కేవల పఢేం,టిప్పణీ కీ ఆవశ్యకతా నహీం !

దినాంక 21.04.2012 కో కైనవిజ టాఇమ్స కే రాష్ట్రీయ సంస్కరణ మేం పృష్ఠ సంఖ్యా 9 పర హిందీ బ్లౖగ సే సంవంధిత మేరా వర్ష-2011 కా విహంగమ బ్లౖగ విశ్లేషణ అఖబార కే పూరే పృష్ఠ మేం ప్రకాశిత హుఆ హై ....

శీర్షక హై : ఆమ ఆదమీ కీ ఆవాజ బులంద కర రహే హైం బ్లౖగ

యది ఫోటో పర కిలిక కరకే పఢనే మేం అసువిధా హో రహీ హో తో ఇస లింక పర జాకర పూరా ఆలేఖ ఆప పఢ సకతే హైం :

బ్లౖగ పరిక్రమా పర :

బ్లౖగింగ యానీ ఆమ ఆదమీ కీ బులంద అభివ్యక్తి

అపనీ మాటీ పర :

బిన బ్లౖగింగ సబ సూన

హిమధారా పర :

బ్లౖగింగ యానీ ఆమ ఆదమీ .....

ఉపరోక్త ఆలేఖ కో కేవల పఢేం ఔర హిందీ బ్లౖగింగ కీ తాకత కో మహసూస కరేం, టిప్పణీ కీ ఆవశ్యకతా నహీం !

బ్లౖగింగ యానీ ఆమ ఆదమీ కీ బులంద అభివ్యక్తి ?

విశ్వ మేం బోలీ జానే వాలీ అనేక భాషాఓం మేం ఇంటరనేట కే మాధ్యమ సే అభివ్యక్తి కీ బాత కీ జాయే తో ఏక హీ శబ్ద జేహన మేం ఆతా హై ఔర వహ హై బ్లౖగ। ఇస శబ్ద కో 1999 మేం పీటర మరహేల్జ నామ కే శఖ్స నే ఈజాద కియా థా। సబసే పహలే జోర్న బర్జర నే 17 దిసంబర 1997 మేం వేబలౖగ శబ్ద కా ఇస్తేమాల కియా థా। ఇసీ కో పీటర మరహేల్జ నే మజాక-మజాక మేం మఈ 1999 కో అపనే బ్లౖగ పీటరమీ డౖట కౖమ కీ సాఇడ బార మేం ‘వీ బ్లౖగ’ కర దియా। బాద మేం ‘వీ’ కో భీ హటా దియా ఔర 1999 మేం ‘బ్లౖగ’ శబ్ద ఆయా। హిందీ బ్లోగింగ కీ శురుఆత 02 మార్చ 2003 కో హుఈ థీ ఔర హిందీ కా పహలా అధికృత బ్లౖగ హోనే కా సౌభాగ్య ప్రాప్త హై నౌ దో గ్యారహ కో ।


హిందీ బ్లోగింగ కే శైశవ కాల ( వర్ష -2003 సే 2007 కే మధ్య ) కే దౌరాన జగదీశ భాటియా,మసిజీవీ, ఆభా, , బోధిసత్వ, అవినాశ దాస, అనునాద సింహ, శశి సింహ,గౌరవ సోలంకీ, పూర్ణిమా వర్మన,అఫలాతూన దేసాఈ, అర్జున స్వరూప, అతుల అరోరా, అశోక కుమార పాణ్డేయ ,అతాను దే, అవిజిత ముకుల కిశోర,బిజ స్టోన, చంద్రచూదన గోపాలాకృష్ణన, చారుకేసీ రామదురఈ, హుసైన , దిలీప డిసూజా, దీనామేహతా ,డౖ జగదీశ వ్యోమ , ఈ-స్వామీ, జీతేంద్ర చౌధరీ,మార్క గ్లేసర, నితిన పఈ, పంకజ నరూలా,ప్రత్యక్షా సిన్హా,రమణ కౌల,రవిశంకర శ్రీవాస్తవ, శశి సింహ,వినయ జైన, వరుణ అగ్రవాల, సృజన శిల్పీ, సునీల దీపక, నీరజ దీవాన,శ్రీశ శర్మా, జయ ప్రకాశ మానస, అనూప భార్గవ, శాస్త్రీ జే సీ ఫిలిప , హరిరామ, ఆలోక పురాణిక,సమీర లాల సమీర,,జ్ఞాన దత్త పాణ్డేయ , రబిశ కుమార, అభయ తివారీ, నీలిమా, అనామ దాస, కాకేశ, మనీష కుమార,ఘుఘూతీ బాసూతీ ,ఉన్ముక్త జైసే ఉత్సాహీ బ్లోగర హిందీ బ్లోగింగ కీ సేవా మేం సర్వాధిక సక్రియ రహే ।

హాలాఁకి హిందీ బ్లౖగ జగత అపనే జన్మ సే హీం సామాజిక విసంగతియోం పర ప్రహార కరతా ఆ రహా హై, కిన్తు వర్ష-2010 మేం హిందీ బ్లౖగింగ హర తరహ సే ప్రగతిశీలతా కీ ఓర అగ్రసర హుయీ। సంఖ్యా ఔర గుణవత్తా దోనోం దృష్టికోణ సే ఇస వర్ష ఏక నయీ క్రాన్తి కీ ప్రస్తావనా హుయీ । హిందీ బ్లౌగ కీ సంఖ్యా 25000 కే ఆంకడో కో పార కర గయీ, లేకిన వర్ష-2011 కీ ఐతిహాసికతా కా అపనా ఏక అలగ మహత్వ హై। క్యోంకి ఇస వర్ష ఉసకే హలచలోం కీ వైశ్విక స్తర పర కేవల చర్చా హీ నహీం హుయీ హై వల్కి ఇస బాత కో భీ స్పష్ట రూప సే స్వీకార కియా గయా కి ఆమ భారతీయోం కీ స్థితి కో హిందీ బ్లౖగ జగత నే జితనా వేహతర ఢంగ సే ప్రస్తుత కియా హై ఉతనా న తో హిందీ కీ ఇలేక్ట్రోనిక మీడియా నే ఔర న ప్రింట మీడియా నే హీ ప్రస్తుత కియా ఇస వర్ష । యానీ ఇస వర్ష హిందీ బ్లౖగింగ నే న్యూ మీడియా కే రూప మేం అపనీ భూమికా కా పూరా నిర్వాహ కియా హై ।

ఇస వర్ష అప్రత్యాశిత రూప సే బహుతేరే నఏ ఔర అచ్ఛే బ్లౖగ కా ఆగమన హుఆ హై ।చిట్ఠాజగత కే ఆంకడోం కే అనుసార ఇస వర్ష కీ ప్రథమ తిమాహీ మేం లగభగ సబా ఛ: హజార కే ఆసపాస హిందీ కే బ్లౖగ అబతరిత హుఏ హైం, దూసరీ తిమాహీ మేం పాంచ హజార ఆఠ సౌ । ఇసకే బాద చిట్ఠాజగత నే ఆంకడే దేనే బంద కర దిఏ । మైంనే పరికల్పనా కీ ఓర సే బ్లౖగ సర్వే కియా థా ఔర కుల మిలాకర జిస నిష్కర్ష పర పహుంచా ఉసకే హిసాబ సే ఇస వర్ష 20 హజార కే ఆసపాస హిందీ కే బ్లౖగ అవతరిత హుఏ హైం , జిసమేం సే లగభగ ఏక హజార కే ఆసపాస పూర్ణత: సక్రియ హై । ఇస వర్ష కే ఆంకడోం కో పూర్వ కే ఆంకడోం మేం మిలా దియా జాఏ తో లగభగ 50 హజార బ్లౖగ హిందీ కే హైం, కిన్తు సక్రియతా కీ దృష్టి సే దేఖా జాఏ తో హిందీ అభీ భీ కాఫీ పీఛే హై క్యోంకి హిందీ మేం సక్రియ బ్లౖగ కీ సంఖ్యా అభీ భీ పాంచ హజార సే జ్యాదా నహీం హై । వహీఁ భారత కీ విభిన్న భాషాఓం కో మిలా దియా జాయే తో అంతరజాల పర యహ సంఖ్యా పాంచ లాఖ కే ఆసపాస హై । తమిల, తేలగూ ఔర మరాఠీ మేం హిందీ సే జ్యాదా సక్రియ బ్లౖగ హై ।

వర్ష-2011 కీ శురుఆత ఏక ఐసీ సంగోష్ఠీ సే హుయీ,జహాం పహలే ప్రయోగ కే తహత వేబకాస్టింగ సే కార్యక్రమ కా సీధా ప్రసారణ పూరే విశ్వ మేం హుఆ । ప్రాకృతిక సౌన్దర్య సే పరిపూర్ణ ఉత్తరాఖండ కే ఖటీమా కసబే మేం యహ ఆయోజన హుఆ ౧౧ జనవరీ కో, జిసమేం ఉపస్థిత హుఏ దేశ భర కే బ్లౖగర। 22 జనవరీ కో ఆదర్శ నగర దిల్లీ మేం ఆయోజిత బ్లౖగర సంగోష్ఠీ మేం అవినాశ వాచస్పతి నే తో యహాఁ తక కహ దియా కి"హిన్దీ కా ప్రయోగ న కరనే కో దేశ మేం క్రాఇమ ఘోషిత కర దియా జానా చాహిఏ । 4 ఫరవరీ కో హిందీ చిట్ఠాకారీ కే ప్రఖర స్తంభ శ్రీ సమీర లాల సమీర (బ్లౖగ :ఉడన తశ్తరీ )కే సమ్మాన మేం దిల్లీ స్థిత కనాట ప్లేస వుమేన్స ప్రేస క్లబ మేం ఏక బ్లోగర మిలన కా ఆయోజన హుఆ। నజాకత, నఫాసత ఔర తమద్దున కా శహర లఖనఊ మేం 7 ఫరవరీ కీ శామ మీడియా ఔర బ్లౖగ జగత కే నామ రహీ । అవసర థా హిందీ కే చర్చిత బ్లౖగర డా. సుభాష రాయ కే సంపాదన మేం ప్రకాశిత హిందీ దైనిక "జన సన్దేశ టాఈమ్స " కే లోకార్పణ కా ।

