ఆపనే కభీ ఆందోలన కియా ? కరనా చాహిఏ। ఆజ-కల ఆందోలన న కరనే వాలోం కో సమాజ అచ్ఛీ నజర సే నహీం దేఖతా। లోగ మాననే లగే హైం కి ఆందోలన కరనే సే సమాజ బదలతా హై। దేశ బదలతా హై। కహతే హైం కి ఆజ కా యువా భ్రష్టాచార కే ఖిలాఫ హర ఆందోలన మేం బఢ-చఢకర హిస్సా లేతా హై। హమారే యువా ఆజ భీ బహుత అనుశాసిత ఔర సుసంస్కృత హైం। ముఝే భీ బాత జంచీ। మైంనే దేఖా కి ఆందోలన కో లేకర యువా ఏక సాల తక వహీ దస-పాంచ సవాల నేతాఓం సే పూఛతే రహే జో 10-5 ఆందోలనకారీ యా 100-50 మీడియాకర్మీ పూఛ రహే థే। యువా ఇతనే అనుశాసిత ఔర సంస్కార-బంద హైం కి ఉనకే పాస అపనే సవాల తక నహీం హైం। సబసే జ్యాదా ఆశా ఉన యువాఓం కో దేఖకర బంధతీ థీ జో బినా డ్రాఫ్ట పఢే హీ ‘మైం భీ ఫలానా, తూ భీ ఢికానా’ మార్కా నారోం పర గలా ఫాడ రహే థే। ఐసే హీ యువా హర ఆందోలన కీ జాన హోతే హైం। సోచనే-సమఝనే వాలే లోగ ఆందోలనోం కీ గతి కో ధీమా కరతే హైం। లే-దేకర ఇన యువాఓం కే పాస ఏక హీ సవాల థా జో కి ఖుదబఖుద జవాబ భీ థా-లోకపాల కబ ఆఏగా ? మైం సమఝతా థా కి చమత్కార కీ ఆశా మేం సిర్ఫ బుజుర్గ ఔర అనపఢ లోగ హీ మరతే హైం పర మైం గలత సాబిత హుఆ। యహాం ఆందోలనకారీ జిస తరహ కే చమత్కార దిఖా రహే థే ఉన్హేం నిరాకార ఔర అంధవిశ్వాసపూరక చమత్కార కహా జా సకతా హై। ఆందోలన కే కేంద్రీయ పాత్ర ఏక బుజుర్గ సజ్జన బీచ-బీచ మేం దోహరాతే థే, ‘మేరే పీఛే భగవాన ఖడా హై।’ అగర వహాం కోఈ సోచనే వాలా హోతా తో సోచతా కి ఇతనే సాలోం సే భగవాన కిసకే పీఛే ఖడా థా! అభీ ఫిర భగవాన తుమ్హారే పీఛే సే హట గయా తో క్యా హోగా!
