
జలమ్ కుత్ర అస్తి।
అన్యత్ర అస్తి।
భవతః వాహనః కుత్ర అస్తి।
తత్ర అస్తి।

సుభాషితమ్


సంస్కృత సాహిత్యే సుభాషితానామ్ నితరామ వైశిష్ట్యమ అస్తి। సుష్ఠి భాషితమ సుభాషితమ। ఉత్తమమ్ వచనమేవ సుభాషితః। అపార జీవనానుభవః సుభాషితేషు నిహితః భవతి।
వయమ ఇదానీమ ఏకం సుభాషితమ్ శ్రుణ్వః।

ఉద్యమనైవ సిధ్యంతి కార్యాణి న మనోరథైః। నహి సుప్తస్య సింహస్య ప్రవిశంతి ముఖే మృగా।
వయమ్ ఇదానీమ యత సుభాషితమ్ శ్రుతవన్తః తస్య అర్థః ఏవమస్తి।
మనుష్యఃప్రయత్నమ్ న కరోతి చేత్ కిమపి ఫలమ్ న సిధ్యతి। కేవలమ్ ఇచ్ఛాః సంతి చేత్ కార్యమ్ న సిధ్యతి। సింహః అత్యంతం బలవానః అస్తి। సః మృగరాజః అస్తి।తథాపి సింహః ప్రత్నం కరోతి చేతేవ ఆహారం ప్రాప్నోతి। మృగః ఆగత్య స్వయమేవ సింహస్య ముఖే న పతతి।ప్రత్నం న కుర్మః చేత్ కించిదపి ఫలమ్ న సిధ్యతి। వయమపి అవశ్యం ప్రత్నం కుర్మః।


కథా
అహమ్ ఇదానీమ ఏకం కథా వదామి। లఘు కథా సరలాం కథా అస్తి।సంస్కృతే కథా శ్రవణేన భాషాభ్యాసః శీఘ్రమ్ భవతి। భవంతాః సావధానేన కథామ్ శ్రుణవంతు।
ఏకః కాకః అస్తి। సః కాకః తృషితః అస్తి। తస్య బహు పిపాసా భవతి। జలమ్ పాతవ్యమ ఇతి ఇచ్ఛా భవతి। కాకః జలస్య అంవేషణం కరితి। అత్ర పశ్యతి। తత్ర పశ్యతి। సర్వత్ర పశ్యతి। కుత్రపి జలం నాస్తి। కాకః అగే-అగ్రే గచ్ఛతి। దూరే ఏకం ఘటం పశ్యతి।కాకస్య బహుసంతోషః భవతి। సః ఘటస్య సమీపం గచ్ఛతి। ఘటస్య ఉపరి ఉపవిశతి। పశ్యతి। ఘటే జలమ్ అస్తి। పరంతు స్వల్పం జలమ్ అస్తి। కాకః జలమ్ పాతుమ న శక్నోతి। కిం కరోమి-ఇతి చింతయతి। సః కాకః బుద్ధిమానస్తి। సః అన్యత్ర గచ్ఛతి। శిలాఖణ్డమ్ ఆనయతి। ఘటే పూరయతి। పునః గచ్ఛతి। శిలాఖణ్డమ్ ఆనయతి। పూరయతి। ఏవమేవ బహువారః కరోతి।
జలమ్ ఉపరి-ఉపరి ఆగచ్ఛతి। జలం బహిః ఆగచ్ఛతి। కాకస్య బహుసంతోషః భవతి।సః జలం పిబతి।ఆనన్దేన జలం పిబతి। అనన్తరం దూరం గచ్ఛతి।కాకః చతురః అస్తి ఖలు।చతురః కాకః।
కథాయాః అర్థః జ్ఞాతః?


ప్రయాణ-గీతమ్

పదం ధరతి ప్రవర్ధతే, భారతీయ వీర సైనికః। పదే పదే దృశ్యతే, తస్య దేశప్రేమ గుణః। పదం ధరతి ప్రవర్ధతే, భారతీయ వీర సైనికః।
గాయతి దేశ భక్త్తి గీత,స్వతంత్రతా రక్షకః। హస్తే అస్తి శోభితః త్రివార్ణికః ధ్వజః, పదం ధరతి ప్రవర్ధతే, భారతీయ వీర సైనికః।
మస్తకే లేపిత చన్దనః హస్తే అస్తి శస్త్రః, యతః హృదయే వసతి వీరతా, శత్రు భవతి క్షయః।
పదం ధరతి ప్రవర్ధతే, భారతీయ వీర సైనికః।

॥సిద్ధిరస్తు॥
II.
ఇతి భవంతః సర్వే పూర్వతన్ పాఠేవ జ్ఞాతవంతః।సంస్కృతేన ప్రథమ పరిచయః ప్రాప్తవ్యః। అద్య అన్యేనక్రమేణ అపి పరిచయస్య అన్యేషామ్ అపి అభ్యాసం వయం కుర్మః।

అహం గజేన్ద్రః। భవాన్ కః। అహం శిక్షకః। భవతీ కా। అహమ్ అభినేత్రీ। అహం ఛాత్రా। అహం వైద్యా।
అహం గృహిణీ। అహం కృషకః। అహం శిక్షికాః। అహం పాచకః। అహం తంత్రజ్ఞః। అహం తంత్రజ్ఞా।
ఏతద్ వాక్యద్వయం యోజయిత్వా వయం పరిచయం వదామః। ఏతైవ సుఖేన పరిచయం వదామః।మమ నామ గజేన్ద్రః। అహం శిక్షకః। ఏతేన క్రమేణ భవంతః వదంతు। భవాన వదతు। మమ నామ ఇందుశేఖరః।అహం తంత్రజ్ఞః।
మమ నామ రాజలక్ష్మీః। అహం అభినేత్రీ। సః ఉదయనః। సః ఛాత్రః। సః ఛాత్రః వా। ఆమ్। సః ఛాత్రః।
తత్ర కృష్ణఫలకమ వా?
ఆమ్। తత్ర కృష్ణఫలకమ్। న। సః వైద్యః న। ఏతత్ ఫేనకమ వా। ఆమ్। తత ఉపనేత్రమ్/కఙ్కతమ్। ప్రశాంతః సజ్జనః వా।
సంస్కృతం సరలం వా।
సంస్కృతం మధురం వా।
ఆమ్। సత్యమ్।

ఇదానీమ అహం వదామి। భవంతః అపి అభినయం కుర్వంతు।

ఉత్తిష్ఠతు। తస్య నామ ఉదయనః। తస్య నామ కిమ్। కస్య నామ ఇందుశేఖరః। తస్యాః నామ చన్ద్రికా। తస్యాః నామ కిమ్। కస్యాః నామ చన్ద్రికా।
ఏతస్య నామ ఇన్దుశేఖరః। తస్య నామ కిమ్।
సాధుః। తస్యాః నామ శ్రీలక్ష్మీః। కస్యాః నామ శ్రీలక్ష్మీః। తస్య నామ ఇందుశేఖరః। ఏతస్య నామ సుధీరః। తస్యాః నామ శాంతలా। ఏతస్యాః నామ రాజలక్ష్మీః।
ఘటీ। సుధీరస్య ఘటీ।
కస్య ముఖమ్। సుధీరస్య ఉపనేత్రమ్। నాశికా। కర్ణః। గీతాయాః ఘటీ। గీతాయాః ఘటీ। గీతాయాః స్యూతః। కస్యాః కరవస్త్రమ। దదాతు। కస్యాః కుఞ్చికా। సీతాయాః। లతాయాః। సా దేవీ। దేవ్యాః నామ కిమ్। దేవ్యాః నామ సరస్వతీ। కస్యాః ఆభూషణమ్। నర్తక్యాః ఆభూషణమ్। కస్యాః కణ్ఠాహారః। గృహణ్యాః క్ణ్ఠాహారః। పార్వతీ। పార్వత్యాః। పుస్తకస్య నామ శ్రీమదభాగవదగీతా। కావ్యస్య నామ అభిజ్ఞానశాకుంతలమ్। అస్మాకం దేశస్య నామ భారతమ్। శిక్షకస్య నామ విశ్వాసః। గీతాయాః। ప్రియాయాః। రాజేశ్వరయాః। శ్రీలక్ష్మ్యాః। రామః అస్తి। సర్వే రామస్య వదంతి। కృష్ణస్య। ప్రమోదస్య। బాబూలాలస్య। రమానన్దస్య। రామశరణస్య।
రాధేశ్యామస్య। శిక్షకస్య। లేఖకస్య। ఛాత్రస్య।
ఫలస్య। పుష్పస్య। మన్దిరస్య। నగరస్య। సీతాయాః। రాధాయః। అనితాయాః। మాలవికాయాః। కవితాయాః। సుశీలాయాః। గఙ్గాయాః। శారదాయాః। భారత్యాః। నద్యాః। లేఖన్యాః। రాఖ్యాః। అఙ్కన్యాః। రామస్య। రామః దశరథస్య పుత్రః।
కృష్ణః కస్య పుత్రః। కృష్ణః వసుదేవస్య పుత్రః। రామః కస్యాః పతిః। రామః సీతాయాః పతిః। లక్ష్మణః ఉర్మిలాయాః పతిః।
కృష్ణః రుకమణ్యాఃపతిః।
దిల్లీ భారతస్య రాజధానీ। బేఙ్గలురు కర్ణాటకస్య రాజధానీ। బాల్మీకిః రామాయణస్య లేఖకః। వ్యాసః మహాభారతస్య లేఖకః।
వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకమ్ అభ్యాసం కుర్మః। అహమ్ ఏకం కోష్ఠకం దర్శయామి। సర్వే అభ్యాసః కుర్మః।
దశరథస్య పుత్రః రామః। శివస్య పుత్రః గణేశః। రావణస్య పుత్రః మేఘనాదః। అర్జునస్య పుత్రః అభిమన్యుః। రఘువంశస్య లేఖకః కాలిదాసః। రామాయణస్య లేఖకః బాల్మీకిః। సీతాయాః పతిః రామః। ఉర్మిలాయాః పతిః లక్ష్మణః।
సత్యభామాయాః పతిః కృష్ణః।
పార్వత్యాః పతిః ।
దేవక్యాః
మన్దోదరయాః దమయనత్యాః గాన్ధీ మహాభాగస్య మహోదయస్య రేణు మహోదయాయాః మేరీ మహాభాగాయాః

సుభాషితమ్

వయమ్ ఇదానీమ్ అద్యాపి ఏకస్య సుభాషితస్య అభ్యాసః కుర్మః। భవంతః ఇదానీం సుభాషితమ్ శ్రుణవంతు।
అయం నిజః పరోవేత్తి గణనా లఘుచేతసామ్। ఉదారచరితానాం తు వసుధైవ కుటుమ్బకమ్॥
ఇదానీం యత్ సుభాషితమ్ శ్రుణ్వంతః తస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। లోకే ద్వివిధాః జనాః భవతి। కేచన్ లఘు మనస్కాః।తే చింతయంతి, ఏషః మమ జనః। ఏషః మమ జనః న। ఇతి చింతయంతి। అన్యే కేచన్ సంతి, మహాత్మానామః। ఉదార చ్రితాః। తే చిన్తయన్తి-జగత ఏవ మమ కుటుమ్బః। లఘు కుటుమ్బః। తేషాం దృష్టయాసమగ్రః ప్రపఞ్చఃఏవ మమ కుటుమ్బః। సజ్జనాః ఏవం చింతనం కుర్వంతి। ధన్యవాద:।
కథా
అహం ఇదానీమ్ ఏకం లఘుకథాం వదామి।
కాశీః నగరే ఏకః మహాన్ పణ్డితః ఆసీత్। సః బహుషు శాస్త్రేషు పారంగతః ఆసీత్। తస్య సమీపే బహుఛాత్రాః అధ్యయనం కుర్వంతి స్మ। తస్య ఖ్యాతిః సర్వత్ర ప్రసారితా ఆసీత్। అతః దూర-దూరతః ఛాత్రాః ఆగచ్ఛంతి స్మ।
ఏకదా కశ్చన్ శిష్యః తస్య సమీపమ్ ఆగతవాన్। సః గురోః నమస్కారం కృత్వా పృష్ఠవాన్- భోః। అహం భవతః సమీపే అధ్యయనం కర్త్తుమ ఇచ్ఛామి। అతః మామ శిష్యత్వేన స్వీకరోతు। ఇతి సః ఉక్తవాన్। కింతుః సర్వేషామ ఛాత్రాణాం బుద్ధి పరీక్షాం కృత్వా ఏవ తాన స్వీకరోతి స్మ। అతః ఏతస్య అపి బుద్ధి పరీక్షాం కర్త్తుమ సః ఏకం ప్రశ్నం పృష్ఠవాన। భోః వత్సః। దేవః కుత్ర అస్తి। ఇతి పృష్ఠవాన। తదా శిష్యః ఉక్తవాన। భగవన్। దేవః కుత్ర నాస్తి। సః సర్వోవ్యాపీ అస్తి। ఇతి। ప్రస్నరూపేణ ఏవ గురుః పృష్ఠవాన। ఏతస్య ఉత్తరమ్ శ్రుత్వాగురుః అత్యన్తం సంతుష్టః జాతః। సః హర్షేణ తమ్ ఆలిఙ్గితవాన। తమ ఉక్తవాన అపి। భోః వత్సః। భవాన్ బుద్ధిమాన్ బాలకః అస్తి। భవంతమ్ అహం శిష్యత్వేన నిశ్చయేన స్వీకరోమి। సత్యం దేవః సర్వవ్యాపి అస్తి। ఇతి తమ ఉక్తవాన, శిష్యత్వేన అంగీకృతవాన। ఏవం సః శిష్యః తత్రైవ విద్యాభ్యాసం కృతవాన,గురోః ఆశీర్వాదం ప్రాప్తవాన। భవన్తః కథామ్ అర్థః జ్ఞాతవంతః కిల।

శీతం స్నానమ్


ఉదేతి సూర్యః కుక్కుటః గాయతి। కృషకః ఉత్థతి పుష్పం వికసతి। చటకా విచరతి,ఆకాశ మధ్యే,
శీతకాలే జలం శీత భవతి, బాలః ఉత్థతి స్నానం లబ్ధే,
స్నానం కృత్వా సా స్ఫురతి।
NEW LESSON
వయమ్ ఇదానీమ అతి సరలాం రమ్యాం కథాం శ్రుణ్వః। ఏకామ్ కథాం వదామి। కశ్చన్ వృద్ధః అస్తి। తస్య శక్తిః నాస్తి। జీర్ణమ్ శరీరమ్ అస్తి। చలితిమ్ శక్నుమ న। సః బుభుక్షితః అస్తి। సః ఏకమ్ వనమ్ గచ్ఛతి। వనే సర్వత్ర భ్రమణమ్ కరోతి। ఖదితుమ్ కిమపి లభ్యతే వా ఇతి సర్వత్ర భ్రమణం కరోతి। సః ఏకంవృక్ష సమీపమ్ గచ్ఛతి। వృక్షం పశ్యతి। ఉత్తమాని ఫలాని సన్తి। కింతు ఫలాని ఉపరి సన్తి। సః వృద్ధః చిన్తయతి। ఫలాని ఉపరి సన్తి। అహం నిస్పృహః అస్మి, కథం ప్రాప్నోమి। కిమ్ కరోమి। ఇతి చిన్తయతి। వృక్షః ఉన్నతః అస్తి। అహం నిష్యప్తః అస్మి। ఆరోహణ కర్త్తుమ్ న శక్నోమి। కిమ్ కరోమి। కథం ఫలం ప్రాప్నోమి। ఇతి చిన్తయతి। వృక్షస్య ఉపరి వానరాః సన్తి। వృద్ధః ఏకః ఉపాయః కరోతి। ఏకం శిలాఖణ్డం స్వీకరోతి। శిలాఖణ్డం ఉపరి క్షిపతి। వనరాః కుపితః భవన్తి। ఫలాని అధః క్షిపన్తి। వృద్ధః సంతోషేణ ఫలం సర్వమ ఖాదతి। బహుసంతుష్టః భవతి।కథాయాః అర్థః జ్ఞాతవంతః। ఆమ్ జ్ఞాతవంతః। ధన్యవాదః। నమోనమః।

మమ్ నామ గజేన్ద్రః। భవత్యాః నామ్ కిమ్? మమ్ నామ రమా। భవతః నామ కిమ్? సమీచీనమ్।
ఉత్తిష్ఠతు।
ఆగచ్ఛతు। గచ్ఛతు। రోహిత ఆగచ్ఛతు। రోహితః కిమ్ కరోతి?
రోహితః గచ్ఛతి। రోహితః ఆగచ్ఛతి। ఉపవిశతు। అభిరామః ఉపవిశతి। ఉత్తిష్ఠతు। అభిరామః ఉత్తిష్ఠతి। సునీతా పిబతి। ఆస్థా పిబతి।
ఓమ గచ్ఛతి। ఖాదతు।
సా ఖాదతి। ఆస్థా ఖాదతి। శ్రుతిః కిమ్ కరోతి। శ్రుతిః ఖాదతి। స్నేహా కిమ్ కరోతి। స్నేహా పఠతి। లిఖతు। ఆస్థా లిఖతి। అశ్వనీ హసతు। ఆస్థా హసతు। ఆస్థా హసతి। సుమన్తః హసతి। పశ్యతు। సుమన్తః పశ్యతి। ప్రియఙ్కా వదతు। కృష్ణఫలకం తత్ర అస్తి। ప్రియఙ్కా వదతి। ఆగచ్ఛతు। క్రీడతు। ఆస్థా ఆగచ్ఛతి।
క్రీడతి।
గచ్ఛతి పఠతి లిఖతి సః ఏషః సా ఏషా భవాన భవతీ
భవాన ఉత్తిష్ఠతి। భవాన ఉపవిశతి। భవతీ లిఖతి। భవతీ పఠతి। అహం గచ్ఛామి। అహం ఆగచ్ఛామి। అహం ఉపవిశామి। అహం ఉత్తిష్ఠామి। అహం పిబామి। అహం ఖాదామి। అహం క్రీడామి। అహం హసామి। అహం పఠామి। అహం లిఖామి। అహం వదామి। భవాన కిమ్ కరోతి। అహం పశ్యామి। భవాన ఉత్తిష్ఠతు। భవాన ఉపవిశతు। భవతీ పఠతి। భవతీ పఠతు। భవతీ లిఖతి। భవతీ లిఖతు। భవతీ పశ్యతి। భవతీ పశ్యతు। భవతీ గచ్ఛతి। భవతీ ఆగచ్ఛతి। భవతీ ఉపవిశతి। ఉత్తిష్ఠతి। వదతి। లిఖతి। అహం పఠామి। అహం వదామి। అహం పశ్యామి। దదాతు। కిమ్ కరోతి। ఆగచ్ఛతు। ఆగచ్ఛతి। నయతు। మాస్తు-మాస్తు। దదాతు। కృపయా ఉత్తిష్ఠతు। ఏకమ్ – ఏకాదశ
ద్వే ద్వాదశ త్రీణి
చత్వారి పఞ్చః షట్
సప్త అష్ట నవ దశ ఏకాదశ ద్వాదశ వింశతిః త్రింశతః చత్వారింశత్
పఞ్చాశత్
షష్టిః సప్తతిః అశీతిః నవతిః శతమ్

సంస్కృతమ్ కథం సమయః వక్త్తవ్యః ఇతి ఇదానీమ్ వయం జానీమ। పంచ వాదనమ్। కః సమయః। షడ్ వాదనమ్। అష్ట వాదనమ్। సమయమ్ అక్షరైః లిఖతు। ఘట్యాం సమయం దర్శయతు। దశ వాదనమ్। దశాధిక నవ వాదనమ్। పఞ్చన్యూన దశవాదనమ్। ఏకాదశ వాదనమ్। సపాద ఏకాదశ వాదనమ్। సపాద పఞ్చవాదనమ్। సపాద అష్టవాదనమ్। సార్ధ సప్తవాదనమ్। పాదోన ఏకాదశవాదనమ్। ఏవమేవ సార్ద్ధ దశవాదనమ్। ఏక
ద్వి
త్రి చతుర్వాదనమ్
ఇదానీమ్ వయమ్ ఏకం సుభాషితమ శ్రుణ్వః।
సుభాషితమ్

ప్రియవాక్య ప్రదానేన సర్వే తుష్యన్తి జన్తవః। తస్మాత్ తదేవ వక్త్తవ్యం వచనే కా దరిద్రతా। వయమ్ ఇదానీమ్ యత్ సుభాషితమ్ శ్రుతవంతః తస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। యది వాక్యం వదామః సర్వే జనాః అపి సంతుష్టాః భవన్తి। న కేవలం జనాః అపితు సర్వే ప్రాణినాః అపి సంతుష్టాః భవంతి। అతః ప్రియః వాక్యమేవ వదామః। ప్రియ వాక్యమ్ వక్తుమ్ ధనం దాతవ్యం కిమపి నాస్తి। ప్రియ వాక్య కథనే దారిద్రయం కుతః।
సఙ్కల్పగానమ్

భవతు సఫలార్థాః వయమ్
భవతు సఫలార్థాః వయమ్
భవతు సఫలార్థాః వయమ్ ఏక వాసరే.... ఓ హో హో, మనసి మే విశ్వాసః సమ్యక్ విశ్వాసః మే మనసి విశ్వాసః వయమ్ ఏక వాసరే....
భవతు శాన్తిః సర్వత్ర భవతు శాన్తిః సర్వత్ర
భవతు శాన్తిః సర్వత్ర
ఏక వాసరే,ఓ హో హో..। సన్తి ఏక-తయా వయమ్
సన్తి ఏక-తయా వయమ్
ధృత్వా హస్త-హస్తతలం సన్తి ఏక-తయా వయమ్
ఏక వాసరే,ఓ హో హో .....
అద్య న అస్తి దరః కస్మాత్

అద్య న అస్తి దరః కస్మాత్
అద్య న అస్తి దరః కస్మాత్
ఏక వాసరే,ఓ హో హో....
సిద్ధిరస్తు।
NEW LESSON
సంస్కృత కథా
గంగాతీరే ఏకః సాధుః అస్తి। సః సజ్జనః। సర్వదా పరోపకారమ్ కరోతి। దయాలుః అపి ఆసీత। సః యః కోపి ఆగత్య సహాయ్యమ పృచ్ఛతేత సః పరోపకారమ కరోతి। ఏకః బాలకః ఆగత్య కిమపి పృచ్ఛతి। తస్య సహాయమ్ కరోతి। ఏకదా సః సాధుః స్నానార్థమ్ గంగాం నదీం గచ్ఛతి। సః గంగా నద్యామ అవతరతి। స్నానం కరోతి। తదా ప్రవాహే ఏకః వృశ్చికః ఆగచ్ఛతి। వృశ్చికస్య స్వభావః దంశనమ్। దుష్ట స్వభావః। సః వృశ్చికః తత్ర తస్య సమీపమ్ ఆగచ్ఛతి। తదా సః సాధుః వృశ్చికః రక్షణీయః ఇతి చిన్తయతి। సః సాధు వృశ్చికం గృహ్ణాతి। సః వృశ్చికః బహువారం తస్య హస్తం దశతి। ఏకవారం సః త్యజతి, పునః దశతి। పునః గృహ్ణాతి, పునః దశతి। తథాపి సః సాధుః వృశ్చికం న త్యజతి।సమ్యక్ గృహ్ణాతి। అత్ర తటమ్ ఆనయతుం ప్రయత్నం కరోతి। సః సాధుః వృశ్చికం త్యజతి। పునః చింతయతి- ఏషః వృశ్చికః రక్షణీయః ఇతి। సః వృశ్చికం పునః గృహ్ణాతి। సావధానం నదీతటమ్ ఆనయేతి। తత్ర ఏకః పురుషః సర్వం పశ్యన్ భవతి। సాధుం కిం కరోతి। ఇతి పశ్యన్ భవతి। తదా సః పురుషః పృచ్ఛతి। భోః। కిమర్థం వృశ్చికం రక్షతి। సః దశతి కిల। ఇతి। తదా సాధుః వదతి। భోః। తస్య స్వభావః సః। దుష్టః స్వభావః। మమ్ స్వభావః పరోపకారః। క్షుద్రః జంతుః సః యథా సః స్వభావం న త్యజజతి తథా అహం మనుష్యః। మమ్ స్వభావం కథం త్యజతి। ఇతి సః సాధుః తమ వదతి। సజ్జనస్య స్వభావః కిదృశః భవతి కిల।
కథాయాః అర్థః జ్ఞాతః ఖలు। జ్ఞాతః।
సుభాషితమ్
నాభిషేకో న సంస్కారః సింహస్య క్రియతే వనే। విక్రమార్జిత సత్త్వస్య స్వయమేవ మృగేన్ద్రతా।
వయం ఇదానీం యత్ సుభాషితం శ్రుతవంతః తస్య సుభాషితస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। సింహః వనరాజః ఇతి ప్రసిద్ధః। కిన్తు తస్య కోపి అభిషేకం న కరోతు। కిమపి సంస్కారం న దదాతి। తథాపి సః వనరాజః। కథం సః స్వసామర్థయేన ఏవ స్వ ప్రయత్నేన్ ఏవ వనస్య ఆధిపత్యం ప్రాప్నోతి। ఏవమేవ సామర్థ్యవాన్ పురుషః స్వస్య ప్రయత్నేన ఏవ అత్యన్తం పదం ప్రాప్తుమ శక్నోతి।

పద్య ( గజేన్ద్ర ఠాకుర)
చటకా చఞ్చతి నృత్యతి ఉడ్డయతి ఆకాశే। రచయతి నీడం చటకా వృక్షే ఆకాశే।
నగరం గ్రామం క్షేత్రం భ్రమతి చటకా ఆకాశే। ఆహారం ప్రాప్నోతి ఆగచ్ఛతి సాయం దృశ్టవా, న కోలాహలం కరోతి గాయతి సా చటకా।
కలహః కరోతి న చటకా తత్ర మధ్యే ఆకాశే, కలహః న కరోతి చటకా చ క్షేత్రే గృహ మధ్యే।

------------------------------------------------
నమోనమః। భవతాం సర్వేషామ్ అపి స్వాగతమ్।
జలమ్ ఆవశ్యకమ్।
కాఫీ ఆవశ్యకమ్।
మాస్తు।
చాయమ్ ఆవశ్యకమ్।
మాస్తు। మాస్తు। పర్యాప్తః।
కిమ్ ఆవశ్యకమ్। జలమ్ ఆవశ్యకమ్।
కించిత్ ఆవశ్యకమ్।
ఆమ్।
పునః కించిత్ ఆవశ్యకమ్। ధనమ్ ఆవశ్యకమ్। చాకలేహః ఆవశ్యకః। మిష్టాన్నమ్ మధురమ్ ఆవశ్యకమ్। శిక్షణమ్ ఆవశ్యకమ్। మాస్తు। సంస్కృతమ్ ఆవశ్యకం వా। ఆవశ్యకమ్। తాడనం మాస్తు। వస్త్రం ధనం ఆవశ్యకమ్। ద్వేషః కోలాహలః మాస్తు। అహం భవతః యుతకం దదామి। సర్వే వదంతు। చతుర్వేదస్య యుతకమ్। భవాన యుతకమ్। మమ యుతకమ్। వదతు। భవతః యుతకమ్। భవతః నాసికా। సమీచీనమ్। సునీతే। భవతి ఆగచ్ఛతు। అహం భవత్యాః ఆభూషణం వదామి। భవతి మమ్ ఆభూషణం వదతు। భవన్తః సునీతాయాః ఆభూషణమ్ ఇతి వదన్తు। భవత్యాః ఘటీ। భవత్యాః కేశః। సాధు-సాధు। పునః ఏకమ్ అభ్యాసః కుర్మః। కః కస్య మిత్రమ్। అథవా కా కస్యాః సఖీ। ఇతి భవన్తః। లతా ప్రియఙ్కాయాః సఖీ। వదన్తు। ఉదాహరణం వదామి। ఇదానీమ భవన్తః వదన్తు। రోహితః అభిషేకస్య మిత్రమ్। ఉత్తమమ్। ఇదానీం వయం బహువచనస్య అభ్యాసం కుర్మః। ఛాత్రః- ఛాత్రాః। దంతకూర్చః-దంతకూర్చా।
ఉత్తమమ్। చశకః- చశకాః। బాలకః- బాలకాః। సైనికః- సైనికాః। వృక్షః- వృక్షాః। శిక్తవర్తికా- శిక్తవర్తికాః। పేటికా- పేటికాః। ఉత్పీఠికా- ఉత్పీఠికాః। లేఖనీ- లేఖన్యః। అఙ్కనీ- అఙ్కన్యః। ఘటీ- ఘట్యః। కూపీ- కూప్యః। పర్ణమ్- పర్ణాని। పుస్తకమ్- పుస్తకాని। కఙ్కనమ్- కఙ్కణాని। ఫలమ్- ఫలాని। సఙ్గణకమ్- సఙ్గణకాని।
అహమ్ ఏకవచనే వదామి। భవన్తః పరివర్త్తనం కుర్వన్।

ఛాత్రః అస్తి- ఛాత్రాః సన్తి। ఛాత్రా అస్తి।– ఛాత్రాః సన్తి। దంతకూర్చః అస్తి। - దంతకూర్చాః సన్తి। చమషః అస్తి।– చమషాః సన్తి।
అఙ్కణీ అస్తి। అఙ్కన్యః సంతి।
పర్ణమ్ అస్తి।పర్ణాని సన్తి।
వృక్షః అస్తి।– వృక్షాః సన్తి। బాలకః అస్తి।– బాలకాః సన్తి। గాయకః అస్తి।– గాయకాః సన్తి।
లేఖకః అస్తి।– లేఖకాః సన్తి। బాలికా అస్తి। బాలికాః సన్తి। పత్రికా అస్తి। పత్రికాః సన్తి। పత్రమ్ అస్తి।పత్రాణి సన్తి। పుష్పమ్ అస్తి।పుష్పాణి సన్తి। మన్దిరమ్ అస్తి।మన్దిరాణి సన్తి। ఫలమ్ అస్తి। ఫలాని సన్తి। పర్ణమ్ అస్తి। పర్ణాని సన్తి।
అఙ్కణి అస్తి। అఙ్కణ్యః సన్తి। లేఖనీ అస్తి। లేఖన్య సన్తి।
ఇదానీమ్ ఏకమ్ అభ్యాసం కుర్మః।
బాలికాః సన్తి। బాలకాః సన్తి। బాలకః ఏకవచనం వాక్యం వదతి। బాలికాః బహువచనం రూపం వదన్తు।తస్య వాక్యస్య బహువచన రూపం వదతి।
బాలికాః ఏకవచనం వాక్యం వదతి। బాలకాః పరివర్త్తనన్తి। అస్తు వా। అస్తు। పుస్తకమ్ అస్తి।పుస్తకాని సన్తి। లేఖనీ అస్తి। లేకణ్యాః సన్తి। ఘటీ అస్తి। ఘట్యాః సన్తి। సః ఛాత్రః। తే ఛాత్రాః। సః పురుషః। తే పురుషాః। సః కః। సః పురుషాః। తే కే। తే పురుషః। కః పురుషః। సః పురుషః। తే పురుషాః। తే కే। తే పురుషాః। కే పురుషాః। తే పురుషాః। హస్తం దర్శయన్తు। అక్షతా ఉత్తిష్ఠన్తు। తాః బాలికాః। సా బాలికా। సా పేటికా। తాః పేటికాః। సా కా। తాః కాః। కా పేటికా। సా పేటికా।
కాః పేటికా। తాః పేటికాః। తత్ చిత్రమ్। తాణి చిత్రాణి। తత్ కిమ్। తాణి కాని। తే వృక్షాః। ఏతే వృక్షాః। ఏతే ఛాత్రాః। తాః ఘట్యః। తే కే। ఏతే కే। ఏతాః బాలికాః। ఏతాః ఘట్యః। తాః బాలికాః। ఏతాః కాః। తాః ఘట్యః। కాః ఘట్యః। తాని ఫలాని। ఏతాని ఫలాని। ఏతాని పుస్తకాని। తాని పుస్తకాణి। ఏతాని ఫలాని। ఏతాని కాని। తాని ఫలాని। భవాన్ బాలకః। భవన్తః బాలకాః। భవతీ బాలికా। భవత్యః బాలికాః। అహం భారతీయా। వయం కే। వయం భారతీయాః। వయం భారతీయాః।
అహం దేశభక్త్తః। వయం దేశభక్తాః। భవన్తః బాలకాః। భవన్తః కే। వయం బాలకాః। భవత్యః బాలికాః। భవత్యః కాః। వయం బాలికాః। అహమ్ ఏకవచనం వదామి। భవన్తః బహువచనం వదన్తు। ఏకమ్ అభ్యాసః కూర్మః। అహం భారతీయః।అహం రాష్ట్రభక్తః। అహం చతురః। అహం మూర్ఖః। వయం మూర్ఖాః।
సిద్ధిరస్తు।