8-9-10 ఫరవరీ కో యమునా నగర (హరియాణా) మేం ప్రవాసీ సమ్మలేన హుఆ జిసమేం సుప్రసిద్ధ కథాకారఏవం హంస పత్రికా కే సంపాదక రాజేంద్ర యాదవ నే కహా కి నిర్వాసిత హోనే కా దర్ద హమ సబకే భీతర బనా రహతా హై। 25-26 ఫరవరీ కో కవితా సమయ ఆయోజన మేం పహలా కవితా సమయ సమ్మాన హిందీ కే వరిష్ఠతమ కవియోం మేం ఏక చంద్రకాంత దేవతాలే కో ఔర పహలా కవితా సమయ యువా సమ్మానయువా కవి కుమార అనుపమ కో దియా గయా । 05 మార్చ 2011 కో నఈ దిల్లీ మేం హిన్ద-యుగ్మ వర్ష 2010 కా వార్షికోత్సవ మనాయా గయా । 30 అప్రైల 2011 కో దిల్లీ కే హిందీ భవనమేం పరికల్పనా నే హిందీ సాహిత్య నికేతన ఔర నుక్కడ కే సహయోగ సే ఏక భవ్య ఆయోజన కియా । ఇస అవసర పర దేశ ఔర విదేశ మేం రహనే వాలే లగభగ 400 బ్లౖగరోం కీ ఉపస్థితి రహీ, జిసమేం పరికల్పనా సమూహ కే తత్వావధాన మేం ఇతిహాస మేం పహలీ బార ఆయోజిత బ్లౖగోత్సవ 2010 కే అంతర్గత చయనిత 51 బ్లౖగరోం కా సారస్వత సమ్మాన కియా గయా । ఇసీ క్రమ మేం ఇసీ మంచ సే నుక్కడ కే ద్వారా భీ 13 విషయ విశేషజ్ఞ బ్లౖగరోం కా సమ్మాన కియా గయా । ఇస అవసర పర దో నఈ ప్రకాశిత పుస్తకోం క్రమశ: హిందీ బ్లౖగింగ:అభివ్యక్తి కీ నయీ క్రాన్తి ఔర ఉపన్యాస తాకి బచా రహే లోకతంత్ర కా విమోచన, పరిచర్చాఏఁ ఏవం సాంస్కృతిక సంధ్యా ఆది కార్యక్రమ భీ విశేష ఆకర్షణ మేం రహే । పూరే కార్యక్రమ కా జీవంత ప్రసారణ ఇంటరనేట కే మాధ్యమ సే సమూచే విశ్వ మేం కియా గయా ।

లలిత శర్మా ఔర డౖ కులదీప చంద అగ్నిహోత్రీ కీ అధ్యక్షతా మేం ఏక సంగోష్ఠీ హిమాచల ప్రదేశ విశ్వవిద్యాలయ కే క్షేత్రీయ కేంద్ర ధర్మశాలా మేం 04 మఈ 2011 కో ఆయోజిత కీ గయీ థీ ....జిసకా విషయ "హిందీ భాషా భాషా న్యూ మిడియా : సంభావనాఏం ఔర చునౌతియాం" థా । యహ సంభవతః హిందీ బ్లౖగింగ , భాషా ఔర న్యూ మీడియా కో లేకర విశ్వవిద్యాలయ స్తర పర ఆయోజిత హోనే వాలీ పహలీ సంగోష్ఠీ థీ। ఇస వర్ష కవితా కోష సమ్మాన కీ భీ ఉద్ఘోషణా హుఈ,ప్రథమ కవితా కోశ సమ్మాన సమారోహ 07 అగస్త 2011 కో జయపుర మేం జవాహర కలా కేంద్ర కే కృష్ణాయన సభాగార మేం సంపన్న హుఆ। ఇసమేం దో వరిష్ఠ కవియోం (బల్లీ సింహ చీమా ఔర నరేశ సక్సేనా) ఏవం పాఁచ యువా కవియోం (దుష్యన్త, అవనీశ సింహ చౌహాన, శ్రద్ధా జైన, పూనమ తుషామడ ఔర సిరాజ ఫైసల ఖాన) కో సమ్మానిత కియా గయా। 11 సితంబర కో భారతీయ జన నాట్య సంఘ కీ ఉత్తర ప్రదేశ ఇకాఈ ఔర లోకసంఘర్ష పత్రికా కే తత్వావధాన మేం లఖనఊ కే కైసరబాగ స్థిత జయశంకర ప్రసాద సభాగార మేం సహారా ఇండియా పరివార కే అధిశాసీ నిదేశక శ్రీ డీ. కే. శ్రీవాస్తవ కే కర కమలోం ద్వారా మేరీ సద్య: ప్రకాశిత పుస్తక ‘హిందీ బ్లౖగింగ కా ఇతిహాస “ కా లోకార్పణ హుఆ । ఇస అవసర పర వరిష్ఠ సాహిత్యకార ఔర ఆలోచక శ్రీ ముద్రా రాక్షస, దైనిక జనసందేశ టాఇమ్స కే ముఖ్య సంపాదక డా. సుభాష రాయ, వరిష్ఠ సాహిత్యకార శ్రీ విరేన్ద్ర యాదవ, శ్రీ శకీల సిద్దీకీ, రంగకర్మీ రాకేశ జీ,పూర్వ పులిస మహానిదేశక శ్రీ మహేశ చన్ద్ర ద్వివేదీ, సాహిత్యకార డా. గిరిరాజ శరణ అగ్రవాల ఆది ఉపస్థిత థే ।

వర్ష 2011 కే లిఏ 'రాష్ట్రీయ బాల పురస్కార' 14 నవమ్బర 2011 కో విజ్ఞానం భవన, నఈ దిల్లీ మేం ఆయోజిత ఏక భవ్య కార్యక్రమ మేం భారత సరకార కీ మహిలా ఏవం బాల వికాస మంత్రీ శ్రీమతీ కృష్ణా తీరథ ద్వారా అక్షితా (పాఖీ) కో కలా ఔర బ్లాగింగ కే క్షేత్ర మేం ఉసకీ విలక్షణ ఉపలబ్ధి కే లిఏ పురస్కార దియా గయా హై । 9-10 దిసంబర కో యూ. జీ. సీ. సంపోషిత బ్లౖగింగ పర పహలీ సంగోష్ఠీ కల్యాణ మేం హుఈ । ఇస సంగోష్ఠీ కా 'వేబ కాస్టింగ' కే మాధ్యమ సే పూరీ దునియా మేం జీవంత ప్రసారణ (లాఈవ వేబకాస్ట) హుఆ । పహలీ బార దేశ సే బాహర వర్ష కే ఆఖిర మేం థాఈలైండ కీ రాజధానీ బైంకౖక మేం ఆయోజిత కిసీ అన్తరాష్ట్రీయ సమ్మలేన మేం హిన్దీ కే చార బ్లౖగర ఏకసాథ సమ్మానిత హుఏ, జిసమేం రవీన్ద్ర ప్రభాత , నుక్కడ బ్లౖగ కీ మౖడరేటర గీతా శ్రీ,కథా లేఖికా అలకా సైనీ (చండీగఢ)ఔర ఉడియా భాషా కే అనువాదక బ్లౖగర దినేశ కుమార మాలీ ప్రముఖ థే ।

వహుచర్చిత చికిత్సక డౖ టీ ఏస దరాల కా బ్లౖగ హై అంతర్మంథన జో వర్ష-2009 సే లగాతార విశిష్టతా కే సాథ సక్రియ హై ఔర విగత వర్ష కీ తరహ ఇస వర్ష భీ పోస్ట కా శతక లగానే మేం సఫల రహే హైం । యహ బ్లౖగ ఏక ప్రకార సే సంవేదనాఓం కా గులదస్తా హై, జహాం సామాజిక-సంస్కృతి ఔర పరివేశగత పరిస్థితియాఁ కరవట లేతీ రహతీ హై కభీ విమర్శ తో కభీ అభియాన కే రూప మేం । వర్ష-2011 మేం యహ బ్లౖగ కాఫీ ముఖర రహా।బ్లౖగ జగత మేం బ్లౖగ కీ ఖబరేం దేనే కే లిఏ పహలీ బార డా. అనవర జమాల ఖాన కే ద్వారా బ్లాగ సమాచార పత్ర కీ తర్జ పర మార్చ-2011 మేం ‘బ్లౖగ కీ ఖబరేం‘ నామక బ్లౌగ లాయా గయా, ఉసకే బాద ‘భారతీయ బ్లౖగ సమాచార‘ బనా ఔర ఫిర ఇసీ లీక పర ఏక దో ఔర భీ చల రహే హైం।

జహాఁ పిఛలే ఏక దశక మేం హిన్దీ కే ఖిచడీ స్వరూప కే దీవానే బఢే హైం, వహీం ఐసే లోగోం కీ భీ కమీ నహీం హై, జో హిన్దీ కో ఉసకే తత్సమ ప్రధాన రూప మేం దేఖనే కే పక్షధర హైం। వే లోగ హిన్దీ కే ‘శుద్ధ సాహిత్యిక’స్వరూప కో లేఖన కే దౌరాన ప్రయోగ మేం లాతే హైం, వరన అపనే చింతన, వాచన ఔర సమ్ప్రేషణ కే లిఏ భీ సహజ రూప మేం ఇసకా ప్రయోగ కరతే హైం। విగత కఈ వర్షోం సే సక్రీయ హిమాంశు కుమార పాణ్డేయ నే ఇస వర్ష భీ అపనే బ్లౖగ ‘సచ్చా శరణమ’ మేం తత్సమ ప్రధాన శబ్దావలీ మేం విమర్శ కరతే నజర ఆఏ । ఆకాఁక్షా యాదవ భీ ఇసీ శ్రేణీ కీ ఏక ప్రతిభా సంపన్న రచనాకార హైం। ఉనకే వైచారిక ఔర సాహిత్యిక చింతన కో ఇస వర్ష భీ ప్రతిష్ఠాపిత కరతా రహా ఉనకా బ్ల్ౖగ ‘శబ్ద-శిఖర’ । ఈశ్వరవాదియోం కే రచాఏ మాయాజాల సే అలగ వైచారిక మంథన కే సాథ నాస్తికతా కా దర్శన కో మహత్వ దేనే బాలే హిందీ కే ఏకలౌతే బ్లౖగ ‘నాస్తికోం కా బ్లౖగ’ పర ఇస వర్ష విచారోం కీ దృఢతా స్పష్ట దృష్టిగోచర హుఈ హై।ఇస బ్లౖగ పర ఇస వర్ష భీ తర్క-వితర్క,వాద-వివాద కా దౌర ఖూబ చలా ।

