.. .. ఋషభగీతా.. ..
   
 ౧౨౪
 య్
ఇమే జనా నరశ్రేష్ఠ ప్రశంసన్తి సదా భువి . 
ధర్మస్య శీలమేవాదౌ తతో మే సంశయో మహాన్ .. ౧..
యది తచ్ఛక్యమస్మాభిర్జ్ఞాతుం ధర్మభృతాం వర . 
శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్సర్వం యథైతదుపలభ్యతే .. ౨..
కథం ను ప్రాప్యతే శీలం శ్రోతుమిచ్ఛామి భారత . 
కిం లక్షణం చ తత్ప్రోక్తం బ్రూహి మే వదతాం వర .. ౩..
 భ్
పురా దుర్యోధనేనేహ ధృతరాష్ట్రాయ మానద . 
ఆఖ్యాతం తప్యమానేన శ్రియం దృష్ట్వా తథాగతామ్ .. ౪..
ఇన్ద్రప్రస్థే మహారాజ తవ స భ్రాతృకస్య హ . 
సభాయాం చావహసనం తత్సర్వం శృణు భారత .. ౫..
భవతస్తాం సభాం దృష్ట్వా సమృద్ధిం చాప్యనుత్తమామ్ . 
దుర్యోధనస్తదాసీనః సర్వం పిత్రే న్యవేదయత్ .. ౬..
శ్రుత్వా చ ధృతరాష్ట్రోఽపి దుర్యోధన వచస్తదా . 
అబ్రవీత్కర్ణ సహితం దుర్యోధనమిదం వచః .. ౭..
కిమర్థం తప్యసే పుత్ర శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః . 
శ్రుత్వా త్వామనునేష్యామి యది సమ్యగ్భవిష్యసి .. ౮..
యథా త్వం మహదైశ్వర్యం ప్రాప్తః పరపురఞ్జయ . 
కిఙ్కరా భ్రాతరః సర్వే మిత్రాః సమ్బన్ధినస్తథా .. ౯..
ఆచ్ఛాదయసి ప్రావారానశ్నాసి పిశితౌదనమ్ . 
ఆజానేయా వహన్తి త్వాం కస్మాచ్ఛోచసి పుత్రక .. ౧౦..
 ద్
దశ తాని సహస్రాణి స్నాతకానాం మహాత్మనామ్ . 
భుఞ్జతే రుక్మపాత్రీషు యుధిష్ఠిర నివేశనే .. ౧౧..
దృష్ట్వా చ తాం సభాం దివ్యాం దివ్యపుష్పఫలాన్వితామ్ . 
అశ్వాంస్తిత్తిర కల్మాషాన్రత్నాని వివిధాని చ .. ౧౨..
దృష్ట్వా తాం పాణ్డవేయానామృద్ధిమిన్ద్రోపమాం శుభామ్ . 
అమిత్రాణాం సుమహతీమనుశోచామి మానద .. ౧౩..
 ధ్
యదీచ్ఛసి శ్రియం తాత యాదృశీం తాం యుధిష్ఠిరే . 
విశిష్టాం వా నరవ్యాఘ్ర శీలవాన్భవ పుత్రక .. ౧౪..
శీలేన హి త్రయో లోకాః శక్యా జేతుం న సంశయః . 
న హి కిం చిదసాధ్యం వై లోకే శీలవతాం భవేత్ .. ౧౫..
ఏకరాత్రేణ మాన్ధాతా త్ర్యహేణ జనమేజయః . 
సప్తరాత్రేణ నాభాగః పృథివీం ప్రతిపేదివాన్ .. ౧౬..
ఏతే హి పార్థివాః సర్వే శీలవన్తో దమాన్వితాః . 
అతస్తేషాం గుణక్రీతా వసుధా స్వయమాగమత్ .. ౧౭..
అత్రాప్యుదాహరన్తీమమితిహాసం పురాతనమ్ . 
నారదేన పురా ప్రోక్తం శీలమాశ్రిత్య భారత .. ౧౮..
ప్రహ్రాదేన హృతం రాజ్యం మహేన్ద్రస్య మహాత్మనః . 
శీలమాశ్రిత్య దైత్యేన త్రైలోక్యం చ వశీకృతమ్ .. ౧౯..
తతో బృహస్పతిం శక్రః ప్రాఞ్జలిః సముపస్థితః . 
ఉవాచ చ మహాప్రాజ్ఞః శ్రేయ ఇచ్ఛామి వేదితుమ్ .. ౨౦..