బహరహాల ఆందోలన-ప్రముఖ కా కహనా థా కి యువాఓం సే ఉన్హేం శక్తి మిలతీ హై। ఇధర యువాఓం కో భీ ఉనసే శక్తి మిల రహీ థీ। యహ మ్యుచుఅల అండరస్టైడింగ కా మామలా హై, ఇసమేం మేరా కోఈ హాథ నహీం హై। మేరే సాథ సమస్యా యహ హై కి మైం ఆంకడోం కో దేఖకర నహీం ఆదమీ కో దేఖకర రాయ బనాతా హూం। ఆందోలనకారియోం కే ఆంకడోం కో దేఖేం తో 121 కరోడ లోగ భ్రష్టాచార కే ఖిలాఫ హైం (జో కి అగలీ బార 242 కరోడ భీ హో సకతే హైం) ఔర ఏక-ఏక ఆదమీ కో దేఖేం తో లగతా హై కి సారే భారత కీ ఖుదాఈ కరాఈ జాఏ తో జరుర 10-5 ఛంటాక ఈమానదారీ ఏకత్ర కీ జా సకతీ హై। ఇనకే ఔర లేటేస్ట ఆంకడే దేఖేం తో లగతా హై కి ఇస దేశ మేం 15 ఆఈపీఐసోం ఔర దస ఆరటీఆఈ ఐక్టీవిస్టోం కే అలావా ఔర కోఈ భ్రష్టాచార సే లడతే హుఏ మరా హీ నహీం। భ్రష్టాచార సే లడనే కే లిఏ ఇన మహాశయోం కీ హట్టీ పర రజిస్ట్రేశన ఔర మీడియా సే ముంహదిఖాఈ లేనా జరురీ హై। వరనా ఆపకీ లడాఈ సనక హై, పాగలపన హై। యువాఓం కీ హరకతేం దేఖేం తో లగతా హై కి ఖుద మేరే హీ అందర ఈమానదారీ పహచాననే కీ తమీజ ఖత్మ హో గయీ హై। ఏక యువా సడక పర ఝాడ కీ ఆడ మేం మూత రహా హై। మోబాఇల బజతా హై। యువా తురంత కహతా హై, ‘అభీ బాత కరతా హూం, జరురీ మీటింగ మేం హూం।’ యువా కహీం భీ హో అకసర మీటింగ మేం హోతా హై। బదలావ జబ పూరా ఆ జాఏగా తో వహ శాయద యహ కహేగా, ‘‘జస్ట వేట, ఏక జరురీ ఆందోలన మేం హూం।’’ ఇధర కఈ ఈమానదార లడకియాం భీ ఏక సాథ దస-దస లడకోం కో అటకాయే రఖతీం హైం సాథ-సాథ ప్రీ-శాదీ కరవాచౌథ భీ సేలిబ్రేట కరతీ రహతీం హైం। ధర్మ ఔర ఈమానదారీ కా యహ అద్భుత కంబీనేశన హై।
యువాఓం కీ ఈమానదారీ మేం ఇన దినోం కాఫీ వివిధతా ఆ గయీ హై। లోన లే-లేకర గైర-జరురీ సామాన ఖరీదనా, దుకానదారోం కే పైసే మారనే కీ తాక మేం రహనా, ట్రైఫిక కాంస్టేబల కో జుర్మానా దేనే కే బజాయ కైశ థమానా జైసీ ఈమానదారీ కీ పచాసియోం మిసాలేం రోజ కాయమ హో రహీం హైం। హమారే యువాఓం కే అనుసార ఉనకీ ఇన సబ ఈమానదారియోం కే లిఏ రాజనేతా జిమ్మేదార హైం। యహ నిష్కర్ష ఈమానదారీ కే కౌన-సే ఫౖర్మూలే సే నికలా హై యహ తో పతా నహీం లేకిన ఇససే ఏక బాత ఔర పక్కీ హోతీ హై కి హమారా యువా ఈమానదార కే సాథ-సాథ జిమ్మేదార భీ కితనా హై! ఇస తరహ కే ఈమానదార యువాఓం సే ఇస తరహ కే ఈమానదార ఆందోలనోం కో ఏక ఖాస కిస్మ కీ ఉమ్మీదేం బంధతీం హోంగీం, బంధనీ భీ చాహిఏ।