నారీ శక్తి కే అభ్యుయదయ మేం జహాఁ ఏక ఓర సమాజ కే విభిన్న క్షేత్రోం మేం ఆగే ఆ రహీ ప్రతిభాసమ్పన్న మహిలాఓం ద్వారా తయ కియే గయే మీల కే పత్థరోం నే మహత్వపూర్ణ భూమికా నిభాఈ హై, వహీం దూసరీ ఓర అనేక విచారశీల మహిలాఓం నే అపనే విరూద్ధ రచే జానే వాలే షడయంత్రోం కే ఖులాసే కరకే భీ మహిలా శక్తి కే వికాస మేం భరపూర యోగదాన దియా హై। లఖనఊ నివాసీ ప్రతిభా కటియార ఏక ఐసీ హీ విచారశీల బ్లౖగర హైం, జినకే విచారోం కీ అనుగూఁజ ఉనకే బ్లౖగ ‘ప్రతిభా కీ దునియా’ మేం కేవల ఇస వర్ష హీ నహీం దేఖి గయీ,అపితు విగత తీన-చార వర్షోం సే దేఖీ జా రహీ హై । పర్దే కే పీఛే సే ఛిపకర లేఖన కే క్షేత్ర మేం ఉన్ముక్త ఉడాన భరనే వాలోం మేం అగ్రణీ బ్లౖగర ఉన్ముక్త పర ఇస వర్ష భీ బేశుమార ఉపయోగీ సామగ్రీ ప్రకాశిత హుఈ హై । బ్లౖగ జగత మేం ఐసీ ప్రతిభాఓం కీ కమీ నహీం హై, జిన్హోంనే ఉచిత మాహౌల పాకర స్వయం కో ఆమ ఆదమీ సే అలగ సాబిత కియా హై ఔర అపనీ రచనాత్మక క్షమతాఓం కా లోహా దునియా వాలోం సే మనవాయా హై। అల్పనా వర్మా ఏక ఐసీ హీ బహుముఖీ ప్రతిభా సమ్పాన్న బ్లౖగర హైం। ఉనకే చర్చిత బ్లౖగ కా నామ హై ‘వ్యోమ కే పార’ , జిసపర ఉనకీ ప్రతిభా కో ఇస వర్ష భీ దేఖా ఔర పరఖా గయా । నారీ శక్తి కీ ప్రతీక ఏక ఔర శఖ్శియత కా నామ హై శిఖా వార్ష్ణేయ జిన్హోంనే అపనే బ్లౖగ ‘స్పందన’ కే ద్వారా విచారశీల లోగోం కే మన కే తారోం కో ఝంకృత కరనే కే లిఏ ఇసవర్ష భీ ప్రయాసరత నజర ఆఈ।సమయ కీ నబ్జ సమఝనే వాలే బ్లౖగరోం మేం ఇస వర్ష భీ అగ్రణీ దిఖే కోటా, రాజస్థాన నివాసీ దినేశ రాయ ద్వివేదీ అపనే బ్లౖగ ‘అనవరత’ కే మాధ్యమ సే ।

అపనీ మాటీ, అపనే సమ్బంధియోం సే దూర జానే కే బాద వ్యక్తి జబ అజనబీపన ఔర అకేలాపన మహసూస కరతా హై, తో నతీజతన ఉసకే అవచేతన మేం బసీ హుఈ స్మృతియాఁ చాహే-అనచాహే లేఖన మేం జగహ బనానే లగతీ హైం। ఐసీ హీ మోహక స్మృతియోం సే సుసజ్జిత ఔర మాటీ కీ గంధ సే లబరేజ రతలామ మ.ప్ర. మేం జన్మేం జబలపుర కే మూల నివాసీ ఔర కనాడాఈ భారతీయ సమీరలాల కా బ్లౖగ ‘ఉడనతశ్తరీ’ విగత చార వర్షోం సే లగాతార హిందీ కే సర్వాధిక పఢే జానే వాలే బ్లౖగ కీ సూచీ మేం అగ్రణీ రహా హై ।ఇస వర్ష కీ బోర్డ కా ఖటరాగీ యానీ అవినాశ వాచస్పతి కుఛ అలగ మూడ మేం దిఖే । శాహనవాజ సిద్దీకీ కే బ్లౖగ ‘ప్రేమరస’ నే భీ ఇస వర్ష పాఠకోం కో ఖూబ ఆకర్షిత కియా । ఇస వర్ష జహాం సిద్దార్థ శంకర త్రిపాఠీ అపనే బ్లౖగ సత్యార్థ మిత్ర పర అనేకానేక సార్థక పోస్ట డాలనే కే వాబజూద అనియమిత బనే రహే,వహీఁ భాషా విజ్ఞానీ అజిత వడనేరకర అపనే బ్లౖగ ‘శబ్దోం కా సఫర’ పర పురానీ ఉర్జా సే లబరేజ నహీం దిఖే । హిన్దీ కే ప్రముఖ విజ్ఞాన సంచారక కే రూప మేం ఇస వర్ష డౖ0 అరవింద మిశ్ర జ్యాదా ముఖర దిఖే, ఉన్హోంనే ‘సాఇంస ఫిక్శన ఇన ఇండియా’ తథా ‘సాఈ బ్లౖగ’ కే మాధ్యమ సే లగాతార విజ్ఞాన కథా కే ప్రతి పాఠకోం కీ జాగరూకతా కో బనాఏ రఖా । హిందీ కే ప్రఖర పత్రకార కే రూప మేం ఇస వర్ష ఫిరదౌస ఖాన కుఛ జ్యాదా ముఖర దిఖీం, ఉన్హోంనే మేరీ డాయరీ’ కే మాధ్యమ సే అపనే సామాజిక సరోకార కే ప్రతి జ్యదా ప్రతిబద్ధ దిఖీం ।

శిక్షా సే జుడీ విషమతాఓం ఔర విద్రూపతాఓం కో బ్లౖగ‘ప్రాఇమరీ కా మాస్టర’ కే మాధ్యమ సే ఉజాగర కరతే హుఏ క్రాన్తి కా శంఖనాద కరనే వాలోం మేం విగత కఈ వర్షోం సే అగ్రణీ ప్రవీణ త్రివేదీ కే తేవర ఇస వర్ష భీ బరకరార రహే । హిందీ బ్లౖగింగ కే పాంచో శోధార్థియోం క్రమశ:కేవల రామ,అనిల అత్రీ,చిరాగ జైన,గాయత్రీ శర్మా ఔర రియా నాగపాల కీ భీ గాహే-బగాహే చర్చా హోతీ రహీ వర్ష భర,జబకి వర్ష కే మాసాంత మేం బ్లౖగ బులేటిన పర ఏక నయా ప్రయోగ కియా హిందీ బ్లౖగజగత కీ చర్చిత కవియిత్రీ రశ్మి ప్రభా నే । ఉన్హేం కాఫీ బ్లౖగర్స మిలే ఔర ఉన్హోంనే ఏక నయా ప్రయోగ కియా వర్ష కే ఆఖిరీ మహీనే మేం అవలోకన-2011 కే మాధ్యమ సే । ఉన్హోంనే అపనీ కలమ సే నఏ-పురానే బ్లౖగరోం కీ చునిన్దా పోస్ట కీ వ్యాఖ్యా కీ।సాల 2011 బ్లౖగ సంసార కే లిఏ ఏక నఏ అవసర ఔర బేహతరీ కా పైగామ లేకర ఆయా। బ్లౖగరోం నేం బ్లౖగింగ కీ దునియాం మేం నఏ మానదండ స్థాపిత కిఏ ఔర నఏ-నఏ ప్రతిభావాన బ్లౖగరోం కో సామనే లానే మేం మహత్వపూర్ణ భూమికా నిభాఈ।

హిందీ బ్లౖగింగ ఔర సాహిత్య కే బీచ సేతు నిర్మాణ కే ఉద్దేశ్య సే పహలీ బార ఇస వర్ష- 2011 కే అప్రైల మాహ సే రశ్మి ప్రభా కే సంపాదన మేం వటవృక్ష(త్రైమాసిక బ్లౖగ పత్రికా ) కా ప్రకాశన శురూ హుఆ। సురేశ చిపలూనకర నే ఇస వర్ష బ్లౖగింగ కీ చౌథీ సాలగిరహ మనాఈ, రచనా నే పాంచవీం, వహీఁ చిట్ఠా చర్చా నే సాతవీం। వర్ష 2010 మేం అవతరిత హుఏ బ్లౖగ4వార్తా నే ఇస వర్ష కీ సమాప్తి సే కుఛ దిన పూర్వ ౧ లాఖ హిట్స కే జాదుఈ ఆంకడే కో పార కర గయా ।సభీ చిట్ఠా చర్చాఓం మేం వార్తా కీ రైంకిగ ఇస వర్ష సబసే అచ్ఛీ రహీ । యహ వార్తా కీ నిరంతరతా కా పరిణామ హై।

హరబార కీ తరహ ఇస వర్ష భీ మనీష కుమార కీ వార్షిక సంగీతమాలా అపనీ ఉల్టీ గినతీ కే సాథ శురూ హుఈ । ఫిల్మ-సంగీత పసంద కరనే వాలే బ్లౖగరోం కే లియే హర వర్ష కీ శురూఆత మేం యే ఏక ఖాస ఆకర్షణ రహతా హై । వహీఁ శరద కోకాస కీ కవితా సితారోం కా మోహతాజ హోనా అబ జరూరీ నహీం కో ఇస వర్ష అత్యధిక సరాహనా మిలీ ।ఆనంద వర్ధన ఓఝా గణతంత్ర దివస మేం ట్రైఫిక లాఇట పర దో రూపయే కా తిరంగా బేచతీ లడకీ కో దేఖకర కుఛ దమ తోడతే సే విచారోం కో ప్రస్తుత కరకే సోచనే పర వివశ కర దియా, వహీఁ స్వ. కన్హైయాలాల నందన జీ కే వర్షగాంఠ పర లఖనఊ కే పత్రకార-కథాకార దయానంద పాణ్డేయ నే నందన జీ జుడీ అపనీ యాదోం కో విస్తార సే లిఖా।