తతో బృహస్పతిస్తస్మై జ్ఞానం నైఃశ్రేయసం పరమ్ . 
కథయామాస భగవాన్దేవేన్ద్రాయ కురూద్వహ .. ౨౧..
ఏతావచ్ఛ్రేయ ఇత్యేవ బృహస్పతిరభాషత . 
ఇన్ద్రస్తు భూయః పప్రచ్ఛ క్వ విశేషో భవేదితి .. ౨౨..
 బ్
విశేషోఽస్తి మహాంస్తాత భార్గవస్య మహాత్మనః . 
తత్రాగమయ భద్రం తే భూయ ఏవ పురన్దర .. ౨౩..
 ధ్
ఆత్మనస్తు తతః శ్రేయో భార్గవాత్సుమహాయశాః . 
జ్ఞానమాగమయత్ప్రీత్యా పునః స పరమద్యుతిః .. ౨౪..
తేనాపి సమనుజ్ఞాతో భాగవేణ మహాత్మనా . 
శ్రేయోఽస్తీతి పునర్భూయః శుక్రమాహ శతక్రతుః .. ౨౫..
భార్గవస్త్వాహ ధర్మజ్ఞః ప్రహ్రాదస్య మహాత్మనః . 
జ్ఞానమస్తి విశేషేణ తతో హృష్టశ్ చ సోఽభవత్ .. ౨౬..
స తతో బ్రాహ్మణో భూత్వా ప్రహ్రాదం పాకశాసనః . 
సృత్వా ప్రోవాచ మేధావీ శ్రేయ ఇచ్ఛామి వేదితుమ్ .. ౨౭..
ప్రహ్రాదస్త్వబ్రవీద్విప్రం క్షణో నాస్తి ద్విజర్షభ . 
త్రైలోక్యరాజ్యే సక్తస్య తతో నోపదిశామి తే .. ౨౮..
బ్రాహ్మణస్త్వబ్రవీద్వాక్యం కస్మిన్కాలే క్షణో భవేత్ . 
తతోపదిష్టమిచ్ఛామి యద్యత్కార్యాన్తరం భవేత్ .. ౨౯..
తతః ప్రీతోఽభవద్రాజా ప్రహ్రాదో బ్రహ్మవాదినే . 
తథేత్యుక్త్వా శుభే కాలే జ్ఞానతత్త్వం దదౌ తదా .. ౩౦..
బ్రాహ్మణోఽపి యథాన్యాయం గురువృత్తిమనుత్తమామ్ . 
చకార సర్వభావేన యద్వత్స మనసేచ్ఛతి .. ౩౧..
పృష్ఠశ్చ తేన బహుశః ప్రాప్తం కథమరిన్దమ . 
త్రైలోక్యరాజ్యం ధర్మజ్ఞ కారణం తద్బ్రవీహి మే .. ౩౨..
 ప్
నాసూయామి ద్విజశ్రేష్ఠ రాజాస్మీతి కదా చన . 
కవ్యాని వదతాం తాత సంయచ్ఛామి వహామి చ .. ౩౩..
తే విస్రబ్ధాః ప్రభాషన్తే సంయచ్ఛన్తి చ మాం సదా . 
తే మా కవ్య పదే సక్తం శుశ్రూషుమనసూయకమ్ .. ౩౪..
ధర్మాత్మానం జితక్రోధం సంయతం సంయతేన్ద్రియమ్ . 
సమాచిన్వన్తి శాస్తారః క్షౌద్రం మధ్వివ మక్షికాః .. ౩౫..
సోఽహం వాగగ్రపిష్టానాం రసానామవలేహితా . 
స్వజాత్యానధితిష్ఠామి నక్షత్రాణీవ చన్ద్రమాః .. ౩౬..
ఏతత్పృథివ్యామమృతమేతచ్చక్షురనుత్తమమ్ . 
యద్బ్రాహ్మణ ముఖే కవ్యమేతచ్ఛ్రుత్వా ప్రవర్తతే .. ౩౭..
 ధ్
ఏతావచ్ఛ్రేయ ఇత్యాహ ప్రహ్రాదో బ్రహ్మవాదినమ్ . 
శుశ్రూషితస్తేన తదా దైత్యేన్ద్రో వాక్యమబ్రవీత్ .. ౩౮..
యథావద్గురువృత్త్యా తే ప్రీతోఽస్మి ద్విజసత్తమ . 
వరం వృణీష్వ భద్రం తే ప్రదాతాస్మి న సంశయః .. ౩౯..
