.. అద్వయతారక ..

                         అద్వయతారకోపనిషత్

                                .. శ్రీః ..
                   ఉపనిషద్బ్రహ్మయోగివిరచితం వివరణమ్
               శ్రీమదప్పయశివాచార్యవిరచితభాష్యోపేతా

Invocation

          ౐ పూర్ణమదః పూర్ణమిదం పూర్ణాత్ పూర్ణముదచ్యతే .
            పూర్ణస్య పూర్ణమాదాయ పూర్ణమేవావశిష్యతే ..
                      ౐ శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః .

Text

                    వ్యాఖ్యేయో విషయః తదధికారీ చ

Ed . II .  taarakayogaadhikaaraH .

అథాతోఽద్వయతారకోపనిషదం వ్యాఖ్యాస్యామః .
యతయే జితేన్ద్రియాయ శమాదిషడ్గుణపూర్ణాయ .. ౧..

Commentary I.

శ్రీమద్విశ్వాధిష్ఠానపరమహంససద్గురురామచన్ద్రాయ నమః

ద్వైతాసమ్భవవిజ్ఞానసంసిద్ధాద్వయతారకం .
తారకబ్రహ్మేతి గితం వన్దే శ్రీరామవైభవం ..

ఇహ ఖలు శుక్లయజుర్వేదప్రవిభక్తేయం అద్వయతారకోపనిషత్
రాజయోగసర్వస్వం ప్రకటయన్తీ బ్రహ్మాత్రపర్యవసన్నా దృశ్యతే .
అస్యాః స్వల్పగ్రన్థతో వివరణమారభ్యతే . అత్ర
యథోక్తాధికార్యుద్దేశేన
శ్రుతయః తారకయోగముపదిశన్తీత్యాహ --అథేతి .. అథ
కర్మోపాసనాకాణ్డద్వయనిరూపణానన్తరం యతః తేన
పురుషార్థాసిద్ధిః
అతః తదర్థం యత్ర స్వాతిరేకేణ ద్వయం న విద్యతే తత్ అద్వయం
బ్రహ్మ
తన్మాత్రబోధినీ విద్యా తారకోపనిషత్ తాం శ్రుతయో వయం
వ్యాఖ్యాస్యామః .
కస్మా అధికారిణ ఇత్యత ఆహ --యతయ ఇతి .
స్వాశ్రమానుష్ఠనపూర్వకం
దేశికంఉఖతో వేదన్తశ్రవణం తతో యుక్తిభిః
శ్రుత్యవిరుద్ధాభిః
మననం చ కృత్వా నిదిధ్యసానాయ యతత ఇతి యతిః .
అజితేన్ద్రియస్య
యతిత్వం కుత ఇత్యత ఆహ --జితేన్ద్రియాయేతి . జితేన్ద్రియస్య
యతిత్వోపపత్తేః .
అరిషడ్వర్గాక్రాన్తస్య జితేన్ద్రియతా కుత ఇత్యత ఆహ --
శమాదిషడ్గుణపూర్ణాయేతి . శమాదిషడ్గుణసమ్పత్తేః
అరిషడ్వర్గోపరతిపూర్వకత్వాత్ . ఏవం సాధనవతే శ్రుతయః
తారకయోగముపదిశన్తీత్యర్థః .. ౧..

Text

                             యోగోపాయ తత్ఫలమ్

Ed . II .  yogaanushhThaanaM tatphalaM cha .

చిత్స్వరూపోఽహమితి సదా భవయన్ సమ్యఙ్నిమీలితాక్షః
కిఞ్చిదున్మీలితాక్షో వాఽన్తర్దృష్ట్యా భ్రూదహరాదుపరి
సచ్చిదానన్దతేజఃకూటరూపం పరం బ్రహ్మావలోకయన్ తద్రూపో
భవతి .. ౨..

Commentary I.

ఏవం నిదిధ్యసానోపాయతత్ఫలమాహ --చిదితి .. యోగీ స్వాన్తః
చిద్రూపోఽస్మీతి భవయనర్ధోన్మీలితలోచనః భ్రూమధ్యాదౌ
సచ్చిదానన్దమాత్రం బ్రహ్మాహమస్మీత్యాలోకయన్తద్రూపస్తారకరూపో
భవతి .. ౨..

Text

                           అద్వయతారకపదార్థౌ

గర్భజన్మజరామరణభయాత్సంతారయతి తస్మాత్తారకమితి .
జీవేశ్వరౌ మాయికావితి విజ్ఞాయ సర్వవిశేషం నేతి నేతీతి
విహాయ
యదవశిష్యతే తతద్వయం బ్రహ్మ .. ౩..