NEW LESSON
సుభాషితమ్
వజ్రాదపి కఠోరాణి మృదుణి కుసుమాదపి। లోకోత్తరాణామ చేతాంసి కో హి విజ్ఞాతుమర్హతి।

శ్రుతస్య సుభాషితస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। కదాచిత మహాపురుషాణామ్ చేతాంసి( మనాంసి) వజ్రాదపి కఠోరాణి భవన్తి। పుష్పాదపి మృదుణి భవన్తి। అతః సుభాషితకారః వదతి। కః మహాపురుషాణామ్ జ్ఞాతుమ్ శక్నోతి। జ్ఞాతుమేవ న శక్నుమః।

కథా
చన్ద్రగుప్తః ఇతి ఏకః మహారాజః ఆసీత్। సః మహారాజః మగధదేశమ్ పాలయతి స్మ। మగధ దేశస్య రాజా ఆసీత్। తస్య అమాత్యః -చన్ద్రగుప్తస్య అమాత్యః-చాణక్యః ఇతి। సః బహు విద్వాన్ నిస్పృహః ఆచార్య ఆసీత్। యద్యపి సః మహారాజస్య అమాత్య తథాపి సః సరల జీవనయాపయతి స్మ। ఏకదా చన్ద్రగుప్తః చాణక్యమ్ ప్రజాభ్యః దాతుమ్ కంబలమ్ యచ్ఛతి। సః చాణక్యః తస్య కంబలమ్ కుటీరే నయతి। । సః సామాన్య కుటీరే వాసం కరోతి। శీతకాలః ఆసీత్। సః కంపతి స్మ। ఏకః చోరః మిత్రే సంగ ఆగతవాన్। సః పశ్యతి। బహూని ధనాని సంతి। కంబలాన్ రాశిః అస్తి। పరంతు చాణక్యః న ధృతవాన్। సః సుప్తవాన్ అస్తి। పత్నీ అపి సుప్తవతీ అస్తి। చాణక్య ఉఠాపేత్।చాణక్య ముఖాపేత పృచ్ఛతి।భోః। కిమర్థమ్ ఆగతవన్తః। అనంతరం సః చోరః వదతి। శీతకాలః అస్తి। నిద్రాం కరోతి, కంబలాన రాశిః అస్తి। తథాపి న ధృతవాన్। చాణక్యః వదతి। కంబలానాం మదర్థం న దత్తవాన। ప్రాజాభ్యాః వితరణమ్ కర్త్తుమ్ దత్తవాన్। అతః అహమ్ ఏతాని కంబలాని న ధరామ్। తదా చోరః చాణక్యం పృచ్ఛతి। భవాన్ కీదృశః దయాలుః।నిస్పృహః అస్తి। వయమ్ ఇతఃపరమ్ చౌరకార్యం న కుర్మః। అతః భవతః సకాశః వయం శిక్షితవన్తః। తే చౌరకార్యం త్యక్త్తవా సజ్జనః భవన్తి। క్షమామ్ యాచన్తి। భవతః నిస్పృహతామ్ దృష్ట్వా అస్మాకం లజ్జా భవతి। వయమ్ ఇతఃపరం చౌర్కార్యం న కుర్మః। ఇతి క్షమాయాచన్।

పద్య

నృత్యతి పుత్తలికా గ్రామే, బాలః పశ్యతి అవైరామే। విహసతి, గాయతి,రోదతి సా
యదా సా జీవతి బాలా। సా అస్తి మనోహరా బాలా, అహం ఇచ్ఛామి పుత్తలికా।
నమోనమః ।
సంస్కృతభాషా శిక్షణే భవతామ్ సర్వేషామ్ స్వాగతమ్। ఆరమ్భే మమ పరిచయం వదామి। మమ నామ గజేన్ద్రః।అహం శిక్షకః। భవాన వదతు। భవాన్ కః। భవతీ కా।
భవాన్ ఉత్తిష్ఠతు। భవాన్ ఉపవిశతు।
భవాన్ ఉత్తిష్ఠతి। భవతీ ఉపవిశతి। భవంటః ఉత్తిష్ఠన్తి। భవత్యః ఉపవిశన్తి। ఉపవిశతి- ఉపవిశన్తు। వదతు- వదన్తు। గాయతు- గాయన్తు।
అహం ఏకవచనం వదామి। భవన్తః బహువచన వదన్తు। నృత్యతు- నృత్యన్తి। అహమ్ ఉత్తిష్ఠామి।– అహమ్ ఉపవిశామి। అహం పఠామి। వయమ్ ఉత్తిష్ఠామః। భవనన్తః ఉపవిశామః। భవాన్ గచ్ఛతి।– భవన్తః గచ్ఛన్తి। భవతీ గచ్ఛతు।– భవత్యః గచ్ఛన్తు। సః-తే ఏషః- ఏతే కః- కే తత్- తాని ఏతత్- ఏతాని కిమ్- కాని। అహం గచ్ఛామి। వయం గచ్ఛామః। భవాన్ గచ్ఛతు-।- భవన్తః గచ్ఛన్తు।
భవతీ గచ్ఛతు- భవత్యాః గచ్ఛన్తు।ఏతస్య-తస్య(పు.) ఏతస్యాః-తస్యాః(స్త్రీ.) సా తాః ఏషా- ఏతాః కా- కాః
గచ్ఛతు- గచ్ఛన్తు।
అత్ర కతి పుస్తకాని సన్తి। చత్వారి పుస్తకాని సన్తి। హరీశః గణయతు। కతి అఙ్కన్యాః సన్తి। కతి పర్ణాని సన్తి। షట్ పర్ణాని సన్తి। కతి చమషాః సన్తి। అష్ట చమషాః సన్తి।
పాణ్డవాః కతి జనాః। పాణ్డవాః పఞ్చ జనాః। కౌరవాః కతి జనాః। కౌరవాః శత జనాః। వర్షే కతి మాసాః సన్తి। వర్షే ద్వాదశ మాసాః సన్తి। మాసే త్రింశః దినాని సన్తి। పక్షే పఞ్చదశ దినాని సన్తి। అత్ర త్రింశత జనాః సన్తి। అత్ర కతి జనాః సన్తి। త్రింశత దన్తాః సన్తి। కతి దన్తాః సన్తి। ఏషః దణ్డః/హస్తః।
దణ్డః హస్తే అస్తి। దణ్డః కుత్ర అస్తి। ఏషః ఆసన్దే అస్తి। ఏషః స్యూతః।
ఏతత్ ధనమ్। ధనం కోషే అస్తి। వార్త్తా పత్రికాయామ్ అస్తి।
స్థాలికా/ఫలం స్థాలికాయామ్ అస్తి। జలం కూప్యామ్ అస్తి। అఙ్గుల్యకమ్ అఙ్గుల్యామ్ అస్తి।
వృక్షః- వృక్షే ఆపణః- ఆపణే విత్తకోషః- విత్తకోషే విద్యాలయః- విద్యాలయే పుస్తకః- పుస్తకే హిమాలయః- హిమాలయే మార్గః- మార్గే ఆసన్దః-ఆసన్దే
మన్దిరమ్- మన్దిరే నగరమ్- నగరే స్థాలికా- స్థాలికాయామ్
సంచికా- సంచికాయామ్
పేటికా- పేటికాయామ్
కూపీ- కూప్యాః ఘటీ- ఘట్యాః అఙ్కనీ- అఙ్కన్యాః లేఖనీ- లేఖన్యాః]
స్యూతే పుస్తకమ్ అస్తి। వాటికాయాం ఫలమ్ అస్తి। లేఖన్యాః మసీ అస్తి। నద్యాః నీరః అస్తి। ఇదానీమ్ అహం శబ్దద్వయం వదామి। భవన్తః యోజయిత్వా/ మిలిత్వా వదతు। లఖనఊ ఉత్తర ప్రదేశే అస్తి। భోపాల మధ్యప్రదేశే అస్తి। ముమ్బఈ మహారాష్ట్రే అస్తి। మైసూర కర్ణాటకే అస్తి। ఇదానీం భవన్తః ఏకేకం వాక్యం కథయన్తివః। కః వదతి ఆరమ్భే। శిక్షకః విద్యాలయే అస్తి। దన్తాః ముఖే సన్తి। మమ గృహం భారత దేశే అస్తి।
భారత దేశే కుత్ర అస్తి। మమ గృహం భారత దేశే బిహార ప్రదేశే అస్తి। బిహార ప్రదేశే కుత్ర అస్తి। బిహార ప్రదేశే మధుబనీ మండలే అస్తి। మధుబనీ మణ్డలే కుత్ర అస్తి। మధుబనీ మణ్డలే మేహథ గ్రామే అస్తి। మేహథ గ్రామే కుత్ర అస్తి। తత్రైవ అస్తి। అహం పఞ్చవాదనే ఉత్తిష్ఠామి। భవాన్ కదా ఉత్తిష్ఠతి। భవాన్ కదా దంతధావనం కరోతి। అహం సార్ద్ధ సప్తవాదనే యోగాభ్యాసం కరోమి। అహమ్ అష్టవాదనే విద్యాలయం గచ్ఛామి। భవతీ కదా విద్యాలయం గచ్ఛతి।
భవతీ కదా పూజాం కరోతి। ఇదానీం కదా ఇతి శబ్దమ్ ఉపయోజ్య ప్రశ్నం పృచ్ఛన్తు। అహమ్ ఉత్తరం వదామి। భవాన్ కదా పూజాం కరోతి। అహం పఞ్చవాదనే పూజాం కరోమి। అహం న క్రీడామి। రవీన్ద్రస్య దినచరే అత్ర అస్తి। ఇదానీమ్ అహం చిత్రం దర్శయామి। భవన్తః వాక్యం వదన్తు। రవీన్ద్రః పాదోన అష్టవాదనే స్నానం కరోతి। రవీన్ద్రః అష్టవాదనే అల్పాహారఁ స్వీకరోతి।


NEW LESSON
. సంస్కృత శిక్షా (ఆఁగా) సుభాషితమ్

అన్నదానం పరం దానం విద్యాదనమతః పరమ్। అన్నేన క్షణికా తృప్తిః యవజ్జీవం చ విద్యయా॥ దానమ కరణేతు। అన్నదానం యది కుర్మః మహాదానమ్ ఇతి వదన్తు। యది అన్నదానం కుర్మః, యదా వుభుక్షా భవతి తావత్ పర్యన్తమ తిష్ఠతి। యది విద్యాదానమ్ కుర్మః యావత్ జీవన్ తిష్ఠతి।

కథా
ఏకః గ్రామః అస్తి। గ్రామే ఏకః ధనికః అస్తి। సః మహాన్ ధనికః। తస్య సున్దరం భవనమ్ అస్తి। పత్నీ అస్తి, పుత్రాః సన్తి। గృహే సేవకాః సన్తి।కృషిః భూమిః అస్తి। సర్వమ్ అపి అస్తి। తస్య కాపి న్యూనతా నాస్తి। అతః సః సర్వదా ఉపవిశతి।తథా సః ధనికః తిష్ఠతి। పరన్తు ఆశ్చర్యమ్ నామా తస్య సమీపే సర్వమ్ అపి అస్తి। కిన్తు సః ధనికః నిద్రామ్ న ప్రాప్నోతి। రాత్రౌ నిద్రామేవ కర్త్తుమ్ సః న శక్నోతి। ఏకదా సః స్వగృహే ఉపవిష్టవాన్ ఆసీత్। చిన్తనం కుర్వన్ ఆసీత। తస్మినపి దినే తస్య నిద్రా న ఆగతా। కిమర్థం మమ్ ఏవం భవతి। ఇతి తస్య మనసి మహతీ చిన్తా ఉత్పన్నః। తస్మిన్నైవ సమయే దూరతః సః ఏకమ్ గీతం శ్రుణోతి। మధురం గీతమ్ ఆసీత్। కః ఏవం గాయతి। ఇతిః సః న జానాతి। తథాపి పశ్యామి ఇతి చిన్తయిత్వా సః గీతస్య ధ్వనిమ్ అనుసరన్ అగ్రే-అగ్రే గచ్ఛతి।తస్య గృహతః సమీపే ఏవ ఏకం కుటీరం పశ్యతి సః। తస్మిన్ కుటీరే కశ్చన్ నిర్ధనః ఆసీత్। సః తత్ర శయనం కృతవాన్ ఆసీత్। శయనం కృత్వా, భిత్తిమ్ ఆలవ్య శయనం కృత్వా ఉచ్చైః గాయన్ ఆసీత్। సంతోషేన సః గాయతి। తస్య ముఖే సంతోషః దృశ్యతే। తద్దృష్ట్వా ధనికస్య ఆశ్చర్యం భవతి।అతః సః ప్రశ్నం పృచ్ఛతి।భో భో మిత్రా। భవాన్ ఏతావతా ఆనన్దేన గాయన అస్తి। భవతః ఆనన్దస్య కిమ్ కారణమ్ ఇతి పృచ్ఛతి। తదా సః నిర్ధనమ్ ఉత్తరం వదతి। మహాశయః, మమ్ సమీపే ధనం కిమపి నాస్తి। సత్యమ్। తత్ అహం జానామి। కిన్తు అహం బహిః పశ్యామి। ప్రకృతిం పశ్యామి। ఇదానీం ప్రకృతిః కథం శోభతే। వసన్తకాలః అస్తి। సర్వం పుష్పాణి వికసన్తి। భ్రమరాః సంచారం కుర్వన్తి। వసన్తకాలస్య సౌన్దర్యం సర్వత్ర దృశ్యతే। ఏతద్ అస్తి అహం తద్ పశ్యామి। భవాన్ వస్తుతః కిమ్ కరోతి। మమ్ సమీపే తత్ నాస్తి, ఏతత్ నాస్తి,అన్యత్ నాస్తి। తదైవ చిన్తనం కరోతి। యద్యపి భవతః సమీపే బహుః బహుః అస్తి, తథాపి భవాన్ యత్ నాస్తి తస్య విషయే చిన్తనం కరోతి। అతః దుఃఖమ్ అనుభవతి। అహం యత్ అస్తి తస్య విష్యే చిన్తనం కరోమి, అతః అహం సుఖం అనుభవామి। ఏతదైవ రహస్యమ్ ఇతి నిర్ధనః వదతి। తస్య వచనం శ్రుత్వా ధనికస్య జ్ఞానోదయః భవతి। సత్యమేవ ఖలు। వయం సర్వదాపి అస్తి। తస్య విషయే చిన్తనం కుర్మః చేత్। సంతోషమ్ అనుభవామః। యత్ నాస్తి తస్య విషయేవ చిన్తనం కుర్మః చేత్ వయమ్ అపి దుఃఖమ్ అనుభవామః।
కథాయాః అర్థః జ్ఞాతః।

గీతమ్
వర్షాకాలే ఆకాశే, చటకా విచరతి ఆగచ్ఛతి। శీతల సమీర,చపలా, మేఘ గర్జతి తీవ్రా, జల-బిన్దు నిపతతి, విద్యుత ఝంఝతి।

సమ్భాషణమ్

అద్య శనివాసరః। శ్వః రవివాసరః/భానువాసరః। అద్య కః వాసరః। శనివారః కదా। పరశ్వః సోమవాసరః। రవివాసరః కదా। సోమవాసరః కదా। అద్య శనివాసరః। హ్యః శుక్రవాసరః।
పరహ్యః గురువాసరః। గురువాసరః కదా। ప్రపరశ్వః మంగలవాసరః। ప్రపరహ్యః బుధవాసరః।
వయం ప్రతః కాలే మిలామః। కిమ్ వదామః। సుప్రభాతమ్। రాత్రౌ వదామః। శుభ రాత్రిః। అన్య సమయే। నమోనమః/నమస్కారః/నమస్తే।
యదా దూరవాణీ ఆగచ్ఛతి। హరిఓమ్। ఇతి వదామి-హలో స్థానే। పునః వదన్తు। ఏవం కృత్వా వదన్తు।
క్షమ్యతామ్। ఆమ్।వేంకటరమణన్ః।
కుశలమ్। అస్తు। సాయంకాలే ఆగచ్ఛామి। పంచవాదనే ఆగచ్ఛామి। అస్తు ధన్యవాదః। పశ్యతు। దంతకూర్చః అస్తి। దణ్డః అస్తి। అహం దణ్డం స్వీకరోమి।
అహం శిక్త్తవర్త్తికాం స్వీకరోమి। అహమ్ అఙ్కనీం స్వీకరోమి। అహం లేఖనీం స్వీకరోమి।
అహం దూరవాణీం స్వీకరోమి। అహం కరవస్త్రం స్వీకరోమి। అహం పుస్తకం స్వీకరోమి। ఇదానీమ్ అహం పుస్తకం/లేఖనీం/అఙ్కనీం/దణ్డం/దంతకూర్చం స్థాపయామి।
పుస్తకం/దణ్డం దదామి। దూరవాణీం/శిక్త్తవర్త్తికాం/ దంతకూర్చం/లేఖనీం/ న దదామి। అహమ్ అఙ్కణీం న దదామి। అహం పుస్తకం/చమషం న దదామి।
భవతీ కిమ్ దదాతి। అహం దంతకూర్చం దదామి। భవతీ కిమ్ దదాతి। అహం పుస్తకం దదామి। భవత్యాః నామ్ కిమ్। అహం వేదవతీం పృచ్ఛామి। భవతః నామ్ కిమ్। అహం శుశీలేన్ద్రమ్ పృచ్ఛామి। రమానన్దః- రమానన్దమ్
విత్తకోషమ్/విద్యాలయమ్/మందిరమ్/పుస్తకమ్/మాలవికామ్/శుశీలామ్/కూపీమ్/ ఘటీమ్/అఙ్గులీమ్। అహం భగవతగీతాం పఠామి। అహం రామాయణం/కావ్యం/మహాభారతం/సున్దరకాణ్డం/సుభాషితం పఠామి।
అహం విద్యాలయం గచ్ఛామి। భవన్తః కుత్ర-కుత్ర గచ్ఛన్తి। అహం ముమ్బఈ/తిరుపతి నగరం గచ్ఛామి।
అహమ్ అరణ్యం గచ్ఛామి।
మాధవః గ్రామం/మథురాం/వాటికాం/పురీం/దిల్లీం గచ్ఛతి।
ఇదానీం భవన్తః వాక్యం వదన్తు। కః-కః కుత్ర గచ్ఛతేతి। పవిత్రా చలచిత్రమన్దిరం/ఇన్ద్రలోకం గచ్ఛతి।
బాలకః ఆపణం గచ్ఛతి। గణేశః విదేశం/నగరం/వనం/వాటికాం/నదీం గచ్ఛతి। NEW LESSON

సంస్కృత శిక్షా
(ఆఁగా)
గీతమ్
-గజేన్ద్ర ఠాకుర
పథికః చలితుం గచ్ఛతి దూరే,
తత్ర ఆగమిష్యతి లక్ష్యమ్ ఏకమ్।
కిమపి న చలితుమం శక్నోమి మమ,
ఇతి చిన్తయతి సః పథికః భీతే।
తత్ర ఆగచ్ఛతి సాహసమ్ ఏకమ్,
పృచ్ఛతి వత్స చిన్తయతి కిమ హృదయమ్।

మస్తిష్కే చిన్తయతు ప్రాప్నుమ లక్ష్యమ్,
పథికః చలతి గచ్ఛతి అగ్రే శీఘ్రమ్,
ప్రాప్యతే లక్ష్యం సిద్ధయతి స్వప్నమ్।

సుభాషితమ్
వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్వః।

ఉపకారిషు యః సాధుః సాధుత్వే తస్య కో గుణః।
ఆరిషు యః సాధుః స సాదురితి కీర్తితః॥

వయమ్ ఇదానీమ యత సుభాషితం శ్రుతవన్తః తస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। లోకే కేచన్ జనాః అస్మాకమ్ ఉపకారం కుర్వన్తి, అన్య కేచన్ అపకారం కుర్వన్తి। యే ఉపకారం కుర్వన్తి తేషాం విష్యే సర్వే సంతుష్టాః భవన్తి, తేషాం విషయే సాధుత్వం దర్శయన్తి ఏవ, కిన్తు యః అపకారం కరోతి తస్య విషయే అపి యః సాధుత్వం దర్శయన్తి యః తస్యాపి ఉపకారం కరోతి సః వస్తుతః సాధుః। అన్యథా యః మమ ఉపకారం కరోతి తస్య అహమ్ ఉపకారం కరోమి చేత్ తత్ర సాధుత్వం కిమపి నాస్తి। యః అపకారం కరోతి తస్యాపి యః ఉపకారం కరోతి సః వస్తుతః సాధుః।

కథా

అహమ్ ఇదానీమ్ ఏకం లఘు కథాం వదామి।

కశ్చన్ గ్రామః ఆసీత్। తస్మిన్ గ్రామే ఏకః పణ్డితః ఆసీత్। సః మహాన్ విద్వాన్, అనేకేషు శాస్త్రేషు నిష్ణాతః ఆసీత్। సః ప్రతిదినమ్ అధ్యయనం కరోతి, ప్రతిదినమ్ అధ్యాపనమ్ అపి కరోతి, ప్రతిదినం పాఠం కరోతి। దూరర-దూరతః అపి ఛాత్రాః ప్రతిదినం తస్య సమీపమ్ ఆగత్య శిక్షణం ప్రాప్తవన్తి।, ప్రతిదినం పాఠార్థమ్ ఆగఛన్తి। తస్య పణ్డితస్య ఏకః పుత్రః ఆసీత్। పుత్రస్య విషయే పణ్డితస్య మహతీ ప్రీతిః ఆసీత్। సః పుత్రః అపి సమ్యక పఠతి స్మ। ఏకస్మిన్ దినే ఛాత్రాః యథాపూర్వం గురోః సమీపమ్ ఆగతవన్తః। గురుః తాన్ సర్వాన్ యథాపూర్వం పాఠితవాన్। వ్యాకరణ వా న్యాయశాస్త్రం వా కించిత్
శాస్త్రం సః సర్వాన్ ఛాత్రాణ్ యథాపూర్వం పాఠితవాన్। ఛాత్రాః సర్వే పాఠం శ్రుత్వా సన్తుష్టాః స్వ గ్రామమ్ అన్నతరం గతవన్తః। సాయాంకాలః అభవత్।
తస్మిన్ దినే అకస్మాత్ తస్య పణ్డితస్య పుత్రస్య మహాన్ జ్వరః ఆగచ్ఛ। సః ఔషిధమ్ ఆనీతవాన్। పరన్తు ప్రయోజనం న భవథ। రాత్రి సమయే సః బాలకః మృతః ఏవ అభవత్। పణ్డితస్య ఏకః ఏవ పుత్రః। సః పుత్రః అపి మృతః అభవత్। పణ్డితస్య మహత్ దుఃఖం జాతమ్। సహజం సః బహుదుఃఖేన్ ఏవ పుత్రస్య కార్యాణి యాణి కరిణియాని తాని సర్వాని కృతవాన్। తస్య శిష్యాః సర్వే అన్య గ్రామేషు నివసన్తు। తే ఏతాం వార్త్తాం న జానన్తు। అనన్తర దినే ప్రాతః కాలే తే సర్వే యథా పూర్వం పాఠార్థమ్ ఆగతవన్తః। గురుః దృష్టవాన్। సర్వే ఛాత్రాః పాఠార్థమ్ ఆగతవన్తః। గురుః స్వస్థానే ఉపవిష్టవాన్। సర్వానాపి పాఠితవాన్। ప్రతిదినమ్ యథా పాఠయతి తథైవ ఏక ఘణ్టా పర్యన్తం పాఠనం కృతవాన్। పాఠః సమాప్తా ఛాత్రాః సర్వే గురోః పుత్రం న దృష్టవన్తః। అద్య పుత్రః న దృశ్యతే। కుత్ర ఇతి తేషాం సంశయాః భవన్తి। తే గురుం పృష్టవన్తః।
భవతః పుత్రః కుత్ర।
తదా గురుః సర్వమ్ ఉక్త్తవాన్।
ఛాత్రాః ఉక్త్తవన్తః- కీదృశః భవాన్।
కిమర్థమ్ అస్మాన్ పూర్వమేవ న ఉక్త్తవాన్। తదా గురుః ఉక్త్తవాన్- భవన్తః సర్వే దూర-దూర గ్రామతః పాఠం శ్రోతుమ్ ఆగతవంటః। ఏతావంటః శిష్యాఃదూరతః పాఠం శ్రోతుమ్
ఆగతవన్తః। అహం పాఠం న కరోతి చేత్, భవతామ్ సర్వేషామ్ సమయః వ్యర్థః న భవతి ? అతః పాఠనం మమ్ ధర్మమ్।
--------------------

సమ్భాషణమ్
వయమ్ ఆరమ్భే పూర్వతన్ పఠస్య కించిత్ స్మరణ కుర్మః।

దదాతి దదామి దాపయామి దాపయతి
పఠతి పఠామి పాఠయామి పాఠయతి
అత్ర బహూని వస్తూని సన్తి।
కరదీపః అస్తి।
అహం కరదీపం స్వీకరోమి।
అహం ఉపనేత్రం దదామి।
స్వీకరోతు।
కరదీపం దదామి।
తథా వాక్యాని వదామః।
ఇదానీం భవన్తః ఏకమ్ ఏకం వాక్యం వదన్తి ఏవ, కిమ్ కిమ్ దదతి।
వదన్తు।
భవతీ ఫలం దదాతి।
అహం లేఖనీం దదామి।
కృపయా ఉపనేత్రం దదాతు।
మమ్ సమీపే బహూని వస్తూని సన్తి।
అహమ్ ఏకమ్ ఏకం వస్తు దర్శయామి।
కరదీపః- కృపయా కరదీపం దదాతు।
దంతకూర్చః- కృపయా దంతకూర్చం దదాతు।
ధ్వనిముద్రికామ్
సాన్ద్రముద్రికామ్
-అన్యమ్ ఏకమ్ అభ్యాసమ్ కుర్మః।
-అహమ్ ఏకమ్ వాక్యం లిఖామి।
మయూరః పఠతి।
అహమ్ అన్నం ఖాదామి।
చిన్తయన్తు। అహల్యాః మమ్ అతిథిః అస్తి। సా మమ్ గృహమ్ ఆగచ్ఛతి। అహం కథం సమ్భాషణం కరోమి । శ్రుణవన్తు।
భో:। ఆగచ్ఛతు। ఉపవిశతు।
కుశలం వా। ఆమ్ సర్వం కుశలమ్।
అత్రాపి సర్వం కుశలం।
గృహే సర్వం కుశలమ్।
మాతా కుశలినీ అస్తి।
కించిత్ పానీయం దదామి।
సంకోచం మాస్తు।
మాస్తు।
కించిత్ స్వీకరోతు।
కించిత్।
చాయం దదామి।
సమ్యక్ అస్తి।
కించిత్ స్వీకరోతు। మాస్తు।
కించిత్ శర్కరా ఆవశ్యకీ।
కించిత్ న ఆవశ్యకమ్।
సావధానం స్వీకరోతు।
కః విశేషః।
మమ్ గృహే శ్వః పూజా అస్తి।
కస్మిన్ సమయే పూజా।
భగినీ నాస్తి వా।
సర్వే ఆగచ్ఛన్తు।
ఆగచ్ఛామః।
పునర్మిలామః।
ఆగచ్ఛతు।
ధన్యవాదః।
కుశలమ్ వా।
ఆమ కుశలమ్।
కః విశేషః।
విశేషః కోపి నాస్తి।
గృహే సర్వం కుశలమ్।
ఆమ్ కుశలమ్।
పితా కార్యాలయం గతవాన్।
అనుజస్య పరీక్షా సమాప్తా।
భో విస్మృతవాన్।
కిమపి।
పానీయం కిమ్ స్వీకరోతి। మాస్తు।
సంకోచః మాస్తు।
కించిత్ కించిత్ దదాతు।
స్వీకరోతు భోః।
కిమ్ దదామి।
ఫలరసమ్ దదాతు।
అస్తు దదామి।
అన్య విశేషః కః।
కోపి నాస్తి।
అస్తు అహం గచ్ఛామి।
కించిత్ కాలం తిష్ఠతు।
న గచ్ఛామి।
అస్తు ధన్యవాదః।
ఆసన్దః మమ్ పురతః అస్తి।
ఉత్పీఠికా మమ్ పృష్ఠతః అస్తి।
సంగణకం పురరతః అస్తి।
కూపీ పృష్ఠతః అస్తి।
ప్రియా మేఘాయాః పురతః అస్తి।
అహల్యా మేఘాయాః పృష్ఠతః అస్తి।
విజయః పురతః ఆగచ్ఛతు।
న న పృష్ఠతః గచ్ఛతు।
ప్రసన్నః దక్షిణతః అస్తి।
ప్రియా మమ్ వామతః అస్తి।
మమ్ దక్షిణతః కః అస్తి।
మమ్ వామతః కః అస్తి।
స్వర్గః ఆకాశః ఉపరి అస్తి।
పాతాలం భూమిః అధః అస్తి।
రఘువంశః రామాయణస్య ఉపరి అస్తి।
బ్రహ్మసూత్రం మహాభారతస్య ఉపరి/అధః అస్తి।
రామాయణం మహాభారతస్య అధః అస్తి।
పురతః/పృష్ఠతః/వామతః/దక్షిణతః/ఉపరి/అధః/
అహం పఠయామి।
ఏవం తిష్ఠతు।
పురతః/పృష్ఠతః/దక్షిణతః/వామతః/
హస్తమ్ ఏవం కరోతు।
పురతః/పృష్ఠతః/దక్షిణతః/వామతః।
NEW LESSON
. సంస్కృత శిక్షా
(ఆఁగా)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర
కథా
కశ్చన్ ఆశ్రమః తత ధౌమ్యః ఇతి మహర్షిః పాఠేతి స్మ। బహుశిష్యాః తస్య సమీపే పాఠనార్థమ్ ఆగచ్ఛతి స్మ। ఏకదా మహతీ వృష్టిః ఆసీత్। క్షేత్రం సర్వమ్ అపి జలపూర్ణమ్ ఆసీత్। జలప్రవాహః ఆసీత్। ధౌమ్యః శిష్యం వ్దతి- శిష్యా కృషిక్షేత్రం సర్వం జలపూర్ణమ్ అస్తి। సర్వత్ర ప్రవాహః అస్తి। అతః కుత్రాపి జలబన్దః నష్టః। అస్య భవాన్ కృషిక్షేత్రం గత్వా తత్ నివారయతు। ఇతి వదతి।శిష్యః కృషిక్షేత్రం గచ్ఛతి। సర్వత్ర పశ్యతి। ఏకత్ర జలబన్దః నష్టః అస్తి। శిష్యః చిన్తయతి। యత్ర జలబన్దః నష్టః అస్తి తత్ర మృత్తికాం స్థాపయతి। కిన్తు జలప్రావాహః అధికః అస్తి। ఇతి కారణతః తత న తిష్ఠతి। బహుజలం తత్ర గచ్ఛతి। అతః శిష్యః చిన్తయతి, కిమ్ కరోమి।ఆమ్। ఏవం కరోమి। ఇతి చిన్తయతి। స్వస్య శరీరమేవ తత్ర స్థాపయతి, స్వశిరః స్థాపయతి। జలబంధం సమ్యక కరోతి। ఏవం జలబంధం సమ్యక్ కర్త్తుం స్వశరీరం స్థాపయిత్వా తత్ర జలబంధస్య సమీకరణం కరోతి। కించిత్ సమయానన్తతరం శిష్యః న ఆగతః। గురు చిన్తయతి। శిష్యః కుత్ర గతః। న ఆగతః। ఇతి చిన్తయిత్వా కృషిక్షేత్రం గచ్ఛతి। తత్ర పశ్యతి। శిష్యః జలబంధే స్వశరీరం స్థాపయిత్వా శయనం కృతవాన్ అస్తి। గురుః తమ్ పశ్యతి। గురోః శిష్యం దృష్టవా అతీవ ఆనన్దః భవతి। సః అతీవ సంతుష్టః తస్మై జ్ఞానం దదాతి। సంతోషేణ తమ్ ఆలిఙ్గతి చ ఏవం స్వశరీరేణ జలబంధనం సమీకృత్య గుఓః వచ్నస్య పరిపాలనం కృతవాన్। కర్త్తవ్యం సమ్యక కృత్వా సమాపితవాన్। సద్వైత శిష్యః అస్తి ఆరుణిః ఇతి। తస్య ఉద్దాలకః ఇతి అపరం నామధేయమ్ అస్తి। అహో శిష్యస్య కర్త్తవ్యపరతః। కథాయః అర్థ జ్ఞాతః కిల।