కృతమిత్యేవ దైత్యేన్ద్రమువాచ స చ వై ద్విజః . 
ప్రహ్రాదస్త్వబ్రవీత్ప్రీతో గృహ్యతాం వర ఇత్యుత .. ౪౦..
 బ్ర్
యది రాజన్ప్రసన్నస్త్వం మమ చేచ్ఛసి చేద్ధితమ్ . 
భవతః శీలమిచ్ఛామి ప్రాప్తుమేష వరో మమ .. ౪౧..
 ధ్
తతః ప్రీతశ్చ దైత్యేన్ద్రో భయం చాస్యాభవన్మహత్ . 
వరే ప్రదిష్టే విప్రేణ నాల్పతేజాయమిత్యుత .. ౪౨..
ఏవమస్త్వితి తం ప్రాహ ప్రహ్రాదో విస్మితస్తదా . 
ఉపాకృత్య తు విప్రాయ వరం దుఃఖాన్వితోఽభవత్ .. ౪౩..
దత్తే వరే గతే విప్రే చిన్తాసీన్మహతీ తతః . 
ప్రహ్రాదస్య మహారాజ నిశ్చయం న చ జగ్మివాన్ .. ౪౪..
తస్య చిన్తయతస్తాత ఛాయా భూతం మహాద్యుతే . 
తేజో విగ్రహవత్తాత శరీరమజహాత్తదా .. ౪౫..
తమపృచ్ఛన్మహాకాయం ప్రహ్రాదః కో భవానితి . 
ప్రత్యాహ నను శీలోఽస్మి త్యక్తో గచ్ఛామ్యహం త్వయా .. ౪౬..
తస్మిన్ద్విజ వరే రాజన్వత్స్యామ్యహమనిన్దితమ్ . 
యోఽసౌ శిష్యత్వమాగమ్య త్వయి నిత్యం సమాహితః . 
ఇత్యుక్త్వాన్తర్హితం తద్వై శక్రం చాన్వవిశత్ప్రభో .. ౪౭..
తస్మింస్తేజసి యాతే తు తాదృగ్రూపస్తతోఽపరః . 
శరీరాన్నిఃసృతస్తస్య కో భవానితి చాబ్రవీత్ .. ౪౮..
ధర్మం ప్రహ్రాద మాం విద్ధి యత్రాసౌ ద్విజసత్తమః . 
తత్ర యాస్యామి దైత్యేన్ద్ర యతః శీలం తతో హ్యహమ్ .. ౪౯..
తతోఽపరో మహారాజ ప్రజ్వజన్నివ తేజసా . 
శరీరాన్నిఃసృతస్తస్య ప్రహ్రాదస్య మహాత్మనః .. ౫౦..
కో భవానితి పృష్టశ్చ తమాహ స మహాద్యుతిః . 
సత్యమస్మ్యసురేన్ద్రాగ్ర్య యాస్యేఽహం ధర్మమన్విహ .. ౫౧..
తస్మిన్ననుగతే ధర్మం పురుషే పురుషోఽపరః . 
నిశ్చక్రామ తతస్తస్మాత్పృష్ఠశ్చాహ మహాత్మనా . 
వృత్తం ప్రహ్రాద మాం విద్ధి యతః సత్యం తతో హ్యహమ్ .. ౫౨..
తస్మిన్గతే మహాశ్వేతః శరీరాత్తస్య నిర్యయౌ . 
పృష్టశ్చాహ బలం విద్ధి యతో వృత్తమహం తతః . 
ఇత్యుక్త్వా చ యయౌ తత్ర యతో వృత్తం నరాధిప .. ౫౩..
తతః ప్రభామయీ దేవీ శరీరాత్తస్య నిర్యయౌ . 
తామపృచ్ఛత్స దైత్యేన్ద్రః సా శ్రీరిత్యేవమబ్రవీత్ .. ౫౪..
ఉషితాస్మి సుఖం వీర త్వయి సత్యపరాక్రమే . 
త్వయా త్యక్తా గమిష్యామి బలం యత్ర తతో హ్యహమ్ .. ౫౫..
తతో భయం ప్రాదురాసీత్ప్రహ్రాదస్య మహాత్మనః . 
అపృచ్ఛత చ తాం భూయః క్వ యాసి కమలాలయే .. ౫౬..
త్వం హి సత్యవ్రతా దేవీ లోకస్య పరమేశ్వరీ . 