Commentary I.

కిం తారకమిత్యతాహ --గర్భేతి .. జ్యోతిర్లిఙ్గం భ్రువోర్మధ్యే
నిత్యం ధ్యాయేత్సదా యతిః . ఇతి శ్రుతిసిద్ధజ్యోతిర్లిఙ్గస్య
ప్రత్యగ్రూపత్వేన
స్వాజ్ఞవికల్పితగర్భాసాదిసంసారతారకత్వాత్తారకం
ప్రత్యగాత్మేత్యర్థః . జీవేశభేదే సతి
ప్రత్యగభిన్నబ్రహ్మభావః కుత
ఇత్యాశఙ్క్య తయోర్భేదస్య మాయికత్వేన మిథ్యాత్వాత్తతో యచ్ఛిష్యతే
తదేవ
బ్రహ్మేత్యాహ --జీవేతి .. ౩..

Text

                       లక్ష్యత్రయానుసన్ధానవిధిః

Ed . II .  tadadhigamopaayaH

తత్సిద్ధ్యై లక్ష్యత్రయానుసంధానం కర్తవ్యం .. ౪..

Commentary I.

తదధిగమోపాయః కథమిత్యత ఆహ తత్సిద్ధ్యా ఇతి .. ౪..

Commentary II.

పరిచ్ఛిన్నజ్యోతీరూపలక్ష్యానుసన్ధానస్యాపి
చిత్తశుద్ధిఫలకత్వమ్

మూర్తామూర్తాత్మకం యత్ర తారకద్వయముచ్యతే .
జ్యోతిర్దర్శనమార్గోక్తిం వ్యఖ్యాస్యేఽద్వయతారకం ..

నను --జీవేశ్వరౌ మాయికావితి విజ్ఞాయ సర్వవిశేషం నేతి
నేతీతి
విహాయ యదవశిష్యతే తతద్వయం బ్రహ్మ ఇతి యదుక్తం తద్ యుక్తమేవ .
అపి తు --తత్సిద్ధ్యై లక్ష్యత్రయానుసంధానం కర్తవ్యం
ఇత్యేతదయుక్తం .
కుతః లక్ష్యత్రయస్య చ దేహాన్తర్గతత్వేన
పరిచ్ఛిన్నజ్యోతిఃస్వరూపతయా
స్వయమపరిచ్ఛిన్నత్వాభావాత్ . అద్వయబ్రహ్మ హి అపరిచ్ఛిన్నం
మహాకాశవత్
ప్రసిద్ధం . తత్సిద్ధ్యై పరిచ్ఛిన్నలక్ష్యత్రయానుసన్ధానం కథం
సాధనం స్యాత్ . అపరిచ్ఛిన్నబ్రహ్మసిద్ధ్యై హి
అపరిచ్ఛిన్నబ్రహ్మధ్యానం
కర్తవ్యం . అతః ఇహ విరుద్ధముక్తిమితి చేత్ --సత్యమేవైతత్ .
తథాపి
ఉక్తలక్ష్యత్రయానుసన్ధానద్వారా సంశుద్ధచిత్త్స్యైవ
వాక్యార్థశ్రవణమననసంస్కృతాన్తఃకరణవశీకరణపూర్వకాప్
అరిచ్ఛిన్న-
బ్రహ్మాత్మైక్యానుసన్ధానకరణసామర్థ్యసంభవాత్ .
అన్యథా దేహమధ్యగతజ్యోతిర్దర్శనహీనత్య
వాక్యాదిశ్రవణాదిప్రవృత్త్యసంభవాచ్చ పరిచ్ఛిన్నానుసన్ధానం
యుక్తిమిత్యనుసన్ధానం .. ౧-౪..

Text

                            అన్తర్లక్ష్యలక్షణమ్

దేహమధ్యే బ్రహ్మనాడీ సుషుమ్నా సూర్యరూపిణీ పూర్ణచన్ద్రాభా
వర్తతే . సా తు మూలాధారాదారభ్య బ్రహ్మరన్ధ్రగామినీ భవతి .
తన్మధ్యే తటిత్కోటిసమానకాన్త్యా మృణాలసూత్రవత్ సుక్ష్మాఙ్గీ
కుణ్ణ్దలినీతి ప్రసిద్ధాఽస్తి . తాం దృష్ట్వా మనసైవ నరః
సర్వపాపవినాశద్వారా ముక్తో భవతి .
ఫాలోర్ధ్వగలలాటవిశేషమణ్డలే నిరన్తరం
తేజస్తారకయోగవిస్ఫురణేన పశ్యతి చేత్ సిద్ధో భవతి .
తర్జన్యగ్రోన్మీలితకర్ణరన్ధ్రద్వయే తత్ర ఫూత్కారశబ్దో జాయతే .
తత్ర
స్థితే మనసి చక్షుర్మధ్యగతనీలజ్యోతిస్స్థలం విలోక్య
అన్తర్దృష్ట్యా
నిరతిశయసుఖం ప్రాప్నోతి . ఏవం హృదయే పశ్యతి .
ఏవమన్తర్లక్ష్యలక్షణం ముముక్షుభిరుపాస్యం .. ౫..