వైసే తో ఇస వర్ష కో సాఝా బ్లౖగింగ కా వర్ష కహా జాఏ తో శాయద కోఈ అతిశ్యోక్తి నహీం హోగీ, క్యోంకి ఇస వర్ష అప్రత్యాశిత రూప సే కఈ సామూహిక బ్లౖగ అస్తిత్వ మేం ఆఏ,జిసమేం ప్రముఖ హై హరీశ సింహ కే ద్వారా సంచాలిత భారతీయ బ్లౖగ లేఖక మంచ 11 ఫరవరీ 2011 కో అస్తిత్వ మేం ఆయా, జో హిందీ లేఖన కో బఢావా దేనే కే సాథ బ్లౖగ లేఖకో మేం ప్రేమ, భాఈచారా, ఆపసీ సౌహార్ద, దేశ కే ప్రతి సమర్పణ ఔర భారతీయ సంస్కృతి కో బఢావా దేనే కే ఉద్దేశ్య సే అస్తిత్వ మేం ఆయా । దూసరా మహత్వపూర్ణ సాఝా బ్లౖగ హై ప్రగతిశీల బ్లౖగ లేఖక సంఘ । మనోజ పాణ్డేయ కే ద్వారా సంచాలిత ఇస బ్లౖగ సే హిందీ కే కఈ మహత్వపూర్ణ బ్లౖగర జుడే హైం । ఉల్లేఖనీయ హై కి 17 ఫరవరీ 2011 కో జ్ఞానరంజన జీ కే ఘర సే లౌటకర గిరీశ బిల్లోరే ముకుల నే ఇస సాఝా బ్లౖగ పర పహలా పోస్ట డాలా థా. జ్ఞాన రంజన జీ ప్రగతిశీల విచారధారా కే అగ్రణీ సంపాదకోం ఔర సర్జకోం మేం సే ఏక హైం । ఉనసే ఔర ఉనకీ యాదోం ఇస సాఝా బ్లౖగ కా శుభారంభ హోనా అపనే ఆప మేం గర్వ కీ బాత హై । తీసరా సాఝా బ్లౖగ హై డా. అనవర జమాల ఖాన కే ద్వారా సంచాలిత హిందీ బ్లౖగర్స ఫోరమ ఇంటరనేశనల ,జబకి లఖనఊ బ్లౖగర్స అసోసిఏశన పర లేఖకోం కీ సంఖ్యా జ్యాదా హో జానే సే ఇస వర్ష వన్దనా గుప్తా కీ అధ్యక్షతా మేం ఏక నయా సాఝా బ్లౖగ అవతరిత హుఆ జిసకా నామ హై ఓల ఇణ్డియా బ్లౖగర్స అసోసిఏశన । సబకీ చర్చా కరనా తో సంభవ నహీం,కిన్తు విశేష రూప సే దో ఔర సాఝా బ్లౖగ కే బారే మేం బతాతా చలూఁ పహలా 28 ఫరవరీ కో శురూ రశ్మి ప్రభా కే సంచాలన మేం శురూ పరిచర్చా ఔర ఉసకే బాద సత్యమ శివమ్ కే ద్వారా సంచాలిత సాహిత్య ప్రేమీ సంఘ ఔర 13 అప్రైల కో డా. రూప చంద శాస్త్రీ మయంక కీ అధ్యక్షతా మేం ఆయా ముశాయరా విషయ ప్రధాన హోనే కే కారణ అపనే ఆప మేం ఉల్లేఖనీయ హై ।

15 జూన 2011 కో మాఁ సరస్వతీ ప్రసాద కీ సాహిత్య సాధనా కీ చర్చా సే రశ్మి ప్రభా నే ఏక అనోఖే బ్లౖగ కీ శురుఆత కీ నామ దియా శఖ్స: మేరీ కలమ సే। కుఛ నయా కరనే ఔర ఆప తక బ్లౖగజగత కీ పోస్టోం కీ , టిప్పణియోం కీ , బహస ఔర విమర్శోం కీ సూచనా ఔర ఖబరేం పహుఁచానే కే ఉద్దేశ్య సే 13 నవంబర 2011 కో ఏక ప్రయోగ కే రూప మేం అజయ కుమార ఝా , శివమ్ మిశ్రా , సుమిత ప్రతాప సింహ, రశ్మి ప్రభా..., దేవ కుమార ఝా, బీ. ఏస. పావలా, అంజూ చౌధరీ, మనోజ కుమార , మహఫూజ అలీ , యోగేన్ద్ర పాల ఆది కే సంయుక్త ప్రయాస సే బ్లౖగ బులేటిన శురూ కియా గయా । హిందీ మేం అపనే ఆప కా యహ పహలా ఔర అనోఖా ప్రయోగ హై । ఇస వర్ష 16 దిసంబర కో ఏక ఔర మహత్వపూర్ణ బ్లౖగ కా అవతరణ హుఆ, జో బ్లౖగర కే నామ పర హీ హై యానీ సుమిత ప్రతాప సింహ । యహ బ్లౖగ అపనే ఆప మేం మహత్వపూర్ణ ఇసలిఏ హై కి ఇస బ్లౖగ పర హర దుసరే దిన హిందీ జగత కే ఏక మహత్వపూర్ణ బ్లౖగర కా వ్యంగ్యపరక సాక్షాత్కార ప్రస్తుత కియా జాతా హై । సదైవ సే హీ విజ్ఞాన ఇస విషయ కో నకారతా రహా హై, మగర హిందీ బ్లౖగ జగత మేం గత్యాత్మక జ్యోతిష కీ అవధారణా రఖనే వాలీ మహిలా బ్లౖగర ధన్వాద నివాసీ సంగీతా పురీ నే జ్యోతిష మేం అంధవిశ్వాస కే ఖిలాఫ ఇస వర్ష భీ అపనీ ఆవాజ బులంద రఖా।


డౖ భీమరావ అమ్బేడకర విశ్వవిద్యాలయ, ఆగరా సే ఇసీ వర్ష 'ఆధునిక బాల కహానియోం కా వివేచనాత్మక అధ్యయన' విషయ పర పీ-ఏచ0డీ0 కీ ఉపాధి హాసిల కరనే వాలే శ్రీ జాకిర అలీ రజనీశ నే దైనిక 'జనసందేశ టాఇమ్స' మేం 'బ్లౖగవాణీ' కౖలమ కే ద్వారా బ్లౖగరోం కో నఈ పహచాన దీ హై।

సాహిత్య కా భూగోల బహుత విశాల హై। ఇసే న తో కిసీ సీమా మేం బాఁధనా ఉచిత కహా జాఏగా ఔర న హీ కాలఖండ మేం సమేటనా, ఫిర భీ బీతే ఏక సాల మేం బ్లౖగ పర హిందీ సాహిత్య నే కహాఁ తక అపనీ వికాస యాత్రా తయ కీ హై, కమోబేశ ఉస పర దృష్టిపాత తో కియా హీ జా సకతా హై। ఇసీ కడీ మేం విశుద్ధ సాహిత్యిక సన్దర్భోం కో సహేజనే మేం పూరే వర్ష మశగూల రహా ప్రభాత రంజన కా బ్లౖగ జానకీ పుల। హిందీ బ్లౖగింగ మేం సాహిత్య కో ప్రతిష్ఠాపిత కరనే కీ దిశా మేం క్రాన్తి కా ప్రతీక రహా బ్లౖగ హింద యుగ్మ । రచనాకార, సాహిత్య శిల్పీ ఔర విచార మీమాంశా నే అపనీ స్తరీయతా కో బనాఏ రఖా ఇస వర్ష । నారీ కా కవితా బ్లౖగ, నారీ ,హిందీ సాహిత్య మంచ,హిందీ సాహిత్య, సాహిత్య,సాహిత్య వైభవ ,మోహల్లా లాఈవ, సాఖీ,వటవృక్ష, సృజన (సురేశ యాదవ ), వాటికా,మంథన, శబ్ద సభాగార, రాజభాషా, లోకసంఘర్ష పత్రికా, రాజభాషా హిందీ ,గవాక్ష, కావ్య కల్పనా, పరికల్పనా బ్లౖగోత్సవ , సాహిత్యాంజలి, కుఛ మేరీ కలమ సే,చోఖేర వాలీ, నవోత్పల ,యువా మన , సుబీర సంవాద సేవా, అపనీ హిందీ , హథకఢ , హిందీ కుఞ్జ , పఢతే పఢతే ,తనహా ఫలక, ఆవాజ , నయీ బాత, కారవాం , సోచాలయ, పురవాఈ ,ఏక శామ మేరే నామ ,సాహిత్య సేతు , కబీరా ఖడా బాజార మేం ఆది పూరీ నిర్భీకతా కే సాథ సాహిత్య కీ ఖుశబూ బిఖేరతే రహే వర్ష భర । వహీఁ ఏక ఔర ఈ పత్రికా హమారీ వాణీ ఇస వర్ష అస్తిత్వ మేం ఆఈ ఔర కాల కలవిత భీ హో గయీ ।

అశోక కుమార పాణ్డేయ కా వ్యక్తిగత బ్లౖగ "అసువిధా" ఔర సామూహిక బ్లౖగ "కబాడఖానా" ఇస వర్ష విగత వర్షోం కీ తులనా మేం జ్యాదా ప్రఖర దిఖా। వినీత కుమార నే భీ ఇస వర్ష బ్లౖగింగ మేం చార వర్ష కా సఫర పూరా కర లియా,వహీఁ అఫలాతూన నే పాంచ వర్ష పూరే కియే । సిద్ధేశ్వర నే అపనే బ్లౖగ కర్మనాశా పర శబ్దోం కీ జాదూగరీ సే మానవ జీవన సే జుడే వివిధ విషయోం కో మన కే పరిప్రేక్ష్య మేం దిఖానే కా మహత్వపూర్ణ కార్య కియా ఇస వర్ష, వహీఁ మనోజ పటేల విశ్వ భర కే కవియోం కా బహుత బఢియా అనువాద కరతే రహే బ్లౖగ "పఢతే పఢతే" పర। అపనీ మాటీ పర జిస తరహ కీ సామగ్రీ ప్రస్తుత కియే హైం మానిక, వహ ప్రశంసనీయ హై । కథా చక్ర పర అఖిలేశ లగాతార పత్ర పత్రికాఓం ఔర పుస్తకోం కే ప్రకాశన కీ సూచనా దేతే రహే । ఛత్తీసగఢ కే రాయపుర సే ప్రకాశిత హోనే వాలీ చర్చిత త్రైమాసిక పత్రికా”సద్భావనా దర్పణ” మార్చ-2011 సే మాసిక హో గయీ ।