కశ్చాసౌ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠస్తత్త్వమిచ్ఛామి వేదితుమ్ .. ౫౭..
 జ్రీ
స శక్రో బ్రహ్మ చారీ చ యస్త్వయా చోపశిక్షితః . 
త్రైలోక్యే తే యదైశ్వర్యం తత్తేనాపహృతం ప్రభో .. ౫౮..
శీలేన హి త్వయా లోకాః సర్వే ధర్మజ్ఞ నిర్జితాః . 
తద్విజ్ఞాయ మహేన్ద్రేణ తవ శీలం హృతం ప్రభో .. ౫౯..
ధర్మః సత్యం తథా వృత్తం బలం చైవ తథా హ్యహమ్ . 
శీలమూలా మహాప్రాజ్ఞ సదా నాస్త్యత్ర సంశయః .. ౬౦..
 భ్
ఏవముక్త్వా గతా తు శ్రీస్తే చ సర్వే యుధిష్ఠిర . 
దుర్యోధనస్తు పితరం భూయ ఏవాబ్రవీదిదమ్ .. ౬౧..
శీలస్య తత్త్వమిచ్ఛామి వేత్తుం కౌరవనన్దన . 
ప్రాప్యతే చ యథా శీలం తముపాయం వదస్వ మే .. ౬౨..
 ధ్
సోపాయం పూర్వముద్దిష్టం ప్రహ్రాదేన మహాత్మనా . 
సఙ్క్షేపతస్తు శీలస్య శృణు ప్రాప్తిం నరాధిప .. ౬౩..
అద్రోహః సర్వభూతేషు కర్మణా మనసా గిరా . 
అనుగ్రహశ్చ దానం చ శీలమేతత్ప్రశస్యతే .. ౬౪..
యదన్యేషాం హితం న స్యాదాత్మనః కర్మ పౌరుషమ్ . 
అపత్రపేత వా యేన న తత్కుర్యాత్కథం చన .. ౬౫..
తత్తు కర్మ తథా కుర్యాద్యేన శ్లాఘేత సంసది . 
ఏతచ్ఛీలం సమాసేన కథితం కురుసత్తమ .. ౬౬..
యద్యప్యశీలా నృపతే ప్రాప్నువన్తి క్వ చిచ్ఛ్రియమ్ . 
న భుఞ్జతే చిరం తాత స మూలాశ్ చ పతన్తి తే .. ౬౭..
ఏతద్విదిత్వా తత్త్వేన శీలవాన్భవ పుత్రక . 
యదీచ్ఛసి శ్రియం తాత సువిశిష్టాం యుధిష్ఠిరాత్ .. ౬౮..
 భ్
ఏతత్కథితవాన్పుత్రే ధృతరాష్ట్రో నరాధిప . 
ఏతత్కురుష్వ కౌన్తేయ తతః ప్రాప్స్యసి తత్ఫలమ్ .. ౬౯..\>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
 ౧౨౫
 య్
శీలం ప్రధానం పురుషే కథితం తే పితామహ . 
కథమాశా సముత్పన్నా యా చ సా తద్వదస్వ మే .. ౧..
సంశయో మే మహానేష సముత్పన్నః పితామహ . 
ఛేత్తా చ తస్య నాన్యోఽస్తి త్వత్తః పరపురఞ్జయ .. ౨..
పితామహాశా మహతీ మమాసీద్ధి సుయోధనే . 
ప్రాప్తే యుద్ధే తు యద్యుక్తం తత్కర్తాయమితి ప్రభో .. ౩..
సర్వస్యాశా సుమహతీ పురుషస్యోపజాయతే . 
తస్యాం విహన్యమానాయాం దుఃఖో మృత్యురసంశయమ్ .. ౪..
సోఽహం హతాశో దుర్బుద్ధిః కృతస్తేన దురాత్మనా . 
ధార్తరాష్ట్రేణ రాజేన్ద్ర పశ్య మన్దాత్మతాం మమ .. ౫..
ఆశాం మహత్తరాం మన్యే పర్వతాదపి స ద్రుమాత్ . 
ఆకాశాదపి వా రాజన్నప్రమేయైవ వా పునః .. ౬..
ఏషా చైవ కురుశ్రేష్ఠ దుర్విచిన్త్యా సుదుర్లభా . 
దుర్లభత్వాచ్చ పశ్యామి కిమన్యద్దుర్లభం తతః .. ౭..
 భ్
అత్ర తే వర్తయిష్యామి యుధిష్ఠిర నిబోధ తత్ . 