Commentary I.

అన్తర్బాహ్యమధ్యభేదేన లక్ష్యం త్రివిధం . తత్ర
అన్తర్లక్ష్యలక్షణం
తదభ్యాసఫలం చాహ --దేహేతి .. యదా కుణ్డలినీ
ప్రాణదృష్టిమనోగ్నిభిః
మూలాధారత్రికోణాగ్రాలఙ్కారసుషుమ్నాఽధోవక్త్రం విభిద్య
తన్మధ్యే
ప్రవిశతి తదా బాహ్యాన్తఃప్రపఞ్చవిస్మరణపూర్వకం
మున్యన్తఃకరణం
నిర్వికల్పబ్రహ్మపదం భజతి . మునిః నిర్వికల్పజ్ఞానాత్ వికల్పాత్
ముక్తో
భవతీత్యర్థః . తత్సిద్ధ్యుపాయః కః ఇత్యత ఆహ --ఫాలేతి .
తద్గతసుఖానుభవోపాయం వదన్ అన్తర్లక్ష్యం ఉపసంహరతి --
తర్జనీతి .
సుఖం ప్రాప్నోతి న కేవలం కర్ణరన్ధ్రద్వయే ఏవం హృదయే .. ౫..

Text

                            బహిర్లక్ష్యలక్షణమ్

అథ బహిర్లక్ష్యలక్షణం . నాసికాగ్రే చతుర్భిః
షడ్భిరష్టభిః
దశభిః ద్వాదశభిః క్రమాత్ అఙ్గులాలన్తే
నీలద్యుతిశ్యామత్వసదృగ్రక్తభఙ్గీస్ఫురత్పీతవర్ణద్వయోపేతం
వ్యోమ
యది పశ్యతి స తు యోగీ భవతి . చలదృష్ట్యా
వ్యోమభాగవీక్షితుః
పురుషస్య దృష్ట్యగ్రే జ్యోతిర్మయూఖా వర్తతే . తద్దర్శనేన యోగీ
భవతి .
తప్తకాఞ్చనసఙ్కాశజ్యోతిర్మయూఖా అపాఙ్గాన్తే భూమౌ వా
పశ్యతి
తద్దృష్టిః స్థిరా భవతి . శిర్షోపరి
ద్వాదశాఙ్గులసమీక్షితుః
అమృతత్వం భవతి . యత్ర కుత్ర స్థితస్య శిరసి
వ్యోమజ్యోతిర్దృష్టం
చేత్ స తు యోగీ భవతి .. ౬..

Commentary I.

బహిర్లక్ష్యలక్షణమాహ --అథేతి . యోగీ భవతి
ఇత్యాదికృత్స్నోపనిషత్
ప్రాయశో మణ్డలబ్రాహ్మణోపనిషద్వ్యాఖ్యానేన వ్యాఖ్యాతం
స్యాదితి
మన్తవ్యం .. ౬..

Text

                           మధ్యలక్ష్యలక్షణమ్

అథ మధ్యలక్ష్యలక్షణం
ప్రాతశ్చిత్రాదివర్ణాఖణ్డసూర్యచక్రవత్ వహ్నిజ్వాలావలీవత్
తద్విహీనాన్తరిక్షవత్ పశ్యతి . తదాకారాకారితయా అవతిష్ఠతి .
తద్భూయోదర్శనేన గుణరహితాకాశం భవతి .
విస్ఫురత్తారకాకారదీప్యమానగాఢతమోపమం  పరమాకాశం
భవతి .
కాలానలసమద్యోతమానం మహాకాశం భవతి .
సర్వోత్కృష్టపరమద్యుతిప్రద్యోతమానం తత్త్వాకాశం భవతి .
కోటిసూర్యప్రకాశవైభవసఙ్కాశం సూర్యాకశం భవతి .
ఏవం బాహ్యాభ్యన్తరస్థవ్యోమపఞ్చకం తారకలక్ష్యం . తద్దర్శీ
విముక్తఫలస్తాదృగ్వ్యోమసమానో భవతి . తస్మాత్తారక ఏవ
లక్ష్యమమనస్కఫలప్రదం భవతి .. ౭..