సుభాషితమ్
వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః।

ఛాయామన్యస్య కుర్వన్తి తిష్ఠన్తి స్వయమాతపే।
ఫలాన్యాపి పరార్థాయ వృక్షాః సత్పురుషాః ఇవ॥

వయమ్ ఇదానీం యత్ సుభాషితం శ్రుతవన్తః తస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। అస్మిన్ సుభాషిత సుభాషితకారః వదతి, వృక్షాః సత్పురుషాః ఇవ- వృక్షాః సత్పురుషాః యథా పరోపకారం కుర్వన్తి తథైవ కుర్వన్తి। కథమ్ ఇత్యుక్త్తే వృక్షాః స్వయమ్ ఆతపే తిష్ఠన్తి, స్వయం కష్టమ్ అనుభవన్తి, కిన్తు అన్యేషాం జనానాం ఛాయాం కల్పయన్తి। ఛాయామ్ అన్యస్య కుర్వన్తి, తిష్ఠన్తి స్వయం ఆతపే। తస్మిన్ వృక్షే యాని ఫలాని భవన్తి తాని ఫలాని అపి వృక్షాః స్వయం న ఖాదన్తి। ఫలాని అపి పరార్థాయ। ఏవమేవ సత్పురుషాః యత్ సమ్పాదయన్తి తదపి అన్యేషామ్ నిమిత్తమ్। సమాజనిమిత్తమేవ తే ఏతస్య ఉపయోగం కుర్వన్తి\ అతః వృక్షాః సత్పురుషా ఇవ।
వయం పూర్వతన్ పాఠే పురతః పృష్ఠతః, అధః,, వామతః ఇత్యాదినమ్ అభ్యాసం కృతవన్తః స్మ। అర్థః జ్ఞాతః ఏవ పునః ఏకవారం తస్య విషయే వయమ్ అభ్యాసం కుర్మః।
భవత్యాః నామ్ కిమ్।
లక్ష్మీః కుత్ర అస్తి।
వినోదః మమ పృష్ఠతః అస్తి।
ఆకాశః ఉపరి అస్తి।
భూమిః అధః అస్తి।
సఙ్గణకస్య ఉపరి అస్తి।
విద్యాలయః పురుషస్య దక్షిణతః అస్తి।
ఫలం శకటస్య ఉపరి అస్తి।
కూపీ అస్తి।
ఇతః నయతు।
భవాన్ తతః పుస్తకమ్ ఆనయతు।
తత కిమ।ధనస్యూతః।
ధనస్యూతః తత । అత్ర ప్రేషయతు।
మమ న ఆవశ్యకమ్।
ఇతః నయతు।
ఇతః। తతః।
చషకః కుతః పతతి।
చషకః హస్తతః పతతి।
ఉపనేత్రమ్ హస్తతః న పతతి।
ఫలం వృక్షతః పతతి।
అహం గృహతః ఆగచ్ఛామి।
భవతి కుతః ఆగచ్ఛతి।
భవాన్ కుతః ఆగచ్ఛతి।
అహం విద్యాలయతః ఆగచ్ఛామి।
మన్దిరతః/ చిత్రమందిరతః/ గ్రామతః/ గృహతః/ గ్రంథాలయతః/ అరణ్యతః/ ఉజ్జయనీతః/ కాశీతః/ దిల్లీతః/ లఖనఊతః/ చేన్నైతః/ చన్ద్రలోకతః/ విదేశతః/ ఆగచ్ఛమి।

నగరమ్/ నగరతః
వనమ్/ వనతః
గ్రామమ్/ గ్రామతః
స్వర్గః/ స్వర్గతః
గృహమ్/ గృహతః

అహం విద్యాలయతః ఆగచ్ఛామి।
న శ్రుణోమి।
ఇదానీమ్ ఏకమ్-ఏకం వాక్యం వదన్తు।
భవతీ ఏకం వాకయం వదతు।
న శ్రుణోమి।
ఉచ్చైః వదతు।
శుభాఙ్గీ శనైః వదతి।
ప్రసన్నః ఉచ్చైః వదతి।
సర్వే ఉచ్చైః వదన్తు।
అహమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సున్దరం సంస్కృత గీతం శ్రవయామి।
సర్వే శ్రుణ్వన్తు। ఉచ్చైః। శనైః।
కుక్కురః ఉచ్చైః భషతి।
కుక్కురః కథం భషతి।
రేలయానం ఉచ్చైః శబ్దం కరోతి।
శిశుః/ బాలకః ఉచ్చైః రోదనం కరోతి।
ప్రసన్నః కథం వదతి।
ప్రస్న్నః ఉచ్చైః/ శనైః వదతి।
సింహః గర్జతి।
అహం శీఘ్రం గచ్ఛామి।
అహం మన్దమ్ ఆగచ్ఛామి।
అర్థః జ్ఞాయేత్। ఉత్తిష్ఠతు। ఆగచ్ఛతు।
ఏకం వాకయం లిఖతు।
శీఘ్రం లిఖతు।
అహల్యా శీఘ్రం లిఖతి।
అహల్యా కథం లిఖతి।
వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకాం క్రీడాం క్రీడామః।
అహమ్ ఇదానీమ్ ఏకస్య గణస్య ఏకం సుధాఖణ్డం దదామి।
ఏతస్య గణస్య ఏకం సుధాఖణ్డం దదామి।
భవతీ సుధాఖణ్డం తస్యై దదాతు।ఏవం దాతవ్యం సా తస్యై దదాతు।
భవాన్ తస్మై దదాతు।
సః తస్మై దదాతు।
శీఘం దాతవ్యమ్। యః గణః శీఘ్రం కార్యం సమాపయతి తస్య జయః।
కిన్తు దాన సమయే శీఘ్రమ్ ఇతి వక్త్తవ్యమ్।
సుధాఖణ్డః భగ్నః న భవేత్।
జ్ఞాతమ్। ఆరమ్భం కుర్మః।
స్వీకరోతు।
కథం గర్జతి। భషతి ఏవం ప్రశ్నః కుర్మః।
మమః కేశాలంకారః అస్తి।
ఇదానీం మమ్ కేశాలంకారః।
కథమ్ అస్తి। సమ్యక్ నాస్తి।
అహం కథం లిఖామి। సమ్యక లిఖామి।
మాధురీ సమ్యక గాయతి।
అహం ప్రాతఃకాలే షటవాదనే ఉత్తిష్ఠామి।
అహం దశవాదనే భోజనం కరోమి।
భోజనే అహమ్ అన్నం/ఫలం ఖాదామి।
అహం భోజనే రోటికాం/ఫలం/పాయసం ఖాదామి।
అహమ్ అన్యేన సహ ఫలం ఖాదామి।
భోజనస్య అంతే దుగ్ధం పీబామి।


గీతమ్

వర్షా ఆగచ్ఛతి ఝమ్ ఝమ్ ఝమ్,
పతతి బిన్దుః మమ గృహ మధ్యమ్।
నౌకా నిర్మితకాగదమ్ తరన్తి,
వర్షామధ్యే బాలాః స్నానం కుర్వన్తి।
న ఆగచ్ఛతి చేత్ కృషకాః,
పశ్యతి ఆకశే పూజతి పర్జన్యః।
హే పర్జన్య దదాతు వర్షా,
ఆ జాయతామ్ పచ్యన్తామ్ ఫలవత్యః,
కృషిః వర్ద్ధన్తి బాలాః హసన్తి,
యత్ వర్షా ఆగచ్ఛన్తి ఝమ్ ఝమ్ ఝమ్।
NEW LESSON

సంస్కృత శిక్షా
(ఆఁగా)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర
కాచిత్ వృద్ధా ఆసీత్। తస్యాః చత్వారః పుత్రాః ఆసన్। తే పుత్రాః అతీవ సూరాః ఆసన్। మాతా వృద్ధా సర్వదా అపి తాన్ మాతృభూమేః విశయే కథాః శ్రావయతి స్మ। అతః తే సర్వే అపి రాష్ట్ర విషయే, అస్మాకమ్ దేశ విషయే బహు శ్రద్ధాలవః ఆసన్। ఏకదా దేశస్య ఉపరి శత్రూణామ్ ఆక్రమణం భవతి। తదా సర్వస్మిన్ గృహే అపి ఏకైకః యుద్ధార్థం గచ్ఛతి। తదా వృద్ధా మాతా ప్రథమ్ పుత్రమ్ ఆహ్వయతి। తిలకం ధారయతి- భవాన్ యుద్ధార్థం గచ్ఛతు- ఇతి వదతి। అనన్తరం ప్రథమః పుత్రః యుద్ధార్థం గచ్ఛతి- తత్ర శౌర్యేన యుద్ధం కరోతి, కిన్తు వీర స్వర్గం ప్రాప్నోతి। తదా ఏషా వృద్ధా మాతా ప్రథమః పుత్రః మృతః- ఇతి వార్త్తాం శ్రుణోతి। వృద్ధా మాతా ద్వితీయ పుత్రం ఆహ్వయతి- తమపి యుద్ధార్థం ప్రేషయతి। సః అపి శౌర్యేన్ యుద్ధం కరోతి। సః అపి వీర స్వర్గం ప్రాప్నోతి। తదా వృద్ధా మాతా తృతీయ పుత్రం ఆహ్వయతి। తృతీయ పుత్రమ్ ఆలిఙ్గతి-ప్రీత్యా వదతి। పుత్ర, భవాన్ అపి యుద్ధార్థం గచ్ఛతు। దేశస్య రక్షనం కరోతు। అస్మాకం దేశస్య కర్త్తవ్యం అస్తి, అతః భవాన్ గచ్ఛతు- ఇతి వదతి। తృతీయః పుత్రమ్ అపి యుద్ధార్థం గచ్ఛతి। వీరం స్వర్గం ప్రాప్నోతి। తృతీయః పుత్రః అపి యుద్ధార్థం గతవాన్। తత్రాభి కర్మయుద్ధం ప్రవృత్తమ్। కించిత్ దినానన్తరం వార్త్తా ఆగతా- తృతీయః పుత్రః అపి మృతః। తదా గ్రామస్తాః సర్వే అపి వృద్ధాయాః సమీపమ్ ఆగతవన్తః। తే సర్వే వృద్ధామ్ ఉక్త్తవన్తః- మాతః- భవత్యాః తృతీయః పుత్రః అపి రణరంగే మృతః అస్తి। భవత్యాః అంతిమ సమయే సః భవత్యాః రక్షణార్థం భవత్యాః కర్త్తవ్యపాలనార్థమ్ ఆవశ్యకమ్ అస్తి। అతః భవతీ చతుర్థం పుత్రం మా ప్రేషయతు। తదా వృద్ధా మాతా తేషాం వచనం న శ్రుణోతి। వృద్ధా మాతా చతుర్థం పుత్రమ్ ఆహ్వయతి। వీర తిలకం ధారయతి- వదతి అపి। పుత్రః భవాన్ గచ్ఛతు- విజయం ప్రాప్యమ్ ఆగచ్ఛతు। అస్మాకం దేశస్య రక్షనమ్ అస్మాకం కర్త్తవ్యమ్। అతః భవాన్ గచ్ఛతు। ఇతి చతుర్థ పుత్రమ్ అపి ప్రేషయతి। ఏవం రణరంగేభి కర్మయుద్ధం ప్రవృత్తమ్। అనన్తరం వార్త్తా ఆగచ్ఛతి- చతుర్థ పుత్రః అపి మృతః అస్తి। తదా మాతుః నేత్రే అశ్రుణి ఆగచ్ఛతి। తదా గ్రామస్య అధికారీ వృద్ధాయాః సమీపమ్ ఆగచ్ఛతి। సః మాతరం వదతి- భోః మాతః- వయం పూర్వమేవ ఉక్త్తవన్తః- భవతీ చతుర్థం పుత్రం న ప్రేషయేతు। పరన్తు భవతీ న శ్రుతవతీ। చతుర్థమ్ అపి పుత్రం ప్రేషితవతీ। వయమ్ ఇదానీం కిమ్ కుర్మః। భవతీ ఇదానీం రోదనం కరోతి చేత్- కిమ్ ప్రయోజనమ్- ఇతి పృచ్ఛతి। తదా మాతా వదతి- భో మహాశయా। మమ్ చతుర్థః పుత్రః మృతః ఇతి రోదనం నాస్తి। దుఃఖం నాస్తి। మమ్ మాతృభూమేః రక్షణమ్ అవశ్యం కరణీయమ్- ఇతి ఇచ్ఛా భవతి। కిన్తు దేశస్య రక్షణార్థం ప్రేషయితుమ్ మమ్ పఞ్చమః పుత్రః నాస్తి ఖలు ఇతి దుఃఖం భవతి। ఏవమ్ అస్మాకం దేశస్య రక్షణాయ కతిచన్ మాతరః శత్ పుత్రాణాం బలిదానం కృతవత్యాః- అతఏవ ఇదానీమ్ అపి అస్మాకం దేశః సురక్షితః అస్తి।

సుభాషితమ్

వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః।
షడ్ దోషాః పురుషేణేహ హ్యాతవ్యా భూతిమిచ్ఛితా।
నిద్రా తన్ద్రా భయం క్రోధః ఆలస్య దీర్ఘసూత్రతా॥

వయమ్ ఇదానీం యత్ సుభాషితం శ్రుతవన్తః తస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। యః పురుషః ఐశ్వర్య్యమ్ ఇచ్ఛతి, సమృద్ధిమ్ ఇచ్ఛతి, అభివృద్ధిమ్ ఇచ్ఛతి, సంపదామ్ ఇచ్ఛతి, సః ఏతాన్ సర్వాన్ దోషాన్ దూరీ క్రియాత్। కే కే దోషాః। నిద్రా- సర్వత్ర నిద్రా న కరణీయమ్। తంద్రా- సర్వదా నిద్రావస్థాయామేవ భవతి తథా న భవేత- తంద్రా న భవేత। భయమ్- సర్వేషు విషయేషు భయం న భవేత్। క్రోధః/ కోపః- యత్ర-యత్ర ఆవశ్యకతా అస్తి, తత్ర కోపః కరనీయః- యత్ర కోపస్య ఆవశ్యకతా నాస్తి, తత్ర క్రోధః న దర్శనీయః। ఆలస్యమ్- వయం తు సర్వదా విద్యార్థినః ఏవ। జీవనే సర్వస్మిన్ క్షణే అపి వయం శిక్షణం ప్రాప్నుమః, అతః అస్మాషు కదా ఆలస్యం న భవేత్। దీర్ఘసూత్రమ్- కార్యమ్ అద్య కరోమి న శ్వః కరోమి పరశ్వః కరోమి పరశ్వః సాయంకాలే కరోమి ఏవం విలమ్బః న భవేత్ అద్యతన్ కార్యమ్ అద్య కరోమి, ఇదానీమేవ కరోమి ఇతి ఏవం భవేత్।

సమ్భాషణమ్

రామః ప్రీతిమ్/ లతాం పృచ్ఛతి।
రామః కామ్ పృచ్ఛతి।

అహం విజ్ఞానం జానామి।
అహం గృహతః ఆగచ్ఛామి।
అహం విదేశతః/ విద్యాలయతః/ మార్గతః/ కార్యాలయతః/ హిమాలయతః/ వాటికాతః/ నదీతః/ మన్దిరతః/ పుష్పతః
అహం పేటికాతః ఉపనేత్రం స్వీకరోమి।
కూప్యాం జలమ్ అస్తి।
అహం కూపీతః జలం స్వీకరోమి।
అహం సంచికాతః పత్రం స్వీకరోమి।
అహం శారదాతః లేఖనీమ్ స్వీకరోమి।
అహం గజేన్ద్రతః కరవస్త్రం స్వీకరోమి।
అహం కోషతః లేఖనీం స్వీకరోమి।
అహం నదీతః జలమ్ ఆనయామి।
భవన్తః కుతః కిమ్ ఆనయన్తి।
గఙ్గా హిమాలయతః ప్రవహతి।
గఙ్గా కుతః ప్రవహతి।– ప్రశ్నం కుర్వన్।
రామః విద్యాలయతః ఆగచ్ఛతి।
రామః కుతః ఆగచ్ఛతి।
అహం గచ్ఛామి। అహమ్ ఆపణం గచ్ఛామి।
ఆపణతః గృహం గచ్ఛామి। గృహతః విద్యాలయం గచ్ఛామి। విద్యాలయతః గృహమ్ ఆగచ్ఛామి।
రమానన్దః కుతః కుత్ర గచ్ఛతి।
రమానన్దః లఖనఊ గచ్ఛతి। లఖనఊతః అహమదాబాదం గచ్ఛతి।
అహమదాబాదతః బేఙ్గలురు గచ్ఛతి।
జ్ఞానార్థం రామాయణం పఠామి।
అహం పాఠనార్థం పఠామి।
ఆనన్దార్థం నృత్యం కరోమి।
ఆనన్దార్థం గీతం గాయామి।
పఠనార్థం గ్రంథాలయం గచ్ఛామి।
ఓషధార్థమ్ ఔషధాలయం గచ్ఛామి।
అహమ్ ఉత్తరం వదామి।భవన్తః ప్రశ్నం వదన్తు।
రాధాకృష్ణః కిమర్థం విద్యలయం గచ్ఛతి।
రాధాకృష్ణః పఠనార్థం విద్యాలయం గచ్ఛతి।
రామః ధ్యానార్థం మందిరం గచ్ఛతి।
రామః కిమర్థం మందిరం గచ్ఛతి।
రామః కిమర్థం దూరదర్శనం పశ్యతి।
రామః ఆనన్దార్థం దూరదర్శనం పశ్యతి।
భోజనార్థమ్ ఉపహారమన్దిరం గచ్ఛతి।
రవీన్ద్ర ఉత్తిష్ఠతి। ఆదిత్యః అపి ఉత్తిష్ఠతి।
రవీన్ద్ర ఉపవిశతి। ఆదిత్యః అపి ఉపవిశతి।
శారదా లిఖతి। చిత్రా అపి లిఖతి।
నాటకం పశ్యతి। చిత్రమ్ అపి పశ్యతి।
అహం వాక్యద్వయమ్ అపి వదామి।
భవన్తః వదన్తు। వదన్తివా।
అస్తు- అస్తు ఆగచ్ఛామి।
అస్తు పిబామి।
విద్యాం దదాతు। తథాస్తు। దేవః కిమ్ వదతి।
దేవః ప్రత్యక్షః భవతి। సః భవాన్/ భవతీ పృచ్ఛతి।

పూర్వః- ప్రాచీ- ఇన్ద్రః
దక్షిణః- అవాచీ- యమః
పశ్చిమః-ప్రతీచీ- వరుణః
ఉత్తరః-ఉదీచీ- కుబేరః
పూర్వ-దక్షిణ కోణః- ఆగ్నేయకోణః-అగ్నిః
దక్షిణ-పశ్చిమ కోణః- నైర్ఋత్యకోణః-నైఋత్య
పశ్చిమ-ఉత్తరకోణః- వాయవ్యకోణః- మరుతః
ఉత్తర-పూర్వ కోణః- ఈశానకోణః- ఈశః శఙ్కరో

పద్య
సత్కార్యం ప్రతి రమణీయమ్,
అసత్య వచనం న వదనీయమ్,
పాపకర్మ న కరణీయమ్,
క్రోధలోభ మమ త్యయణీయమ్।
విపత్తికాలే శత్రు ఆగతా,
తత్ర స్థాపితా మమ సహనీయమ్,
పూర్ణవిజయ మమ కరణీయమ్,
సత్కార్యం ప్రతి రమణీయమ్।
NEW LESSON

సంస్కృత శిక్షా చ
మైథిలీ శిక్షా చ (మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర

గతే శోకం న కుర్వీత భవిష్యం నైవ చిన్తయేత్।
వర్తమానేషు కాలేషు వర్తయన్తి విచక్షణాః।

వయం ఇదానీమ యత్ సుభాషితం శ్రుతవన్తః తస్య అర్థః ఏవం అస్తి- గతే శోకం న కుర్వీత। వయం గత విషయే ప్రౌర్త విషయే దుఃఖమ న కరణీయం తథైవ భవిష్యే అపి స్వపనః న ద్రష్టవ్యః। భవిష్యే ఏవం భవిష్యతి ఏవం కరిష్యామి- ఇతి స్వప్నః అపి న ద్రష్టవ్యః। దుఖమ్ అపి న కరణీమ్- భూతే యత్ ప్రవృత్తమ్ అస్తి- పూర్వమ్ యత్ ప్రవృత్తమ్ అస్తి- తత్ర దుఃఖమ్ అపి న కరణీయమ్- అగ్రే యత్ భవిష్యతి తస్య స్వప్నః అపి న ద్రష్టవ్యః। వర్తమానకాలే ఏవ వ్యవహర్ణీయం- వర్త్తమానకాలే ఏవ తాతవ్యం- తస్మిన్ విష్యే ఏవ యద కరణీయం యత న కరణీయం తదవిషయే చిన్తనీయమ్- ఏవం విచక్షణాః నామ బుద్ధిమాన్- బుద్ధిమన్తః ఏవం కుర్వన్తి।

కథా

ఏకమ్ అరణ్యమ్ అస్తి। అరణ్యే ఏకః సంన్యాసీ అస్తి। సః ప్రతిదిన భిక్షాయాచనం కృత్వా జీవనం కరోతి। తస్య హస్తే ఏకం సువర్ణ కఙ్కణమ్ అస్తి। సః చిన్తయతి సువర్ణకఙ్కనస్య దాన కరోమి- ఇతి। సః ఏకస్మిన్ దినే జనాన్ ఆహ్వయతి- ఘోషణాం కరోతి। బహవః జనాః సమ్మిలితాః భవన్తి। తదా సంన్యాసీ ఘోషయతి- అహమ్ అత్యన్త నిర్ధనాయ సువర్ణకఙ్కణం దదామి। అత్ర కః నిర్ధనః అస్తి- ఇతి। తదా బహవః జనాః- అహం నిర్ధనాః, అహం నిర్ధనాః ఇతి సంన్యాసీ సమీపమ్ ఆగచ్ఛతి। పరన్తి సంన్యాసీ కస్మై అపి సువర్ణకఙ్కణం న దదాతి। ఏకస్మిన్ దినే తస్య దేశస్య మహారాజః తేన్ మార్గేన్ ఆగచ్ఛతి। సః సంన్యాసీ వచనం శ్రుణోతి। సః సంన్యాసీ ఆశ్రమం గచ్ఛతి। సంన్యాసీ మహారాజం సమీపం ఆహ్వయతి- సువర్ణకఙ్కణం మహారాజాయ దదాతి। సః సంన్యాసీం పృచ్ఛతి। అహం మహారాజా అస్మి। మమ సమీపే ప్రభూతమ్ ఐశ్వర్యమ్ అస్తి। పరన్తు భవాన్ మమమ కృతే కిమర్థం సువర్ణకఙ్కణం దదాతి। తదా సంన్యాసీ వదతి- యస్య ఆశా అధికమ్ అస్తి తస్మై ఏవ అహం సువర్ణకఙ్కణం దదామి। యద్యపి భవాన్ మహారాజః అస్తి- తథాపి భవతః ఆశా అధికా అస్తి। భవతః ఇచ్ఛా అస్తి- అహమ్ అన్యస్య రాజస్య ఉపరి ఆక్రమణం కరోమి- జయం సమ్పాదయామి- ఇతోపి అధికమ్ ఐశ్వర్యం సమ్పాదయామి। అతః భవాన్ నిర్ధనః ఏవ। అతః అహమ్ ఏతద సువర్ణకఙ్కణం భవతే దాతుమ్ ఇచ్ఛామి। సంన్యాసినః వచనం శ్రుత్వా మహారాజస్య జ్ఞానోదయః భవతి। సః లజ్జయా స్వరాజ్యం ప్రతి గమిష్యతి।

సమ్భాషణమ్

నమోనమః।
కేచన్ ప్రశ్నార్థకాః సన్తి। కిఛు ప్రశ్నార్థక శబ్ద అఛి।
తత్ర సప్త ప్రసిద్ధాః సన్తి। ఓతఏ సాత టా ప్రసిద్ధ ఛథి।
యథా।
కిమ్
కుత్ర
కతి
కదా
కుతః
కథమ్
కిమర్థమ్
అహమ్ ఇదానీమ్ ఉత్తరం వదామి। హమ ఆబ ఉత్తర బజైత ఛీ।
భవన్తః సర్వేపి ఏతేషామ్ అర్థం జానన్తి। అహాఁ సభ సేహో ఏహి సభక ఉత్తర జనైత ఛీ।
అహమ్ ఉత్తరం వదామి। హమ ఉత్తర బజైత ఛీ।
భవన్తః ప్రశ్నం పృచ్ఛతు। అహాఁ సభ ప్రశ్న పూఛూ।
యథా-
రామః పుస్తకం పఠతి। రామ పుస్తక పఢైత ఛథి।
రామః కిమ్ పఠతి? రామ కీ పఢైత ఛథి।
భవతీ కిమ్ వదన్త? అహాఁ (స్త్రీలింగ) కీ బజైత ఛీ?
తత కృష్ణఫలకమ్। ఓతఏ కృష్ణఫలక అఛి।
తత కిమ్? ఓతఏ కీ అఛి।
లఖనఊ ఉత్తరప్రదేశే అఛి। లఖనఊ ఉత్తరప్రదేశమే అఛి।
లఖనఊ కుత్ర అస్తి? లఖనఊ కతఏ అఛి?
అధికారీ కార్యాలయే అస్తి। అధికారీ కార్యాలయమే అఛి।
భవతీ కుత్ర వసతి? అహాఁ (స్త్రీలింగ) కతఏ బసైత ఛీ?
అత్ర నవ బాలకాః సన్తి। ఏతఏ నౌ టా బాలక ఛథి।
అత్ర దశ దణ్డదీపాః సన్తి। ఏతఏ దస దణ్డదీప అఛి।
మార్గే నవవాహనాని గచ్ఛన్తి। మార్గమే నౌ టా వాహన జాఇత అఛి।
మమ సమీపే దశ పుస్తకాని సన్తి। హమరా లగ దస టా పుస్తక అఛి।
భవత్యాః గృహే కతి జనాః సన్తి? అహాఁక (స్త్రీలింగ) లగ కైకటా పుసతక అఛి?
చత్వారః। చారిటా।
సూర్యోదయః ప్రాతః కాలే భవతి। సూర్యోదయ ప్రాతఃకాలమే హోఇత అఛి।
సూర్యాస్త సాయంకాలే భవతి। సూర్యాస్త సాయంకాలమే హోఇత అఛి।
రమేశః దశవాదనే విద్యాలయం గచ్ఛతి। రమేశ దస బజే విద్యాలయ జాఇత అఛి।
భవతీ కదా పాకం కరోతి? అహాఁ (స్త్రీలింగ) కఖన భోజన బనబైత ఛీ?
మిత్రః విదేశతః ఆగచ్ఛతి। మిత్ర విదేశసఁ అబైత ఛథి।
సఖీ చేన్నఈతః ఆగచ్ఛతి। సఖీ చేన్నఈసఁ అబైత ఛథి।
గఙ్గా హిమాలయతః ప్రవహతి। గఙ్గా హిమాలయసఁ ప్రవాహిత హోఇత ఛథి।
భవతీ కుతః మోదకమ్ ఆనయతి। అహాఁ (స్త్రీలింగ) కతఏసఁ మోదక అనైత ఛీ।
స్వాస్థ్యం ఉత్తమమ్ అస్తి। స్వాస్థ్య ఉత్తమ అఛి।
భవత్యాః స్వాస్థ్యం కథమ్ అస్తి? అహాఁక (స్త్రీలింగ) స్వాస్థ్య కేహన అఛి?
అనీతా పాఠనార్థం విద్యాలయం గచ్ఛతి। అనీతా పఢేబాక లేల విద్యాలయ జాఇత ఛథి।
అనీతా ఔషధార్థమ్ ఔషధాలయం గచ్ఛతి। అనీతా ఔషధిక లేల ఔషధాలయ జాఇత ఛథి।
గృహణీ భోజనార్థం పాకశాలాం గచ్ఛతి। గృహణీ భోజనక లేల భనసాఘర జాఇత ఛథి।
భవతీ కిమర్థం పఠతి? అహాఁ కిఏక పఢైత ఛీ?
భవన్తః ఏతేషామ్ అర్థమ్ సమ్యక జ్ఞాతవన్తః। ఇదానీమ్ భవన్తః మామ్ ప్రశ్నం పృచ్ఛన్తు। అహమ్ ఉత్తరం వదామి। ఇదానీం భవతు ఏకః ఆగచ్ఛతు। అనన్తరం భవన్తః సర్వే తమ్ ప్రశ్నం పృచ్ఛన్తు। రాజా ఉత్తిష్ఠతు। భవాన్ ఆగచ్ఛతు। ఇదానీం భవన్తః ప్రశ్నం పృచ్ఛన్తు। సః ఉత్తరం వదతి।

భవాన్ కదా నిద్రాం కరోతి। అహాఁ కఖన నిద్రా కరైత ఛీ।
భవాన్ కుతః ఆగచ్ఛతి। అహాఁ కతఏసఁ అబైత ఛీ।
భవాన్ కిమ ఖాదతి। అహాఁ కీ ఖాఇత ఛీ।
భవతః అధ్యయనం కథం ప్రచలతి। అహాఁక అధ్యయన కేహన చలి రహల అఛి।
భవాన్ కిమర్థమ్ గీతం గాయతి। అహాఁ కిఏక గీత గబైత ఛీ।
భవాన్ కుత్ర వసతి। అహాఁ కతఏ బసైత ఛీ।
మఞ్జునాథః గచ్ఛతి। మఞ్జునాథ జైత అఛి।
గృహం గతవాన। గృహ గేల।
మఞ్జునాథః గృహం గతవాన। మఞ్జునాథ గృహ గేల।
మఞ్జునాథః న గతవాన। మఞ్జునాథ నహి గేల।
మఞ్జునాథః ఆగతవాన। మఞ్జునాథః ఆబి గేల।
మఞ్జునాథః ఉపవిష్టవాన। మఞ్జునాథ బైసి గేల।
పఠతి- పఠితవాన పఢైత అఛి- పఢలక
లిఖతి- లిఖితవాన లిఖైత అఛి- లిఖలక
కరోతి- కృతవాన కరైత అఛి- కఏలక
అమ్బికా పీతవతీ/పీతవతీ అమ్బికా పిబైత ఆచి/ పీలక
అమ్బికా లిఖతి/ లిఖితవతీ అమ్బికా లిఖైత అఛి/ లిఖలక
అమ్బికా గచ్ఛతి/ గతవతీ అమ్బికా జాఇత అఛి/ గేల
అమ్బికా ఆగచ్ఛతి/ ఆగతవతీ అమ్బికా అబైత అఛి/ అమ్బికా ఆబి గేల
బాలకః గతవాన బాలక గేల
బాలికా గతవతీ బాలికా గేలి
క్రీడితవాన/ క్రీడితవతీ ఖేలేలక/ ఖేలేలీహ
పృచ్ఛామి- శ్రుణోమి పుఛైత ఛీ (హమ) / సునైత ఛీ (హమ)
వదామి- ఉక్త్తవాన –ఉక్త్తవతీ బజఇత ఛీ/ బజలహుఁ/ బజలీహ
అహమ్ అద్య పశ్యామి హమ ఆఇ దేఖైత ఛీ
అహం శ్వః ద్రక్ష్యామి హమ కాల్హి దేఖబ
మఞ్జునాథః గమిష్యతి మఞ్జునాథ జాయత।
వేదవతీ గమిష్యతి వేదవతీ జయతీహ
భవన్తః కిమ్ కిమ్ కరిష్యన్తి
అహం కావ్యం లేఖిష్యామి హమ కావ్య లిఖబ
వయం కావ్యం లిఖిష్యామః హమ సభ కావ్య లిఖబ
తస్య నామ ఓమః ఓకర నామ ఓమ అఛి
ఓమ ఉపవిశతు ఓమ బైసూ
తస్యాః నామ ఆస్థా ఓకర నామ ఆస్థా అఛి
ఆస్థే ఉపవిశతు ఆస్థా బైసూ
గీతమ్
బాలోఽహమ
వర్ణ ప్రసారయతు హోలీ ఆయాతి
బాలోఽహమ జగత్ భ్రమయామి
వర్ణం స్నేహం సుఖం ప్రసారయతుమ
దుఃఖేన నివారయతుమ గచ్ఛామి।
బాలోఽహమ జగత్ భ్రమయామి।
వాణీ మధురా పరన్తు ప్రఖరా
మేలయతుమ ఉచ్చైః స్వరే
శాన్తం సమృద్ధిం ఉన్నతః మార్గే
సర్వే మిలిత్వా గచ్ఛామః
బాలోఽహమ జగత భ్రమయామి।
NEW LESSON
సంస్కృత శిక్షా చ
మైథిలీ శిక్షా చ (మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర

సుభాషితమ్

వయమ్ ఇదానీమ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః।

ఆయత్యాం గుణదోషజ్ఞః
తదాత్వే క్షిప్రనిశ్చయః।
అతీతే కార్యశేషజ్ఞో
విపదా నాభిభూయతే॥
వయమ్ ఇదానీమ యత సుభాషితమ్ శ్రుతవన్తః తస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి।

కశ్చన్ ఉత్తమ కార్యకర్తా కథం వ్యవహారం కరోతి। భవిష్యత్ కాలే యత్ కార్యం కరణీయమ్। కార్యస్య గుణాః కే అవగుణాః కే ఇతి సః చిన్తయతి తదాత్వే క్షిప్రనిశ్చయః। యదా కకార్యం సన్నిహతం భవిష్యతి తదా అనుక్షణం నిర్ణయం కరోతి। అతీతే కార్యశేషజ్ఞః యద కార్యం శిష్టం భవతి, తస్య కిమ్ ఇతి చిన్తయతి, ఏవం యద్ కార్యమ్ అతీతమ్ అస్తి తత్ర కిమ్ శిష్టమ్ ఇతి చిన్తయతి- విపదా నాభిభూయతే।

కథా

పూర్వం రాయగఢ దుర్గమ్ ఆసీత్। శివాజీ మహారాజః తస్య పాలనం కరోతి స్మ। ఏకా మహిలా ఆసీత్। సా ప్రతిదినం క్షీరవిక్రయణం కరోతి స్మ। రాయగఢ దుర్గస్య అన్తః ఆగత్య క్షీరవిక్రయణం కరోతి స్మ। తస్యాః లఘు పుత్రః ఆసీత్। తమ్ గృహే తిక్తవా దుర్గస్య అంతః ఆగత్య క్షీరవిక్రయణం కరోతి స్మ। ప్రతిదినమ్ అంధకారాత్ పూర్వం క్షీరవిక్రయేణ సమాపయిత్వ బహిః ఆగచ్ఛతి స్మ। ఏకస్మిన్ దినే సా క్షీరం విక్రయేణ కుర్వతి ఆసీత్ తదా విలమ్బః జాతః। అంధకారః జాతః। యదా మహిలా క్షీర విక్రయేణం సమాప్య ద్వార సమీపమ్ ఆగతవతీ- తదా దుర్గస్య ద్వారం పిహితమ్ ఆసీత్। సా తద్దృష్టవా రక్షకవటమ్ ఉక్తవతీ- కృపయా ద్వారమ్ ఉద్ఘాటయతు। మమ శిశుః గృహే అస్తి। రక్షకవటః ద్వారమ్ ఉద్ఘాటయతుం నిరాకృతవాన్। పునః సా మహిలా ప్రార్థితవతీ। రక్షకవటం సా ప్రార్థితవతీ- కృపయా ఉద్ఘాటయతు। అహం బహిః గచ్ఛామి। గృహే మమ లఘు-శిశుః అస్తి। తస్మై భోజనం దాతవ్యమ్ అస్తి। కృపయా ఉద్ఘాటయతు। భవాన్ కిమర్థం న ఉద్ఘాటయతి। సా పృష్టవతీ। రక్షకవటః ఉక్తవాన్- శివాజీ మహారాజస్య సూచనా అస్తి। అంధకారస్య అనన్తరం ద్వారస్య ఉద్ఘాటనం న కరణీయమ్। ఇతి। తద్ శ్రుత్వా సా మహిలా దిగ్భ్రాన్తా జాతః। అహమ్ ఇదానీమ గృహం కథం గచ్ఛామి। సా తత్రైవ మార్గస్య అన్వేషణం కృతవతీ। సర్వత్ర అటితవతీ। ఏకత్ర దుర్గస్య భిత్తిః శిథిలా ఆసీత్। సా మహిలా భిత్తిమ్ ఆరూఢవతీ। పార్శ్వే ఏకః వృక్షః ఆసీత్। వృక్షస్య శాఖాం గృహిత్వా ఉత్తిర్య సా కథమపి దుర్గాత్ బహిః ఆగతవతీ। అనన్తర దినే శివాజీ మహారాజః ఏతాం వార్తాం శ్రుతవాన। సః తామ మహిలామ్ ఆహూతవాన। తామ సః పృష్టవాన। భవతీ కథం గతవతీ। తదా సా ఉక్తవతీ। అహం కిమపి న జానామి। తదా మమ కర్ణయోః కేవలం మమ శిశోః క్రన్దనం శ్రుయతి స్మ। అహం కథమపి దుర్గాత్ బహిః గతవతీ। తత శ్రుత్వా శివాజీ మహారాజః సంతుష్టః అభవత్। తస్యై మహిలాయై సః పారితిషికం దత్తవాన।


సమ్భాషణమ్

ఏకవచనతః బహువచనం ప్రతి పరివర్త్తనం కృతమ్ అస్తి।
బాలకః విద్యాలయం గతవాన। బాలక విద్యాలయ గేలాహ।
బాలకాః విద్యాలయం గతవన్తః। బాలక లోకని విద్యాలయ గేలాహ।

ఇదానీమ్ ఏకవచనతః బహువచనం ప్రతి పరివర్తనం కుర్వన్తి ఏవ।

యువకః యోగాభ్యాసం కృతవాన। యువక యోగాభ్యాస కఏలన్హి।
యువకాః యోగాభ్యాసం కృతవన్తః। యువక లోకని యోగాభ్యాస కఏలన్హి।
నర్తకః నృత్యం కృతవాన। నర్తక నృత్య కఏలన్హి।
నర్తకాః నృత్యం కృతవాన। నర్తక లోకని నృత్య కఏలన్హి।
అలసం నిద్రాం కృతవాన। ఆలసీ నిద్రా కఏలన్హి।
అలసాః నిద్రాం కృతవన్తః। ఆలసీ లోకని నిద్రా కఏలన్హి।
సైనికః జయం ప్రాప్తవాన। సైనిక జయ ప్రాప్త కఏలన్హి।
సైనికాః జయం ప్రాప్తవన్తః। సైనిక లోకని జయ ప్రాప్త కఏలన్హి।
బాలకః గ్రన్థం స్మృతవాన। బాలక గ్రంథ యాది కఏలన్హి।
బాలకాః గ్రన్థం స్మృతవాన। బాలక లోకని గ్రన్థ యాది కఏలన్హి।

బాలికా పాఠం పఠితవతీ। బాలికా పాఠ పఢలన్హి।
బాలికాః పాఠం పఠితవత్యః। బాలికా లోకని పాఠ పఢలన్హి।
బాలికా విద్యాలయం గతవతీ। బాలికా విద్యాలయ గేలీహ।
బాలికాః విద్యాలయం గతవత్యః। బాలికా లోకని విద్యాలయ గేలీహ।
వైద్యా చికిత్సాలయం గతవతీ। వైద్యా చికిత్సాలయ గేలీహ।
వైద్యాః చికిత్సాలయం గతవత్యః। వైద్యా లోకని చికిత్సాలయ గేలీహ।
సఖీ నగరం గతవతీ। సఖీ నగర గేలీహ।
సఖ్యాః నగరం గతవత్యః। సఖీ లోకని నగర గేలీహ।
లేఖికా లేఖం లిఖితవతీ। లేఖికా లేఖ లిఖలన్హి।
లేఖికా లేఖం లిఖితవత్యః। లేఖికా లోకని లేఖ లిఖలన్హి।
భగినీ గానం గీతవతీ। బహిన గీత గఓలన్హి।
భగిన్యః గానం గీతవత్యః। బహిన లోకని గీత గఓలన్హి।
నటీ నృత్యం కృతవతీ। నర్తకీ నృత్య కఏలన్హి।
నట్యః నృత్యం కృతవత్యః। నర్తకీ లోకని నృత్య కఏలన్హి।
అహం రామాయణం, మహాభారతం, భగవతగీతాం చ పఠామి।
హమ రామాయణ, మహాభారత ఆఽ భగవతగీతా పఢైత ఛీ।
అహమ్ అన్నం, పాయసం, లడ్డూకం చ ఖాదామి।
హమ అన్న, పాయస ఆఽ లడ్డూ ఖాఇత ఛీ।
సుబ్రమణ్యం లేఖనీం, కరవస్త్రం చ ఆనయతు।
సుబ్రమణ్యం కలమఅ ఆఽ రుమాల ఆనూ।

సుబ్రమణ్యం లేఖనీం, కరవస్త్రం చ నయతు।
సుబ్రమణ్యం కలమఅ ఆఽ రుమాల లఏ జాఊ।

మమ గృహే మాతా, పితా, భ్రాతా చ సన్తి।
హమర గృహమే మాతా, పితా ఆఽ భ్రాతా ఛథి।

భవతః గృహే కే కే సన్తి।
అహాఁక గృహమే కే కే ఛథి।

భవత్యాః గృహే కే కే సన్తి।
అహాఁసభక గృహమే కే కే ఛథి।

భవత్యాః కిమ్ కిమ్ ఖాదన్తి।
అహాఁ సభ కీ కీ ఖాఇత ఛీ।

భవత్యాః కాం కాం భాషాం జానన్తి।
అహాఁ సభ కోన కోన భాషా జనైత ఛీ।

భవన్తః కిమ్ కిమ్ కుర్వన్తి।
అహాఁ సభ కీ కీ కరిత ఛీ।

భవతీ కిమ్ కిమ్ కరోతి।
అహాఁ కీ కీ కరైత ఛీ।

ఇదానీం భవన్తః చ యోజయిత్వా వాక్యాని వదన్తి ఏవ।
ఆమ్ వదామః।

అహం చేన్నై నగరం, ముమ్బఇ నగరం, దిల్లీ నగరం చ దృష్టవాన।
హమ చేన్నై నగర, ముమ్బఇ నగర ఆఽ దిల్లీ నగర దేఖలహుఁ।

అహం చేన్నై నగరం, ముమ్బఇ నగరం, దిల్లీ నగరం చ దృష్టవతీ।
హమ చేన్నై నగర, ముమ్బఇ నగర ఆఽ దిల్లీ నగర దేఖలహుఁ।

భవన్తః కిమ్ కిమ్ దృష్టవన్తః।
అహాఁ లోకని కీ కీ దేఖలహుఁ।

అభిషేకః కోలాహలం కరోతి- అతః అహం తాడయామి।
అభిషేక కోలాహల కరైత ఛథి- తాహి ద్వారే హమ మారైత ఛియన్హి।

మమ బహు పిపాసా అతః అహం జలం పీబామి।
హమరా బడ ప్యాస లాగల అఛి తాహి ద్వారే హమ జల పిబైత ఛీ।

మమ బహు బుభుక్షా అస్తి, అతః భోజనం కరోమి। హమరా బడ భూఖ లాగల అఛి, తాహి ద్వారే భోజన కరైత ఛీ।

వాహనే ఈంధనం నాస్తి, అతః వాహనం న చలతి। వాహనమే ఈంధన నహి అఛి, తాహి ద్వారే వాహన నహి చలైత అఛి।

అతః- ఉపయోగం కృత్వా వాక్యాని వదన్తి ఏవ।

గోపాలః రుగ్నః అస్తి, అతః సః శాలాం న గచ్ఛతి।
గోపాల దుఃఖిత అఛి, తాహి ద్వారే పాఠశాలా నహి జాఇత అఛి।
గోపాలః రుగ్నః అస్తి, అతః నిద్రాం కరోతి।
గోపాల దుఃఖిత అఛి, తాహి ద్వారే సుతైత అఛి।

గోపాలః రుగ్నః అస్తి, అతః చికిత్సాలయం గచ్ఛతి।
గోపాల దుఃఖిత అఛి, తాహి ద్వారే చికిత్సాలయ జాఇత అఛి।

గోపాలః రుగ్నః అస్తి, అతః న క్రీడతి।
గోపాల దుఃఖిత అఛి, తాహి ద్వారే నహి ఖేలాఇత అఛి।

మంత్రీ ఆగచ్ఛతి, అతః కార్యక్రమః భవతి।
మంత్రీ అబైత ఛథి, తాహి ద్వారే కార్యక్రమ హోఇత అఛి।
మంత్రీ ఆగచ్ఛతి, అతః సర్వే తమ నమన్తి।
మంత్రీ అబైత ఛథి, తాహి ద్వారే సభ హునకా నమస్కార కరైత ఛథి।
మంత్రీ ఆగచ్ఛతి, అతః సర్వే ఉత్తిష్ఠన్తి।
మంత్రీ అబైత ఛథి, తాహి ద్వారే సభ ఉఠైత ఛథి।

పరీక్షా అస్తి, అతః ఛాత్రాః నిద్రాం న కుర్వన్తి।
పరీక్షా అఛి, తాహి ద్వారే సభ ఛాత్ర నిద్రా నహి కరిత ఛథి।
పరీక్షా అస్తి, అతః సర్వే ఛాత్రాః శాలాం ఆగచ్ఛన్తి।
పరీక్షా అఛి, తాహి ద్వారే సభ ఛాత్ర పాఠశాలా అబైత ఛథి।
పరీక్షా అస్తి, అతః వయం సర్వే అధికః పఠామః।
పరీక్షా అఛి, తాహి ద్వారే సభ ఛాత్ర అధిక పఢైత ఛథి।
ఉత్సవః అస్తి, అతః అహం సమ్యక్ మధురం ఖాదామి।
ఉత్సవ అఛి, తాహి ద్వారే హమ బహుత రాస మధుర ఖాఇత ఛీ।
ఉత్సవః అస్తి, అతః సర్వే జనాః ఉత్సుకాః భవన్తి।
ఉత్సవ అఛి, తాహి ద్వారే సభ లోక ఉత్సుక హోఇత ఛథి।

ఉత్సవః అస్తి, అతః సర్వే జనాః దేవాలయం గచ్ఛన్తి।
ఉత్సవ అఛి, తాహి ద్వారే సభ లోక దేవాలయ జాఇత ఛథి।

మమ హస్తే నానకమ్ అస్తి। హమర హాథమే పాఇ అఛి।
నానకమ వామ హస్తే అస్తి వా దక్షిణ హస్తే అస్తి వా?
పాఇ బామ హాథమే అఛి ఆకి దహిన హాథమే అఛి?
వదన్తు। బాజఏ జాఊ।
వామ హస్తే। న దక్షిణ హస్తే।
బామ హాథమే। నహి దక్షిణ హాథమే।
నానకం వామ హస్తే ఏవ అస్తి।
పాఇ బామ హాథహిమే అఛి।

అహం చాయమ్ ఏవ పిబామి।
హమ చాహేటా పిబైత ఛీ।
మమ పితా కార్యాలయ ఏవ అస్తి।
హమర పితా కార్యాలయఅహి మే ఛథి।
అహం సత్యమేవ వదామి।
హమ సత్యే టా బజైత ఛీ।
అహం ప్రాతః రోటికాం ఖాదామి।
హమ భోరమే సోహారీ ఖైత ఛీ।

అత్ర ఏవ యోజయిత్వా వాక్యం వదన్తి ఏవ- యథా అహం ప్రాతః ఏవ రోటికాం ఖాదామి। సాయంకాలే ఖాదన్తి। న। మధ్యాహ్ణకాలే ఖాదన్తి। న।

మాలతీ। ఆమ। మమ ఉపనేత్రం కుత్ర అస్తి।
మాలతీ। హఁ। హమర చశ్మా కతఏ అఛి।
తత్రైవ అస్తి। ఓతహి అఛి।
అత్ర కుత్రాపి నాస్తి ఏవ ఖలు।
ఏతఏ కతహు నహి అఛి।
తత్రైవ అస్తి భః।
ఓతహి అఛి, యౌ।
అత్ర నాస్తి ఏవ। ఏతఏ నహి అఛి।
అహం జానామి భోః। తత్రైవ అస్తి।
హమ జనైత ఛీ। ఓతహి అఛి।
అత్ర నాస్తి ఏవ భోః।
ఏతఏ నహి అఛి।
అహో పశ్యతు। అత్రైవ అస్తి।
అహా। దేఖూ। ఏతహి అఛి।

అహం ప్రతిదినం శాలాం గచ్ఛామి।
హమ సభ దిన పాఠాశాలా జాఇత ఛీ।

అహం న శ్రుతవాన। సః కిమ్ ఇతి ఉక్తవాన।
హమ నహి సునలహుఁ। ఓఽ కీ బజలాహ।
సః అహం ప్రతిదినం శాలాం గచ్ఛామి ఇతి ఉక్తవాన।
ఓఽ హమ సభ దిన పాఠశాలా జాఇత ఛీ ఈ బజలాహ।

సా కిమ్ ఇతి ఉక్తవతీ।
ఓఽ కీ బజలీహ।
సా రమా ప్రతిదినం దేవాలయం గచ్ఛతి ఇతి ఉక్తవతీ।
ఓఽ రమా ప్రతిదిన విద్యాలయ జాఇత ఛథి ఈ బజలీహ।
అహమ్ ఏకం శబ్దం లిఖామి।
హమ ఏకటా శబ్ద లిఖైత ఛీ।

అహం కిమ్ ఇతి లిఖితవాన।
హమ కీ లిఖలహుఁ।
భవాన్ పరీక్షా ఇతి లిఖితవాన।
అహాఁ పరీక్షా ఈ లిఖలహుఁ।

సః కర్ణే కిమ్ వదతి।
ఓఽ కానమే కీ బజైత ఛథి।
ఏషః అహం శాలాం గచ్ఛామి, ఇతి ఉక్తవాన।
ఈ హమ పాఠశాలా జాఇత ఛీ, ఈ బజలాహ।


సాధయతు అథవా వినశ్యతు, ఇతి మహాత్మా గాఁధీ ఉక్తవాన।
కరూ వా మరూ ఈ మహాత్మా గాఁధీ బజలాహ।
(కః కిమ్ ఇతి ఉక్తవాన।
కే కీ బజలాహ।)

అహం పత్రాణి ప్రదర్శయామి।

శరీర మాధ్యం ఖలు ధర్మ సాధనమ్ ఇతి కాలిదాసః ఉక్తవాన।
శరీర మాత్ర ధర్మక సాధనక మాధ్యమ ఈ కాలిదాస బజలాహ।

జయ జవాన జయ కిసాన ఇతి లాల బహాదుర శాస్త్రీ ఉక్తవాన।
జయ జవాన జయ కిసాన ఈ లాల బహాదుర శాస్త్రీ బజలాహ।

గృహే మాతా అస్తి। మాతా సమ్యక పఠతు ఇతి వదతి।
గృహమే మాతా ఛథి। మాతా మోనసఁ పఢు ఈ బజైత ఛథి।

మమ మాతా అధికం దూరదర్శనం న పశ్యతు ఇతి ఉక్తవతీ।
హమర మాతా బేశీ దూరదర్శన నహి దేఖూ ఈ బాజల/ బజలీహ।

మమ పితా సత్యం వద ఇతి ఉక్తవాన।
హమర పితా సత్య బాజూ ఈ బజలాహ।

గృహే అన్య కే కే కిమ్ వదన్తి ఇతి వదతు।
ఘరమే ఆన కే కే కీ కీ బహైత ఛథి సే బాజూ।

NEW LESSON

సంస్కృత శిక్షా చ మైథిలీ శిక్షా చ
(మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర

వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః

అమన్త్రమక్షరం నాస్తి
నాస్తి మూలమనౌషధమ్।
అయోగ్యః పురుషో నాస్తి
యోజకస్తత్ర దుర్లభః।

వయం ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుతవన్తః। తస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి।
వర్ణమాలాయాం బహూణి అక్షరాణి సన్తి। తాదృశమ్ ఏకమ్ అపి అక్షరం నాస్తి మంత్రాయ ఉపయోగః న భవతి ఇతి। ఏవమేవ ప్రపంచే బహుమూలాని సన్తి। తాదృశమ్ ఏకమపి మూలం నాస్తి ఔషధాయ యోగ్యం న ఇతి। ఏవమేవ ప్రపంచే బహుజనాః సన్తి- తే సర్వే అయోగ్యాః న। యది కశ్చన్ యోజకః మిలతి తర్హి తే సర్వే యోగ్యాః భవితుమ అర్హన్తి।

కథా

పూర్వం కలింగదేశం అశోకమహారాజః పాలయతి స్మ। ఏకదా సహ మంత్రిణా సహ విహారార్థం బహిర్గతవాన్ ఆసీత్। తత్ర మార్గే కాచిత్ బౌద్ధ భిక్షుః సహ దృష్టవాన్। సః భిక్షోః సమీపం గతవాన్। భక్తయా తస్య పాదారవిన్దయోః శిరః స్థాపయిత్వా నమస్కారం కృతవాన్। భిక్షుః ఆశీరవాదం కృతవాన్। పరన్తు ఏతత్ సర్వమపి తస్య మంత్రీ ఆశ్చర్యేణ పశ్యన్ ఆసీత్। ఏతద్ తస్మై న అరోచత్। సః మహారాజం పృష్టవాన్- భోః మహారాజ। భవాన్ ఏతస్య రాజస్య చక్రవర్తీ అస్తి। భవాన్ కిమర్థమ్ తస్య పాదారవిన్దయోః శిరః స్థాపితవాన్। ఇతి। తదా మహారాజః కిమపి న ఉక్తవాన్। మౌనం హసితవాన్। కాచన్ దినాని అతీతాని ఏకదా అశోకః మంత్రిణం ఉక్తవాన్। భోః మంత్రిణ। భవాన్ ఇదానీమ్ ఏవ గత్వా ఏకస్య అజస్య ఏకస్య వ్యాఘ్రస్య ఏకస్య మనుష్యస్య శిరః ఆనయతు। తదా మంత్రీ అరణ్యం గతవాన్। ఏకస్య వ్యాఘ్రస్య శిరః ఆనీతవాన్। మాంస్వాపణం గతవాన। తత్ర ఏకస్య అజస్య శిరః ఆనీతవాన్। తథా ఏవ స్మసానం గతవాన్। తత్ర ఏకః మనుష్యః మృతః ఆసీత్। తస్య శిరః అపి ఆనీతవాన్- మహారాజాయ దత్తవాన్। మహారాజః ఉక్తవాన్। భోః ఏతత్ సర్వమ్ అపి భవాన్ నీత్వా విక్రీయ ఆగచ్ఛతు। మంత్రీ విపణీమ్ గతవాన్। తత్ర కశ్చన్ మాంసభక్షకః అజస్య శిరః క్రీతవాన్। అన్యః కశ్చన్ అలంకారప్రియః వ్యాఘ్రస్య శిరః క్రీతవాన్। పరన్తు మనుష్యస్య శిరః కోపి న క్రీతవాన్। అనన్తరం మంత్రీ నిరాశయా మహారాజస్య సమీపమ్ ఆగత్య నివేదితవాన్। మహారాజః ఉక్తవాన్- భవతు భవాన్ ఏతద్ శిరః దానరూపేణ దదాతు। ఇతి। పునః మంత్రీ విపణీమ్ గతవాన్। తత్ర సర్వాణ ఉక్తవాన్- భోః ఏతద్ శిరః దానరూపేణ దదామి। స్వీకుర్వన్తు- స్వీకుర్వన్తు। పరన్తు కోపి న స్వీకృతవాన్। మంత్రీ ఆగత్య-మహారాజం సర్వం నివేదితవాన్। మహారాజః ఉక్తవాన్- ఇదానీం జ్ఞాతవాన్ ఖలు। యావత్ జీవామః తావదేవ మనుష్యస్య శరీరస్య మహత్వం భవతి। జీవాభావే మనుష్యశరీరం వ్యర్థం భవతి। తదా శిరసః అపి మహత్వం న భవతి। అతః జీవితకాలేఏవ వయం యది సజ్జనానాం శ్రేష్ఠానాం పాదారబిన్దయోః శిరః సంస్థాప్య ఆశీర్వాదం స్వీకుర్మః తర్హి జీవనం సార్థకం భవతి। ఏతత్ శ్రుత్వా మంత్రీ సమాహితః అభవత్।

కథాయాః అర్థం జ్ఞాతవన్తః ఖలు।

సమ్భాషణమ్

స్వరాజ్యం జన్మసిద్ధ అధికారః- ఇతి తిలకః ఉక్తవాన్।
స్వరాజ్య జన్మసిద్ధ అధికార అఛి- ఈ తిలక కహలన్హి।

ఏతదైవ వాక్యం వయం పరివర్తనం కృత్వా వక్తుం శక్నుమః।

మాతా ఉక్తవతీ యత్ ఏకాగ్రతయా పఠతు।
మాతా కహలన్హి జే ఏకాగ్రతాసఁ పఢూ।

శిక్షకః ఉక్తవాన్ యత్ ద్వారం పిదధాతు।
శిక్షక కహలన్హి జే ద్వార సటా దిఅ।

అహం వదామి యత్ సంస్కృతం పఠతు।
హమ బజైత ఛీ జే సంస్కృత పఢూ।

సేవకం వదతి యత్ ద్వీపం జ్వాలయతు।
సేవక కహైత ఛథి జే దీప జడాఊ।

ఇదానీమ్ ఏకమ్ అభ్యాసం కుర్మః।

వైద్యమ్ ఉక్తవాన్ యత్ ఫలం ఖాదతు।
వైద్య కహలన్హి జే ఫల ఖాఊ।
వైద్యమ్ ఉక్తవాన్ యత్ సత్యం వద ధర్మం చర।
వైద్య కహలన్హి జే సత్య బాజూ ధర్మ పర చలూ।

బాలకః శాలాం గచ్ఛతి।
బాలాక పాఠశాలా జాఇత ఛథి।

అహమపి శాలాం గచ్ఛామి।
హమ సేహో పాఠశాలా జాఇత ఛీ।

అహం చాయం పిబామి। అహమపి చాయం పిబామి।
హమ చాహ పిబైత ఛీ। హమ సేహో చాహ పిబైత ఛీ।

రోగీ చికిత్సాలయం గచ్ఛతి। అహమపి చికిత్సాలయం గచ్ఛామి।
రోగీ చికిత్సాలయ జాఇత ఛథి। హమ సేహో చికిత్సాలయ జాఇత ఛీ।

మమ నామ గజేన్ద్రః। అహం శిక్షకః/ యువకః/ దేశభక్తః అస్మి।
అహం బుద్ధిమాన్/ క్రీడాపటు/ బ్రహ్మ అస్మి।
హమర నామ గజేన్ద్ర ఛీ। హమ శిక్షక/ యువక/ దేశభక్త ఛీ।
హమ బుద్ధిమాన/ క్రీడాపటు/ బ్రహ్మ ఛీ।
కృష్ణఫలకే కతిచన్ శబ్దాః సన్తి।

అహం వైద్యః/ కృషకః/ చాలకః/ గాయికా/ వైజ్ఞానికః/ ధనికః/ అధ్యాపకః/ అస్మి।
హమ వైద్య/ కృషక/ చాలక/ గాయికా/ వైజ్ఞానిక/ ధనిక/ అధ్యాపక ఛీ।

భవాన్ శిక్షకః అస్తి। అహం శిక్షకః అస్మి।
అహాఁ శిక్షక ఛీ। హమ శిక్షక ఛీ।

అహం నాయకః అస్మి। వయం నాయకాః స్మః।
హమ నాయక ఛీ। హమ సభ నాయక ఛీ।

అహం దేశభక్తః అస్మి। వయం దేశభక్తాః స్మః।
హమ దేశభక్త ఛీ। హమ సభ దేశభక్త ఛీ।

అహం భారతీయః అస్మి। వయం భారతీయాః స్మః।
హమ భారతీయ ఛీ। హమ సభ భారతీయ ఛీ।

అహం గాయకః అస్మి। వయం గాయకాః స్మః।
హమ గాయక ఛీ। హమ సభ గాయక ఛీ।

అహం వైద్యః అస్మి। వయం వైద్యాః స్మః।
హమ వైద్య ఛీ। హమ సభా వైద్య ఛీ।

వార్తా

-హరిఓమ్।
-హరిః ఓమ్। శ్రీధరః ఖలు।
-ఆమ్।
-అహం లలితకుమారః వదామి।
-అహో లలితకుమారః। కుతః వదతి।
-అహం భోపాలతః వదామి। భవాన్ ఇదానీం కుత్ర అస్తి।
-అహం బేఙ్గలూర నగరైవ అస్మి।
-బేఙ్లూరనగరే కుత్ర అస్తి।
-గిరినగరైవ అస్మి।
-తన్నమా గృహైవ అస్తి।
-గృహతః ప్రస్థితవాన్। మార్గే అస్మి।
-ఏవం భవన్తః సర్వే కథం సన్తి।
-వయం సర్వే కుశలినః। భవన్తః।
-వయం సర్వే కుశలినః స్మః।
-ఏవం కః విశేషః।
-విశేషః కోపి నాస్తి। కుశల వార్తాం జ్ఞాతమేవ దూరభాషం కృతవాన్। ఏవం ధన్యవాదః।
-నమోనమః।

చాకలేహః। చాకలేహమ్ ఇచ్ఛన్తి।
చాకలేట। చాకలేట లేబాక ఇచ్ఛా అఛి।
ఆమ్। ఇచ్ఛామః।
హఁ। ఇచ్ఛా అఛి।
అత్ర కా ఇచ్ఛతి। యది చాకలేహమ్ ఇచ్ఛతి తర్హి అత్ర ఆగచ్ఛతు।
ఏతఏ కీ ఇచ్ఛా అఛి। జౌఁ చౖకలేట లేబాక ఇచ్ఛా అఛి తఖన ఏతఏ ఆఊ।

యది అహం తత్ర ఆగచ్ఛామి భవాన్ దదాతి వా।
జౌఁ హమ ఓతఏ అబైత ఛీ అహాఁ దేబ కీ।

ఆమ్। అవశ్యం దదామి।
హఁ। అవశ్య దేబ।

ధన్యవాదః।
ధన్యవాద।

స్వాగతమ్।
స్వాగత అఛి।

ఫలమ్ ఇచ్ఛన్తి।
ఫలక ఇచ్ఛా అఛి?

ఆమ్। ఇచ్ఛామః।
హఁ। ఇచ్ఛా అఛి।

కః ఫలమ్ ఇచ్ఛతి।
కే ఫలక ఇచ్ఛా కరైత అఛి।

అహమ్ ఇచ్ఛామి।
హమ ఇచ్ఛా కరైత ఛీ।

యది ఫలమ్ ఇచ్ఛతి తర్హి అత్ర ఆగచ్ఛతు।
జౌఁ ఫలక ఇచ్ఛా అఛి తఖన ఏతఏ ఆఊ।

యది అహమ్ అత్రైవ భవామి తర్హి తత్ ఫలం న దదాతి వా।
జౌఁ హమ ఏతహి రహైత ఛీ తఖన అహాఁ ఫల నహి దేబ కీ?