ఇతిహాసం సుమిత్రస్య నిర్వృత్తమృషభస్య చ .. ౮..
సుమిత్రో నామ రాజర్షిర్హైహయో మృగయాం గతః . 
ససార స మృగం విద్ధ్వా బాణేన నతపర్వణా .. ౯..
స మృగో బాణమాదాయ యయావమితవిక్రమః . 
స చ రాజా బలీ తూర్ణం ససార మృగమన్తికాత్ .. ౧౦..
తతో నిమ్నం స్థలం చైవ స మృగోఽద్రవదాశుగః . 
ముహూర్తమేవ రాజేన్ద్ర సమేన స పథాగమత్ .. ౧౧..
తతః స రాజా తారుణ్యాదౌరసేన బలేన చ . 
ససార బాణాసనభృత్సఖడ్గో హంసవత్తదా .. ౧౨..
తీర్త్వా నదాన్నదీంశ్చైవ పల్వలాని వనాని చ . 
అతిక్రమ్యాభ్యతిక్రమ్య ససారైవ వనేచరన్ .. ౧౩..
స తు కామాన్మృగో రాజన్నాసాద్యాసాద్య తం నృపమ్ . 
పునరభ్యేతి జవనో జవేన మహతా తతః .. ౧౪..
స తస్య బాణైర్బహుభిః సమభ్యస్తో వనేచరః . 
ప్రక్రీడన్నివ రాజేన్ద్ర పునరభ్యేతి చాన్తికమ్ .. ౧౫..
పునశ్చ జవమాస్థాయ జవనో మృగయూథపః . 
అతీత్యాతీత్య రాజేన్ద్ర పునరభ్యేతి చాన్తికమ్ .. ౧౬..
తస్య మర్మచ్ఛిదం ఘోరం సుమిత్రోఽమిత్రకర్శనః . 
సమాదాయ శరశ్రేష్ఠం కార్ముకాన్నిరవాసృజత్ .. ౧౭..
తతో గవ్యూతి మాత్రేణ మృగయూథప యూథపః . 
తస్య బాన పథం త్యక్త్వా తస్థివాన్ప్రహసన్నివ .. ౧౮..
తస్మిన్నిపతితే బాణే భూమౌ ప్రజలితే తతః . 
ప్రవివేశ మహారణ్యం మృగో రాజాప్యథాద్రవత్ .. ౧౯..
ప్రవిశ్య తు మహారణ్యం తాపసానామథాశ్రమమ్ . 
ఆససాద తతో రాజా శ్రాన్తశ్చోపావిశత్పునః .. ౨౦..
తం కార్ముకధరం దృష్ట్వా శ్రమార్తం క్షుధితం తదా . 
సమేత్య ఋషయస్తస్మిన్పూజాం చక్రుర్యథావిధి .. ౨౧..
ఋషయో రాజశార్దూలమపృచ్ఛన్స్వం ప్రయోజనమ్ . 
కేన భద్ర ముఖార్థేన సమ్ప్రాప్తోఽసి తపోవనమ్ .. ౨౨..
పదాతిర్బద్ధనిస్త్రింశో ధన్వీ బాణీ నరేశ్వర . 
ఏతదిచ్ఛామ విజ్ఞాతుం కుతః ప్రాప్తోఽసి మానద . 
కస్మిన్కులే హి జాతస్త్వం కింనామాసి బ్రవీహి నః .. ౨౩..
తతః స రాజా సర్వేభ్యో ద్విజేభ్యః పురుషర్షభ . 
ఆచఖ్యౌ తద్యథాన్యాయం పరిచర్యాం చ భారత .. ౨౪..
హైహయానాం కులే జాతః సుమిత్రో మిత్రనన్దనః . 
చరామి మృగయూథాని నిఘ్నన్బాణైః సహస్రశః . 
బలేన మహతా గుప్తః సామాత్యః సావరోధనః .. ౨౫..
మృగస్తు విద్ధో బాణేన మయా సరతి శల్యవాన్ . 
తం ద్రవన్తమను ప్రాప్తో వనమేతద్యదృచ్ఛయా . 
భవత్సకాశే నష్టశ్రీర్హతాశః శ్రమకర్శితః .. ౨౬..
కిం ను దుఃఖమతోఽన్యద్వై యదహం శ్రమకర్శితః . 
భవతామాశ్రమం ప్రాప్తో హతాశో నష్టలక్షణః .. ౨౭..
న రాజ్యలక్షణత్యాగో న పురస్య తపోధనాః . 