Commentary I.

అన్తర్బాహ్యలక్ష్యస్వరూపముక్త్వా మధ్యలక్ష్యస్వరూపమాహ --అథేతి .
తద్దర్శీ విముక్తస్వాజ్ఞానతత్కార్యఫలః . యస్మాదేవం తస్మాత్ .. ౭..

Commentary II.

             ఉక్తానాం లక్ష్యత్రయవ్యోమ్నాం భౌతికత్వశఙ్కా

నన్విహ అన్తర్లక్ష్యబాహ్యలక్ష్యమధ్యలక్ష్యలక్షణేషు
ఉచ్యమానేషు
నీలరక్తపీత్రచిత్రాదివర్ణయుక్తవ్యోమదర్శనాని అవగమ్యన్తే .
నైతైః
దర్శనైః కిఞ్చిదపి ముముక్షోః ప్రయోజనం భవితుమర్హతి . కుతః
నానావిధజ్యోతిర్విషయకత్వేన భౌతికత్వాత్ . యది
బ్రహ్మజ్యోతిర్దర్శనం
స్యాత్తదా క్రమముక్త్యై వా తత్ ఉపయుక్తం స్యాత్ . న తు తదేతత్ .
బ్రహ్మణః
ఏవం నానావిధత్వాభావాత్ . భౌతికాని తు జ్యోతీంషి
ఉపాధిభేదాత్
బహువిధాని భవితుమర్హన్తి . తస్మాత్
ప్రపఞ్చితలక్షణబహువిధజ్యోతిర్దర్శనాని సిద్ధ్యర్థకాని స్యుః .
ఉపనిషదాం వైయర్థ్యకల్పనానర్హత్వాత్ . ఇతి చేత్ --

              తన్నిరసనేన ఏషాం ముముక్షూపయోగిత్వనిర్ణయః

అత్రోచ్యతే . నిర్విశేషస్య పరస్య బ్రహ్మణ ఏవ ఏతాని జ్యోతీంషి
ఇతి .
కుతః భౌతికజ్యోతిషం దేహాద్బహిః దర్శనీయత్వేన
దేహాన్తదర్శనాయోగ్యత్వాత్ . ప్రత్యగాత్మజ్యోతిషః ఏకరూపత్వేఽపి
వివిధనాడీవన్నాడీసమ్బన్ధవశాత్ నానావర్ణోపపత్తేః .
యథా
ఏకవృత్తిమానప్యాత్మా నానానాడీసమ్బన్ధవశాత్
జాగ్రత్స్వప్నసుషుప్త్యవస్థావిశేషైః నానావిధః అనుభూయతే
తద్వత్ .
యద్యపి ఏతేషాం జ్యోతిషామ్ఖణ్డత్వేన దర్శనవిషయత్వాభాత్
క్రమముక్త్యై
పరమ్పరయా సద్యోముక్త్యై వా సాధనత్వణ్ స్యాత్ . న తు సాక్షాత్
సద్యోముక్త్యై . న తు తావతా సిద్ధ్యార్థకాని ముముక్షోః
అనుపయుక్తానీతి
వక్తుం యుక్తం .. ౫-౭..

Text

                             ద్వివిధం తారకమ్

తత్తారకం ద్వివిధం పూర్వార్ధం తారకముత్తరార్ధమమనస్కం
చేతి . తదేష శ్లోకో భవేతి --

తద్యోగం చ ద్విధా విద్ధి పూర్వోత్తరవిధానతః .
పూర్వం తు తారకం విద్యాత్ అమనస్కం తదుత్తరమితి .. ౮..

Text

                             తారకయోగసిద్ధిః

Ed . II.తారకయోగస్య సోమసృర్యైక్యదర్శనైకఫలకత్వం .

అక్ష్యన్తస్తారయోః చన్ద్రసూర్యప్రతిఫలనం భవతి .
తారకాభ్యాం
సూర్యచన్ద్రమణ్డలదర్శనం బ్రహ్మాణ్డమివ
పిణ్డాణ్డశిరోమధ్యస్థాకాశే రవీన్దుమణ్డలద్వితయమస్తీతి
నిశ్చిత్య
తారకాభ్యాం తద్దర్శనం . అత్రాప్యుభయైక్యదృష్ట్యా మనోయుక్తం
ధ్యాయేత్ తద్యోగాభావే ఇన్ద్రయప్రవృత్తేరనవకాశాత్ .
తస్మాతన్తర్దృష్ట్యా తారక ఏవానుసంధేయః .. ౯..

Commentary I.