న దదామి। యది ఫలమ్ ఆవశ్యకమ్ అత్ర ఆగచ్ఛతు।
నహి దేబ। జౌఁ ఫల ఆవశ్యక అఛి తఖన ఏతఏ ఆఊ।

ఆగచ్ఛామి।
అబైత ఛీ।

స్వీకరోతు।
స్వీకార కరూ।

ధన్యవాదమ్।
ధన్యవాద।

స్వాగతమ్।
స్వాగత అఛి।

పిపాసా అస్తి వా।
పియాస లాగల అఛి కీ?

న పిపాసా నాస్తి।
నహి। పియాస నహి లాగల అఛి।

అస్తి।
లాగల అఛి।

కస్య పిపాసా అస్తి।
కినకా పియాస లాగల ఛన్హి।

యది పిపాసా అస్తి తర్హి జలం పిబతు।
జౌఁ పియాస లాగల అఛి తఖన జల పీబూ।

ఆగచ్ఛతు। స్వీకరోతు।
ఆఊ। పీబూ।

ధన్యవాదః।
ధన్యవాద।

యది వ్యాఘ్రః ఆగచ్ఛతి తర్హి భవాన్ కిం కరోతి।
జౌఁ బాఘ ఆఏత తఁ అహాఁ కీ కరబ।

యది వ్యాఘ్రః ఆగచ్ఛతి తర్హి అహం వ్యాఘ్రం తాడయామి।
జౌఁ బాఘ ఆఏత తఁ హమ ఓకరా మారబ।

యది వ్యాఘ్రః ఆగచ్ఛతి తర్హి అహం తత్రైవ ఉపవిశామి।
జౌఁ బాఘ ఆఏత తఁ హమ ఓతహి బైసల రహబ।

యది వ్యాఘ్రః ఆగచ్ఛతి తర్హి అహం ధావామి।
జౌఁ బాఘ ఆఏత తఁ హమ భాగబ।

యది వ్యాఘ్రః ఆగచ్ఛతి తర్హి అహం శవాసనం కరోమి।
జౌఁ బాఘ ఆఏత తఁ హమ శవాసన కరబ।

భవాన్ కిమ కరోతి? భవతీ కిమ్ కరోతి?
అహాఁ కీ కరబ? అహాఁ కీ కరబ?

యది అహం విదేశం గచ్ఛామి తర్హి అహం తత్ర జనానాం సంస్కృతం పాఠయామి।
జౌఁ హమ విదేశ జాఏబ తఖన హమ లోక సభకేఁ సంస్కృత పఢాఏబ।

యది మాతా తర్జయతి తర్హి అహం పితరమ్ ఆశ్రయామి।
జౌఁ మాతా మారైత ఛథి తఖన హమ పితాక శరణమే జాఇత ఛీ।

భవన్తః తర్హి యోజయన్తి।

యది ధనమ్ అస్తి తర్హి దదాతు।
జౌఁ ధన అఛి తఖన దిఅ।

యది వృష్టిః భవతి తర్హి శస్యాని ఆరోపయతు।
జౌఁ బరఖా హోఏ తఖన ఫసిల రోపూ।

యది పరీక్షా ఆగచ్ఛతి తర్హి సమ్యక పఠతి।
జఖన పరీక్షా అబైత అఛి తఖన నీక జేకాఁ పఢైత అఛి।

యది జలమ్ అస్తి తర్హి స్నానం కరోతి।
జఖన జల రహైత అఛి తఖన స్నాన కరైత ఛథి।

యది ప్రవాసం కరోమి తర్హి జ్ఞానం సమ్పాదయామి।
జౌఁ ప్రవాస కరబ తఖన జ్ఞానక సమ్పాదన కఏ సకబ।

యది శాన్తిమ్ ఇచ్ఛామి తర్హి భగవదగీతాం పఠామి।
జఖన శాన్తిక ఇచ్ఛా హోఇత అఛి భగవదగీతా పఢైత ఛీ।

యది జ్ఞానమ్ ఇచ్ఛతి తర్హి వేదం పఠతు।
జౌఁ జ్ఞానక ఇచ్ఛా అఛి తఖన వేద పఢూ।

యది దేశసేవాం కరోతి తర్హి సంతోషః భవతి।
జఖన దేశసేవా కరైత ఛీ తఖన సంతోష భేటైత అఛి।

యది ఉత్తమా లేఖనీ అస్తి తర్హి మమ కృతే దదాతు।
జౌఁ ఉత్తమ కలమ అఛి హమరా లేల దిఅ।

యది సంస్కృతం పఠతి తర్హి ఆనన్దః భవతి।
జఖన సంస్కృర పఢైత ఛీ తఖఖన ఆనన్ద పబైత ఛీ।
NEW LESSON

సంస్కృత శిక్షా చ మైథిలీ శిక్షా చ
(మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర

వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః।

యథా చిత్తం తథా వాచో
యథా వాచస్తథా క్రియా।
చిత్తే వాచి క్రియాయాం చ
మహతా మేకరూపతా॥

ఇదానీమ శ్రుతస్య సుభాషితస్య తాత్పర్యమ్ ఏవమ్ అస్తి।
లోకే వివిధాః జనాః భవన్తి- సజ్జనాః-దుర్జనాః చ। సజ్జనానాం విచారః యః భవతి సా ఏవ వాణీ భవతి యథా విచారః భవతి తథా వాణీ భవతి-యథా వాణీ భవతి తథా తేషాం వ్యవహారః భవతి- తే యథా చిన్తయన్తి తథైవ వదన్తి- యథా వదన్తి తథైవ వ్యవహారే ఆచరన్తి- అతః సజ్జనానాం విచారః వాణీ అనన్తరం వ్యవహారః చ సమానాః భవన్తి। ఏతఏవ సజ్జనానాం లక్షణః అస్తి।

యది తపం కరోతి తర్హి మోక్షం ప్రాప్నోతి। యది తప కరబ తఁ మోక్ష ప్రాప్త హోఏత।
అహం దశవాదనే నిద్రాం కరోమి। హమ దస బజే సుతైత ఛీ।
షడ్వాదనే ఉత్తిష్ఠామి। ఛఃబజే ఉఠైత ఛీ।
అహం దశవాదనతః షడ్వాదనపర్యన్తం నిద్రాం కరోమి। హమ దసబజేసఁ ఛః బజే ధరి సుతైత ఛీ।

భవాన్ కదా నిద్రాం కరోతి। అహాఁ కఖన సుతైత ఛీ।
భవాన్ కదా అధ్యయనం కరోతి। అహాఁ కఖన అధ్యయన కరైత ఛీ।
భవతీ కదా క్రీడతి। అహాఁ కఖన ఖేలాఇత ఛీ।
గజేన్ద్రస్య దినచరీ

౦౫౦౦ – ౦౬౦౦ యోగాసనం
అధ్యయనమ్
స్నానమ్
పూజా
జలపానమ్
గృహకార్యమ్
విద్యాలయః
క్రీడా
అభ్యాసః
భోజనమ్
౧౦౦౦ నిద్రా
సోమవాసరతః శుక్రవాసరపర్యన్తం విద్యాలయః అస్తి।సోమదినసఁ శుక్రదిన ధరి విద్యాలయ అఛి।
ఫేబ్రుఅరీతః మఈమాసం పర్యన్తం విద్యాలయః అస్తి। ఫరబరీసఁ మఈ మాస ధరి విద్యాలయ అఛి।
భారతదేశః కన్యాకుమారీతః కశ్మీరపర్యన్తమ్ అస్తి। భారతదేశ కన్యాకుమారీసఁ కశ్మీర ధరి అఛి।
రాజధానీ ఏక్సప్రేస దిల్లీతః ముమ్బఈనగరంపర్యన్తమ్ గచ్ఛతి। రాజధానీ ఏక్సప్రేస దిల్లీసఁ ముమ్బఇ ధరి జాఇత అఛి।

ధన్యవాదః। పునర్మిలామః। ధన్యవాద। ఫేర భేఁట హోఏత।

సున్దరః కుత్ర అస్తి। సున్దర కతఏ అఛి।
ఆగత్ శ్రీమన్। ఆఊ శ్రీమాన్।
జానాతి-కః సమయః। జనైత ఛీ- కీ సమయ అఛి।
కుత్ర గతవాన। కతఏ గేలాహ।
సార్ధ పంచవాదనమ్। ఏతావత కాలపర్యన్తమ్। సాఢే పాఁచ। ఏఖన ధరి?
కిం కుర్వన్ ఆసీత్? కీ కరైత ఛలహుఁ?
అత్రైవ ఆసన్। శ్రీమన్। బహిః। ఏతహి ఛలహుఁ। శ్రీమాన్। బాహరమే।
హన్యతం మా వదతు। ఝూఠ నహి బాజూ।
కదా కార్యాలయం ఆగతవాన్। కఖన కార్యాలయ అఏలహుఁ?
సార్ధ నవవాదనే। సాఢే నౌ బజే।
తదా కిం కృతవాన్? తఖన కీ కఏలహుఁ?
స్వచ్ఛతాం కృతవాన్। సాఫ-సఫాఈ కఏలహుఁ।
కదా। కఖన?
నవవాదనతః సార్ధనవవాదనపర్యన్తమ్। నౌ బజేసఁ సాఢే నౌ బజే ధరి।
తతః కిం కృతవాన్। తకర బాద కీ కఏలహుఁ?
తతః సార్ధఏకాదశవాదనే చాయపానార్థం గతవాన్। తకర బాద చాహపానిక లేల గేలహుఁ।
తతః కదా ఆగతవాన్। తకర బాద కఖన అఏలహుఁ?
సపాదద్వాదశవాదనే। సబాబారహ బజే।
తన్నైవ సార్ధఏకాదశవాదనతః సార్ధ ద్వాదశవాదనపర్యన్తమ్ అపి చాయం పీతవాన్ వా। తకర బాద సాఢే ఏగారహ బజేసఁ సాఢే బారహ బజే ధరి సేహో చాహే పిబైత రహలహుఁ కీ?
తతః కిమ్ కృతవాన్? తకర బాద కీ కఏలహుఁ?
ద్వివాదనతః త్రివాదనపర్యన్తం భోజనవిరామః తదా భోజనం కృతవాన్ ఖలు। దూ బజేసఁ తీన బజే ధరి భోజనవిరామ ఛల తఖన భోజన కఏలహుఁ నఞి?
ఆమ్ సత్యమ్। హఁ ఠీక।
త్రివాదనతః చతుర్వాదనపర్యన్తం స్వస్తాని ఏవ మిత్రా కృతవాన్, ఉద్యానే విహారం కృతవాన్। తీన బజేసఁ చారి బజే ధరి మిత్రత కఏలహుఁ, ఉద్యాన విహార కఏలహుఁ।
తథా నైవ శ్రీమన్। త్రివాదనతః చతుర్వాదనపర్యన్తం పత్రాణి సంచికాషు స్థాపితవాన్। తేనా నఞి అఛి శ్రీమాన్। తీన బజేసఁ చారి బజే ధరి పత్రసభ సంచికామే రఖలహుఁ।
సర్వమపి జానామి। సభటా జనైత ఛీ।
స్వారభ్యాం అహం సార్ధనవవాదనతః భవాన్ కిం కిం కరోతి ఇతి అహమ్ ఏవ పరీక్షాం కరోమి। కాల్హిసఁ హమ సాఢే నౌ బజేసఁ అహాఁ కీ కీ కరైత ఛీ ఈ హమ అపనేసఁ నిరీక్షణ కరబ।
యది ఆలస్యం దర్శస్యసి తర్హి ఉద్యోగాత్ నిష్కాసయామి। యది ఆలస్య దేఖాయబ తఁ రోజగారసఁ హమ నికాలి దేబ।
గచ్ఛతు। జాఊ।
భవత్సు ప్రతిదినం యోగాసనం కే కే కుర్వన్తి। అహాఁమే సఁ కే కే సభ దిన యోగాసన కరైత ఛీ।
అహం కరోమి। హమ కరైత ఛీ।
భవాన్ కరోతి। అహాఁ కరైత ఛీ।
అవశ్యం కరోతు। అవశ్య కరూ।
అద్యారభ్య ప్రతిదినం యోగాభ్యాసం కరోతు। ఆఇసఁ శురూ కఏ సభదిన యోగాభ్యాస కరూ।
అద్యారభ్య మాస్తు। ఆఇసఁ నహి।
శ్వఃఆరభ్య యోగాసనం కరోతు। కాల్హిసఁ శురూ కఏ యోగాసన కరూ।
అద్యారభ్య భవన్తః కిం కిం కుర్వన్తి। ఆఇసఁ ఆరమ్భ కఏ అహాఁ సభ కీ కీ కరబ।
అహమ్ అద్యారభ్య అధికం న క్రీడామి। హమ ఆఇసఁ బేశీ నహి ఖేలాఏబ।
అహమ్ అద్యారభ్య ఆలస్యం త్యజామి। హమ ఆఇసఁ ఆలస్య త్యాగి దేబ।
అహమ్ అద్యారభ్య సత్యం వదామి। హమ ఆఇసఁ ఆలస్య త్యాగి దేబ।
అహమ్ అద్యారభ్య యోగాసనం కరోమి। హమ ఆఇసఁ యోగాసన కరబ।
పరశ్వః ఆరభ్య। ప్రసూసఁ ఆరమ్భ కఏ।
అహమ్ అర్జునస్యకృతే చమషం దదామి। హమ అర్జునకలేల చమ్మచ దైత ఛీ।
అహం యతీన్ద్రస్య కృతే సుధాఖణ్డం దదామి। హమ అర్జునక లేల చౖక దైత ఛీ।
అహం జయన్తస్య కృతే కారయానం దదామి। హమ జయన్తక లేల కార దైత ఛీ।
అహం విదిశాయాః కృతే దూరవాణీం దదామి। హమ విదిశాక లేల టేలీఫోన దైత ఛీ।
అహం పత్రికాం దదామి। హమ పత్రికా దైత ఛీ।
భవన్తః మమ కృతే కిం కిం యచ్ఛన్తి। అహాఁసభ హమరా లేల కీ కీ దఏ రహల ఛీ।
అహం శిక్షికాయాః కృతే చమషం దదామి। హమ శిక్షికా లేల చమ్మచ దైత ఛీ।
అహం భవత్యాః కృతే పత్రికాం దదామి। హమ అహాఁక లేల పత్రికా దైత ఛీ।
జయన్త-జయన్తస్య కృతే। జయన్త-జయన్తక లేల।
విదిశా-విదిశాయాః కృతే। విదిశా-విదిశాక దేల।
లతా గోపాలస్య కృతే మధురం దదాతి। లతా గోపాలక లేల మధుర దైత అఛి।
లతా శిక్షకస్య కృతే పుస్తకం దదాతి। లతా శిక్షకక లేల పుస్తక దైత అఛి।
లతా పుష్పాయాః కృతే సూచనాం దదాతి। లతా పుష్పాక లేల సూచనా దైత అఛి।
లతా భగిన్యాః కృతే ధనం దదాతి। లతా బహినక లేల ధన దైత అఛి।
లతా శ్రీమత్యాః కృతే ఉపాయనం దదాతి। లతా శ్రీమతిక లేల పహిరనా దైత అఛి।
లతా మిత్రస్య కృతే సందేశం దదాతి। లతా మిత్రక లేల సందేశ దైత అఛి।
మాతా పుత్రస్య కృతే కిం కిం దదాతి? మాతా పుత్రక లేల కీ కీ దైత ఛథి?
కస్య కృతే కిం కిం యచ్ఛన్తి? కకరా లేల కీ కీ దైత ఛథి?
అహం యథా కరోమి భవాన్ తథా కరోతు। హమ జేనా కరైత ఛీ అహాఁ తేనా కరూ।
అహం లిఖామి। హమ లిఖైత ఛీ।
విదిశే ఆగచ్ఛతు। విదిశా ఆఊ।
అహం యథా లిఖామి తథా లిఖతి వా। హమ జేనా లిఖైత ఛీ తేనా లిఖబ కీ।
ఆమ్। హఁ।
లిఖతు। లిఖూ।
అహం యథా లిఖామి తథా విదిశా లిఖతి। హమ జేనా లిఖైత ఛీ తేనా విదిశా లిఖైత ఛథి।
చైత్రా ఉత్తిష్ఠతు। చైత్రా ఉఠూ।
అహం యథా వదామి తథా భవతీ కరోతి వా। హమ జేనా బజైత ఛీ అహాఁ తేనా కరబ కీ?
క్షీరః హస్పృశ్యతు। కణ్డుయనం కరోతు। ఖీరకేఁ హాథసఁ డోలాఊ।
ఉపనేత్రం సమ్యక కరోతు। చశ్మా ఠీక కరూ।
కర్ణం స్పృశ్యతు। కాన స్పర్శ కరూ।
కాలిదాసః యథా కావ్యం లిఖతి తథా కోపి న లిఖతి। కాలిదాస జేనా కావ్య లిఖైత ఛథి తేనా క్యో నహి లిఖైత ఛథి।
యథా చిత్రకారః చిత్రం లిఖతి తథా కః లిఖతి। జేహన చిత్రకార చిత్ర బనబైత ఛథి తేహన కే బనబైత ఛథి।
యథా చిత్రా అభినయం కరోతి తథా యతీన్ద్రః న కరోతి। జేహన అభినయ చిత్రా కరైత ఛథి తేహన యతీన్ద్ర నహి కరైత ఛథి।
అహం వాక్యద్వయం వదామి। భవన్తః యథా తథా యోజయన్తి।

రమా గీతం గాయతి। గీతా అపి గాయతి।
రమా గీత గబైత ఛథి। గీతా సేహో గబైత ఛథి।
యథా రమా గీతం గాయతి తథా గీతా అపి గాయతి।
జేనా రమా గీత గబైత ఛథి తేనా గీతా సేహో గబైత ఛథి।
భీమః ఖాదతి। కృష్ణః న ఖాదతి।
యథా భీమః ఖాదతి తథా కృష్ణః న ఖాదతి।
జేనా భీమ ఖాఇత ఛథి తేనా కృష్ణ నహి ఖాఇత ఛథి।
సురేశః చిత్రం లిఖతి। రమేశః అపి చిత్రం లిఖతి।
సురేశ చిత్ర బనబైత ఛథి। రమేశ సేహో చిత్ర బనబైత ఛథి।
యథా సురేశః చిత్రం లిఖతి తథా రమేశః అపి చిత్రం లిఖతి।
జేనా సురేశ చిత్ర లిఖైత ఛథి తేనా రమేశ సేహో చిత్ర లిఖైత ఛథి।
నర్తకీ నృత్యం కరోతి। భవతీ నృత్యం కరోతి।
నర్తకీ నృత్య కరైత ఛథి। అహాఁ నృత్య కరైత ఛీ।
యథా నర్తకీ నృత్యం కరోతి తథా భవతీ నృత్యం కరోతి।
జేహన నర్తకీ నృత్య కరైత ఛథి తేహన అహాఁ నృత్య కరైత ఛీ।

కథా

రామపురే సుబ్రహ్మణ్యం శాస్త్రీ ఇతి కశ్చన్ గృహస్థః ఆసీత్। తస్య పత్నీ శాన్తా। తద్ద్వౌయో అపి సర్వదా అపి కలహః కురుతః స్మ। ఏతేన్ పార్శ్వగృహస్యాః సర్వే బహుకష్టః అనుభవన్తి స్మ। ఏకదా తమ్ గ్రామం కశ్చన్ యోగీశ్వరః ఆగతవాన్। సః సిద్ధిమ్ ప్రాప్తవాన్ ఇతి వార్త్తా సర్వత్ర ప్రశ్రుతా। తదా శాన్తా తత్ర గత్వా యోగీశ్వరం దృష్టవతీ। సా వదతి- భోః మహాత్మన్। అస్మాకం గృహే సర్వదా కోలాహలః భవతి। ఏతేన్ అహం బహుకష్టమ్ అనుభవామి। పార్శ్వే సర్వే జనాః మామ్ ఉపహసన్తి। అతః ఏతస్య నివారణం కృపయా వదతు। తదా యోగీశ్వరః నేత్రే నిమీల్య కించిత్ కాలమ్ ఉపవిష్టవాన్। అనన్తరమ్ ఉక్తవాన్- భద్రే చిన్తాం న కరోతు। ఏతస్య పరిహారమ్ అహం వదామి। అహం భవత్యై దివ్యం జలం దదామి। భవతీ గృహం గత్వా ఏతద్ జలం పత్యుః ఆగమనాత్ పూర్వం ముఖే స్థాపయిత్వా ఉపవిశతు। అనన్తరం యోగీశ్వరః జలం దత్తవాన్। శాన్తా గృహం గతవతీ। పత్యుః ఆగమనాత్ పూర్వం జలం ముఖే స్థాపయిత్వా ఉపవిష్టవతీ। సాయంకాలే సుబ్రమన్యః సర్వాణి కార్యాణి సమాప్య గృహమ్ ఆగతవాన్। యదా గృహమ్ ఆగతవాన్ తదా శాన్తా తస్మై పానీయం దత్తవతీ। పానీయం పీత్వా సః కోపేన్ ఉక్తవాన్- ఏతద్ కిం పానీయమ్- ఏతద్ పాతుమ్ ఏవ న శక్యతే। అనన్తరం సః బహిః గతవాన్- ఉపవిష్టవాన్। యద్యపి శాన్తాయాః కోపః ఆగతః తథాపి సా మౌనమ్ ఉపవిష్టవతీ- యతః తస్యాః ముఖే యోగీశ్వరేణ దత్తం దివ్యం జలమ్ ఆసీత్। ఏవమేవ కానిచన్ దినాని అతీతాని। తేషాం గృహే కోలాహలః ఏవ న శ్రుయతి స్మ। ఏతేన్ పార్శ్వ గృహస్యాః సర్వే సంతోషమ్ అనుభవన్తి స్మ। ఏక మాసానన్తరం యోగశ్వరం దత్తం జలం సమాప్తమ్। అనన్తరం శాన్తా యోగీశ్వరస్య సమీపం గతవతీ- ఉక్తవతీ- భోః స్వామీ। జలం సర్వం సమాప్తమ్ అస్తి। అతః పునః దివ్యం జలం దదాతు।
తదా యోగీశ్వరః మన్దహాసపూర్వకమ్ ఉక్తవాన్- మయా దత్తం జలం సామాన్యం జలమ్ ఏవ। భవతీ యదా జలం పూరయిత్వా ఉపవిశతి స్మ తదా కిమపి వక్తుమ న శక్నోతి స్మ। ఏతేన భవత్యాః పతిః అపి కిమపి వక్తంీ న శక్నోతి స్మ। యథా ఏకేన్ హస్తేన్ కరతారణం న భవతి తథాా ఏకేన్ అపి కలహం న కర్తుం శక్యతే। తథా ఏవ అహం శ్రేష్టః, అహం శ్రేయామ్ ఇత్యపి స్పర్ధా అపి న భవతి। ఏతేన్ గృహే శాన్తిః భవతి। యోగీశ్వరస్య ఏతద్ వచనం శ్రుత్వా సంతుష్టా శాన్తా గృహం ప్రత్యాగతవతీ।
NEW LESSON

సంస్కృత శిక్షా చ మైథిలీ శిక్షా చ

(మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర
వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః।

యథా చిత్తం తథా వాచో
యథా వాచస్తథా క్రియా।
చిత్తే వాచి క్రియాయాం చ
మహతా మేకరూపతా॥

ఇదానీమ శ్రుతస్య సుభాషితస్య తాత్పర్యమ్ ఏవమ్ అస్తి।
లోకే వివిధాః జనాః భవన్తి- సజ్జనాః-దుర్జనాః చ। సజ్జనానాం విచారః యః భవతి సా ఏవ వాణీ భవతి యథా విచారః భవతి తథా వాణీ భవతి-యథా వాణీ భవతి తథా తేషాం వ్యవహారః భవతి- తే యథా చిన్తయన్తి తథైవ వదన్తి- యథా వదన్తి తథైవ వ్యవహారే ఆచరన్తి- అతః సజ్జనానాం విచారః వాణీ అనన్తరం వ్యవహారః చ సమానాః భవన్తి। ఏతఏవ సజ్జనానాం లక్షణః అస్తి।

యది తపం కరోతి తర్హి మోక్షం ప్రాప్నోతి। యది తప కరబ తఁ మోక్ష ప్రాప్త హోఏత।
అహం దశవాదనే నిద్రాం కరోమి। హమ దస బజే సుతైత ఛీ।
షడ్వాదనే ఉత్తిష్ఠామి। ఛఃబజే ఉఠైత ఛీ।
అహం దశవాదనతః షడ్వాదనపర్యన్తం నిద్రాం కరోమి। హమ దసబజేసఁ ఛః బజే ధరి సుతైత ఛీ।

భవాన్ కదా నిద్రాం కరోతి। అహాఁ కఖన సుతైత ఛీ।
భవాన్ కదా అధ్యయనం కరోతి। అహాఁ కఖన అధ్యయన కరైత ఛీ।
భవతీ కదా క్రీడతి। అహాఁ కఖన ఖేలాఇత ఛీ।
గజేన్ద్రస్య దినచరీ

౦౫౦౦ – ౦౬౦౦ యోగాసనం
అధ్యయనమ్
స్నానమ్
పూజా
జలపానమ్
గృహకార్యమ్
విద్యాలయః
క్రీడా
అభ్యాసః
భోజనమ్
౧౦౦౦ నిద్రా
సోమవాసరతః శుక్రవాసరపర్యన్తం విద్యాలయః అస్తి।సోమదినసఁ శుక్రదిన ధరి విద్యాలయ అఛి।
ఫేబ్రుఅరీతః మఈమాసం పర్యన్తం విద్యాలయః అస్తి। ఫరబరీసఁ మఈ మాస ధరి విద్యాలయ అఛి।
భారతదేశః కన్యాకుమారీతః కశ్మీరపర్యన్తమ్ అస్తి। భారతదేశ కన్యాకుమారీసఁ కశ్మీర ధరి అఛి।
రాజధానీ ఏక్సప్రేస దిల్లీతః ముమ్బఈనగరంపర్యన్తమ్ గచ్ఛతి। రాజధానీ ఏక్సప్రేస దిల్లీసఁ ముమ్బఇ ధరి జాఇత అఛి।

ధన్యవాదః। పునర్మిలామః। ధన్యవాద। ఫేర భేఁట హోఏత।

సున్దరః కుత్ర అస్తి। సున్దర కతఏ అఛి।
ఆగత్ శ్రీమన్। ఆఊ శ్రీమాన్।
జానాతి-కః సమయః। జనైత ఛీ- కీ సమయ అఛి।
కుత్ర గతవాన। కతఏ గేలాహ।
సార్ధ పంచవాదనమ్। ఏతావత కాలపర్యన్తమ్। సాఢే పాఁచ। ఏఖన ధరి?
కిం కుర్వన్ ఆసీత్? కీ కరైత ఛలహుఁ?
అత్రైవ ఆసన్। శ్రీమన్। బహిః। ఏతహి ఛలహుఁ। శ్రీమాన్। బాహరమే।
హన్యతం మా వదతు। ఝూఠ నహి బాజూ।
కదా కార్యాలయం ఆగతవాన్। కఖన కార్యాలయ అఏలహుఁ?
సార్ధ నవవాదనే। సాఢే నౌ బజే।
తదా కిం కృతవాన్? తఖన కీ కఏలహుఁ?
స్వచ్ఛతాం కృతవాన్। సాఫ-సఫాఈ కఏలహుఁ।
కదా। కఖన?
నవవాదనతః సార్ధనవవాదనపర్యన్తమ్। నౌ బజేసఁ సాఢే నౌ బజే ధరి।
తతః కిం కృతవాన్। తకర బాద కీ కఏలహుఁ?
తతః సార్ధఏకాదశవాదనే చాయపానార్థం గతవాన్। తకర బాద చాహపానిక లేల గేలహుఁ।
తతః కదా ఆగతవాన్। తకర బాద కఖన అఏలహుఁ?
సపాదద్వాదశవాదనే। సబాబారహ బజే।
తన్నైవ సార్ధఏకాదశవాదనతః సార్ధ ద్వాదశవాదనపర్యన్తమ్ అపి చాయం పీతవాన్ వా। తకర బాద సాఢే ఏగారహ బజేసఁ సాఢే బారహ బజే ధరి సేహో చాహే పిబైత రహలహుఁ కీ?
తతః కిమ్ కృతవాన్? తకర బాద కీ కఏలహుఁ?
ద్వివాదనతః త్రివాదనపర్యన్తం భోజనవిరామః తదా భోజనం కృతవాన్ ఖలు। దూ బజేసఁ తీన బజే ధరి భోజనవిరామ ఛల తఖన భోజన కఏలహుఁ నఞి?
ఆమ్ సత్యమ్। హఁ ఠీక।
త్రివాదనతః చతుర్వాదనపర్యన్తం స్వస్తాని ఏవ మిత్రా కృతవాన్, ఉద్యానే విహారం కృతవాన్। తీన బజేసఁ చారి బజే ధరి మిత్రత కఏలహుఁ, ఉద్యాన విహార కఏలహుఁ।
తథా నైవ శ్రీమన్। త్రివాదనతః చతుర్వాదనపర్యన్తం పత్రాణి సంచికాషు స్థాపితవాన్। తేనా నఞి అఛి శ్రీమాన్। తీన బజేసఁ చారి బజే ధరి పత్రసభ సంచికామే రఖలహుఁ।
సర్వమపి జానామి। సభటా జనైత ఛీ।
స్వారభ్యాం అహం సార్ధనవవాదనతః భవాన్ కిం కిం కరోతి ఇతి అహమ్ ఏవ పరీక్షాం కరోమి। కాల్హిసఁ హమ సాఢే నౌ బజేసఁ అహాఁ కీ కీ కరైత ఛీ ఈ హమ అపనేసఁ నిరీక్షణ కరబ।
యది ఆలస్యం దర్శస్యసి తర్హి ఉద్యోగాత్ నిష్కాసయామి। యది ఆలస్య దేఖాయబ తఁ రోజగారసఁ హమ నికాలి దేబ।
గచ్ఛతు। జాఊ।
భవత్సు ప్రతిదినం యోగాసనం కే కే కుర్వన్తి। అహాఁమే సఁ కే కే సభ దిన యోగాసన కరైత ఛీ।
అహం కరోమి। హమ కరైత ఛీ।
భవాన్ కరోతి। అహాఁ కరైత ఛీ।
అవశ్యం కరోతు। అవశ్య కరూ।
అద్యారభ్య ప్రతిదినం యోగాభ్యాసం కరోతు। ఆఇసఁ శురూ కఏ సభదిన యోగాభ్యాస కరూ।
అద్యారభ్య మాస్తు। ఆఇసఁ నహి।
శ్వఃఆరభ్య యోగాసనం కరోతు। కాల్హిసఁ శురూ కఏ యోగాసన కరూ।
అద్యారభ్య భవన్తః కిం కిం కుర్వన్తి। ఆఇసఁ ఆరమ్భ కఏ అహాఁ సభ కీ కీ కరబ।
అహమ్ అద్యారభ్య అధికం న క్రీడామి। హమ ఆఇసఁ బేశీ నహి ఖేలాఏబ।
అహమ్ అద్యారభ్య ఆలస్యం త్యజామి। హమ ఆఇసఁ ఆలస్య త్యాగి దేబ।
అహమ్ అద్యారభ్య సత్యం వదామి। హమ ఆఇసఁ ఆలస్య త్యాగి దేబ।
అహమ్ అద్యారభ్య యోగాసనం కరోమి। హమ ఆఇసఁ యోగాసన కరబ।
పరశ్వః ఆరభ్య। ప్రసూసఁ ఆరమ్భ కఏ।
అహమ్ అర్జునస్యకృతే చమషం దదామి। హమ అర్జునకలేల చమ్మచ దైత ఛీ।
అహం యతీన్ద్రస్య కృతే సుధాఖణ్డం దదామి। హమ అర్జునక లేల చౖక దైత ఛీ।
అహం జయన్తస్య కృతే కారయానం దదామి। హమ జయన్తక లేల కార దైత ఛీ।
అహం విదిశాయాః కృతే దూరవాణీం దదామి। హమ విదిశాక లేల టేలీఫోన దైత ఛీ।
అహం పత్రికాం దదామి। హమ పత్రికా దైత ఛీ।
భవన్తః మమ కృతే కిం కిం యచ్ఛన్తి। అహాఁసభ హమరా లేల కీ కీ దఏ రహల ఛీ।
అహం శిక్షికాయాః కృతే చమషం దదామి। హమ శిక్షికా లేల చమ్మచ దైత ఛీ।
అహం భవత్యాః కృతే పత్రికాం దదామి। హమ అహాఁక లేల పత్రికా దైత ఛీ।
జయన్త-జయన్తస్య కృతే। జయన్త-జయన్తక లేల।
విదిశా-విదిశాయాః కృతే। విదిశా-విదిశాక దేల।
లతా గోపాలస్య కృతే మధురం దదాతి। లతా గోపాలక లేల మధుర దైత అఛి।
లతా శిక్షకస్య కృతే పుస్తకం దదాతి। లతా శిక్షకక లేల పుస్తక దైత అఛి।
లతా పుష్పాయాః కృతే సూచనాం దదాతి। లతా పుష్పాక లేల సూచనా దైత అఛి।
లతా భగిన్యాః కృతే ధనం దదాతి। లతా బహినక లేల ధన దైత అఛి।
లతా శ్రీమత్యాః కృతే ఉపాయనం దదాతి। లతా శ్రీమతిక లేల పహిరనా దైత అఛి।
లతా మిత్రస్య కృతే సందేశం దదాతి। లతా మిత్రక లేల సందేశ దైత అఛి।
మాతా పుత్రస్య కృతే కిం కిం దదాతి? మాతా పుత్రక లేల కీ కీ దైత ఛథి?
కస్య కృతే కిం కిం యచ్ఛన్తి? కకరా లేల కీ కీ దైత ఛథి?
అహం యథా కరోమి భవాన్ తథా కరోతు। హమ జేనా కరైత ఛీ అహాఁ తేనా కరూ।
అహం లిఖామి। హమ లిఖైత ఛీ।
విదిశే ఆగచ్ఛతు। విదిశా ఆఊ।
అహం యథా లిఖామి తథా లిఖతి వా। హమ జేనా లిఖైత ఛీ తేనా లిఖబ కీ।
ఆమ్। హఁ।
లిఖతు। లిఖూ।
అహం యథా లిఖామి తథా విదిశా లిఖతి। హమ జేనా లిఖైత ఛీ తేనా విదిశా లిఖైత ఛథి।
చైత్రా ఉత్తిష్ఠతు। చైత్రా ఉఠూ।
అహం యథా వదామి తథా భవతీ కరోతి వా। హమ జేనా బజైత ఛీ అహాఁ తేనా కరబ కీ?
క్షీరః హస్పృశ్యతు। కణ్డుయనం కరోతు। ఖీరకేఁ హాథసఁ డోలాఊ।
ఉపనేత్రం సమ్యక కరోతు। చశ్మా ఠీక కరూ।
కర్ణం స్పృశ్యతు। కాన స్పర్శ కరూ।
కాలిదాసః యథా కావ్యం లిఖతి తథా కోపి న లిఖతి। కాలిదాస జేనా కావ్య లిఖైత ఛథి తేనా క్యో నహి లిఖైత ఛథి।
యథా చిత్రకారః చిత్రం లిఖతి తథా కః లిఖతి। జేహన చిత్రకార చిత్ర బనబైత ఛథి తేహన కే బనబైత ఛథి।
యథా చిత్రా అభినయం కరోతి తథా యతీన్ద్రః న కరోతి। జేహన అభినయ చిత్రా కరైత ఛథి తేహన యతీన్ద్ర నహి కరైత ఛథి।
అహం వాక్యద్వయం వదామి। భవన్తః యథా తథా యోజయన్తి।