దుఃఖం కరోతి తత్తీవ్రం యథాశా విహతా మమ .. ౨౮..
హిమవాన్వా మహాశైలః సముద్రో వా మహోదధిః . 
మహత్త్వాన్నాన్వపద్యేతాం రోదస్యోరన్తరం యథా . 
ఆశాయాస్తపసి శ్రేష్ఠాస్తథా నాన్తమహం గతః .. ౨౯..
భవతాం విదితం సర్వం సర్వజ్ఞా హి తపోధనాః . 
భవన్తః సుమహాభాగాస్తస్మాత్ప్రక్ష్యామి సంశయమ్ .. ౩౦..
ఆశావాన్పురుషో యః స్యాదన్తరిక్షమథాపి వా . 
కిం ను జ్యాయస్తరం లోకే మహత్త్వాత్ప్రతిభాతి వః . 
ఏతదిచ్ఛామి తత్త్వేన శ్రోతుం కిమిహ దుర్లభమ్ .. ౩౧..
యది గుహ్యం తపోనిత్యా న వో బ్రూతేహ మాచిరమ్ . 
న హి గుహ్యమతః శ్రోతుమిచ్ఛామి ద్విజపుఙ్గవాః .. ౩౨..
భవత్తపో విఘాతో వా యేన స్యాద్విరమే తతః . 
యది వాస్తి కథా యోగో యోఽయం ప్రశ్నో మయేరితః .. ౩౩..
ఏతత్కారణసామగ్ర్యం శ్రోతుమిచ్ఛామి తత్త్వతః . 
భవన్తో హి తపోనిత్యా బ్రూయురేతత్సమాహితాః .. ౩౪..\>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>>
 ౧౨౬
 భ్
తతస్తేషాం సమస్తానామృషీణామృషిసత్తమః . 
ఋషభో నామ విప్రర్షిః స్మయన్నివ తతోఽబ్రవీత్ .. ౧..
పురాహం రాజశార్దూల తీర్థాన్యనుచరన్ప్రభో . 
సమాసాదితవాన్దివ్యం నరనారాయణాశ్రమమ్ .. ౨..
యత్ర సా బదరీ రమ్యా హ్రదో వైహాయసస్తథా . 
యత్ర చాశ్వశిరా రాజన్వేదాన్పఠతి శాశ్వతాన్ .. ౩..
తస్మిన్సరసి కృత్వాహం విధివత్తర్పణం పురా . 
పితౄణాం దేవతానాం చ తతోఽఽశ్రమమియాం తదా .. ౪..
రేమాతే యత్ర తౌ నిత్యం నరనారాయణావృషీ . 
అదూరాదాశ్రమం కం చిద్వాసార్థమగమం తతః .. ౫..
తతశ్చీరాజినధరం కృశముచ్చమతీవ చ . 
అద్రాక్షమృషిమాయాన్తం తనుం నామ తపో నిధిమ్ .. ౬..
అన్యైర్నరైర్మహాబాహో వపుషాష్ట గుణాన్వితమ్ . 
కృశతా చాపి రాజర్షే న దృష్టా తాదృశీ క్వ చిత్ .. ౭..
శరీరమపి రాజేన్ద్ర తస్య కానిష్ఠికా సమమ్ . 
గ్రీవా బాహూ తథా పాదౌ కేశాశ్చాద్భుతదర్శనాః .. ౮..
శిరః కాయానురూపం చ కర్ణౌ నేతే తథైవ చ . 
తస్య వాక్చైవ చేష్టా చ సామాన్యే రాజసత్తమ .. ౯..
దృష్ట్వాహం తం కృశం విప్రం భీతః పరమదుర్మనాః . 
పాదౌ తస్యాభివాద్యాథ స్థితః ప్రాఞ్జలిరగ్రతః .. ౧౦..
నివేద్య నామగోత్రం చ పితరం చ నరర్షభ . 
ప్రదిష్టే చాసనే తేన శనైరహముపావిశమ్ .. ౧౧..
తతః స కథయామాస కథా ధర్మార్థసంహితాః . 
ఋషిమధ్యే మహారాజ తత్ర ధర్మభృతాం వరః .. ౧౨..
తస్మింస్తు కథయత్యేవ రాజా రాజీవలోచనః . 
ఉపాయాజ్జవనైరశ్వైః సబలః సావరోధనః .. ౧౩..
స్మరన్పుత్రమరణ్యే వై నష్టం పరమదుర్మనాః . 