బ్రహ్మాణ్డవత్ పిణ్డాణ్డేఽపి రవీన్దూ విద్యేతే ఇతి నిశ్చిత్య
తారకాభ్యాం
తదైక్యదర్శనతః తారకయోగసిద్ధిః భవేదిత్యాహ --అక్షీతి ..
అయోగీ
యథా బ్రహ్మాణ్డస్థచన్ద్రసూర్యౌ మనస్సహకృతతారకాభ్యాం
పశ్యతి
తథా యోగీ స్వమస్తకాకాశవిభాతరవీన్దుద్వయం
మనస్సహకృతతారాభ్యాం
అవలోకయేదిత్యర్థః . రూపదర్శనస్య చక్షురధీనత్వాత్ కిం
మనసేత్యత
ఆహ --తదితి . మనసి అన్యత్ర వ్యాపృతే రూపాదిగ్రహణశక్తిః
చక్షురాదేః
నాస్తీత్యత్ర అన్యత్రమనా అభూవం నాదర్శమన్యత్రమనా అభూవం
నాశ్రౌషమిత్యాదిశ్రుతేః . యస్మాదేవం తస్మాత్ .. ౯..

Commentary II.

నను నిర్గుణాకాశం పరమాకాశం మహాకాశం తత్త్వాకాశం
సూర్యాకాశం చేతి తారకలక్ష్యం ఆకాశపఞ్చకమభిధీయతే .
అత్ర
కథం పూర్వోత్తరార్ధవిభాగః ఇతి . అత్రోచ్యతే .
ఉభయైక్యదృష్ట్యా
మనోయుక్తం ధ్యాయేతితి తార ఏవానుసన్ధ్యేయః . ఇతి చ
ధ్యానయోగాభ్యాసస్య
విహితత్వాత్ . తదభ్యాసకాలః పూర్వార్ధః తారకయోగసంజ్ఞకః
తత్ఫలీభూతజ్యోతిర్దృశనకాలః ఉత్తరార్ధః
అమనస్కయోగసంజ్ఞకః .
ఏవమేవ చ ఆకాశపఞ్చకదర్శనే పూర్వోత్తరవిభాగో మన్తవ్యః .. ౯..

Text

                  మూర్తామూర్తభేదేన ద్వివిధమనుసన్ధేయమ్

తారకం ద్వివిధం మూర్తితారకం అమూర్తితారకం చేతి .
యతిన్ద్రియాన్తం తత్ మూర్తిమత్ . యత్ భ్రూయుగాతీతం తత్ అమూర్తిమత్ .
సర్వత్ర అన్తఃపదార్థవివేచనే మనోయుక్తాభ్యాస ఇష్యతే .
తారకాభ్యం
తదూర్ధ్వస్థసత్త్వదర్శనాత్ మనోయుక్తేన అన్తరీక్షణేన
సచ్చిదానన్దస్వరూపం బ్రహ్మైవ . తస్మాత్ శుక్లతేజోమయం బ్రహ్మేతి
సిద్ధం .
తద్బ్రహ్మ మనఃసహకారిచక్షుషా అన్తర్దృష్ట్యా వేద్యం భవతి .
ఏవమమూర్తితారకమపి . మనోయుక్తేన చక్షుషైవ దహరాదికం
వేద్యం
భవతి రూపగ్రహణప్రయోచనస్య మనశ్చక్షురధీనత్వాత్
బాహ్యవదాన్తరేఽపి ఆత్మమనశ్చక్షుఃసంయోగేనైవ
రూపగ్రహణకార్యోదయాత్ .
తస్మాన్మనోయుక్తా అన్తర్దృష్టిః తారకప్రకాశాయ భవతి .. ౧౦..

Commentary I.

యదనుసన్ధేయం తత్ కతివిధమిత్యత్ర తత్తారకం ..
బాహ్యపదార్థవివేచనవత్ అన్తఃపదార్థవివేచనమపి
మనశ్చక్షురధీనమిత్యాహ --సర్వత్రేతి .
తదూర్ధ్వస్థసత్త్వదర్శనాత్
భ్రూమధ్యోర్ధ్వవిలసితోత్తరతారకలక్ష్యదర్శనాత్ .
కేనైతద్దర్శనీయమిత్యత్ర మనోయుక్తేనేతి . బ్రహ్మైవ
ఉత్తరతారకలక్ష్యమిత్యనుసంధేయం . యస్మాదేవం తస్మాత్ .
భ్రూమధ్యాదిస్థలవిలసిత్శుక్లతేజసో మనఃకల్పితత్వేఽపి
బ్రహ్మణః
సర్వవ్యాపకత్వేన తత్రాపి విద్యమానత్వాత్ తదేవ బ్రహ్మేతి
అభిమతిద్రఢిమ్నా
లీనే తత్ర మనసి కల్పకసాపేక్షకల్పనావైరళయే నిర్వికల్పకం
బ్రహ్మైవ
అవశిష్యతే ఇత్యర్థః . యత్తేజో మనఃకల్పితం తద్బ్రహ్మ .
యస్మాదేవం తస్మాత్ .. ౧౦..