రమా గీతం గాయతి। గీతా అపి గాయతి।
రమా గీత గబైత ఛథి। గీతా సేహో గబైత ఛథి।
యథా రమా గీతం గాయతి తథా గీతా అపి గాయతి।
జేనా రమా గీత గబైత ఛథి తేనా గీతా సేహో గబైత ఛథి।
భీమః ఖాదతి। కృష్ణః న ఖాదతి।
యథా భీమః ఖాదతి తథా కృష్ణః న ఖాదతి।
జేనా భీమ ఖాఇత ఛథి తేనా కృష్ణ నహి ఖాఇత ఛథి।
సురేశః చిత్రం లిఖతి। రమేశః అపి చిత్రం లిఖతి।
సురేశ చిత్ర బనబైత ఛథి। రమేశ సేహో చిత్ర బనబైత ఛథి।
యథా సురేశః చిత్రం లిఖతి తథా రమేశః అపి చిత్రం లిఖతి।
జేనా సురేశ చిత్ర లిఖైత ఛథి తేనా రమేశ సేహో చిత్ర లిఖైత ఛథి।
నర్తకీ నృత్యం కరోతి। భవతీ నృత్యం కరోతి।
నర్తకీ నృత్య కరైత ఛథి। అహాఁ నృత్య కరైత ఛీ।
యథా నర్తకీ నృత్యం కరోతి తథా భవతీ నృత్యం కరోతి।
జేహన నర్తకీ నృత్య కరైత ఛథి తేహన అహాఁ నృత్య కరైత ఛీ।

కథా

రామపురే సుబ్రహ్మణ్యం శాస్త్రీ ఇతి కశ్చన్ గృహస్థః ఆసీత్। తస్య పత్నీ శాన్తా। తద్ద్వౌయో అపి సర్వదా అపి కలహః కురుతః స్మ। ఏతేన్ పార్శ్వగృహస్యాః సర్వే బహుకష్టః అనుభవన్తి స్మ। ఏకదా తమ్ గ్రామం కశ్చన్ యోగీశ్వరః ఆగతవాన్। సః సిద్ధిమ్ ప్రాప్తవాన్ ఇతి వార్త్తా సర్వత్ర ప్రశ్రుతా। తదా శాన్తా తత్ర గత్వా యోగీశ్వరం దృష్టవతీ। సా వదతి- భోః మహాత్మన్। అస్మాకం గృహే సర్వదా కోలాహలః భవతి। ఏతేన్ అహం బహుకష్టమ్ అనుభవామి। పార్శ్వే సర్వే జనాః మామ్ ఉపహసన్తి। అతః ఏతస్య నివారణం కృపయా వదతు। తదా యోగీశ్వరః నేత్రే నిమీల్య కించిత్ కాలమ్ ఉపవిష్టవాన్। అనన్తరమ్ ఉక్తవాన్- భద్రే చిన్తాం న కరోతు। ఏతస్య పరిహారమ్ అహం వదామి। అహం భవత్యై దివ్యం జలం దదామి। భవతీ గృహం గత్వా ఏతద్ జలం పత్యుః ఆగమనాత్ పూర్వం ముఖే స్థాపయిత్వా ఉపవిశతు। అనన్తరం యోగీశ్వరః జలం దత్తవాన్। శాన్తా గృహం గతవతీ। పత్యుః ఆగమనాత్ పూర్వం జలం ముఖే స్థాపయిత్వా ఉపవిష్టవతీ। సాయంకాలే సుబ్రమన్యః సర్వాణి కార్యాణి సమాప్య గృహమ్ ఆగతవాన్। యదా గృహమ్ ఆగతవాన్ తదా శాన్తా తస్మై పానీయం దత్తవతీ। పానీయం పీత్వా సః కోపేన్ ఉక్తవాన్- ఏతద్ కిం పానీయమ్- ఏతద్ పాతుమ్ ఏవ న శక్యతే। అనన్తరం సః బహిః గతవాన్- ఉపవిష్టవాన్। యద్యపి శాన్తాయాః కోపః ఆగతః తథాపి సా మౌనమ్ ఉపవిష్టవతీ- యతః తస్యాః ముఖే యోగీశ్వరేణ దత్తం దివ్యం జలమ్ ఆసీత్। ఏవమేవ కానిచన్ దినాని అతీతాని। తేషాం గృహే కోలాహలః ఏవ న శ్రుయతి స్మ। ఏతేన్ పార్శ్వ గృహస్యాః సర్వే సంతోషమ్ అనుభవన్తి స్మ। ఏక మాసానన్తరం యోగశ్వరం దత్తం జలం సమాప్తమ్। అనన్తరం శాన్తా యోగీశ్వరస్య సమీపం గతవతీ- ఉక్తవతీ- భోః స్వామీ। జలం సర్వం సమాప్తమ్ అస్తి। అతః పునః దివ్యం జలం దదాతు।
తదా యోగీశ్వరః మన్దహాసపూర్వకమ్ ఉక్తవాన్- మయా దత్తం జలం సామాన్యం జలమ్ ఏవ। భవతీ యదా జలం పూరయిత్వా ఉపవిశతి స్మ తదా కిమపి వక్తుమ న శక్నోతి స్మ। ఏతేన భవత్యాః పతిః అపి కిమపి వక్తంీ న శక్నోతి స్మ। యథా ఏకేన్ హస్తేన్ కరతారణం న భవతి తథా ఏకేన్ అపి కలహం న కర్తుం శక్యతే। తథా ఏవ అహం శ్రేష్టః, అహం శ్రేయామ్ ఇత్యపి స్పర్ధా అపి న భవతి। ఏతేన్ గృహే శాన్తిః భవతి। యోగీశ్వరస్య ఏతద్ వచనం శ్రుత్వా సంతుష్టా శాన్తా గృహం ప్రత్యాగతవతీ।
NEW LESSON
సంస్కృత శిక్షా చ మైథిలీ శిక్షా చ

(మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర
వయమ్ ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః।
ఆచార్యాత్ పాదమాదత్తే
పాదం శిష్యః స్వమేధయా।
పాదం సబ్రహ్మచారిభ్యః
పాదం కాలక్రమేణ చ।

ఇదానీం శ్రుతస్య సుభాషితస్య తాత్పర్యమ్ ఏవమ్ అస్తి। ఏకః ఛాత్రః సంపూర్ణ జ్ఞానప్రాప్తి సమయే ప్రకార చతుష్టయేన జ్ఞానం ప్రాప్నోతి। ప్రథమ్ పాదభాగమ్ ఆచార్యాత్ ప్రాప్నోతి- పునః పాదభాగమ్ సఅధ్యయనేన ప్రాప్నోతి- పునః పాదభాగమ్ సతీర్థేహి సః విచార వినమయేన్ చిన్తనేన చ ప్రాప్నోతి- పునః పాదభాగమ్ కాలక్రమేణ ప్రాప్నోతి, ఏవం ఛాత్రః సంపూర్ణం జ్ఞానం ప్రాప్నోతి।

సమ్భాషణమ్

వాణః యథా గద్యం లిఖతి తథా అన్యః న లిఖతి।
వాణ జేనా గద్య లిఖైత ఛథి తేనా క్యో ఆన నహి లిఖైత ఛథి।

యథా రవివర్మా చిత్రం లిఖతి తథా అన్యః న లిఖతి।
జేనా రవివర్మా చిత్ర బనబైత ఛథి తేనా క్యో ఆన నహి లిఖైత ఛథి।

ప్రాతః కాలే కూప్యాం జలమ్ ఆసీత్।
భోరమే బర్తనమే జల ఛల।

స్వాతంత్ర్యసంగ్రామ కాలే కః కః ఆసీత్।
స్వతంత్రతా సంగ్రామమే కే కే రహథి।

గాంధీజీ సుభాషచన్ద్ర బోసః భగవత సింహః బల్ల్భభాఈ

ప్రాతః కాలే మన్దిరే పూజా ఆసీత్।
ప్రాతః కాల మన్దిరమే పూజా ఛల ఏ।

జవాహరలాల నేహరూ ప్రధానమంత్రీ ఆసీత్।
జవాహరలాల నేహరూ ప్రధానమంత్రీ ఛలాహ।

కన్యాకుమారీమ్/ మథురాభ్యాం/ ధారానగరే వివేకానన్దః/ కృష్ణః/ భోజః ఆసీత్।
కన్యాకుమారీమే/ మథురామే/ ధారానగరీమే వివేకానన్ద/ కృష్ణ/ భోజ ఛలాహ।

సంగ్రామకాలే బహుజనాః సైనికాః ఆసన్।
సంగ్రామ కాలమే బహుత గోట సైనిక ఛలాహ।

ద్వాపరయుగే కౌరవాః ఆసన్।
ద్వాపరయుగమే కౌరవ ఛలాహ।

పరహ్యః అహం మహారాష్ట్రః ఆసమ్।
పరసూ హమ మహారాష్ట్రమే ఛలహుఁ।

అహం పణ్డితః అస్మి।
హమ పండిత ఛీ।

వయం శిశవః ఆసమ్।
హమసభ శిశు ఛలహుం।

ఏకం కారయానమ్/ దూరదర్శనమ్/
ఏకటా కార/ దూరదర్శన

గోవిన్దః పూర్వం మహాధనికః ఆసీత్।
గోవిన్ద పూర్వమే మహాధనిక ఛల।

కిమ్ కిమ్ ఆసీత్ కాని కాని ఆసన్।
కీ కీ ఛల।

గోవిన్దస్య గృహే శునకః/ దూరదర్శనమ్/ విదేశీయఘటకః/ రజతపాత్రమ్/ సువర్ణహారః ఆసీత్।
గోవిన్దక ఘరమే కుకుర/ దూరదర్శనమ్/ విదేశీ ఘడీ/ రజతపాత్ర/ స్వర్ణహార ఛల।

సేవకాః/ ధేనవః/ గ్రంథాః/ కపాటికాః/ యంత్రాణి/ పక్షిణః/ కమ్బలాః/ సఙ్గణకాణి ఆసన్।
సేవకసభ/ గాయసభ/ కపాటికాసభ/ యన్త్రసభ/ చిడై సభ/ కమ్బల సభ/ కమ్ప్యుటర సభ ఛల।

అహం గృహిణీ అస్మమి।
హమ గృహణీ ఛీ।
కథా
పూర్వం కలింగదేశే సత్యగుప్తః నామ ఏకః మహారాజః ఆసీత్। తస్య పుత్రః కమలాపీడః। కమలాపీడః అతీవ బుద్ధిమాన్- చతురః కింన్తు సహ బహుఅహంకారీ ఆసీత్। సః మహారాజామ్ అపి ఉపహాసిత స్మ। పుత్రస్య స్వభావం దృష్ట్వా మహారాజః బహు దుఃఖితః ఆసీత్। మహారాజస్య బహు దుఃఖమ్ అస్తి। కిమర్థం మమ పుత్రః బహుఅహంకారీ ఆసీత్। ఇతి మహారాజస్య దుఃఖమ్ ఆసీత్। కదాచిత్ రాజకుమారః మహారాజస్య సమీపమ్ ఆగత్య పృష్టవాన్। అస్మాకమ్ సమీపే మహత్ సైన్యమ్ అస్తి। సైన్యస్య కా ఆవశ్యకతా। వృథా ధనవ్యయః భవతి। తదా మహారాజః పుత్రమ్ వదతి। యుద్ధకాలే సైన్యస్య బహు ఆవశ్యకతా అస్తి। సైన్యస్య పోషణార్థం ధనవ్యయం కుర్మః చేత్ హానిః నాస్తి। అనన్తరమ్ రాజకుమారః వదతి। యుద్ధకాలే యది ధనం దద్మః బహవః సైనికాః లభ్యన్తే। ఇదానీం సైన్యపోషణస్య ఆవశ్యకతా నాస్తి। తదా మహారాజః కిమపి న వదతి। తస్మిన దినే రాత్రౌ మహారాజః పుత్రమ్ ఆహ్వయతి। కించిత్ ఆహారం స్వీకరోతి- ఏకత్ర స్థాపయతి। మహారాజః పుత్రం వదతి। కాకాన్ ఆహ్వయతు। తదా రాజకుమారః వదతి। కిమ్ భవాన్ మూర్ఖః వా। రాత్రి సమయే కాకాః ఆగచ్ఛన్తి వా। ఇతి పృచ్ఛతి। తదా మహారాజః వదతి। అన్నం దత్తం చేత్ అపి యథా కాకాః న ఆగచ్ఛన్తి, రాత్రి సమయే తథా యుద్ధకాలే ధనం దద్మః చేత్ అపి సైనికాః న లభ్యన్తే। సైనికస్య పోషణార్థం ధనం వ్యర్థం న భవతి। తదా రాజకుమారస్య దుఃఖం భవతి। రాజకుమారః స్వస్య అవివేకం జ్ఞాతవాన్। పితుః సమీపే క్షమాం ప్రార్థితవాన్।

ధన్యవాదః।
VIDEHA MAITHILI SAMSKRIT EDUCATION
ENGLISH
SAMSKRIT MAITHILI
Etiquettes శిష్టాచారః శిష్టాచార
Hello హరిః ఓమ్ కే బజైత ఛీ/ కీ సమాచార
Good morning, Good afternoon/ Good Evening సుప్రభాతమ్/ నమస్తే/ నమస్కారః సుప్రభాత్/ నమస్కార
Good night శుభరాత్రిః శుభరాత్రి
Thank you ధన్యవాదః ధన్యవాద
Welcome స్వాగతమ్ స్వాగత అఛి
Excuse/ pardon me క్షమ్యతామ్ క్షమా కరబ
Don’t worry చిన్తా మాస్తు చిన్తా నహి కరూ
Please కృపయా కృపయా కనీ
Let us meet again పునః మిలామః ఫేర భేంట హఏత
All right/ Okay అస్తు ఠీక
Sir/ Madam (while addressing only) శ్రీమన్ శ్ర్రీమాన్
Sir/ Madam (while addressing only) ఆర్యే/ మహోదయే శ్రీమన్/ మహోదయా
Very Good సాధు-సాధు/ సమీచీనమ్ బడ్డ నీక
INTRODUCTION పరిచయః పరిచయ
What is your name? (masc.) భవతః నామ కిమ్? అహాఁక నామ కీ ఛీ?
What is your name?(fem.) భవత్యాః నామ కిమ్? అహాఁక నామ కీ ఛీ?
My name is… మమ నామ... హమర నామ..
This is my friend… ఏషః మమ మిత్రం.. ఈ హమర మిత్ర..
What do you do? భవాన్ కిం కరోతి? అహాఁ కీ కరైత ఛీ?
I am a teacher.(m) అహమ్ అధ్యాపకః అస్మి।(పు.) హమ అధ్యాపక ఛీ।
This is my friend. ఏషా మమ సఖీ..। ఈ హమర సఖీ..।
What do you do? భవతీ కిం కరోతి?(స్త్రీ.) అహాఁ కీ కరైత ఛీ।
I am a student.(f) అహం విద్యార్థినీ అస్మి।(స్త్రీ.) హమ విద్యార్థీ ఛీ।
Where do you work? భవాన్/ భవతీ కుత్ర కార్యం కరోతి? అహాఁ కత్తఽ కాజ కరైత ఛీ?
I work in a factory. అహం యన్త్రాగారే కార్యం కరోమి। హమ ఫైక్టరీమే కాజ కరైత ఛీ।
In which class do you study? భవాన్/ భవతీ కస్యాం కక్ష్యాయాం పఠతి? అహాఁ కోన కక్షామే పఢైత ఛీ?
I am studying in I/II/III year of graduation. అహం స్నాతక ప్రథమ/ ద్వితీయ/ తృతీయ వర్షే పఠామి। హమ స్నాతక పహిల/ దోసర/ తేసర వర్షమే పఢైత ఛీ।
What do you study? భవాన్/ భవతీ కిం పఠతి? అహాఁ కోన విషయ పఢైత ఛీ?
I study science/ commerce/ arts. అహం విజ్ఞానం/ వాణిజ్యం/ కలాం పఠామి। హమ విజ్ఞాన/ వాణిజ్య/ కలా పఢైత ఛీ।
Where is your house? భవతః/ భవత్యాః గృహం కుత్ర అస్తి? అహాఁకక ఘర కతఏ అఛి?
My house is also in Jayanagar. మమ గృహమపి జయనగరే అస్తి। హమర ఘర జయనగరమే అఛి।
Where in Jayanagara? జయనగరే కుత్ర? జయనగరమే కతఏ?
In the lane beside the court-building. న్యాయాలయభవనస్య పార్శ్వే యా వీథీ అస్తి తస్యామ్। న్యాయాలయ భవనక బగలమే జే గలీ అఛి ఓత్తయ।
Come to my house sometime. ఆగచ్ఛతు కదాపి మమ గృహమ్। కఖనో హమర ఘర ఆఊ।
Yes, I’ll certainly come. ఆమ్, అవశ్యమ్ ఆగమిష్యామి। హఁ, అవశ్య ఆఏబ।
How are you? కథమ్ అస్తి భవాన్/ భవతీ? కేహన ఛీ అహాఁ?
I am fine. అహం కుశలీ/ కుశలినీ అస్మి। హమ కుశల ఛీ।
How are you? కుశలం కిమ్? కీ సమాచార?
Yes, I am fine. ఆమ్, కుశలమ్। హఁ, సభ నీక।
Is everyone fine at home? గృహే సర్వే కుశలినః కిమ్? ఘరపర సభ ఠీక ఛథి నే?
Yes, all are fine. ఆమ్, సర్వే కుశలినః। హఁ, సభ ఠీక ఛథి।
What news? కః విశేషః/ కా వార్తా/ కోఽపి విశేషః? కోనో నవ సమాచార?
You only tell. భవాన్ ఏవ వదతు। అహీఁ బాజూ।
Where are you coming from? భవాన్/ భవతీ కుతః ఆగచ్ఛతి? అహాఁ కత్తఽ సఁ ఆబి రహల ఛీ?
I am coming from school. అహం శాలాతః ఆగచ్ఛామి। హమ స్కూలసఁ ఆబి రహల ఛీ।
Where are you going? భవాన్/ భవతీ కుత్ర గచ్ఛతి? అహాఁ కత్తఽ జాఽ రహల ఛీ?
I am going to office. అహం కార్యాలయం గచ్ఛామి। హమ ఓఫిస జాఽ రహల ఛీ।
I’ve heard about you. భవతః/ భవత్యాః విషయే శ్రుతవాన్ ఆసమ్। హమ అహాఁక విషయమే సుననే ఛీ।
Happy to meet you. మేలనేన బహు సన్తోషః। అహాఁసఁ భేఁటసఁ బడ్డ సంతోష భేల।
I’ve seen you somewhere. భవన్తం/ భవతీం కుత్రాఽపి దృష్టవాన్। హమ అహాఁకేఁ కతహు దేఖనే ఛీ।
Did you come from Samskrit conversation class? భవాన్/ భవతీ సంస్కృతశిబిరమ్ ఆగతవాన్/ ఆగతవతీ కిమ్? అహాఁ సంస్కృతశివిరసఁ ఆఏల ఛీ కీ?
Then where did I see you? తర్హి కుత్ర దృష్టవాన్? తఖన హమ అహాఁకేఁ కతఏ దేఖనే ఛీ?
Yes, then I saw you there only. ఆమ్, తర్హి తత్రైవ దృష్టవాన్। హఁ, తఖన హమ అహాఁకేఁ ఓత్తహి దేఖలహుఁ।
సంస్కృత శిక్షా చ మైథిలీ శిక్షా చ

(మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర
సుభాషితమ్
అకృత్వా పరసన్తాపమ్ అగత్వా ఖలనమతామ్।
అనుత్సృజ్య సతాం వర్త్మ యత్ స్వల్పమపి తద్ బహు॥
ఇదానీమ యత్ సుభాషితం శ్రుతవన్తః తస్య సుభాషితస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। జీవనే సజ్జనైః కథం వ్యవహారతవ్యమ్ ఇతి ఏతస్మిన్ సుభాషితే ఉక్తమ్ అస్తి। యది ఏతత్ సర్వమ్ అపి అకృత్వా జీవనే అత్యధికం సంపాదయతి చేదపి తస్య మూల్యమేవ న భవతి।

ఏకా పత్రికా/ సఞ్చికా/ దూరవాణీ/ కర్త్తరీ/ అఙ్కణీ ఏకటా పత్రికా/ సంచికా/ టేలీఫోన/ కైంచీ/ పేన్సిల
ఏకమ్ పుస్తకమ్/ కారయానమ్ అస్తి।
ఏకటా పుస్తక/ కార అఛి।

ఏకః దంతకూర్చః/ సుధాఖణ్డః/ దణ్డః/ చమషః/ గ్రంథః/ బాలకః/ యువకః/ దణ్డదీపః/ విడాలః/ దర్పణః/ లేఖనీ/ మాపినీ/ బాలికా/ కూపీ/ ఉపనేత్రమ్
ఏకటా దాతమని/ చౖక/ డంటా/ చమ్మచ/ గ్రన్థ/ బాలక/ యువక/ ట్యూబలాఇట/ బిలాడ/ అఏనా/ కలమ/ స్కేల/ బాలికా/ పాత్ర/ చశ్మా

ఇదానీమ వయం పూర్వతన పాఠస్య పునఃస్మరణమ్ కుర్మః।

ఏకవచన- ఆసీత్ బహువచన- ఆసన్
ఏక.వ.- ఛలఏ-హఁ బహు.వ.- ఛలఏ-హఁ

అహమ్ ఏకవచనే వదామి భవన్తః బహువచనే పరివర్తనం కుర్వన్తు।

బాలకః విద్యాలయే ఆసీత్।
బాలక విద్యాలయమే ఛలఏ।

బాలకాః విద్యాలయే ఆసన్।
బాలక సభ విద్యాలయమే ఛలాహ।

కర్మకరః వాటికాయామ్ ఆసీత్। జోన వాటికామే ఛలాహ।
కర్మకరాః వాటికాయామ్ ఆసీత్। జోనసభ వాటికామే ఛలాహ।

గృహిణీ మన్దిరే ఆసీత్। గృహిణీ మన్దిరమే ఛలీహ।
గృహణ్యః మన్దిరే ఆసన్। గృహిణీసభ మన్దిరమే ఛలీహ।

బాలికా క్రీడాఙ్గణే ఆసీత్। బచియా ఖేలక మైదానమే ఛలి।
బాలికాః క్రీడాఙ్గణే ఆసన్। బచియాసభ ఖేలక మైదానమే ఛలీహ।

మహిలా గృహే ఆసీత్। మహిలా ఘరమే ఛలథి।
మహిలాః గృహే ఆసన్। మహిలాసభ ఘరమే రహథి।

ఫలమ్ వృక్షే ఆసీత్। ఫల గాఛపర ఛల-ఏ।
ఫలాని వృక్షే ఆసన్। ఫలసభ గాఛపర ఛల-ఏ।

మీనః నద్యామ్ ఆసీత్। మాఛ ధారమే ఛల-ఏ।
మీనాః నద్యామ్ ఆసన్। మాఛసభ ధారమే ఛల।

కర్మకరీ మార్గే ఆసీత్। బోనిహారి రస్తామే ఛలి।
కర్మకరయః మార్గే ఆసన్। బోనిహారిసభ్ రస్తామే ఛలీహ।

అహం మన్దిరే/ నగరే/ గృహే/ మార్గే/ ఆసమ్।
హమ మన్దిరమే/ నగరమే/ ఘరమే/ రస్తామే ఛలహుఁ।

వయం మన్దిరే/ నగరే/ గృహే/ మార్గే/ ఆస్మ।
హమసభ మన్దిరమే/ నగరమే/ ఘరమే/ రస్తామే ఛలహుఁ।

పునః ఏకవచనే అహం వదామి, బహువచనం పరివర్తనం కుర్వన్తు।

అహం సుధాఖణ్డేన లిఖామి।
దణ్డేన్ అహం న తాడయామి।
చషకేన్ జలం పిబతి।
చమషేణ శర్కరామ్ ఖాదతి।
హస్తేన స్పర్శం కరోమి।
అహం కఙ్కతేన్ కేశ ప్రసాధనం కరోమి।
అహం కరవస్త్రేణ మార్జనం కరోమి।
బాలాః కన్దుకేన్ క్రీడన్తి।
ఉపనేత్రేణ పశ్యామి।
అహం ఛురికయా ఫలం కర్తయామి।
వయం మాపికయా మాపనం కుర్మః।
అహం కుఞ్చికయా తాలమ్ ఉద్ఘాటయామి।
మాలయా అలంకారః కుర్మః।
అహం కర్తర్యా కర్తయామి।
అఙ్కణ్యా చిత్రం లిఖామః।
దర్వ్యా పరివేశనం కరోతి।
లేఖన్యా లిఖామః।
మార్జన్యా మార్జయామః।
ద్రోణ్యా జలం నయామః।
కృష్ణః- కృష్ణేన చమషేణ
లేఖకః- లేఖకేన్ స్యూతేన
చషకేణ ఫలేన్
పాఠేన్ పుస్తకేన్
కలశేన్ రమా రమయా
దంతకూర్చేన రాధయా
సీతయా మాపికయా
సంచికయా పత్రికయా
ఛురికయా పార్వత్యా
మాలయా భగిన్యా
ద్రోణ్యా అఙ్కన్యా
లేఖన్యా ఘట్యా
కూప్యా గదయా
వయమ్ ఇదానీమ్ ఏతేషాం శబ్దానామ్ ఉపయోగం కృత్వా వాక్యం రచయామః।
బాలికా ద్విచక్రికయా విద్యాలయం గచ్ఛతి।
బచియా సాఇకిలసఁ స్కూల జాఇత అఛి।

సచివాః విమానేన విదేశం గచ్ఛన్తి।
సచివసభ హవాఈ జహాజసఁ విదేశ జాఇత ఛథి।

నౌకయా కూర్చేణ స్యూతేన కుఞ్చికయా లేఖన్యా లోకయానేన
విమానేన దణ్డేన తులయా తోలయామి
వ్యాధః బాణః శౌచికః కర్తరీ శిక్షకః సుధాఖణ్డః మాతా వేల్లనీ లోహకారః ముద్గరః
అర్చకః మాలా సైనకః గదా సురేశః కుఞ్చికా వర్ణకారః కూర్చః జనా వాహనః సర్వః
జిహ్వా
సమ్భాషణం అభ్యాసః
-భో ఇన్ద్రాక్షీ। ఆగచ్ఛతు। ఉపవిశతు। సర్వం కుశలం కిమ్?
-సర్వం కుశలం। కిం కరోతి భవతి।
-అహం పాకం కరోమి।
-కః విశేషః।
-అద్యా బాన్ధవాః ఆగచ్ఛన్తి। అతః విశేషః పాకః।
-ఏవం వా।
-భవతీ కిమ్ కిమ్ కరోతి।
-అహమ్ ఆలూకం వ్యఞ్జనం కరోమి। కుశమాణ్డేన క్వథినం కరోమి।
-బహు మరీచికాః సన్తి ఖలు। మరీచికయా కిమ్ కరోతి భవతీ।
-ఏషా మహామరీచికా। ఏషా కటుః నాస్తి। ఏతయా భక్ష్మ కరోమి।
-భవతి రోటికాం న కరోతి వా।
-కరోమి। రోటికయా సహ దాలమ్ అపి కరోమి।
-కిమపి మధురమ్।
-కరోమి। పాయషమ్ కరోమి।
-పాయసమ వా। ఘృతే పాయసస్య రుచిః అధికా భవతి। ఇదానీమ్ వదతు। అహం కిమ్ సహాయ్యం కరోమి।
-సహాయ్యమ్ కిమపి మాస్తు భోః। మయా సహ సమ్భాషణం కరోతు। పర్యాప్తమ్।
-తర్హి భవతీ ఏవ సర్వం కరోతు। అహం సర్వేషాం రుచిం పశ్యామి।
ఇదానీమ్ వయమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః।
సమ్భాషణం అభ్యాసః-౨
-వైద్య మహోదయః। మహతీ ఉదరవేదనా।
-ఉదరవేదనా వా। శయనం కరోతు। పరీక్షాం కరోమి।
-అత్రా వా వా। కిఞ్చిత్ ఉపరి। అత్ర వా।
-తత్ర జ్ఞాతమ్। ఉపవిశతు।
-దీర్ఘం శ్వాస ఉచ్ఛవాసం కరోతు।
-హ్యః ఉదరవేదనా ఆసీత్ వా।
-న హ్యః ఉదరవేదనా నా ఆసీత్। అహం స్వస్థమేవ ఆసన్।
-అద్య ప్రాతః। అద్య ప్రాతః అపి న ఆసీత్। అపరాహ్నే ప్రారబ్ధమ్।
-తదా కిమ్ కృతవాన భవాన్।
-మమ సమీపే కాశ్చన్ గులికాః ఆసన్। తాః సర్వాః ఖాదితవాన్।
-కతి గులికాః।
-పఞ్చ గులికాః।
-తాః సర్వాః ఖాదితవాన్।
-మాదృశాః మూర్ఖాః పూర్వమ్ అపి అత్ర ఆగతాః ఆసన్ , జానాతు। వైద్యస్య పరామర్శవినా ఔషధసేవనమ్ అపాయకరమ్। పునః కదాపి ఏవం న కరోతు। ఏతద్ ఔషధం స్వీకరోతు। తథైవ భవతు।