మైంనే జబ ఆందోలన కీ పహలీ ఇనింగ్స కీ ఓపనింగ దేఖీ తో యహీ సోచ-సోచకర పగలాతా రహా కి కౌన-సీ మహాశక్తి నే కిస రాస్తే సే కైసా ఇంజేక్శన దే దియా హై కి రాతోం-రాత సారా మీడియా నహా-ధోకర ఈమానదార హో గయా!? ఉసీ ఇంజేక్శన కా ఏక-ఏక డోజ చుపకే-సే నేతా ఔర జనతా కో భీ దిలవా దో, సారా లఫడా హీ ఖత్మ। కాహే ఇతనా నాచ-గానా కరనా జిసే ఆందోలన కా నామ దేనా పడే। కఈ బార తో లగా కి యహ హిందీ ఔర అంగ్రేజీ మేం సాథ-సాథ బననే వాలీ దేశ కీ పహలీ ఐసీ ఫీచర ఫిల్మ హై జిసకీ శూటింగ మేం సారా దేశ ఇనవాఇటేడ హై। ఇసీకే సమానాంతర మీడియా ద్వారా ప్రజ్వలిత ఏక ఔర బాబా ఏక ఔర ఇంజేక్శన లేకర ఘూమ రహే హైం। ఉనకా నుస్ఖా హై కి విదేశోం మేం జమా కాలా ధన జబ తక దేశ మేం వాపసీ నహీం కరేగా, దేశ అపనీ టాంగోం పర ఖడా నహీం హో పాఏగా। ఇనకీ ఔర ఇనకే భక్తోం కీ కరతూతేం ఔర ఆంకడే దేఖేం తో లగతా హై కి ఇన్హేం భీ ఉన్హీం విదేశీ బైంకోం కీ ఉన్హీం బ్రాంచోం మేం జమా కరా దేనా చాహిఏ। జోడీ అచ్ఛీ జమేగీ।
మైం బార-బార ఈమానదారీ కో దేఖతా హూం ఫిర యువాఓం కో దేఖతా హూం ఫిర ఆందోలనోం కో దేఖతా హూం। ముఝే యా తో ఈమానదారీ కో లేకర అపనీ సోచ బదలనీ చాహిఏ యా ఫిర యువాఓం కో లేకర। యువాఓం కో దేఖకర ముఝే సమఝ మేం ఆతా హై కి ఈమానదారీ కా మతలబ హై జిమ మేం జానా, అచ్ఛే బ్రాండేడ కపడే పహననా, ఘర కో సుందర-సాఫ-సుథరా రఖనా భలే వహ దూసరే కీ జమీన హథియా కర బనాయా గయా హో, అపనా కూడా దూసరోం కే ఘర పర ఫేంక దేనా, ఆందోలనోం మేం జాకర నారే లగానా, ముంహ పర టైటూ బనవానా, టీ వీ పర దిఖనే కే లిఏ ముంహ పర ఈమానదారీ కీ లిపస్టిక మల లేనా ఔర బాలోం కో మీడియా-ప్రదత్త క్రీమ లగాకర విద్రోహీ కాంటో జైసా ఖడా కర లేనా, అపనీ రచనా ఛపవానే కే లిఏ కుఛ భీ యా సబ కుఛ యా జో భీ కరనే కే లిఏ తైయార రహనా (రచనా పఢో తో లగే ఇససే బడా విద్రోహీ కోఈ నహీం హై ఔర ఛపానే కే తౌర-తరీకే దేఖో తో లగే కి ఇతనా బఢియా ఛఛూందర కోఈ పైదా హీ నహీం హుఆ) ఔర ఆందోలనకారియోం ద్వారా బాంటే గఏ సవాల పూఛనా ఔర అపనే కో ఛోడకర దూసరోం ఖాసకర నేతాఓం సే ఈమానదారీ కీ ఉమ్మీద రఖనా ఔర లోకపాల నామక కిసీ చమత్కారీ జడీ-బూటీ కో హర బీమారీ కీ దవా మాననా। లోకపాల కబ ఆఏగా, లోకపాల కబ ఆఏగా, ఐసా రటతే రహనా। కోఈ ఇస దేశ కే ఆదమీ సే పూఛే కి బేఈమానీ శురు కరనే కే లిఏ భీ తుమనే కిసీ కానూన కా ఇంతజార కియా థా జో ఈమానదారీ శురు కరనే కే లిఏ అహిల్యా కీ తరహ లోకపాల కీ రాహ మేం పలక-పాంవడే బిఛాఏ బైఠే హో !? మాఫ కీజిఏగా (యా నహీం కీజిఏగా తో మత కీజిఏగా) యే నిష్కర్ష మైంనే బినా కిసీ సర్వే కే హీ నికాల లిఏ హైం। బినా సర్వే కే హీ ముఝే యహ భీ మాలూమ హై కి సర్వే హుఆ తో యువా వో తో బోలేగా నహీం జో వో ఖుద కరతా హై। ఈమానదారీ కోఈ సైక్స తో హై నహీం కి యువా అతి ఉత్సాహ మేం హీ థోడా-బహుత సచ బోల బైఠే। ఇస తరహ మైం మాన లేతా హం కి యువా ఈమానదార హై। క్యోం కి సారా మామలా హీ మాననే ఔర న మాననే పర టికా హై। జైసే కఈ లోగ మానతే హైం కి హవన సే వాతావరణ శుద్ధ హోతా హై ఉసీ తరహ బహుత సే మానతే హైం కి ఆందోలనోం సే సమాజ బదలతా హై। హమారే యహాం భీ కుఛేక బార హవన హుఆ। ఉసకే బాద భీ ఘర పర చూహోం, కౖకరోచోం, మకడియోం కీ సంఖ్యా జ్యోం కీ త్యోం రహీ। పర చూంకి హమనే మాన రక్ఖా థా కి శుద్ధి హోతీ హై ఇసలిఏ హమేం చూహే, కౖకరోంచ ఔర ఛిపకలియాం భీ ఖిలే-ఖిలే ఔర ధులే-ధులే సే లగనే లగే। వైసే భీ ఆజ-కల పౖజీటివ థింకింగ పర బడా జోర హై। ఐసే-ఐసే యువా బాబా ఔర బాబా యువా మార్కేట మేం ఆ గఏ హైం జో ఫుటపాథ పర మరతే నంగే ఆదమీ సే భీ పౖజీటివ థింకింగ కరా లేం।
కఈ లోగ యహ భీ కహతే హైం కి ఆందోలనోం సే ఆదమీ కే భీతర కీ ఆగ బనీ రహతీ హై। బాత మేం దమ హై। మైం జబ కిసీ ఈమానదారీ కే ఆందోలన మేం ఉన బేఈమానోం ఔర చోట్టోం జో హమేశా ఈమానదారోం కా మజాక ఉడాతే హైం, కో బరాతియోం కీ తరహ నాచతే దేఖతా హూం తో మేరే తన-బదన మేం ఆగ లగ జాతీ హై। ఆగ క్యా ముఝే తో మిర్చీ భీ లగతీ హై। సునతే హైం హర ఆందోలన కుఛ న కుఛ దేకర జాతా హై। యహ ఆందోలన భీ, ఏక నామవర-సుసభ్య ఆలోచక కీ భాషా సే కామ లూం తో, హమేం కుఛ లౌండే-లౌండియా దేకర గయా। జితనా టాఇమ ఇలైక్ట్రౖనిక మీడియా బాబా లోగోం కో అచ్ఛీ-ఖాసీ రకమ లేకర దేతా హై, లౌండోం కో ఫ్రీ మేం దే రహా హై। అబ బాబా ఔర లౌండే మిలకర ప్రవచన కర రహే హైం।
ఆలోచక సే యాద ఆయా కి ఇనమేం సే కఈ ఆజ భీ ధోతీ పహనతే హైం। ఇసమేం పాజామా యా పతలూూన సే కఈ గునా జ్యాదా కపడా లగతా హోగా మగర ఫిర భీ యహ టాంగోం కో పూరా నహీం ఢంక పాతీ। లేకిన ఇసమేం పరంపరా, సభ్యతా, సంస్కృతి వగైరహ బచీ రహతీ హైం।
బాత వహీ హై కి సారీ బాత మాననే, న మాననే పర టికీ హై।
-సంజయ గ్రోవర