Commentary II.

మూర్తితారకామూర్తితారకయోశ్చ
ఇన్ద్ర్యాన్తభ్రూయుగాతీతత్వకథనేన
సగుణమూర్తిధ్యానపరత్వం చావగన్తవ్యం . సగుణమూర్తిధ్యానస్య
చ
నిష్కామకృతస్య చ క్రమముక్తిచిత్తశుద్ధిప్రయోజనతయా
సుప్రసిద్ధత్వాత్ .. ౧౦..

Text

                            తారకయోగస్వరూపం

భ్రూయుగమధ్యబిలే దృష్టిం తద్ద్వారా ఊర్ధ్వస్థితతేజ
ఆవిర్భూతం
తారకయోగో భవతి . తేన సహ మనోయుక్తం తారకం సుసంయోజ్య
ప్రయత్నేన
భ్రూయుగ్మం సావధానతయా కిఞ్చిదూర్ధ్వమ్త్క్షేపయేత్ . ఇతి
పూర్వతారకయోగః . ఉత్తరం తు అమూర్తిమతమనస్కమిత్యుచ్యతే .
తాలుమూలోర్ధ్వభాగే మహాన్ జ్యోతిర్మయూఖో వర్తతే . తత్
యోగిభిర్ధ్యేయం .
తస్మాతణిమాదిసిద్ధిర్భవతి .. ౧౧..

Commentary I.

కోఽయం తారకయోగ ఇత్యత్ర భ్రూయుగమధ్యబిలే తత్రత్యాజ్ఞాచక్రే
దృష్టియుగ్మం సంనివేశ్య . సావధానతయా విలోకయన్ . ధ్యేయం
తజ్జ్యోతిః బ్రహ్మేతి యోగిభిశ్చిన్త్యమిత్యర్థః . తతః కిం
భవతీత్యత్ర
తస్మాదితి .. ౧౧..

Commentary II.

ప్రకృతయోగే పూర్ణమనోవిలయాభావేన దృశ్యమానజ్యోతిషః
ప్రత్యగాత్మస్వరూపత్వనిర్ణయః

ఇదం జ్యోతిః త్వంపదార్థః ఆహోస్విత్ తత్పదార్థః ఇతి
సంశీయతే .
కుతః సంశయః త్వంపదార్థవివేచన ఇతి సచ్చిదానన్దస్వరూపం
బ్రహ్మైవేతి చ ఉక్తత్వాత్ . అత్రోచ్యతే . త్వంపదార్థః
ప్రత్యగాత్మైవ .
బ్రహ్మాంశత్వాత్తు బ్రహ్మత్వముపచర్యతే సాక్షాద్బ్రహ్మయోగో హి
మనోవియుక్తాభ్యాసరూపః . తత్రైవ మనోనాశసమ్భవాత్ .
మనోయుక్తాభ్యాసస్తు ప్రకృతః కణ్ఠరవోక్తః .
మనస్సహకారిచక్షుషా
వేద్యం భవతీతి చ . యది మనసైవ వేద్యమిత్యుక్తం తదా
అన్తర్దృష్టేః
మనోఽనన్యత్వాత్ మనసః బ్రహ్మణి విలయసమ్భవాచ్చ
అఖణ్డబ్రహ్మయోగ
ఏవ వివక్షితః ఇతి వక్తుం శక్యం . న తు తదస్తి .
ప్రత్యగాత్మయోగే చ
ఆన్తరే బాహ్యవత్ ఆత్మమనశ్చక్షుస్సంయోగేనైవ
రూపగ్రహణకార్యోదయః
స్యాత్ . న తు బ్రహ్మయోగే తదీయాఖణ్డసమ్యగ్దర్శనం
చక్షురధీనం
మనోఽదీనం వా భవతి . చక్షుర్మనసీ పృష్ఠతః కృత్వా
స్వయంప్రకశమానత్వాత్ . నను మనోయుక్తాన్తర్దృష్టిరిత్యుక్తత్వాత్
మనసః
అన్తర్దృష్టిద్వారా బ్రహ్మణి విలయ ఏవ అర్థాదవగమ్యతే ఇతి చేత్ర .
బహ్యవదిత్యుక్తత్వేన ప్రకృతయోగే మనోవిలయాసమ్భవాత్ .
తాత్కాలికస్తు
మనోలయః సుషుప్తస్యేవ నాత్యన్త శ్లాధ్యతమో భవితుమర్హతి .
యద్వా
క్రమముక్తిసాధనీభూతోఽపి స మనోలయః
పునర్జన్మబీజభర్జనాభావాత్
న నాశాపరపర్యాయః ఇత్యవగన్తవ్యం .. ౧౧..