ఇస వర్ష సాహిత్యిక పత్రికాఓం ఔర లఘు పత్రికాఓం నే భీ అపనీ ఛాప ఛోడీ హైం। తద్భవ, కథాదేశ, హంస, వాగర్థ, వర్తమాన సాహిత్య ఆది నే అపనే అలగ-అలగ అంకోం మేం ఐసీ సామగ్రీ ప్రకాశిత కీ హై జో కహీం న కహీం సాహిత్యకారోం ఔర పాఠకోం కో మథతీ రహీ హై। ఇనమేం సే తద్భవ, హంస ఔర వర్తమాన సాహిత్య నే అపనీ ఉపస్థితి విశ్వజాల పర భీ దర్జ కీ, జో హిందీ సాహిత్య కో విశ్వవ్యాపీ బనానే కీ దిశా మేం ఏక మహత్వపూర్ణ కదమ హై। ఇస వర్ష హిందీ బ్లౖగింగ ఔర సాహిత్య కే బీచ సేతు నిర్మాణ కే ఉద్దేశ్య సే పహలీ బార అప్రైల మాహ సే రశ్మి ప్రభా కే సంపాదన మేం వటవృక్ష (త్రైమాసిక బ్లౖగ పత్రికా ) కా ప్రకాశన శురూ హుఆ। బ్లౖగ పర సాహిత్య కో సమృద్ధ కరనే కీ దిశా మేం ఇస వర్ష జ్యాదా ముఖర దిఖే దో నామ కోలకాతా కే మనోజ కుమార ఔర పుణే కీ రశ్మి ప్రభా ।

మనోజ కుమార నే జహాం మనోజ,రాజభాషా హిందీ ఆది బ్లౖగోం పర కరణ సమస్తీపురీ,హరీశ ప్రకాశ గుప్త ఆది మిత్రోం కే సహయోగ సే పూరే వర్ష దుర్లభ సాహిత్య కో సహేజనే కా మహత్వపూర్ణ కార్య కియా,వహీఁ రశ్మి ప్రభా నే మేరీ భావనాఏం,వటవృక్ష ఆది బ్లౖగోం కే మాధ్యమ సే నయీ-నయీ సాహిత్యిక ప్రతిభాఓం కో ముఖ్యధారా మేం లానే మహత్వపూర్ణ కార్య కియా । సాహిత్యకో బ్లౖగింగ సే జోడనే వాలీ త్రైమాసిక పత్రికా వటవృక్ష కా వహ ఇస వర్ష సే సంపాదన భీ కర రహీ హైం । బ్లౖగ పర హిందీ కో సమృద్ధ కరనే వాలోం మేం ఏక నామ డౖ0 కవితా వాచక్నవీ కా హై జిన్హోంనే హిందీ భారత కే మాధ్యమ సే హిందీ కో సమృద్ధ కరనే కీ సమర్పిత సేవా కర రహీ హైం । 27 ఫరవరీ 2011 కో అవనీశ సింహ కే ద్వారా సంచాలిత ప్రేమచంద కే పాఠకోం కో సమర్పిత ఏక బ్లౖగ ఆయా । ఇనకే ఔర భీ కఈ బ్లౖగ హై జైసే విమర్శ, అనకహీ బాతేం ఆది । సాహిత్య కీ బాత హో ఔర ముహల్లా లాఈవ కీ చర్చా న హో తో సబకుఛ అధూరా-అధూరా సా లగతా హై । వర్ష-2011 మేం ఇస బ్లౖగ పర సాహిత్యిక గతివిధియోం సే సంవంధిత అనేకానేక రిపోర్తాజ ఔర అన్య సామగ్రియాం ప్రకాశిత హుఈ । అవినాశ దాస నే ఇస బ్లౖగ కీ శురుఆత వర్ష-2006 మేం బ్లౖగ స్పౖట పర కీ థీ, జిసే బాద మేం ఉన్హోంనే ఇసే సామూహిక బ్లౖగ మేం పరివర్తిత కర దియా ।

ఏక ఐసా బ్లౖగర జిసనే బ్లౖగ పర వర్ష-2009 - 2010 మేం సర్వాధిక పోస్ట లిఖనే కీ ఉపలబ్ధి హాసిల కీ,కిన్తు వర్ష-2011 మేం యే పిఛడ గఏ ఔర యహ శ్రేయ గయా డా. రాజేన్ద్ర తేలా నిరంతర కే హిస్సే। డా.రాజేంద్ర తేలా"నిరంతర" నే ఇస వర్ష అపనే వ్యక్తిగత బ్లౖగ నిరంతర కీ కలమ సే పర ఏక వర్ష మేం సర్వాధిక పోస్ట (1669 )లిఖనే కా కీర్తిమాన బనాయా హై ।ఉల్లేఖనీయ హై కి హిందీ బ్లౖగింగ కో సాహిత్య కే సన్నికట లానే వాలోం మేం ఏక మహత్వపూర్ణ నామ హై డా. రూప చంద శాస్త్రీ మయంక కా, జిన్హోనేం 21 జనవరీ, 2009 కో హిన్దీ బ్లౖగింగ కీ దునియా మేం అపనా కదమ బఢాయా థా। ఉస సమయ ఉన్హోంనే అపనా బ్లౖగ “ఉచ్చారణ” కే నామ సే బనాయా థా, జిస పర అబతక 2000 సే జ్యాదా రచనాఏఁ పోస్ట కీ జా చుకీ హై ఔర ఇస బ్లౖగ కే లగభగ 400 సే జ్యాదా సమర్థక హైం।

విశుద్ధ సాహిత్యిక రచనాఓం కే సరోవర మేం గహరే ఉతరనే కో వివశ కరతా ఏక బ్లౖగ హై కర్మనాశా । పూరే వర్ష సిద్ధేశ్వర నే కుఛ అచ్ఛీ కవితాఓం కే హిందీ అనువాద ప్రస్తుత కిఏ। ఇసకే అలావా సతీశ సక్సేనా (మేరే గీత),రాజ భాటియా (పరాయా దేశ, ఛోటీ ఛోటీ బాతేం), ఇందు పురీ (ఉద్ధవజీ), అంజు చౌధరీ (అపనోం కా సాథ), వందనా గుప్తా (జఖ్మ…జో ఫూలోం నే దియే, ఏక ప్రయాస), మహఫూజ అలీ (లేఖనీ…, Glimpse of Soul), యౌగేన్ద్ర మౌదగిల (హరియాణా ఏక్సప్రైస), అలబేలా ఖత్రీ (హాస్య వ్యంగ్య, భజన వన్దన, ముక్తక దోహే), సంజయ అనేజా (మో సమ కౌన కుటిల ఖల…?), రాజీవ తనేజా (హఁసతే రహో, జరా హట కే-లాఫ్టర కే ఫటకే), జాట దేవతా (సందీప పవాఁర) (జాట దేవతా కా సఫర), సంజయ భాస్కర (ఆదత…ముస్కురానే కీ), కౌశల మిశ్రా (జయ బాబా బనారస), దీపక డుడేజా (దీపక బాబా కీ బక బక, మేరీ నజర సే…), ఆశుతోష తివారీ (ఆశుతోష కీ కలమ సే), ముకేశ కుమార సిన్హా (మేరీ కవితాఓం కా సంగ్రహ, జిన్దగీ కీ రాహేం), పద్మసింహ (పద్మావలీ), సుశీల గుప్తా (మేరే విచార మేరే ఖ్యాల), రాకేశ కుమార (మనసా వాచా కర్మణా), సర్జనా శర్మా (రసబతియా), శాహనవాజ (ప్రేమ రస), అజయ కుమార ఝా (ఝా జీ కహిన),కనిష్క కశ్యప (బ్లౖగ ప్రహరీ), కేవల రామ (చలతే-చలతే, ధర్మ ఔర దర్శన), తాఊ రామపురియా (తాఊ డోట ఇన) ఔర రాహుల సింహ ( సింహావలోకన ) నే భీ ఇస వర్ష కతిపయ సాహిత్యిక రచనాఓం సే పాఠకోం కా ధ్యాన ఆకర్షిత కియా హై । ఇసకే అలావా సుబీర సంవాద సేవా ,కవి కుమార అమ్బుజ, అపర్ణా మనోజ, మృత్యుబోధ, నఈ బాత ,మేరీ లేఖనీ మేరే విచార , అజిత గుప్తా కా కోనా, మన కా పాఖీ, కలమ,అందాజే మేరా , మో సమ కౌన కుటిల ఖల, కావ్యాంజలి, ఫుహార ఆది పర భీ ఉత్కృష్ట సాహిత్యిక సామగ్రీ ప్రస్తుత కీ గఈ హై ఇస వర్ష।

ఏక ఔర మహత్వపూర్ణ బ్లౖగ కా జిక్ర కరనా చాహూంగా। బ్లౖగ పర బ్లౖగరోం కా పరిచయ దేనే కే ఉద్దేశ్య సే రాజీవ కులశ్రేష్ఠ నే వర్ష-2010 మేం " బ్లౖగ వర్ల్డ.కౖమ " బ్లౖగ కీ శురుఆత కీ,కిన్తు ఇస వర్ష యహ బ్లౖగ కుఛ జ్యాదా ముఖర రహా । ఇసపర వే లగభగ 100 సే అధిక బ్లౖగర్స కా పరిచయ పోస్ట కే రూప మేం ప్రకశిత కర చుకే హైం। భారతీయ సినేమా ఇస సమయ సంసార కా, ఫిల్మోం కీ సంఖ్యా కే మాన సే, సబసే బడా సినేమా హై। లేకిన సినేమా పర ఆధారిత బ్లౖగ కీ దృష్టి సే హమ అభీ భీ కాఫీ దరిద్ర హైం । ఇసకా సబసే బడా ఉదాహరణ హై కి వర్ష-2011 మేం ఏక మాత్ర ప్రయోగధర్మీ అభినేతా మనోజ బాజపేయీ నే అపనే బ్లౖగ కే జరిఏ అనుభవోం కో బాఁటతే నజర ఆయే । అపనే వ్యస్త దినచర్యా కే వాబజూద ఇన్హోనేం అపనే బ్లౖగ పర ఇస వర్ష 9 సంస్మరణాత్మక పోస్ట ప్రకాశిత కియే హైం । వహీఁ అజయ బ్రహ్మాత్మజ కే చవన్నీ చైప పర ఇస వర్ష ఫిల్మ సే సంవంధిత కఈ మహత్వపూర్ణ జానకారియాఁ దీ గయీ । యహ బ్లౖగ సినేమా పర ఆధారిత బ్లౖగ కీ శ్రేణీ మేం సర్వాధిక సక్రియ రహా ఇస వర్ష । ఇస బ్లౖగ పర ఇస వర్ష 200 సే జ్యాదా పోస్ట ప్రకాశిత హుఏ ।

ఫిల్మ కీ సమీక్షా కే క్షేత్ర మేం ఇధర రశ్మి రవిజా కా నామ తేజీ సే లోకప్రియ హుఆ హై ।రశ్మి రవిజా, వరిష్ఠ సాహిత్యకార ఔర వేబ పత్రకార హైం ఔర ఇనకీ గతివిధియాఁ ఇనకే స్వయం కే బ్లౖగ కే అలావా విభిన్న మహత్వపూర్ణ వేబ పత్రికాఓం పర భీ దేఖీ జా సకతీ హై ।సినేమా పర ఆధారిత సక్రియ బ్లౖగ హాలాంకి హిందీ మేం బహుత కమ దిఖతే హైం। ప్రమోద సింహ కే బ్లౖగ సినేమా సిలేమా పర పూరే వర్ష మాత్ర ఏక దర్జన పోస్ట పఢనే కో మిలే హైం వహీం దినేశ శ్రీనేత నే ఇండియన బాఇస్కోప పర ఇస వర్ష కేవల ఛ: పోస్ట ప్రకాశిత కియే,జో నిజీ కోనోం సే ఔర భావపూర్ణ అందాజ మేం సినేమా కో దేఖనే కీ ఏక కోశిశ మాత్ర కహీ జా సకతీ హై ।వహీఁ అంకుర జైన కా బ్లౖగ సాలా సబ ఫిల్మీ హై పర 17 పోస్ట ప్రకాశిత హుఏ ఇస వర్ష ।మహేన కే చిత్రపట బ్లౖగ తథా రాజేశ త్రిపాఠీ కా సినేమా జగత బ్లౖగ పర ఇస వర్ష పూరీ తరహ ఖామోశీ ఛాయీ రహీ । హాలాంకి 15 జూన 2011 కో ఖులే పన్నే బ్లౖగ పర ప్రకాశిత క్యా హై హిందీ సినేమా కా యథార్థవాద కాఫీ పసంద కియా గయా ।

జహాం తక కానూన కే క్షేత్ర మేం హిన్దీ కే బ్లౖగ కా ఆంకలన కియా జాఏ తో సర్వథా అకాల కీ స్థితి హై। ఇస క్షేత్ర మేం అకేలా అనోఖా బ్లౖగ హై తీసరా ఖంబా, జో రాజస్థాన కే కోటా నివాసీ ప్రఖర కానూన విద దినేశ రాయ ద్వివేదీ కా వ్యక్తిగత బ్లౖగ హై ఔర హిందీ జగత మేం కాఫీ చర్చిత భీ । హాంలాకి కానూన కీ ధారాఓం-ఉప ధారాఓం కీ తథా విభిన్న మహత్వపూర్ణ కేస కీ సునవాఈ కీ జానకారీ దేనే హేతు ఏక బ్లౖగ ఔర హై అదాలత, కిన్తు యహ అబ వేబ పత్రికా కా స్వరుప లే చుకా హై ।


అపనీ అనోఖీ ఔర చుటీలీ టిప్పణియోం కే కారణ ఖుశదీప సహగల కా బ్లౖగ దేశనామా భీ ఇస వర్ష కాఫీ చర్చా మేం రహా । జగదీశ్వర చతుర్వేదీ నే వైసే కఈ మహత్పూర్ణ రాజనీతి-సామాజిక ముద్దోం కో ఉఠాకర కాఫీ సుర్ఖియాఁ బటోరీ హైం వహీఁ ముద్దోం కో రాష్ట్రీయ విమర్శ మేం పరివర్తిత కరనే మేం ఇస బార ఫిర సే సఫల రహే రణధీర సింహ సుమన యానీ లోకసంఘర్ష।

వైసే విస్ఫోట డోట కౖమ పర భీ సినేమా పర ఆధారిత కుఛ వేహతర సామగ్రీ ప్రకాశిత హుఈ హై ఇస వర్ష। ఇసీప్రకార జహాఁ తక రాజనీతి కో లేకర బ్లౖగ కా సవాల హై తో వర్ష 2011 భారతీయ రాజనీతి మేం భ్రష్టాచార కీ లగాతార ఉధడతీ పరతోం కే బాద ఏ. రాజా జైసే మంత్రియోం ఔర కుఛ కారపోరేట కంపనీ కే దిగ్గజ శాహిద బలవా, వినోద గోయేనకా ఔర సంజయ చంద్రా జైసే లోగో కే తిహాడ పహుఁచనే కే సాథ అన్నా కే భ్రష్టాచార కే విరోధ ఔర మజబూత లోకపాల కే లిఏ హుఏ ఆన్దోలన ఔర ఉసే మిలే జనసమర్థన కే లిఏ జానా జాఏగా। భ్రష్టాచార కే ఇన ఆరోపోం నే ఉత్తరాఖండ సే నిశంక ఔర కర్నాటక సే యేదురప్పా కో గద్దీ ఛోడనే కే లిఏ మజబూర కియా। ఇసకే అలావా సుప్రీమ కోర్ట కే కుఛ ఫైసలోం జైసే సంసద కీ సర్వోచ్చతా పర ప్రశ్న ఉఠానే కే లిఏ భీ జానా జాఏగా। మహిలా ఆరక్షణ బిల ఇస వర్ష భీ లటకా రహా ఔర వర్ష కే అంత మేం రాజనైతిక షడ్యంత్ర కే బీచ ఇసమే లోకపాల బిల కా నామ భీ జుడ గయా। ఐసా కహనా హై ఆశీష తివారీ కా దఖలందాజీ పర ।కరీబ 15 సాల తక హిందీ కే తమామ రాష్ట్రీయ సమాచార పత్రోం మేం కామ కరనే కరనే కే బాద అబ దిల్లీ మేం అపనా బసేరా బనానే వాలే మహేంద్ర శ్రీవాస్తవ కే బ్లౖగ ఆధా సచ కా నామ మైం ప్రముఖతా కే సాథ లేనా చాహూంగా, క్యోంకి యహ బ్లౖగ 2011 మేం అస్తిత్వ మేం ఆయా హై ఔర ఛ: దర్జన కే ఆసపాస పోస్ట ప్రకాశిత కర సమసామయిక రాజనీతి ఔర సమాజ కీ గహన పడతాల కరనే కీ సఫల కోశిశ కీ హై ।

వేబ మీడియా కో ఏక నయా ఆయామ దేనే మేం జనోక్తి ఇస వర్ష కాఫీ ముఖర రహా,వహీఁ అనియమితతా కే వాబజూద విచార మీమాంశా భీ ఔసత రూప సే ముఖర రహా ।అఫలాతూన కే బ్లౖగ సమాజవాదీ జనపరిషద ఔర ప్రమోదసింహ కే అజదక తథా హాశియా కా జిక్ర కియా జానా చాహిఏ। ఇన సభీ బ్లౖగ్స పర పోస్ట కీ సంఖ్యా జ్యాదా తో నహీం దేఖి గయీ ఇస వర్ష,కిన్తు విమర్శ కే మాధ్యమ సే యే సభీ ఇస వర్ష అపనీ సార్థక ఉపస్థితి దర్జ కరానే మేం సఫల హుఏ హైం । రవికాంత ప్రసాద కా బ్లౖగ బేవాక టిపణ్ణీ పర ఇస వర్ష కేవల తీన పోస్ట ఆయే, వహీఁ ఇస వర్ష నసీరుద్దీన కే ఢాఈ ఆఖర పర సన్నాటా పసరా రహా ।జబకి ఉద్భావనా పర సాత పోస్ట ఔర అనిల రఘురాజ కే ఏక హిన్దుస్తానీ కీ డాయరీ పర కేవల ఏక పోస్ట ఆయా ఇస వర్ష । భారతీయ బ్లౖగ లేఖక సంఘ ఔర మహారాజ సింహ పరిహార కే బ్లౖగ విచార బిగుల పర భీ ఇస వర్ష కుఛ బేహతర రాజనైతిక ఆలేఖ పఢే గఏ । పుణ్య ప్రసూన బాజపేయీ బ్లౖగ భీ హై ఔర బ్లౖగర భీ,జిసపర వర్ష-2011 మేం కూల 71 పోస్ట ప్రకాశిత హుఏ ఔర సభీ గంభీర రాజనీతిక విమర్శ సే ఓతప్రోత।

పరికల్పనా బ్లౖగ సర్వే కే మాధ్యమ సే కిఏ గఏ ఏక ఆంకలన కే అనుసార హిందీ మేం రాజనీతి, సామాజిక ముద్దే, అధ్యాత్మ, దర్శన, ధర్మ ఔర సంస్కృతి సే సంవంధిత బ్లౖగ కా ఔసత 22% హై, వహీఁ విజ్ఞాన, అంతరిక్ష ఔర ఇతిహాస సే సంవంధిత బ్లౖగ కా ఔసత కేవల 1% । యాత్రా, జీవనశైలీ, స్వాస్థ్య, గృహ డిజాఇన ఔర చికిత్సా సే సంవంధిత బ్లౖగ కా ఔసత జహాం 14 % హై వహీఁ సమూహ బ్లౖగ కేవల 2% కే ఆసపాస । సబసే ఆశ్చర్య కీ బాత తో యహ హై కి జిస హిందీ బ్లౖగింగ కో న్యూ మీడియా యా కంపోజిట మీడియా కహా జా రహా హై ఉసీ సే సంవంధిత బ్లౖగ అర్థాత న్యూజ పోర్టల ఔర ప్రింట మీడియా కే బ్లౖగ కా ఔసత కేవల 5% హై । కుల హిందీ బ్లౖగ కా 5% బ్లౖగసామాజిక-సాంస్కృతిక గతివిధియోం సే సంవంధిత హై, జబకి హిందీ ప్రచార ప్రసార సే సంవంధిత బ్లౖగ కా ఔసత 18% హై । హాస్య, వ్యంగ్య, పహేలీ ఔర కార్టూన సే సంవంధిత బ్లౖగ కా ఔసత జహాం 3% కే ఆసపాస హై వహీఁ శిక్షా సే సంవంధిత బ్లౖగ కా ప్రతిశత కేవల 2% కే ఆసపాస ।