VIDEHA MAITHILI SANSKRIT TUTOR

ENGLISH SAMSKRIT MAITHILI
Meeting Friends మిత్రమేలనమ్ మిత్రసఁ భేఁట
Hello! How are you? హరిః ఓమ్। కథమ్ అస్తి భవాన్? నమస్కార। కేనా ఛీ అహాఁ।
I am fine. అహం సమ్యక్ అస్మి। హమ ఠీక ఛీ।
You are not seen these days. ఏషు దినేషు భవతః దర్శనమేవ నాస్తి। ఆఇ-కాల్హి అహాఁక దర్శన దుర్లభ భఽ గేల అఛి।
I am very busy these days. ఏషు దినేషు బహు కార్యవ్యస్తః అస్మి। ఆఇ-కాల్హి హమ బడ్డ వ్యస్త ఛీ।
Where were you all these days? కుత్ర ఆసీత్ భవతీ ఏతావన్తి దినాని? అహాఁ ఏతేక దిన కతఏ ఛలహుఁ?
Only yesterday I remembered you. హ్యః ఏవ భవతీం స్మృతవాన్। కాల్హిఏ హమ అహాఁక మోన పాడనే ఛలహుఁ।
I had gone to Simla. అహం శిమలానగరం గతవతీ ఆసమ్। హమ శిమలా గేల ఛలహుఁ।
All of us will go there together. వయం సర్వే మిలిత్వా ఏవ తత్ర గచ్ఛామః। హమ సభ ఓతఏ సంగే జాఏబ।
Day after tomorrow? పరశ్వః కిమ్? పరసూ కీ?
At what time. కస్మిన్ సమయే? కోన సమయమే।
At three o’clock. త్రివాదనే కిమ్? తీన బజే కీ?
At three o’clock I’ve some other work. త్రివాదనే మమ అన్యత్ కార్యమ్ అస్తి। తీన బజే హమరా కిఛు అన్య కార్య అఛి।
Then let us go at 4 o’clock. తర్హి చతుర్వాదనే గచ్ఛామః। తఖన చారి బజే జాఇ।
Okay. అస్తు। ఠీక।
Why are you late. కిమర్థః విలమ్బః? ఏతేక దేరీ కిఏ?
At the time of leaving my vehicle’s tyre got punctured. ప్రస్థానసమయే మమ యానస్య చక్రం భ్రష్టమ్ అభవత్। నికలైత కాల హమర గాడీక టాఏర పంక్చర భఽ గేల।
We waited for a long time. వయం బహు కాలం ప్రతీక్షితవన్తః। హమ సభ బడీ కాల ధరి ప్రతీక్షా కేలహుఁ।
Sorry, my work wasn’t over. క్షమ్యతాం, మమ కార్యమేవ న సమాప్తమ్। క్షమా కరూ, హమర కాజ సమాప్త నహి భేల ఛల।
Why didn’t you come on that day? తద్దినే భవాన్ కిమర్థం న ఆగతవాన్? ఓహి దిన అహాఁ కిఏ నహి ఏలహుఁ?
I completely forgot about it. తద్విషయే పూర్ణతయా విస్మృతవాన్ ఏవ। హమ ఓఽ విషయ పూరా-పూరీ బిసరి గేలహుఁ।
Had everyone else come? అన్యే సర్వే ఆగతవన్తః ఆసన్ కిమ్? ఆన సభ గోటే ఆబి గేలాహ కీ?
Yes, everyone else except Vrinda had come. ఆమ్, వృన్దాం విహాయ అన్యే సర్వే ఆగతవన్తః। హఁ, వృన్దాకేఁ ఛోడి ఆన సభ ఆబి గేలాహ।
I also very much wanted to come but I couldn’t. మమ అపి బహు ఇచ్ఛా ఆసీత్ కిన్తు న శక్తవాన్। హమరో బడ్డ ఇచ్ఛా ఛలఏ ముదా నహి ఆబి సకలహుఁ।
I telephoned you several times yesterday. హ్యః భవతీం బహువారం దూరభాషాం కృతవతీ। కాల్హి హమ అహాఁకేఁ కతేక బేర ఫోన కేలహుఁ।
We had all gone to my maternal uncle’s home. వయం సర్వే మమ మాతులగృహం గతవన్తః। సభ క్యో హమర మామాక ఘర గేల ఛలహుఁ।
How did you come here today? అద్య అత్ర కథమ్ ఆగమనమ్? అహాఁ ఏతఽ ఆఇ కోనా అఏలహుఁ?
I had some work here in the bank. అత్ర విత్తకోషే కిఞ్చిత్ కార్యమ్ ఆసీత్। ఏతఽ బైంకమే కిఛు కాజ ఛలఏ।
I came here because I had some urgent work. అత్ర త్వరితకార్యమ్ ఆసీత్ అతః ఆగతవతీ। ఏతఽ కిఛు ఆవశ్యక కాజ ఛలఏ సే అఏలహుఁ।
Is that you! I couldn’t recognize you from far. భవాన్ ఏవ కిమ్? దూరతః న జ్ఞాతవాన్ ఏవ। అహాఁ ఛీ కీ! అహాఁకేఁ దూరసఁ నహి చీన్హి సకలహుఁ।
You’ve become very thin. బహు కృశః అభవత్ భవాన్। అహాఁ బడ్డ దుబ్బర భఽ గేల ఛీ।
I had typhoid. మమ విషమజ్వరః జాతః ఆసీత్। హమరా టాయఫాఇడ భఽ గేల రహఏ।
Come, let us go home. ఆగచ్ఛతు, గృహం గచ్ఛామః। ఆఊ, హమరా సభ ఘర చలీ।
Now? ఇదానీం కిమ్? అఖనే కీ?
It’s slightly difficult now. ఇదానీం కిఞ్చిత కష్టమ్। అఖన కనీ దిక్కత అఛి।
Oh friend! Why do you say so? కిం మిత్ర! ఏవం వదతి? కిఏ మిత్ర! ఏనా కిఏ బాజఏ ఛీ?
Wait for some time. కిఞ్చిత్ కాలం తిష్ఠతు। కనీ కాల రుకూ।
It’s not possible now. ఇదానీం న శక్యతే భోః। ఈ ఆబ సంభవ నఞి।
Why such hurry? కిమర్థమ్ ఏవం త్వరా? ఏతేక ఫుర్తీ కిఏ?
There is still sometime, isn’t it? ఇతోఽపి సమయః అస్తి ఖలు? అఖనో కనీ సమఏ అఛి, అఛి నే?
No my dear, an hour is needed even to reach there. నాస్తి ఇత్ర, ఇతః తత్ర ప్రాప్త్యర్థమ్ ఏవ ఏకఘణ్టా ఆవశ్యకీ। నఞి భజార, ఓతఽ పహుఁచఏ లేల సేహో ఏక ఘణ్టా చాహీ।
As you wish. యథా భవాన్ ఇచ్ఛతి। జేహన అహాఁక ఇచ్ఛా।
Congratulations! I heard you got a job. అభినన్దనమ్! భవత్యా ఉద్యోగః లబ్ధః ఇతి శ్రుతమ్। బధాఈ! హమ సునలహుఁ జే అహాఁకేఁ నోకరీ భేటి గేల।
Yes, thank you. ఆమ్, ధన్యవాదః। హఁ, ధన్యవాద।
Where do you work? కుత్ర ఉద్యోగం కరోతి భవతీ? అహాఁ కతఽ కాజ కరఏ ఛీ?
I am working in an advertising aency. కస్యాఞ్చిత్ విజ్ఞాపన-సంస్థాయాం కార్యం కరోమి। హమ ఏకటా విజ్ఞాపన కంపనీమే కాజ కరఏ ఛీ।
When will you give sweets? మిష్టాన్నం కదా దదాతి? అహాఁ మధుర కఖన దేబ?
Come home on Tuesday. మఙ్గలవాసరే గృహమేవ ఆగచ్ఛతు। మంగలకేఁ ఘరపర ఆఊ।
I must hurry now. ఇదానీం మయా త్వరణీయమ్। హమరా ఆబ జల్దీ కరబాక చాహీ।
Wait friend, let’s have coffee. తిష్ఠతు సఖీ, కాఫీ పిబామః। కనీ రుకూ సఖీ, హమరా సభ కౖఫీ పీబీ।
Okay, let’s drink. అస్తు, పిబామః। ఠీక ఛై, పీబీ।
Sorry, I don’t have time to stay. క్షమ్యతాం, స్థాతుం మమ సమయః నాస్తి। క్షమా కరూ, హమరా లగ ఠహరబాక లేల సమయ నహి అఛి।
When shall we meet again? పునః కదా మేలిష్యామః? ఫేర కహియా భేఁట హఏత?
Shall we meet tomorrow evening? శ్వః సాయం మేలిష్యామః కిమ్? కాల్హి సాఁఝమే జుటాన కరీ కీ?
Yes, I’ll come there. ఆమ్, తత్రైవ ఆగమిష్యామి। హఁ, ఓతఏ హమ ఆఏబ।
Where is your new residence? భవతః నూతనం గృహం కుత్ర అస్తి? అహాఁక నవ ఘర కతఏ అఛి?
This is my residential address. ఏషః మమ గృహసఙ్కేతః। ఈ ఛీ హమర ఘరక పతా।
Oh! It’s near my sister’s home? ఓహో! మమ భగిన్యాః గృహసమీపే అస్తి। ఓహో! ఈ తఁ హమర బహినక ఘరక లగ అఛి।
Did you get my letter? మమ పత్రం ప్రాప్తవాన్ కిమ్? హమర పత్ర అహాఁకేఁ భేటల కీ?
Yes, I got it just now. ఆమ్, ఇదానీమేవ ప్రాప్తవాన్। హఁ, హమరా అఖనే భేటల।
For how many days are you staying here? అత్ర కతి దినాని తిష్ఠతి భవాన్? ఏతఏ అహాఁ కతేక దిన లేల ఠహరల ఛీ।
I am here for two more days. ఇతోఽపి దినద్వయమ్ అస్మి। హమ ఏతఽ దూ దిన ఆఉర ఛీ।
Then I’ll see you at home. తర్హి భవన్తం గృహే ఏవ పశ్యామి। తఖన అహాఁసఁ ఘరపర భేఁట కరఏ ఛీ।
I have to talk to you. భవతః సమీపే సమ్భాషణీయమ్ అస్తి। హమరా అహాఁసఁ గప కరబాక అఛి।
Come at any time. యదా కదాపి ఆగచ్ఛతు। జఖన మోన హుఅఏ ఆఉ।
I heard Mohan met with an accident. మోహనస్య దుర్ఘటనా అభవత్ ఇతి శ్రుతవాన్। మోహనక దుర్ఘటనా భేలఏ సే సునలహుఁ।
Yes, he had a narrow escape. ఆమ్, సః స్తోకాత్ ముక్తః। హఁ, ఓఽ ముశ్కిలసఁ బచల।
Did you meet him? తేన సహ మిలితవాన్ కిం భవాన్? హునకాసఁ అహాఁక భేఁట భేల కీ?
In which hospital is he admitted? కస్మిన్ చికిత్సాలయే అస్తి సః? కోన అస్పతాలమే ఓఽ భర్తీ అఛి?
He is in the Lohia hospital. సః లోహియాచికిత్సాలయే అస్తి। ఓఽ లోహియా అస్పతాలమే అఛి।
Did you hear this news? ఏతాం వార్తాం శ్రుతవతీ కిమ్? అహాఁ ఈ సమాచార సునలహుఁ కీ?
Don’t worry, everything will be fine. చిన్తాం మా కరోతు, సర్వం సమ్యక్ భవిష్యతి। చిన్తా నఞి కరూ, సభ ఠీక భఽ జాఏత।
Do you also agree with this? భవతీ అపి ఏతత్ అఙ్గీకరోతి కిమ్? అహాఁ సేహో ఏహిసఁ సహమత ఛీ?
How could you also believe it? భవాన్ అపి కథం విశ్వాసం కృతవాన్? అహాఁ సేహో కోనా ఏహిపర విశ్వాస కేలహుఁ?
I was impressed by the way he spoke. తస్య కథనశైల్యా ఏవ అహం ప్రభావితః। ఓకర బజబాక శైలీసఁ హమ ప్రభావిత భేలహుఁ।
Easily fail into his trap. సులభతయా తస్య జాలే పతితవాన్। ఆరామసఁ ఓకర జాలమే ఫఁసి గేల।
Sometimes it happens. ఏవం భవతి కదాచిత్। కహియో కాల ఏనా హోఇ ఛై।
We are meeting after a long time. అస్మాకం మేలనానన్తరం బహు కాలః అతీతః। హమరా సభ బడీ దినపర భేఁట భఽ రహల ఛీ।
How quickly time has passed! సమయః కథమ్ అతిశీఘ్రమ్ అతీతః। సమయ కతేక తీవ్రగతిసఁ బీతి గేల।
You have come at the right time. యుక్తే సమయే ఆగతవాన్। అహాఁ సహీ సమయపర ఆబి గేలహుఁ।
Will you lend me your vehicle for some time? కిఞ్చిత్ కాలం భవతః యానం దదాతి కిమ్? అహాఁ అపన గాడీ కనీ కాల లేల దేబ?
I too have to go out now. ఇదానీం మయా అపి అన్యత్ర గన్తవ్యమ్ అస్తి। హమరా సేహో అఖన బాహర జేబాక అఛి।
I’ll come back quickly. అహం శీఘ్రం ప్రత్యాగమిష్యామి। హమ తురత అబైత ఛీ।
When will you come back? కదా ప్రత్యాగమిష్యతి। అహాఁ కఖన ఘురి కఽ ఆఏబ?
I’ll back in half an hour. అర్ధఘణ్టాభ్యన్తరే ఆగచ్ఛామి। హమ ఆధా ఘణ్టామే ఘురి ఆఏబ।
There is no petrol in the vehicle. యానే తైలం నాస్తి। గాడీమే తేల నహి అఛి।
Is that so? ఏవం కిమ్? ఏనా అఛి?
Don’t worry. చిన్తా నాస్తి। కోనో బాత నఞి।
I was merely joking friend. పరిహాసాయ ఉక్తవాన్ మిత్ర। హమ మాత్ర హఁసీ కేలహుఁ, మిత్ర।
Don’t take it otherwise. అన్యథా మా చిన్తయతు। అన్యథా నహి లిఅ।
Had you been late by a minute I would’ve gone. ఏకనిమేషస్య విలమ్బః చేత్ అహమ్ అగమిష్యమ్। అహాఁ ఏక మినట దేరీ కరితహుఁ తఁ హమ పహుఁచి గేల రహీ।
This person always pesters me. ఏషః ఏకః ఆగత్య సర్వదా పీడయతి। ఈ హమరా హరదమ తంగ కరయ-ఏ।
Did he go? సః గతవాన్ కిమ్? ఓఽ గేల కీ?
He’ll come again to see you, won’t he? భవన్తం ద్రష్టుం సః పునః ఆగచ్ఛతి ఖలు? ఓఽ ఫేర అహాఁకేఁ దేఖఏ లఽ ఆఏత, నహి ఆఏత కీ?
Is he trustworthy? సః విశ్వాసయోగ్యః కిమ్? ఓఽ విశ్వాసీ అఛి కీ?
Can’t say. వక్తుం న శక్యతే। నహి కహి సకఏ ఛీ।
Are you coming with us? భవాన్ ఆగచ్ఛతి కిమ్ అస్మాభిః సహ? అహాఁ హమరా సంగ ఆబి రహల ఛీ నే?
Come, let’s go for a walk. ఆగచ్ఛతు, కిఞ్చిత్ అటిత్వా ఆగచ్ఛామః। ఆఉ, కనీ ఘూమి కఏ ఆబీ।
Will you buy me a cold drink? శీతపేయం పాయయతి కిం భవాన్? అహాఁ హమరా కోల్డ డ్రింక కీని దేబ కకీ?
Not cold drink let’s eat ice-cream. శీతపేయం మాస్తు పయోహిమం ఖాదామః। కోల్డడ్రింక నహి అఛి, ఆఇసక్రీమ ఖాఇ హమ సభ।
Let’s go quickly otherwise mother will scold. శీఘ్రం గచ్ఛామః భోః నో చేత్ మాతా తర్జయతి। హమ సభ శీఘ్ర జాఇ నఞి తఁ మాఁ తమసేతీహ।
How will you go there? కథం గచ్ఛతి భవతీ తత్ర? ఓతఽ అహాఁ కోనా జాఏబ?
I will talk. అహం పాదాభ్యాం గచ్ఛామి। హమ పఏరే జాఏబ।
I will also come with you for some distance. అహమపి కిఞ్చిద్దూరం భవత్యా సహ ఆగచ్ఛామి। హమహూఁ అహాఁ సంగే కనీ దర ధరి ఆఏబ।

సంస్కృత శిక్షా చచ మైథిలీ శిక్షా చ

(మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)
(ఆగాఁ)
-గజేన్ద్ర ఠాకుర
సమ్భాషణమ్ -వయం తృతీయా విభక్తేః అభ్యాసం కృతవన్తః। ఇదానీం కానిచన్ వాక్యాని వదామః। అహం వాక్యం వదామి, భవన్తః తత్ర తృతియా విభక్తిం యోజయన్తు।
రామః సుధాఖణ్డేన లిఖతి। రామ చౖకసఁ లిఖైత అఛి।
సః వాణేన తాడయతి। ఓఽ వాణకేఁ మారైత అఛి।
వర్ణకారః కూచేన లిఖతి। చిత్రకార కూచీసఁ చిత్ర బనబైత ఛథి।
సురేశః కుఞ్చికయా ఉద్ఘాటయతి। సురేశ కుంజీసఁ ఖోలైత ఛథి।
మాతా కలశైః ఆనయతి। మాతా కలశ ఆనైత ఛథి।
జనాః వాదనేన గచ్ఛన్తి। లోకసభ వాదనక లేల జాఇత ఛథి।
ఏషః అఙ్కన్యా లిఖతి। ఈ పేన్సిలసఁ లిఖైత అఛి।
అహం చమషేన అన్నం ఖాదామి। హమ చమ్మచసఁ ఖేనాఇ ఖాఇత ఛీ।
అహం ఛురికయా శాఖం కర్తయామి। హమ ఛురీసఁ శాఖ కాటైత ఛీ।
అహం గురేన మిష్టాన్నం కరోమి। హమ గురసఁ మధుర బనబైత ఛీ।
అహం ద్విచక్రికయా విద్యాలయం గచ్ఛామి। హమ సాఇకిలసఁ విద్యాలయ జాఇత ఛీ।
భవాన్ కథం విద్యాలయం గచ్ఛతి। అహాఁ కోనా విద్యయాలయ జాఇత ఛీ।
అహం కర్ణాభ్యాం శ్రుణోమి। హమ దునూ కానసఁ సునైత ఛీ।
అహం నేత్రాభ్యాం పశ్యామి। హమ దునూ ఆఁఖిసఁ దేఖైత ఛీ।
అహం పాదాభ్యాం చలామి। హమ దునూ పఏరసఁ చలైత ఛీ।
అహం హస్తాభ్యాం కార్యం కరోమి। హమ దునూ హాథసఁ కాజ కరైత ఛీ।
వార్తా- మాన్యే అహం అతః ఆగచ్ఛామి వా।
కిమర్థం విలమ్బేన్ ఆగతవాన్।
బాలాభ్యామ్ ఆగతవాన అతః విలమ్బః జాతః।

అహం సంతోషేణ పాఠం పఠామి। హమ సంతోషసఁ పాఠ పఢైత ఛీ।
భవన్తః సంతోషేణ పాఠం పఠన్తి వా। అహాఁ సభ సంతోషసఁ పాఠ పఢైత ఛీ కీ?
వయం పఠామః। హమ సభ పఢైత ఛీ।
అహం ఆనన్దేన్ సంభాషణం కరోమి। హమ వార్తాలాప కరైత ఛీ।
భవన్తః ఆనన్దేన సంభాషణం కుర్వన్తి వా। అహాఁ సభ ఆనన్దసఁ వార్తాలాప కరైత ఛీ కీ?
వయం కుర్మః। హమ సభ కరైత ఛీ।
పితా ప్రీత్యా పుత్రిం పాలయతి। పితా ప్రేమసఁ పుత్రీక పాలన కరైత ఛథి।
మాతా సదనయా పుత్రం పోషయతి।
భక్తః భక్తయా దేవం నమయతి। భక్త భక్తిసఁ దేవక సోఝాఁ ఝుకైత ఛథి।
కృషకః కష్టేన కార్యం కరోతి। కృషక కష్టభోగి కార్య కరైత ఛథి।
అహమ్ ఉత్సాహేన కలహం కరోమి। హమ ఉత్సాహసఁ కలహ కరైత ఛీ।
హర్షేణ/ సంతోషేణ/ దుఃఖేన/ లజ్జయా/ భక్తయా/ దైన్యేన/ శ్రద్ధయా
భవాన్ మంజూనాథః సహ గచ్ఛతు। అహాఁ మంజూనాథక సంగ జాఊ।
అనన్తః కేన సహ గతవాన/ ఆగతవాన/ సమ్భాషణం కరోతి। అనన్త కకరా సంగ గేల/ ఆఏల/ వార్తాలాప కరైత అఛి।
అనన్తః మంజూనాథేన సహ ఆగతవాన। అనన్త మంజూనాథక సంగ ఆఏల।
అహల్యా దీపికయాః సహ చిత్రమన్దిరం గచ్ఛతి। అహల్యా దీపికా సంగ సినేమాహౖల గేల।
హంసా దీప్తయా/ శిల్పయా/ మిథిలయా/ మధురయా/ మాలయా/ శాన్తలయా/ రమయా/ ఆప్తయా/ నన్దిన్యా/ అశ్విన్యా/ భాష్కర్యా/పార్వత్యా సహ నగరం గచ్ఛతి। హంసా దీప్తిక సంగ నగర జాఇత అఛి।
ఫలకే శబ్దత్రయం లిఖితమ్ అస్తి। ఏతేషాం శబ్దానామ్ ఉపయోగం కృత్వా వాక్యం రచయామః।
లక్ష్మణః రామేణ సహ వనం గతవాన్।
రవి మిత్రమ్ నగరమ్ గతవాన్।
గోపాల శివః సంభాషణమ్ కృతవాన్।
గోవిన్దః సఖీ చర్చా కృతవాన్।
మాతా పుత్రీ బన్ధుగృహం గతవతీ।
సః రమేశః కలహః కృతవాన్।
లతా సుమా కార్యం కృతవతీ।
కేశవః సురేశః భోజనం కృతవాన్।
రోగీ వైద్యః చికిత్సాలయః గతవాన్।
మాలినీ శారదా శాలా గతవతీ।
హేమా పార్వతీ పాఠః పఠితవతీ।
తైలేన్ వినా దీపః న జ్వలతి। తేలక వినా దీప నహి జరైత అఛి।
జలేన్ వినా మీనాః న జీవన్తి। పానిక వినా మాఁఛ నహి జిబైత ఛథి।
ఆహారేణ వినా జీవనం కష్టమ్।
ఇదానీం “వినా” ఇతి శబ్ద ప్రయోగం కృత్వా ఏకైకం వాక్యం వదన్తి వా।
ధనేన వినా జీవనం కష్టమ్।
అహమ్ ఉపనేత్రేణ వినా న పశ్యామి।
యదా అన్ధకారః భవతి తదా దీపం జ్వాలయమః। జఖన అన్హార హోఏత తఖన దీప జరాఊ।
యదా వుభుక్షా భవతి తదా భోజనం కుర్మః। జఖన భూఖ లాగత తఖన భోజన కరూ।
యదా అనారోగ్యం భవతి తదా చికిత్సాలయం గచ్ఛామః। జఖన అస్వస్థ హోఇత ఛీ తఖన చికిత్సాలయ జాఊ।
యదా పరీక్షా అస్తి తదా పఠన్తి। జఖన పరీక్షా హోఇత అఛి తఖన పఢఏ జాఇత ఛథి।
యదా విరామః భవతి తదా ప్రవాసం గచ్ఛన్తి। జఖన విరామ హోఇత అఛి తఖన ప్రవాసలేల జాఇ జాఇత ఛథి।
అహం వాక్యద్వయం వదామి। భవన్తః యదా తదా యోజయిత్వా వదన్తు।
విద్యుత గచ్ఛతి। సిక్థవర్తికామ్ జ్వాలయన్తి।
యదా తదా
సూర్యోదయః భవతి కమలం వికసతి
పిపాసా భవతి జలం పిబతు
పూజా భవతి ఘణ్టానాదం కుర్వన్తి
వృష్టిః భవతి బీజం వపన్తి
సఖీ మిలతి సంభాషణం కరోమి
పరీక్షా సమాప్యతే సంతోషం భవతి
యదా యద హి ధర్మస్య గ్లానిర్భవతి భారత,
అభ్యుత్థానం అధర్మస్య తదాత్మానం సృజామ్యహమ్।
ఇదానీమ్ ఏకం సుభాషితం శ్రుణ్మః-
అపార భూమి విస్తారమ్ అగమ్య జన సంకులమ్
రాష్ట్రం సంఘటనాహీనం ప్రభవేన్నాత్మరక్షణే॥
ఇదానీం శ్రుతస్య సుభాషితస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। ఏతస్మిన్ సుభాషితే సంఘటనస్య మహత్వమ్ ఉక్తమ్ అస్తి। యద్యపి క్శ్మింశ్చిత్ రాష్ట్రే విశాలా భూమిః అస్తి, అపారా జనసంఖ్యా అస్తి తథాపి తస్మిన్ రాష్ట్రే యది సంఘటనం న భవతి తర్హి తత్ రాష్ట్రమ్ ఆత్మరక్షణే సమర్థం న భవతి। ఏవం సంఘటనస్య మహత్వమ్ ఏతాదృశమ్ అస్తి।


VIDEHA MAITHILI SANSKRIT TUTOR- XXII

సంస్కృత శిక్షా చ మైథిలీ శిక్షా చ- ౨౨

(మైథిలీ భాషా జగజ్జననీ సీతాయాః భాషా ఆసీత్ - హనుమన్తః ఉక్తవాన- మానుషీమిహ సంస్కృతామ్)

-గజేన్ద్ర ఠక్కురః

(ఆగాఁ)



ENGLISH
సంస్కృతమ్
మైథిలీ
Has the Principal come?
ప్రాచార్యః ఆగతః కిమ్?
ప్రాచార్య ఏలాహ కీ?
This year the examination commences in March.
అస్మిన్ వర్షే పరీక్షాయాః ఆరమ్భః మార్చమాసే భవిష్యతి।
ఏహి బరఖ పరీక్షా మార్చ మాసమే హోఏత।
See if the maths teacher is there.
గణితస్య అధ్యాపకః అస్తి కిమ్ ఇతి పశ్యతు।
దేఖూ తఁ గణితక అధ్యాపక ఛథి కీ?
Day after tomorrow will be a holiday.
పరశ్వః విరామః భవిష్యతి।
పరసూ ఛుట్టీ హఏత।
How many students are there in your department?
భవతః విభాగే కతి ఛాత్రాః సన్తి।
అహాఁక విభాగమే కఏ టా ఛాత్ర ఛథి?
There are 30 students in my department.
మమ విభాగే త్రింశత్ ఛాత్రాః సన్తి।
హమర విభాగమే ౩౦టా ఛాత్ర ఛథి।
What is your pay-scale?
భవతః వేతనశ్రేణీ కా?
అహాఁక వేతనశ్రేణీ కీ అఛి?
Did you read the newspaper? The Government has accepted our demands.
వార్తాపత్రం పఠితవాన్ కిమ్? సర్వకారేణ అస్మాకమ్ అభియాచనాః అఙ్గీకృతాః।
అఖబార పఢలహుఁ కీ? సరకార హమరా సభక మాఁగ సభ మాని లేలక।
30% bonus has been announced.
త్రింశత్ ప్రతిశతమ్ అధివేతనమ్ ఉద్ఘోషితమ్ అస్తి।
౩౦% అధివేతనక ఘోషణా భేల అఛి।
This rule will be implemented from the next-year.
ఏతస్య నియమస్య అన్వయః అగ్రిమవర్షతః భవిష్యతి।
ఈ నిఅమ అగిలా బరఖసఁ లాగూ హోఏత।
I am in-charge of the examination department.
పరీక్షా-విభాగస్య ఉత్తరదాయిత్వం మమ అస్తి।
హమరా లగ పరీక్షా విభాగక భార అఛి।
Who is the head of the sports department?
క్రీడా-విభాగస్య ప్రముఖః కః అస్తి?
క్రీడా విభాగక ప్రముఖ కే ఛథి?
We have to organize a science workshop.
విజ్ఞానకార్యశాలా ఆయోజనీయా అస్తి।
హమరా సభకేఁ విజ్ఞాన కార్యశాలాక ఆయోజన కరబాక అఛి।
Our students got the first prize in the inter-school dance competition.
ఆన్తర్శాలేయ-నృత్యస్పర్ధాయామ్ అస్మాకం ఛాత్రాః ప్రథమ-పురస్కారం ప్రాప్తవన్తః।
అన్తర-విద్యాలయ నృత్య ప్రతియోగితామే హమరా సభక ఛాత్రకేఁ ప్రథమ పురస్కార భేటలన్హి।
Parent-teacher meeting will be on next Sunday.
అగ్రిమే రవివాసరే పాలక-శిక్షకమేలనం భవిష్యతి।
అగిలా రవికేఁ అభిభావక-శిక్షక మీటింగ హోఏత।
I will call his mother.
ఏతస్య మాతరమ్ ఆహ్వయిష్యామి।
హమ ఓకర మాఏకేఁ బజేబఏ।
I have given application for leave.
అహం విరామస్య నివేదనపత్రం దత్త్వాన్ అస్మి।
హమ ఛుట్టీక ఆవేదన దేనే ఛీ।
He has taken a half-day leave today.
సః అద్య అర్ధ-దినస్య విరామం స్వీకృతవాన్।
ఓ ఆఇ ఆధ-దినుకా ఛుట్టీ లేనే అఛి।
Again today the clerk has not come.
లిపికారః అద్య న ఆగతవాన్ ఏవ।
ఆఇ ఫేర క్లర్క నఞి ఆఏల।
Do you have a class now?
ఇదానీం భవతః కాలాంశః అస్తి కిమ్?
ఆఇ అహాఁక వర్గ అఛి కీ?
No, I am free now.
న, ఇదానీమ్ అహం కార్యరహితః అస్మి।
నఞి ఆఇ హమ బినా కాజక ఛీ।
If you have any doubt please ask.
సంశయః అస్తి చేత్ పృచ్ఛతు।
సంశయ అఛి తఁ పూఛూ।
Have you understood?
జ్ఞాతం కిమ్?
బుఝలహుఁ కీ?
Have you taken notes?
టిప్పణీం లిఖితవన్తః కిమ్?
టిప్పణీ లిఖలహుఁ కీ?
It is enough for today.
అద్య ఏతావదేవ పర్యాప్తమ్?
ఆఇ లేల ఏతేక పర్యాప్త అఛి।
Let us stop at the end of this paragraph.
ఏతస్య అనుచ్ఛేదస్య అన్తే సమాపయామః।
ఏహి అనుచ్ఛేదక అన్తమే హమ సభ సమాప్త కరబ।
Please, say it once again.
కృపయా, పునః ఏకవారం వదతు।
కృపయా ఏకరా ఏక బేర ఫేర కహూ।
Read this well before coming to class tomorrow.
శ్వః కక్ష్యా-ఆగమనతః పూర్వమ్ ఏతత్ పఠిత్వా ఆగచ్ఛతు।
కాల్హి వర్గ అఏబాసఁ పూర్వ ఏకరా ఏక బేర నీక జకాఁ పఢి లేబ।
I did not understand this.
ఏతత్ అహం న జ్ఞాతవాన్।
హమ ఈ నహి బుఝలహుఁ।
Hey! You study well, do not you?
కిం భోః సమ్యక్ పఠతి ఖలు?
యౌ, అహాఁ తఁ నీక జకాఁ పఢితే ఛీ।
You have not yet submitted your assignment.
భవాన్ భవతః ’విశేషకార్యమ్’ ఇతోఽపి న దత్తవాన్।
అహాఁ అపన విశేషకార్య అఖన ధరి నహి జమా కరేనే ఛీ।
Have you prepared the question paper?
ప్రశ్నపత్రికా సజ్జీకృతా కిమ్?
అహాఁ ప్రశ్నపత్రక తైయారీ కేలహుఁ కీ?
Yes, I have started.
ఆమ్, ఆరమ్భం కృతవాన్ అస్మి।
హఁ, ప్రారమ్భ కఏనే ఛీ।
He has not answered a single question correctly.
ఏషః ఏకమ్ అపి ప్రశ్నం సమ్యక్ న ఉత్తీర్ణవాన్।
ఓ ఏకోటా ప్రశ్నక ఠీక ఉత్తర నహి దేలక।
Does anyone know the answer?
కోఽపి ఉత్తరం జానాతి కిమ్?
కకరో ఏకర ఉత్తర బుఝల అఛి?
Hey, what is the noise about?
కిం భోః కోలాహలః?
కీ యౌ, కథీక హల్లా అఛి?
The students these days!
ఇదానీన్తన-చ్ఛాత్రాస్తు!
ఆఇ కాల్హిక విద్యార్థీ!
How is the result this year?
ఏతస్య వర్షస్య ఫలితాంశః కథమ్ అస్తి?
ఏహి బరఖక పరిణామ కేహన రహల?
Better than last year’s.
గతవర్షస్య అపేక్షయా ఉత్తమమ్।
పఛిలా సాలక అపేక్షా ఉత్తమ।
How did he get such high marks?
సః కథమ్ ఏతావతః అఙ్కాన్ ప్రాప్తవాన్?
ఓ ఏతేక నీక అంక కోనా ప్రాప్త కఏలక।
Examiner’s large heartedness.
పరీక్షకాణామ్ ఔదార్యమ్।
పరీక్షకక ఉదారతాసఁ।
When does the summer vacation begin?
గ్రీష్మవిరామస్య ఆరమ్భః కదా?
గరమీ-తాతిల కహియాసఁ హోఏత?
35 people have come for the interview.
సాక్షాత్కారార్థం పఞ్చత్రింశత్ జనాః ఆగతవన్తః।
౩౫ గోటే సాక్షాత్కార లేల ఆఏల ఛథి।