Text

                              శామ్భవీముద్రా

అన్తర్బాహ్యలక్ష్యే దృష్టౌ నిమేషోన్మేషవర్జితాయాం సత్యం
సాంభవీ ముద్రా భవతి . తన్ముద్రారూఢజ్ఞానినివాసాత్ భూమిః
పవిత్రా భవతి . తద్దృష్ట్యా సర్వే లోకాః పవిత్రా భవన్తి .
తాదృశపరమయోగిపూజా యస్య లభ్యతే సోఽపి ముక్తో భవతి .. ౧౨..

Commentary I.

యత్యోగిభిః ధ్యేయముక్తం పర్యవసానే తదేవ సాంభవీ ముద్రా
భవతీత్యాహ అన్తరితి .. ముద్రా భవతి ఇత్యత్ర

అన్తర్లక్ష్యం బహిర్దృష్టిః నిమేషోన్మేషవర్జితా .
ఏషా సా శామ్భవీ ముద్రా సర్వతన్త్రేషు గోపితా ..

ఇతి శ్రుతేః . తన్ముద్రారూఢయోగినం స్తౌతి --తదితి . పవిత్రా
భవతి
ఇత్యత్ర స్వపాదన్యాసమాత్రేణ పావయన్ వసుధాతలం ఇతి
స్వరూపదర్శనోక్తేః . పవిత్రా భవన్తి --

స్వేచరా భూచరాః సర్వే బ్రహ్మవిద్దృష్టిగోచరాః .
సద్య ఏవ విముచ్యన్తే కోటిజన్మార్జితైరఘైః ..

ఇతి శ్రుతేః .. ౧౨..

Text

                            అన్తర్లక్ష్యవికల్పాః

అన్తర్లక్ష్యజ్వలజ్జ్యోతిఃస్వరూపం భవతి . పరమగురూపదేశేన
సహస్రారజ్వలజ్జ్యోతిర్వా బుద్ధిగుహానిహితచిజ్జ్యోతిర్వా
షోడశాన్తస్థతురీయచైతన్యం వా అన్తర్లక్ష్యం భవతి .
తద్దర్శనం
సదాచార్యమూలం .. ౧౩..

Commentary I.

అన్తర్లక్ష్యం వికల్ప్య నిర్ధారయతి --పరమేతి .. ఉక్తవికల్పానాం
ఏకార్థపర్యవసాయిత్వాత్ తద్దర్శనమూలం కిమిత్యత్ర --
తద్దర్శనమితి .. ౧౩..

Text

                              ఆచార్యలక్షణమ్

ఆచార్యో వేదసంపన్నో విష్ణుభక్తో విమత్సరః .
యోగజ్ఞో యోగనిష్ఠశ్చ సదా యోగాత్మకః శుచిః .. ౧౪..

గురుభక్తిసమాయుక్తః పురుష్జ్ఞో విశేషతః .
ఏవం లక్షణసంపన్నో గురురిత్యభిధీయతే .. ౧౫..

గుశబ్దస్త్వన్ధకారః స్యాత్ రుశబ్దస్తన్నిరోధకః .
అన్ధకారనిరోధిత్వాత్ గురురిత్యభిధీయతే .. ౧౬..

గురురేవ పరం బ్రహ్మ గురురేవ పరా గతిః .
గురురేవ పరా విద్యా గురురేవ పరాయణం .. ౧౭..

గురురేవ పరా కాష్ఠా గురురేవ పరం ధనం .
యస్మాత్తదుపదేష్టాఽసౌ తస్మాద్గురుతరో గురురితి .. ౧౮..

Commentary I.

ఆచార్యలక్షణముక్త్వా గురుశబ్దార్థమాహ --గుశబ్దస్త్వితి .. ౧౪-౧౮..

Commentary II.