సాహిత్య కే బ్లౖగ కా ఔసత భీ బహుత సంతోషప్రద నహీ దీఖతా, క్యోంకి తమామ హిందీ ప్రేమియోం మేం సాహిత్యకారోం కీ సంఖ్యా సర్వాధిక హోనే కే వాబజూద ఔసత కేవల14% కే ఆసపాస హై । అన్య విషయోం కా ఆంకలన కరనే పర పాయా గయా కి పర్యావరణ, వన్య జీవన, గ్లోబలవార్మింగ సే సంబంధిత బ్లౖగ కే సాథ-సాథ వేబ డిజాఇన, ఈ– లర్నింగ, పౖడకాస్ట, రేడియో, వీడియో, ఖేల, ఖేల గతివిధి, ఖాద్య, పాక కలా, టీవీ, బౖలీవుడ సినేమా, మనోరంజన ఆది సే సంబంధిత బ్లౖగ కా ఔసత1% కే ఆసపాస హై । బచ్చోం సే సంబంధిత బ్లౖగ కా ఔసత జహాం 2% హై, వహీఁ నారీ సశక్తికరణ సే సంబంధిత బ్లౖగ కా ఔసత కేవల 1% కే ఆసపాస। సబసే దయనీయ స్థితి హై బంగాలీ, కన్నడ, గుజరాతీ, మలయాలమ, సింధీ, ఉర్దూ, సంస్కృత, తమిల తథా అంగ్రేజీ సే అనువాద వాలే బ్లౖగ కే సాథ-సాథ మానవ సంసాధన, విత్త, ప్రబంధన, నివేశ, శేయర బాజార, వ్యాపార, సరకార, విజ్ఞాపన, కానూన,ఖోజ, ఇంటరనేట మార్కేటింగ, వేబ విశ్లేషికీ,ప్రౌద్యోగికీ, గైజేట్స, మోబాఇల,సంగీత, నృత్య,ఫైశన,ఉద్యమ ఔర ఆవిష్కార సే సంబంధిత బ్లౖగ కీ , జిసకీ ఔసత కాఫీ నగణ్య హై ।

వర్ష-2011 మేం అధికాంశ ముద్దోం పర కోఈ న కోఈ పోస్ట దేఖనే కో అవశ్య మిలీ హై । సాక్షాత్కార సే లే కర కృషి ఔర విదేశీ ఘటనాక్రమోం సే లే కర ధర్మ వ మహిలాఏం– బహస కే హరేక ముద్దే కో హిందీ బ్లౖగ పర ఇస వర్ష సమేట లేనే కీ కోశిశ కీ గఈ లగతీ హై। ఏక బ్లౖగ హై కస్బా, ఏన.డీ.టీ.వీ. కే రబీశ కుమార అర్థాత ఏక పత్రకార కా కా బ్లౖగ హై మగర ఇసకీ అధికాంశ పోస్ట పఢ కర లగతా హై కి కిసీ ఐసే 'సాహిత్యిక' వ్యక్తి కా బ్లౖగ హై జో అపనే ఆప మేం డూబ కర కేవల కావ్య రచనా నహీం కరతా బల్కి సమాజ కే ప్రతి బేహద సంవేదనశీలతా కే సాథ సోచతా హై, విచార రఖతా హై| నిశ్చిత రూప సే హిందీ బ్లౖగ జగత కా అనమోల మోతీ హై యహ బ్లౖగ। ప్యార యా చాహత కే లిఏ అభీతక దిల కో దోషీ మానా జాతాథా, మగర అబ హకీకత సామనే ఆఈ కి ‘లవ ఏడ ఫర్స్ట సాఇట’ యానీ చేహరా దేఖతే హీ ప్యార హో జానేకీ ఘటనా మస్తిష్క కాకియా ధరా హోతా హై, చోట బేచారే దిల పర హోతీ హై। ఇస వర్ష ప్యార కీ గహన అనుభూతియోం కా వైజ్ఞానిక పరిక్షణ కరతా ఏక సార్థక పోస్ట లేకర ఆయే డా. జాకిర అలీ రజనీశ అపనే బ్లౖగ తస్లీమ పర ధ్వస్త హో గయీ ప్యార కీ పరిభాషా శీర్షక సే ।

బ్లౖగింగ కో బుద్ధిజీవియోం కే బీచ నయే వర్తమాన పరివేశ మేం అభివ్యక్తి కే ఏక మంచ కే తౌర పర దేఖా జా రహా హై। యహాఁ తక కి సభీ గంభీర బ్లౖగ లేఖక బ్లౖగింగ కో వైకల్పిక మీడియా కే రూప మేం హీ దేఖతే హైం। ఐసీ మాన్యతా హై కి బదలతీ పరిస్థితియోం కే కారణ బదలతే సమాజ కీ మిటతీ ఖూబసూరతీ కో మిటనే సే బచానే కే లిఏ జరూరీ హై వైకల్పిక మీడియా। యహీ కారణ హై కి సోశల మీడియా మేం హిందీ కే బఢతే తేవర ఔర సంభావనాఓం పర గంభీర బహస హోనీ శురూ హో చుకీ హై। పరివర్తన కీ గతి కో తకనీక నే బేహద తేజ కర దియా హై ఔర ఇససే భాషాఈ సాహిత్యిక అంతర్క్రియాఏం బఢ రహీ హై। యహాఁ తక కీ తాజా సామిజిక గతివిధియోం ఔర సమసామయిక రాజనైతిక పరిదృశ్యోం పర ఇరఫాన, కాజల కుమార , కీర్తిశ భట్ట ఆది కే కార్టూన్స భీ దేఖే జా సకతే హైం ।

బ్లౖగింగ యానీ వైకల్పిక మీడియా నే ఆమ ఆదమీ కీ సంవేదనాఓం ఔర భావనాఓం కే సుఖ కో ఫిర సే జాగృత కియా హై। హాలాంకి వైకల్పిక మీడియా కే అస్తిత్వ మేం ఆనే సే మీడియా నే అపనీ తాకత నహీం ఖోఈ హై బల్కి , బ్లౖగ,ట్విటర, ఫేసబుక ఆది సోశల నేటవర్కింగ సాఇట్స కే కారణ పున: సంజోఈ హై ఔర అబ నయా మీడియా ఔర ఆమ ఆదమీ దోనోం హీ తాకతవర హోతే జా రహే హైం। జహాం తక హిందీ కా ప్రశ్న హై తో ఆజాదీ సే పహలే జిన మూల్యోం కీ తలాశ మేం ఆమ ఆదమీ నే సంఘర్ష కియా, వహీ మూల్య ఆజాదీ కే బాద ఔర అధిక విఘటిత హో గఏ హైం। ఐసే మేం ఆమ ఆదమీ కే పాస అపనీ బాత కో కహనే కే లిఏ వికల్ప నహీం రహా థా పరంతు అబ ఆమ ఆదమీ కే పాస తకనీక ఆనే సే ఉసనే అపనే లిఏ వికల్పోం కీ స్వయం హీ ఖోజ కరనీ శురూ కర దీ హై । ఫలత: బ్లౖగింగ ఉనకే లిఏ అభివ్యక్తి కా సబసే బడా మాధ్యమ బన కర ఉభరా హై । ఇసమేం కోఈ సందేహ నహీం కి తేజీ సే ఆమ ఆదమీ కీ అభివ్యక్తి బననే కీ ఓర అగ్రసర హై బ్లౖగింగ।

• రవీన్ద్ర ప్రభాత

బ్లౖగ పర సాహిత్య కీ సార్థకతా

ఆజ భలే హీ హిందీ సాహిత్య బ్లౖగ పర అపనీ శైశవాస్థా మేం హో పర ఆనే వాలా సమయ నిశ్చిత రూప సే ఉసీ కా హై। వర్తమాన మేం హిందీ కే సాహిత్యకారోం కీ పహుంచ భీ ఇన బ్లౖగోం పర లగభగ 10 ప్రతిశత కే ఆసపాస హీ హై। లేకిన ఇంటరనేట ఉపయోగకర్త్తాఓం కీ బఢతీ సంఖ్యా ఆశ్వస్త కరతీ హై కి హిందీ కా దాయరా అబ దేశ కీ సీమాఏం లాంఘకర దునియా భర మేం అపనీ పైఠ బనా రహా హై। సాహిత్య కీ తరహ హీ బ్లౖగ లేఖన భీ సృజనాత్మకతా కే దాయరే మేం ఆ చుకా హై , ఇసకా ఉద్దేశ్య "స్వాన్త:సుఖాయ" నహీ రహా, ఇసకే కేంద్ర మేం మనుష్య కీ సామూహిక చింతాఏం ఆ గయీ హై ఔర వ్యక్తిగత మనోవినోద, జయ-పరాజయ, సుఖ-దుఖ సే ఊపర సామూహిక ప్రేమ, బన్ధుత్వ, స్వతంత్రతా ఔర సమానతా కా సాహిత్య ఇసపర ప్రస్తుత కియా జా రహా హై !నయే మూల్యోం కే అనురూప వర్గ, వర్ణ ఔర జాతియోం కే బీచ కీ దూరియాం ఘటాఈ జా రహీ హై ।

ఇసపర స్త్రీ-పురూష సమ్బన్ధోం కీ పరిభాషాఏం బదలీ హై, లింగగత సమానతా ఆఈ హై । సామాజిక సరోకార బఢే హైం । భాషా కీ దృష్టి సే కఠిన శబ్దోం కా ప్రచలన కమ హుఆ హై । విధా కీ దృష్టి సే కవితా, కహానీ, ఉపన్యాస, నాటక, సంస్మరణ, యాత్రావృత్త ఆది విధాఏం ఇసపర బదస్తూర జారీ హై ।

బ్లౖగ పర సాహిత్య కీ సార్థకతా కే సన్దర్భ మేం హిందీ కే వహుచర్చిత వ్యంగ్యకార ప్రేమ జనమేజయ కా మాననా హై కి "బ్లౖగ తో ఏక మాధ్యమ హై ఔర ఆప యహ భీ జానతే హైం కీ జైసే పత్రికాఓం మేం బకవాసీ సాహిత్య భీ ప్రకాశిత హోతా హై వైసే హీ బ్లౖగ భీ బహుతోం కే లిఏ దిల బహలావ కా మాధ్యమ హై -- కుఛ భీ , చింతన విహీన, సతహీయ భీ బహుత ఆతా హై బ్లౖగ కే మాధ్యమ సే యది ఆప యహ ఉద్దేశ్య మానతే హై --ఉద్దేశ్య "స్వాన్త:సుఖాయ" నహీ రహా, ఇసకే కేంద్ర మేం మనుష్య కీ సామూహిక చింతాఏం ఆ గయీ హై ఔర వ్యక్తిగత మనోవినోద, జయ-పరాజయ, సుఖ-దుఖ సే ఊపర సామూహిక ప్రేమ, బన్ధుత్వ, స్వతంత్రతా ఔర సమానతా కా సాహిత్య ఇసపర ప్రస్తుత కియా జా రహా హై !నయే మూల్యోం కే అనురూప వర్గ, వర్ణ ఔర జాతియోం కే బీచ కీ దూరియాం ఘటాఈ జా రహీ హై--- తో ఐసా సాహిత్య చాహే కితాబోం కే మాధ్యమ సే ఆయే యా ఫిర బ్లౖగ కే మాధ్యమ సే , క్యా శికయత హో సకతీ హై ?"