భూరిద్యుమ్న పితా ధీమాన్రఘుశ్రేష్ఠో మహాయశాః .. ౧౪..
ఇహ ద్రక్ష్యామి తం పుత్రం ద్రక్ష్యామీహేతి పార్థివః . 
ఏవమాశాకృతో రాజంశ్చరన్వనమిదం పురా .. ౧౫..
దుర్లభః స మయా ద్రష్టుం నూనం పరమధార్మికః . 
ఏకః పుత్రో మహారణ్యే నష్ట ఇత్యసకృత్తదా .. ౧౬..
దుర్లభః స మయా ద్రష్టుమాశా చ మహతీ మమ . 
తయా పరీతగాత్రోఽహం ముమూర్షుర్నాత్ర సంశయః .. ౧౭..
ఏతచ్ఛ్రుత్వా స భగవాంస్తనుర్మునివరోత్తమః . 
అవాక్షిరా ధ్యానపరో ముహూర్తమివ తస్థివాన్ .. ౧౮..
తమనుధ్యాన్తమాలక్ష్య రాజా పరమదుర్మనాః . 
ఉవాచ వాక్యం దీనాత్మా మన్దం మన్దమివాసకృత్ .. ౧౯..
దుర్లభం కిం ను విప్రర్షే ఆశాయాశ్చైవ కిం భవేత్ . 
బ్రవీతు భగవానేతద్యది గుహ్యం న తన్మయి .. ౨౦..
మహర్షిర్భగవాంస్తేన పూర్వమాసీద్విమానితః . 
బాలిశాం బుద్ధిమాస్థాయ మన్దభాగ్యతయాత్మనః .. ౨౧..
అర్థయన్కలశం రాజన్కాఞ్చనం వల్కలాని చ . 
నిర్విణ్ణః స తు విప్రర్షిర్నిరాశః సమపద్యత .. ౨౨..
ఏవముక్త్వాభివాద్యాథ తమృషిం లోకపూజితమ్ . 
శ్రాన్తో న్యషీదద్ధర్మాత్మా యథా త్వం నరసత్తమ .. ౨౩..
అర్ఘ్యం తతః సమానీయ పాద్యం చైవ మహానృషిః . 
ఆరణ్యకేన విధినా రాజ్ఞే సర్వం న్యవేదయత్ .. ౨౪..
తతస్తే మునయః సర్వే పరివార్య నరర్షభమ్ . 
ఉపావిశన్పురస్కృత్య సప్తర్షయ ఇవ ధ్రువమ్ .. ౨౫..
అపృచ్ఛంశ్చైవ తే తత్ర రాజానమపరాజితమ్ . 
ప్రయోజనమిదం సర్వమాశ్రమస్య ప్రవేశనమ్ .. ౨౬..
 రాజా
వీర ద్యుమ్న ఇతి ఖ్యాతో రాజాహం దిక్షు విశ్రుతః . 
భూరి ద్యుమ్నం సుతం నష్టమన్వేష్టుం వనమాగతః .. ౨౭..
ఏకపుత్రః స విప్రాగ్ర్య బాల ఏవ చ సోఽనఘ . 
న దృశ్యతే వనే చాస్మింస్తమన్వేష్టుం చరామ్యహమ్ .. ౨౮..
 ర్సభ
ఏవముక్తే తు వచనే రాజ్ఞా మునిరధోముఖః . 
తూష్ణీమేవాభవత్తత్ర న చ ప్రత్యుక్తవాన్నృపమ్ .. ౨౯..
స హి తేన పురా విప్రో రాజ్ఞా నాత్యర్థ మానితః . 
ఆశా కృశం చ రాజేన్ద్ర తపో దీర్ఘం సమాస్థితః .. ౩౦..
ప్రతిగ్రహమహం రాజ్ఞాం న కరిష్యే కథం చన . 
అన్యేషాం చైవ వర్ణానామితి కృత్వా ధియం తదా .. ౩౧..
ఆశా హి పురుషం బాలం లాలాపయతి తస్థుషీ . 
తామహం వ్యపనేష్యామి ఇతి కృత్వా వ్యవస్థితః .. ౩౨..
 ర్
ఆశాయాః కిం కృశత్వం చ కిం చేహ భువి దుర్లభమ్ . 
బ్రవీతు భగవానేతత్త్వం హి ధర్మార్థదర్శివాన్ .. ౩౩..
 ర్సభ
తతః సంస్మృత్య తత్సర్వం స్మారయిష్యన్నివాబ్రవీత్ . 