పరమాత్మదర్శనాఙ్గభూతప్రత్యగాత్మదర్శనస్య సర్వథా
అనుపేక్షణీయత్వోద్ధోషః

నన్విహ తాదృశపరమయోగిపూజా యస్య లభ్యతే సోఽపి ముక్తో
భవతీతి
ఏతాదృశాని వాక్యాని అర్థవాదాః ఏవస్యుః . కుతః
సహస్రారజ్వలజ్జ్యోతిర్వా --
ఇత్యాదివాక్యోక్తదేహపరిచ్ఛిన్నజ్యోతిర్మాత్రే
పర్యవసన్నాయాః అస్యాః ఉపనిషద ఆద్యన్తపర్యాలోచనేఽపి
అపరిచ్ఛిన్నబ్రహ్మాత్మైక్యయోగస్య క్వచిదపి అనుక్తత్వాత్ . ఇతి చేత్ --
అత్రోచ్యతే .
సత్యమేవైతత్ . త్వంపదలక్ష్యార్థసిద్ధ్యా
అహంపదలక్ష్యార్థస్యాపి
సిద్ధిత్వేన కైముతికన్యాయాత్ బ్రహ్మపదార్థసిద్ధేః కథం
త్వమహంపదార్థయోః భేదః నాయం దోషః . త్వం పదస్య
ఖణ్డప్రత్యగాత్మార్థకత్వాత్ . అహంపదస్య
తత్త్వమసివాక్యార్థజ్ఞానోదయానన్తరం
అఖణ్డబ్రహ్మయోగాభ్యాసార్థం
గ్రాహ్యత్వేన అఖణ్డప్రత్యగాత్మార్థకత్వాచ్చ త్వమహంపదయోః
భేదస్య
విస్పష్టత్వాత్ . తస్మాదత్ర ఉక్తయోగినః సద్యోముక్త్యభావేన
ఔపచరికపరమత్త్వేన చ ప్రకృతవాక్యాని అర్థవాదా ఏవ . తథాపి
స్వదేహాన్తర్వర్తిజ్యోతిదర్శనం వినా తత్త్వమసి ఇతి
ఉపదిశతామహం
బ్రహ్మాస్మీతి వాఙ్మాత్రేణ ప్రలపతాం చ భ్రాన్తతమానాం
కల్పకోటిష్వపి సంసారబన్ధాన్మోక్షాసమ్భవాత్
మోక్షప్రథమసాధనత్వాచ్చాస్య దర్శనస్య ఉపేక్షా న కదాపి
కార్యా ఇతి
స్థితం .. ౧౨-౧౮..

Text

                            గ్రన్థాభ్యాసఫలమ్

యః సకృదుచ్చారయతి తస్య సంసారమోచనం భవతి .
సర్వజన్మకృతం పాపం తత్క్షణాదేవ నశ్యతి . సర్వాన్
కామానవాప్నోతి .
సర్వపురుషార్థసిద్ధిర్భవతి . య ఏవం వేదేత్యుపనిషత్ .. ౧౯..

Commentary I.

గ్రన్థతదర్థపఠనానుసన్ధానఫలమహా --య ఇతి ..
కామాకామధియాం
పఠనఫలం సర్వకామాప్తిః పరమపురుషార్థాప్తిశ్చ .
ఇత్యుపనిషచ్ఛబ్దః అద్వయతారకోపనిషత్సమాప్త్యర్థః .. ౧౯..

శ్రీవాసుదేవేన్ద్రశిష్యోపనిషద్బ్రహ్మయోగినా .
అద్వయోపనిషద్వ్యాఖ్యా లిఖితేశ్వరగోచరా .
అద్వయోపనిషద్వ్యాఖ్యాగ్రన్థోఽశీతిరితీరితః ..

          ౐ పూర్ణమదః పూర్ణమిదం పూర్ణాత్ పూర్ణముదచ్యతే .
            పూర్ణస్య పూర్ణమాదాయ పూర్ణమేవావశిష్యతే ..
                      ౐ శాన్తిః శాన్తిః శాన్తిః .

ఇతి శ్రీమదీశాద్యష్టోత్తరశతోపనిషచ్ఛాస్త్రవివరణే
త్రిపఞ్చాశత్సఙ్ఖ్యాపూరకం అద్వయతారకోపనిషద్వివరణణ్
సంపూర్ణం .
ఇతి శ్రీమత్సున్దరేశ్వరతాతాచార్యశిష్యాప్పయశివాచార్యకృతిషు
అద్వయతారకోపనిషద్భాష్యం సమాప్తం .. ౐ ..

౐ శ్రీమద్విశ్వాధిష్ఠనపరమహంససద్గురురామచన్ద్రార్పణమస్తు ..


 Send corrections to Sorin Suciu aka SeSe at sorins@hotmail.com.

This page uses Unicode utf-8 encoding for devanagari. Please set the fonts and languages setting in your web browser to display the correct Unicode font. Questions, comments:sanskrit@cheerful.com