సమ్భాషణమ్



మమ సమీపే బహు ధనమ్ అస్తి, కిన్తు అహమ్ బహిః న ప్రకటయామి।

మమ సమీపే బహు ధనమ్ అస్తి, కిన్తు అహమ్ విత్తకోషే న స్థాపయామి।

మమ సమీపే బహు ధనమ్ అస్తి, కిన్తు అహమ్ అపవ్యయమ్ న కరోమి।

మమ సమీపే బహు ధనమ్ అస్తి, కిన్తు అహమ్ వాహనం న క్రీణామి।

మమ సమీపే బహు ధనమ్ అస్తి, కిన్తు అహమ్ అన్యేనః న దదామి।

విద్యాలయః అస్తి కిన్తు అహమ్ విద్యాలయ న గతవాన్।

పరీక్షా సమీపా అస్తి కిన్తు పఠనమ్ న సమాప్తమ్।

అహమ్ పాయసమ్ ఖాదితుమ్ ఇష్టవతీ కిన్తు అంబా న దత్తవతీ।

శ్రీమాన్ అన్తః ఆగచ్ఛామి వా- ఆగచ్ఛతు।

ఏతత్ కిమ్ ఫలమ్- స్వాదుఫల।

ఏషా కా- సా ఛురికా।

అహమ్ స్వాదుఫలస్య ఉపరి ఛురికా పాతయామి।

నిశ్చయేన పాతయామి-నిశ్చయే పతతి।

న పతతి।

ఇదానీమ్ కః స్వాదుఫలస్య ఉపరి ఛురికా పాతయతి। అహమ్ నిశ్చయేన పాతయామి।

సః ప్రాయశః న పాతయతి। ఏషః న పాతయతి। అహమ్ ఉక్తవాన్ కిల- భవాన్ నిశ్చయేన న పాతయతి।

అహమ్ నిశ్చయేన మంత్రీ భవిష్యామి।

అహమ్ నిశ్చయేన సత్కార్యం కరోమి।

అహమ్ నిశ్చయేన అకార్యం న కరోమి।

అహమ్ నిశ్చయేన భవిష్యే సంస్కృతం పాఠయామి।

అహమ్ నిశ్చయేన అద్య నిద్రాం కరోమి।

అద్య కక్షాం ప్రతి వారుణి విలంబేన ఆగతవతీ।

తస్య కారణమ్ వయం ఉహిత్వా వదామః- ప్రాయశః ఉపయోగమ్ కర్తు వాక్యమ్ వదామః।

ప్రాయశః చలనచిత్రం గతవతీ ఆసీత్।

ప్రాయశః మార్గే వాహనసమ్మర్దః ఆసీత్।

ప్రాయశః సా అస్వస్థా ఆసీత్।

అహమ్ గ్రంథాలయమ్ గతవతీ ఆసమ్- అతః అహమ్ విలంబేన ఆగతవతీ।

ప్రాయశః అహమ్ శ్వః దేవాలయం గమిష్యామి।

ప్రాయశః భారతీయః శాన్తిప్రియః।

ఇదానీమ్ వయమ్ అన్యమ్ ఏకమ్ అభ్యాసం కుర్మః।

అహం కృష్ణఫలకే చిత్రలేఖనస్య ఆరమ్భమ్ కరోమి। ఏకాం-ఏకాం లిఖామి అథవా కిఞ్చిత్ వర్ధయామి। తదా భవన్తః వాక్యాని వదన్తి। ప్రాయశః భవాన్ హంసస్య చిత్రమ్ లిఖతి।

పతి-పత్బ్యాః చిత్రమ్ లిఖతి।

నిశ్చయేన భవాన్ నౌకా చిత్రమ్ లిఖతి।

నిశ్చయేన భవాన్ మీనస్య చిత్రమ్ లిఖతి।

నిశ్చయేన భవాన్ ఫలస్య చిత్రమ్ లిఖతి।

నిశ్చయేన్ భవాన్ పర్ణస్య చిత్రమ్ లిఖతి।

ఏషః జీవనే అగ్రే కః భవిష్యతి- ఇతి ఊహం కుర్వన్తు। వాక్యం వదన్తు। వాక్యే నిశ్చయేన అథవా ప్రాయశః ద్వయోర్మధ్యే ఏకం శబ్దం యోజయిత్వా వాక్యం వదన్తు।

సః నిశ్చయేన్ చోరః భవిష్యతి।

సః నిశ్చయేన్ సైనికః భవిష్యతి।

సః నిశ్చయేన్ వైద్యః భవిష్యతి।

సః ప్రాయశః విమానచాలకః భవిష్యతి।

సః ప్రాయశః విదేశ ప్రయాణం కరిష్యతి।

సః ప్రాయశః భోజనప్రియః/ మూర్ఖః।

భవాన్ కః భవిష్యతి।

అహం నిశ్చయేన్ విద్యాలయస్య సంస్థాపకః భవిష్యామి।

ఏతత్ లఘు పుస్తకమ్।

ఏతస్య పుస్తకస్య అపేక్షయా ఏతత్ పుస్తక వృహత్ అస్తి।

కాకస్య అపేక్షయా శుకః సున్దరః అస్తి।

ఏతస్యాః వేణ్యాః అపేక్షయా ఏతస్యాః వేణీ దీర్ఘా అస్తి।

గిరిజాయాః అపేక్షయా సావిత్రీ ఉన్నతా అస్తి।

ఏతస్య దణ్డస్య అపేక్షయా ఏషః దణ్డః దీర్ఘః అస్తి।

కేరలస్య అపేక్షయా కర్ణాటకం వృహత్ అస్తి।

పాకిస్తానస్య అపేక్షయా భారతదేశః వృహత్ అస్తి।

అజస్య అపేక్షయా గజః స్థూలః అస్తి।

మమ ఘట్యాః అపేక్షయా వారుణ్యాః ఘటీ సున్దరీ అస్తి।

మమ అపేక్షయా లతా ఉన్నతా అస్తి।

అర్జునస్య అపేక్షయా ఏకలవ్యః ఉత్తమః ధనుర్ధరః।

దుర్జనః సహవాసోపేక్షయా సజ్జనః సహవాసః ఉత్తమః।

౧-భోః నిబన్ధానామ్ సంగ్రహః అస్తి వా।

౨-అస్తి। తత్ర పశ్యతు।

౧-ఏతస్య అపేక్షయా వృహత్ పుస్తకం నాస్తి వా।

౨-కిమర్థమ్?

౧-విశ్వవిద్యాలయే నిబన్ధ స్పర్ధా అస్తి। తదర్థమ్ అధిక విషయసంగ్రహః కరణీయః అస్తి।

౨-తథాం। ఆగచ్ఛతు, దదామి।

౧-ఏతత్ పుస్తకం పశ్యతు। తస్య అపేక్షయా ఉత్తమమ్ అస్తి।



౧-ఉత్తమమ్। మమ సఖ్యాః సమీపే ఏతత్ పుస్తకం నాస్తి। తస్యా అపేక్షయా మమ అధిక విషయ సంగ్రహం కర్త్తుమ శక్నోమి।

౨-యది సా అన్యత్ పుస్తకం ప్రాప్నోతి తర్హి భవత్యాః అపేక్షయా అధికం విషయసంగ్రహం కరోతి।

౧-ఏవం వా।

౨-పరన్తు అస్మాకం గ్రంథాలయస్య అపేక్షయా ఉత్తమః గ్రంథాలయః అన్యః నాస్తి। అతః సా తత్ ప్రాప్తుమ్ న శక్నోతి।

౧-భవతు। అహమ్ ఇదానీమ్ గచ్ఛామి। శ్వః సర్వేషామ్ అపేక్షయా శీఘ్రమ్ అత్రాగత్య సర్వమ్ పఠామి।



సుభాషితమ్

జలబిన్దు నిపాతేన్ క్రమశః పూర్ణ్యతే ఘటః।

స హేతుః సర్వవిద్యానాం ధర్మస్య చ ధనస్య చ॥



శ్రుతస్య సుభాషితస్య అర్థః ఏవమ్ అస్తి। క్రమశః జలం పతతి-నలికాతః। పరన్తు పాత్రమ్ అవశ్యం పూర్ణం భవతి। యద్యపి బిన్దుశః పతతి అల్పమ్ ఇతి జనం న త్యజతి। క్రమశః పాత్రం పూర్ణం భవతి। ఏవమేవ విద్యాయాః సంగ్రహః అపి క్షణశః/ కణశః భవతి- సః అగ్రే పూర్ణః భవిష్యతి। ఏవమేవ ధర్మకార్యాణి అపి సః కుర్వన్ గచ్ఛతు జీవనే అవశ్యమ్। ధర్మనిష్ఠః భవతి। ఏవమేవ విద్యాయాః సంపాదనం-ధనస్య సంపాదనమ్ అపి తథైవ। కణశః ధనసంపాదనం కరణీయమ్। ఏక నానకం, నానక్-ద్వయం, నానకత్రయం ఇతి న త్యక్త్తవ్యమ్। సర్వమ్ అపి సంగ్రీహశ్య సంగ్రీహ్య సః అగ్రే ప్రభూతం ధనం సంపాదిష్యతి। ఏవం సుభాషితకారః వదతి- విద్యాయాః/ ధనస్య/ ధర్మస్య సంపాదనం క్రమశః భవతి సః పూర్ణః భవతి।



కథా



కావేరీ నద్యాః తీరే ఏకం గురుకులమ్। గురుకులే వటవః (బాలకాః) సన్తి। తే ప్రతిదినం నియమితం జీవనం కుర్వన్తి। ప్రాతః కాలతః రాత్రిపర్యన్తమ్ నియమితం జీవనమ్। ఉత్తిష్ఠన్తి, యోగాసనం ఆది కుర్వన్తి, అధ్యయనం కుర్వన్తి, ఏవం పవిత్రం జీవనం తేషామ్। భిక్షాటనం తేషాం కార్యమ్। బహిః గచ్ఛన్తి భిక్షాం యాచిత్వా గృహమ్ ఆనయన్తి। మిలిత్వా సర్వే ఖాదన్తి। ఏవం గురుకులస్య నియమః (పద్ధతిః)। ఏకదా సున్దరః నామ్ బాలకః భిక్షాటనార్థం బహిః గచ్ఛతి। భిక్షాటనం కృత్వా సర్వం సంగృహ్య ప్రత్యాగచ్ఛతి। ఆగమన్ సమయే మార్గే ఏకం శిలాఖణ్డం పశ్యతి। సున్దరః శిలాఖణ్డః- నీలవర్ణః-కందుకా ఆకారేణ అస్తి- అతః తస్య కుతుహలం భవతి। హస్తేన్ గృహ్ణాతి తస్య సమీపే స్థాపయతి। క్రీడార్థం వా ఉపయోగం భవతి- ఇతి చిన్తయతి। గురుకులమ్ ఆగచ్ఛతి। తస్య మిత్రాణి సన్తి। మిత్రేభ్యః దర్శయతి। బాలకాః శిలాఖణ్డం గృహిత్వా క్రీడన్తి। ఏవం ప్రతిదినం సాయంకాలే శిలాఖణ్డం గృహీత్వా క్రీడన్తి। ఏకదా గురుః పశ్యతి శిలాఖణ్డమ్। సః సున్దరమ్ ఆహూయ పృచ్ఛతి- హే సున్దరా। ఏతం శిలాఖణ్డం భవాన్ ప్రాప్తవాన్। పరన్తు ఏతేన్ శిలాఖణ్డేన్ ఇతః పరమ్ భవాన్ న క్రీడతు। అన్యేన శిలాఖణ్డేన్ క్రీడతు। ఏతమ్ శిలాఖణ్డం గృహీత్వా భవాన్ ఆపణం గచ్ఛతు। ఏతస్య విక్రయేణం కరోతు। ఇతి వదతి। గురోః ఆజ్ఞా। సః సున్దరః ఆపణం గచ్ఛతి- శాకాపణం గచ్ఛతి, ప్రథమతః శాకాపణికమ్ పృష్టవాన్- భవాన్ ఏతామ్ శిలాఖణ్డం క్రీణాతి వా। ఆపణికః వదతి। నాణకద్వయం దదామి। తదా సః బాలకః గురుం పృచ్ఛామి ఇతి ప్రత్యాగచ్ఛతి। గురుః వదతి- భోః, ఇదానీమ్ పునః అన్యత్ర విచారయతు, విక్రేయణాత్ పూర్వం మామ్ పునః ఏకవారం పశ్యతు। ఇతి వదతి। సః తథైవ బాలకః అన్యత్ర గచ్ఛతి। సున్దరః క్రీడనక విక్రేతుః సమీపం గచ్ఛతి। సః తమ్ విచారయతి- ఏతస్య మూల్యమ్ కియత్ దదాతి- సః వదతి- అహం రూప్యకంద్వయం దదామి। తదా బాలకః పునః గురోః సమీపమ్ ఆగచ్ఛతి। తదా గురుః పునః వదతి- ఇదానీమ్ భవాన్ నగరాన్తరం గచ్ఛతు। తత్ర విచారయతు। సః బాలకః నగరం గచ్ఛతి- తత్ర ఆభరణస్య ఆపణం పశ్యతి, ఆభరణ విక్రేతారం పృచ్ఛతి- ఏతస్య శిలాఖణ్డస్య మూల్యమ్ కియత్। అహమ్ ఏతమ్ శిలాఖణ్డం విక్రేతుమ్ ఇచ్ఛామి। సః ఆపణికః పరీక్షామ్ కరోతి- సూక్ష్మతయా। సః వదతి। భో బాలా। ఏతస్య శిలాఖణ్డస్య మూల్యమ్ అమూల్యమ్ అస్తి। యది అహం ఆపణే స్థితస్య సర్వస్య ఆభరణస్య విక్రయేణం కరోమి తథాపి ఏతస్య శిలాఖణ్డస్య మూల్యం న భవతి। తావద్ అస్తి ఏతస్య శిలాఖణ్డస్య మూల్యమ్। యది భవాన్ విక్రేతుమ్ ఇచ్ఛతి- మయా ఆపణః త్యక్తవ్యః భవతి। తదా బాలకః అమూల్యం శిలాఖణ్డం గృహీత్వా పునః గురోః సమీపం గచ్ఛతి। గురుః వదతి- భవతా శిలాఖణ్డస్య మూల్యం జ్ఞాతవ్యం చేత్- రత్న పరీక్షకేన్ భవితవ్యమ్। తదాఏవ శిలాఖణ్డస్య వాస్తవిక మూల్యం కిమితి జ్ఞాయతే। ఇతి గురుః వదతి। పునః వదతి- పశ్యన్తు। జనానాం సమీపే అత్యమూల్యం వస్తు అస్తి- జీవననామకమ్। పరన్తు తే మూల్యం న జానన్తి- యది సమ్యక్ మూల్యం జ్ఞాత్వా వ్యావహారన్తి, తేషాం జీవనమ్ అపి అత్యమూల్యం భవతి। ఏవం గురుః కథా ద్వారా సందేశం దదాతి।
త్రయోవింశతితమః పాఠః

ENGLISH సంస్కృతమ్ మైథిలీ
Have you finished your household chores? గృహకార్యం సమాప్తం కిమ్? ఘరక కాజ ఖతమ కఽ లేలహుఁ?
Yes, almost finished. ఆమ్, సమాప్తప్రాయమ్। హఁ, ప్రాయః ఖతమే అఛి।
Where were you for last two three days? గతాని ద్విత్రాణి దినాని కుత్ర ఆసీత్ భవతీ? అహాఁ దూ-తీన దినసఁ కత్తఽ ఛలహుఁ?
I had gone to my mother’s place. అహం మాతృగృహం గతవతీ। హమ అపన నైహర గేల రహీ।
Did you meet Shyamala recently? ఏషు దినేషు శ్యామలయా మిలితవతీ కిమ్? శ్యామలాసఁ అహాఁక భేట హాల-ఫిలహాలమే అఛి?
I’ve had a lot of work since morning. మమ ప్రాతః ఆరభ్య బహు కార్యాణి। హమరా భోరేసఁ బహుత కార్య రహై-ఏ।
Again today the maid-servant didn’t come. కర్మకరీ అద్య పునః న ఆగతవతీ। కాజ కరఏబాలీ ఆఇ ఫేర నై ఆఏల।
Guests will come tomorrow. అతిథయః శ్వః ఆగమిష్యన్తి। పాహున సభ కాల్హి ఆబి రహల ఛథి।
Shall we go to the vegetable market today? అద్య శాకవిపణిం గచ్ఛామః కిమ్? ఆఇ తరకారీ బజార చలీ కీ?
I don’t have time today let’s go tomorrow. అద్య మమ సమయః నాస్తి భోః శ్వః గమిష్యామః। హమరా ఆఇ సమయ నహి అఛి, హమరా సభ కాల్హి చలబ।
Next month we will buy a washing machine. అగ్రిమ-మాసే వయం వస్త్రప్రక్షాలనయన్త్రం క్రేష్యామః। అగిలా మాస హమ సభ ఏకటా వాశింగ మశీన కీనబ।
A new departmental store has opened nearby. సమీపే ఏకః నూతనః సర్వవస్తు-ఆపణః ఉద్ధాటితః అస్తి। ఏకటా నవ డిపార్టమేన్టల స్టోర బగలేమే ఖుజల అఛి।
I heard that Rama’s daughter’s marriage is fixed. రమాయాః పుత్ర్యాః వివాహః నిశ్చితః ఇతి శ్రుతవతీ। హమరా సుబామే ఆఏల అఛి జే రమాక బేటీక బియాహ ఠీక భఽ గేలై।
From today there is a sale of glass wares in that shop. అద్య ఆరభ్య తస్మిన్ ఆపణే కాచపాత్రాణాం న్యూనమూల్యేన విక్రయణమ్ అస్తి। ఆఇసఁ ఓహి దోకానమే శీసాక సమానక బిక్రీ శురూ ఛై।
Would you lend me some sugar? కిఞ్చిత్ శర్కరాం దదాతి కిమ్? కనీ చిన్నీ దేబ?
Would you tell me it’s recipe? ఏతస్య పాకకృతిం మాం వదతి కిమ్? హమరా ఏకరా బనేబాక ఢంగ బతాఏబ?
Come, let’s go to the temple. ఆగచ్ఛతు, దేవాలయః గచ్ఛామః। ఆఊ, హమ సభ మన్దిర చలీ।
భీమః దుర్యోధనస్య అపేక్షయా బలవాన్।
రాకేశస్య అపేక్షయా నవీనః బలవాన్।
అనీతాయాః అపేక్షయా తేజస్వనీ ఉన్నతా।
పాకిస్థానస్య అపేక్షయా భారతమ్ విశాలమ్।
కావేర్యాః అపేక్షయా గఙ్గా దీర్ఘా।
శఖ్యాః అపేక్షయా లయా సున్దరీ।
సీతాయా అపేక్షయా మాలతీ సున్దరీ।
ఉన్నతా
గుణీ
చతురః
జ్యేష్ఠః
సున్దరీ
సహనశీలా
అలసః
వీరః
దీర్ఘా
విశాలమ్
వయమ్ పూర్వతన్ పాఠే అపేక్షయా ఇత్యంశమ్ జ్ఞాతవన్తః। ఇదానీమ్ అస్మిన్ విషయే ఏవ పునః కించిత్ అభ్యాసం కుర్మః। ఇదానీమ్ భవన్తః అపేక్షయా ఉపయుజ్య వాక్యాని వదన్తు। వదన్తి వా ?

అహమ్ ఇదానీమ్ కిమపి శ్రావయామి। భవన్తః శ్రుణవన్తు।
గీతమ్ మధురమ్ అస్తి ఖలు।
రఘువంశమ్ ఉత్తమమ్ కావ్యమ్ ఖలు।
కాలిదాసః శ్రేష్ఠః కవిః ఖలు।
ఆమ్ కాలిదాస శ్రేష్ఠ ఖలు।
రామాయణమ్ ఆది కావ్యమ్ ఖలు।
పుష్పమ్ సున్దరమ్ అస్తి ఖలు।
భవన్తః ఖలు యోజయిత్వా వదన్తు।
అద్య శైత్యమ్ అధికమ్ అస్తి ఖలు।
భోజన ఉత్తమమ్ అస్తి ఖలు।
పరీక్షా సన్నిహితా ఖలు।
మాతా కుశలినీ ఖలు।
పితా విత్తకోషే కార్యమ్ కరోతి ఖలు।
అనుజః విదేశమ్ గతవాన్ ఖలు।

-అత్ర ఏవ గణద్వయమ్ కుర్మః। భవత్యః ఏకమ్ వాక్యమ్ వదన్తు। భవన్తః ఖలు యోజయిత్వా తదైవ వాక్యమ్ పునః ఉచ్చారయన్తు। అనన్తరమ్ భవన్తః ఏకమ్ వాక్యమ్ వదన్తు-భవత్యః ఖలు యోజయిత్వా పునః ఉచ్చారయన్తు। ఆరమ్భః కుర్మః।భవాన్ ఆగమిష్యతి ఖలు।

కుక్కురః భౌ భౌ భౌ ఇతి భషతి।
కుక్కురః కిమ్ కరోతి।
కుక్కురః గృహస్య రక్షణమ్ కరోతి।
వ్యాఘ్రః వనే భవతి।
వ్యాఘ్ర గర్జయతి।
వ్యాఘ్రః మృగమ్ మారయతి।
గజః స్థూలః అస్తి।
గజః వస్తు నయతి।
గజః బ్రిమ్భతి?
మార్జాలః మ్యోం వదతి।
మార్జాలః కిమ్ పిబతి।
మార్జాలః దుగ్ధమ్ పిబతి।
మార్జాలః మూషకమ్ ఖాదతి।
ధేనుః అమ్బా వదతి।
ధేనుః కిమ్ దదాతి।
ధేనుః దుగ్ధమ్ దదాతి।
ధేనుః కిమ్ ఖాదతి।
ధేనుః తృణమ్ ఖాదతి।
అశ్వః ధావతి।
అశ్వః కథమ్ ధావతి।
అశ్వః శీఘ్రమ్ ధావతి।
అశ్వః హేసతే?
ఇదానీమ్ కేశాఞ్చిత్ పక్షిణామ్ నామ్ అపి జానీమః।

కాకః రటతి। కాకః కథమ్ రటతి। కాకః కా కా కా ఇతి రటతి।

శుకః సున్దరః అస్తి- ఖలు।
శుకస్య వర్ణః కః। శుకస్య వర్ణః హరితః।
హంసః జలే సంచరతి। హంసః జలే సంచరతి।
చటకః చిల్లతి।
సింహః గర్జతి।
వ్యాఘ్రః గర్జతి।
హంసః జలే సంచరతి।
గజః బ్రిమ్హతి।
వృషభః నర్దతి।
అశ్వః హేసతే।
మార్జాలః వదతి।
కుక్కురః భషతి।
కాకః రటతి।
చటకః చిల్లతి।

కాకః రటతి కా కా
ధేనుః వదతి అమ్బా
విడాలః వదతి కథమ్ మ్యాం
చటకః వదతి కథమ్ చిం చి
కుక్కురః భషతి కథమ్ భౌం భౌం
బే (భే)గః కరతి కథమ్ బై బై
అజః వదతి కథమ్ మైం మైం
సర్పః కరతి కథమ్ భుస్ ముస్
పికః కూజతి కథమ్ పో పే


సుభాషితమ్
సులభాః పురుషాః లోకే సతతం ప్రియవాదినః।
అప్రియస్యయ చ పర్థ్యస్య వక్తా శ్రోతా చ దుర్లభః॥

ఇదానీమ్ యత్ సుభాషితమ్ శ్రుతవన్తః తస్య తాత్పర్యమ్ ఏవమ్ అస్తి।
లోకే ప్రియ వాక్యాని వక్తుమ్ సర్వే ఉత్సహన్తు ఏవ। తథైవ శ్రోతుమ్ అపి బహుజనాః సజ్జాః భవన్తి। అప్రియమ్ కిన్తు హితకరమ్ తాదృశ వచనాని కేచనేవ వదన్తి। తథైవ తాని వచనాని శ్రోతుమ్ కేచన్ ఏవ ఉత్సహసన్తు। అతః ఏవ లోకే అప్రియస్య పథ్యస్య వచనస్య శ్రోతా వక్తా ద్వౌ అపుఇ దుర్లభమ్।


కథా

మహారాజస్య విక్రమాదిత్యస్య ఔదార్యమ్ ప్రసిద్ధమేవ। విక్రమాదిత్యః పరమ్ ఉదారః ప్రజారంజకః చ ఆసీత్। సః ప్రజానామ్ కష్ట పరిహారార్థమ్ సర్వత్ర సదా సఞ్చారమ్ కరోతి స్మ।
ఏకదా అశ్వారోహీ విక్రమాదిత్యః అరణ్యమార్గే ఏకాకీ ఏవ గచ్ఛన్ ఆసీత్। సంధ్యాకాలః సన్నిహతః ఇతి శీఘ్రమ్ వనాత్ బహిః గచ్ఛామి-ఇతి చిన్తయన్ ఆసీత్। తావతా ఏవ దూరే కశ్యాశ్చిత్ గోహోర ఆక్రన్దనమ్ శ్రుతమ్। తామ్ దిశామ్ అనుశ్రిత్య ఏవ విక్రమాదిత్యః తత్ర గతవాన్। తదా వర్షాకాలః ఆసీత్। అతః నదీషు ప్రవాహః ఆసీత్। భూమిః సర్వథా పంకిలా ఆసీత్। సర్వే గర్తాః అపి జలేన్ పూర్ణాః ఆసన్। ఏతాదృశే కశ్మింశ్చిత్ మలిన్ గర్తే కాచిత్ గౌం పతిత్వా ఆక్రన్దతి స్మ।ఏతద్ దృష్టవా మహారాజః గౌః రక్షనార్థమ్ స్వయమేవ పంకమ్ అవతీర్ణవాన్। కిన్తు స్వోపి పంకే నిమగ్నః ఇవ అభవత్। రాత్రిః ఇత్యత్ ఏకాకీ ఏవ ధేనుమ్ రక్షితుమ్ సహ న శక్తవాన్। ధేనుః అపి ప్రాణ భీత్యా ఉచ్చైః ఆక్రన్దతి స్మ। తత్ శ్రుత్వా కశ్చన్ సింహః తత్ర ఆగతః। సః గామ్ ఖాదితుమ్ ఇష్టవాన్ చ। తదా తత్ర విద్యమానః అశ్వః సింహమ్ దృష్ట్వా పలాయనమ్ కృతవాన్। ఇదానీమ్ ఏకాకీ మహారాజః గామ్ రక్షితుమ్ ఇచ్ఛతి, కిన్తు సింహః గామ్ ఖాదితుమ్ ఇచ్ఛతి। అతః మహారాజః సింహస్య భయ జననార్థమ్ స్వస్య కోషాత్ ఖడ్గమ్ స్వీకృతవాన్। యదా యదా సింహః గామ్ ఖాదితుమ్ ఆగచ్ఛతి తదా తదా ఏషః మహారాజః ఖడ్గమ్ దర్శయన్ తమ్ సింహమ్ భాయయతి స్మ। గర్తస్య సమీపే ఏకః వటః వృక్షః ఆసీత్। తతస్థితః కశ్చన్ శుకః ఏత సర్వమ్ పశ్యన్ ఆసీత్। సః మహారాజమ్ ఉక్తవాన్- భోః రాజన్। అస్యాః గోః మరణమ్ సన్నిహితమ్ అస్తి। భవాన్ ఏతామ్ సింహాత్ రక్షతి చేత్ అపి కిమపి ప్రయోజనమ్ నాస్తి। యతః పంకే పతితా ధేనుః ప్రాతఃకాలాత్ పూర్వమేవ నిమజ్జయతి। వృథా భవతః ప్రాణమ్ త్యాగమ్ కరోతి। అతః భవాన్ వ్యర్థమ్ కార్యమ్ త్యజతు। ఇదానీమ్ సింహః ఏకః ఏవ అస్తి। ఘణ్టాభ్యన్తరే సింహీ అపి అత్ర ఆగచ్ఛతి। కించిత్ కాలానన్తరమ్ అన్య క్రూర జన్తవః అపి ఆగచ్ఛన్తి। అతః వ్యర్థకార్యమ్ పరిత్యజతు। భవతః ప్రాణ రక్షణార్థమ్ అస్య వృక్షస్య ఉపరి ఉపవిశతు। ఇతి। శుకస్య వచనమ్ శ్రుత్వా మహారాజః ఉక్తవాన్- భో శుకా। మద్ విషయే తవ ప్రీతిమ్ జ్ఞాత్వా సంతుష్టః అహమ్। కిన్తు అనీతి మార్గమ్ భవాన్ న ఉపదిశతు। యతః స్వస్య ప్రాణ రక్షణార్థమ్ క్రీమి కీటాదయః అపి యతన్తే। కిన్తు యః అన్యేషామ్ రక్షణార్థమ్ జీవతి సః ఏవ ధన్యః। మమ్ ప్రయత్నేన్ లాభః భవతి వా న వా అహమ్ న జానామి। కిన్తు గోః రక్షణమ్ మమ్ కర్తవ్యమ్ – మమ్ ప్రాణాన్ పరికృత్యవా అహమ్ ఏతామ్ ధేనుమ్ రక్షామి ఏవ। ఇతి ఉక్తవాన్।తతః రాజా ప్రాతఃకాల పర్యన్తమ్ అపి గోః రక్షణమ్ కృతవాన్। ప్రాతః కాలే సింహరూపేణ స్థితః దేవేన్ద్రః స్వస్య రూపమ్ ప్రాకట్యత్। గోరూపేణ స్థితా భూదేవీ శుకరూపేణ స్థితః ధర్మః చాపి స్వ స్వరూపమ్ ప్రకటతివన్తః। తే సర్వేపి విక్రమస్య త్యాగ శౌర్యమ్ చ శ్లాఘిత్వా తమ్ అభినన్దితవన్తః। ఏవమ్ విక్రమస్య ఔదార్యమ్ లోకోత్తరమ్ ఆసీత్।