రాజానం భగవాన్విప్రస్తతః కృశ తనుస్తనుః .. ౩౪..
కృశత్వే న సమం రాజన్నాశాయా విద్యతే నృప . 
తస్యా వై దుర్లభత్వాత్తు ప్రార్థితాః పార్థివా మయా .. ౩౫..
 ర్
కృశాకృశే మయా బ్రహ్మన్గృహీతే వచనాత్తవ . 
దుర్లభత్వం చ తస్యైవ వేద వాక్యమివ ద్విజ .. ౩౬..
సంశయస్తు మహాప్రాజ్ఞ సఞ్జాతో హృదయే మమ . 
తన్మే సత్తమ తత్త్వేన వక్తుమర్హసి పృచ్ఛతః .. ౩౭..
త్వత్తః కృశతరం కిం ను బ్రవీతు భగవానిదమ్ . 
యది గుహ్యం న తే విప్ర లోకేఽస్మిన్కిం ను దుర్లభమ్ .. ౩౮..
 క్ర్జాతను
దుర్లభోఽప్యథ వా నాస్తి యోఽర్థీ ధృతిమివాప్నుయాత్ . 
సుదుర్లభతరస్తాత యోఽర్థినం నావమన్యతే .. ౩౯..
సంశ్రుత్య నోపక్రియతే పరం శక్త్యా యథార్హతః . 
సక్తా యా సర్వభూతేషు సాశా కృశతరీ మయా .. ౪౦..
ఏకపుత్రః పితా పుత్రే నష్టే వా ప్రోషితే తథా . 
ప్రవృత్తిం యో న జానాతి సాశా కృశతరీ మయా .. ౪౧..
ప్రసవే చైవ నారీణాం వృద్ధానాం పుత్ర కారితా . 
తథా నరేన్ద్ర ధనినామాశా కృశతరీ మయా .. ౪౨..
 ర్సభ
ఏతచ్ఛ్రుత్వా తతో రాజన్స రాజా సావరోధనః . 
సంస్పృశ్య పాదౌ శిరసా నిపపాత ద్విజర్షభే .. ౪౩..
 రాజా
ప్రసాదయే త్వా భగవన్పుత్రేణేచ్ఛామి సఙ్గతిమ్ . 
వృణీష్వ చ వరం విప్ర యమిచ్ఛసి యథావిధి .. ౪౪..
 ర్సభ
అబ్రవీచ్చ హి తం వాక్యం రాజా రాజీవలోచనః . 
సత్యమేతద్యథా విప్ర త్వయోక్తం నాస్త్యతో మృషా .. ౪౫..
తతః ప్రహస్య భగవాంస్తనుర్ధర్మభృతాం వరః . 
పుత్రమస్యానయత్క్షిప్రం తపసా చ శ్రుతేన చ .. ౪౬..
తం సమానాయ్య పుత్రం తు తదోపాలభ్య పార్థివమ్ . 
ఆత్మానం దర్శయామాస ధర్మం ధర్మభృతాం వరః .. ౪౭..
సన్దర్శయిత్వా చాత్మానం దివ్యమద్భుతదర్శనమ్ . 
విపాప్మా విగతక్రోధశ్చచార వనమన్తికాత్ .. ౪౮..
ఏతద్దృష్టం మయా రాజంస్తతశ్చ వచనం శ్రుతమ్ . 
ఆశామపనయస్వాశు తతః కృశతరీమిమామ్ .. ౪౯..
 భ్
స తత్రోక్తో మహారాజ ఋషభేణ మహాత్మనా . 
సుమిత్రోఽపనయత్క్షిప్రమాశాం కృశతరీం తదా .. ౫౦..
ఏవం త్వమపి కౌన్తేయ శ్రుత్వా వాణీమిమాం మమ . 
స్థిరో భవ యథా రాజన్హిమవానచలోత్తమః .. ౫౧..
త్వం హి ద్రష్టా చ శ్రోతా చ కృచ్ఛ్రేష్వర్థకృతేష్విహ . 
శ్రుత్వా మమ మహారాజ న సన్తప్తుమిహార్హసి .. ౫౨..

.. ఇతి ఋషభగీతా సమాప్తా ..


Please send corrections to Sunder Hattangadi(sunderh@hotmail.com OR sanskrit@cheerful.com); 

This page uses Unicode utf-8 encoding for devanagari. Please set the fonts and languages setting in your web browser to display the correct Unicode font. Questions, comments:sanskrit@cheerful.com