వహీం గిరీశ పంకజ మానతే హైం కి " ఆజ కే హిందీ ఆలోచకోం కే లియే వ్యంగ్య బేకార హై...గీత-గజల బకవాస హై. నైతికతా దో కౌడీ కీ హై. ఔర అబ బ్లౖగ-సాహిత్య కీ బారీ హై, జబకి యే లోగ భూల జాతే హై కీ అగర ఇస ''ఫార్మ'' కా బేహతర ఇస్తేమాల హో తో దునియా మేం ఏక నయా బౌద్ధిక వాతావరణ బన సకతా హై. అభివ్యక్తి కా యహ సశక్త మాధ్యమ హై. ఇసే కమ సే కమ మైంనే తో మహసూస కియా హీ హై. మేరీ గజలే, మేరే వ్యంగ్య , మేరే సామయిక విచార బ్లౖగ ఔర బ్లౖగోం కే మాధ్యమ సే హీ దూర-దూర తక జా రహే హై. కిసీ కే నకారనే సే కోఈ విధా యా ఫార్మ హాశియే పర నహీం జా సకతే. బ్లౖగ కే మాధ్యమ సే అబ సాహిత్య ఔర బేహతర తరీకే సే లోకవ్యాపీ హో రహా హై. "

జబకి ఇస దిశా మేం హిందీ కే ప్రముఖ యువా బ్లోగర పద్మ సింహ కే విచార సే "సర్వప్రథమ తో బ్లౖగజగత అభీ ఆత్మావలోకన కే దౌర మే హై జహాం ఇసకీ సంభావనాఓం, విభిన్న ఆయామోం ఔర సీమాఓం పర మంథన కా క్రమ జారీ హై। ఔర యహ మంథన ఆవశ్యక భీ లగతా హై।దూసరీ బాత- శాయద అభీ కుఛ లోగ ఉస మానసికతా సే బాహర నహీం నికాల పాయే హైం జహాం "మంహగే కా మతలబ అచ్ఛా" హోతా హై। అభివ్యక్తి కా జో ఉన్ముక్త ప్రవాహ ఆజ హమేం నేట పర ప్రాప్త హై వహ కాగజీ సాహిత్య మే బిరలే హీ మిలే... యహ భీ సంభవ హై కి అభీ హమ సాహిత్య కో పేపర జిల్ద కీ గుణవత్తా ఔర ప్రకాశక సే జోడ కర హీ దేఖ పా రహే హోం। యహ ఠీక హై కి హర వ్యక్తి కీ అపనీ అపనీ రచనాత్మక క్షమతాఏం హో సకతీ హైం... లేకిన నేట పర కిఏ జా రహే బహుత సే ఐసే కార్య హైం జిన్హేం కిసీ భీ తథాకథిత సాహిత్య సే కమతర ఆఁకా జాయే।

బ్లౖగ పర విజ్ఞాన కో ప్రతిష్ఠాపిత కరనే వాలే హిందీ బ్లోగర అరవిన్ద మిశ్ర మానతే హైం కి " దరఅసల జబ తక హిన్దీ విభాగోం కో సాహిత్య కా ఏకమాత్ర స్రోత సమఝా జాతా రహేగా హిన్దీ కా చతుర్దిక వికాస సంభవ నహీం హై -ఆజ హిన్దీ బ్లౖగ జగత మేం హిన్దీ భాషా కితనే హీ అభినవ స్రోతోం ద్వారా సమృద్ధ హో రహీ హై -జ్ఞాన విజ్ఞాన ,దర్శన ,బహుల సంస్కృతియాఁ ,గీత సంగీత లోకగీత..కితనా కుఛ -ఆజ హిన్దీ సాహిత్యకారోం కో కూప మండూకతా సే బాహర నికలనే ఔర హిన్దీ బ్లౖగ పర జ్ఞాన విజ్ఞాన కే ఇస అభూతపూర్వ దృశ్య కా ఆనంద ఉఠానా చాహిఏ ! నహీం తో వే హాశియే పర హోంగేం ..ఔర ఉధర హీ ఖిసకతే జా రహే హైం ! "

నేట పర హిన్దీ సాహిత్య ససీమిత సంభావనాఏం ఔర భవిష్య రఖతీ హై ఇసమే కోఈ ద్వివిధా నహీం హోనీ చాహిఏ। లేకిన అభీ సే ఇసకీ తులనా సైకడోం వర్షోం సే స్థాపిత సాహిత్య సే కరనా ఉచిత నహీం లగతా హై।బ్లాగింగ అభివ్యక్తి కా ఏక ఐసా మంచ హై జిసనే రచనాకారోం మే ప్రతిద్వంద్వితా ఔర ద్వేష కమ కర సహయోగాత్మక విమర్శ కో జన్మ దియా హై ఔర భౌగోలిక దూరియోం కీ వర్జనాఏం తోడతే హుఏ విభిన్న విచారోం, సంస్కృతియోం ఔర రచనాత్మకతా కో వైశ్విక సహ అస్తిత్వ దియా హై।బ్లాగింగ కే ఇస దౌర మే అకాదమిక సాహిత్య సే తులనా కరతే హుఏ కోఈ భీ నిష్కర్ష నికాలనా జల్దబాజీ హోగీ !"

హిందీ బ్లోగర రంజిత కుమార కా మాననా హై కి "సరోకారీ లేఖన కీ పహలీ శర్త హై- మానవ-మూల్యోం మేం ఘోర ఆస్థా ఔర సర్జనా కీ తీవ్ర భూఖ, లేకిన అధికతర బ్లౖగ-లేఖకోం మేం లేఖన కా ఉత్సాహ తో దిఖతా హై, లేకిన సాహిత్యిక-మర్మ కే సహభాగీ బననే కీ ఇచ్ఛా కమ-హీ దిఖతీ హై। యహీ కారణ హై కి బహుత-సే సంభావనాశీల బ్లౖగ-లేఖక హతోత్సాహ హోకర యహాం సే విదా భీ లే రహే హైం। టిప్పణీ-లాలసా ఔర టిప్పణియోం కే లేన-దేన కీ జో కహానీ అభీ చల రహీ హై, వహ స్వస్థ్య ఔర స్వచ్ఛ నహీం హై। లేకిన ముఝే భీ విశ్వాస హై కి ఏక దిన బ్లౖగ ఉత్కృష్ట సాహిత్య సృజన కా మంచ బనకర రహేగా। ధీరే-ధీరే... !" జబకి బ్లోగర సుశీల వాక్లివాల కే ఇస సన్దర్భ మేం విచార కుఛ ఇసప్రకార హై "యది సాహిత్య కా మతలబ ధీర-గంభీర ఔర వజనదార శైలీ మేం ముంశీ ప్రేమచంద యా ఉన జైసే సాహిత్యకారోం కే లిఖే కో హీ మానా జావే తో శాయద యహ పూరీ తరహ సే కభీ భీ సంభవ నహీం హో సకేగా । మేరీ సోచ మేం తో బ్లాగ్స సిర్ఫ సాహిత్య మాత్ర కా ప్రతినిధిత్వ కరనే వాలా మాధ్యమ నహీం హై బల్కి వో సబ కుఛ జో హిన్దీ భాషా మేం లిఖా వ పఢా జా సకతా హై సభీకా సంయుక్త రుప సే ప్రతినిధిత్వ కరనే వాలా మాధ్యమ హై ఔర ఆగే భీ యహ ఇసీ రుప మేం కాయమ రహేగా ।"

జయ కుమార ఝా కా కహనా హై కి "సాహిత్య కా భీ అసల మకసద సామాజిక వికాశ తథా సంవేదనాఓం కా విస్తార హీ హై.......ఔర ఆజ యహ కామ బ్లౖగ జగత కే ద్వారా బఖూబీ కియా జా రహా హై.......హమసబ సామాజిక ప్రాణీ హైం ఇసలిఏ మైం తో సామాజిక సరోకార ఔర సమాజ కే ఉత్థాన సే సమ్బంధిత సాహిత్య కా హీ పక్షధర హూఁ ..... !" డా. రూప చన్ద్ర శాస్త్రీ మయంక కా మాననా హై కి "సాహిత్య కే పురోధా గణ బ్లౖగ కో చాహే జితనా భీ కోస లేం, పర భాషా, సాహిత్య ఔర సంస్కృతి కీ భూమి కో జితనా ఉర్వర ఇస నఏ మాధ్యమ కే ద్వారా బనాయా జా రహా హై, ఉతనా సాహిత్య కే అన్య మాధ్యమోం కే ద్వారా నహీం।"

జబకి ఇసీ విషయ పర యువా బ్లౖగ లేఖక కౌశలేన్ద్ర కా కహనా హై కి "కోఈ భీ చీజ అబ కిసీ వర్గ విశేష కీ బపౌతీ నహీం రహ గయీ హై. దూసరీ బాత యహ కి బ్లౖగ-సాహిత్య (యది సాహిత్య శబ్ద పర పురోధా లోగోం కో ఆపత్తి హో తో బ్లౖగ-సన్దేశ ) అపనే ఉద్దేశ్యోం కో పూరా కర పానే మేం సక్షమ హో చుకా హై......వే ఉద్దేశ్య జో కిసీ సాహిత్య కే హోనే చాహిఏ. బ్లాగీ-కలమ కే సిపాహీ అపనా ఉత్తరదాయిత్వ నిభా పా రహే హైం ...యహీ సంతోష జనక బాత హై .....రహీ బాత ప్రమాణ-పత్ర కీ ......తో ఉసకీ మైం ఆవశ్యకతా ఇసలిఏ నహీం సమఝతా కి ఏకలవ్య కే పాస కోఈ డిగ్రీ నహీం థీ, దూసరే యహ డిగ్రీ దేనే కే లిఏ అధికృత కౌన హై ? .......సర్వాఇవల ఓఫ ద ఫిటేస్ట కే హిసాబ సే జో సాహిత్య కా ఉద్దేశ్య పూరా నహీం కర పాయేంగే వే స్వయం కాల-కలవిత హో జాయేంగే....జో ఫిటేస్ట హోగా వహీ ఉభర కర సామనే ఆ జాఏగా .....అబ కోఈ పుశ్తైనీ థుపా-థుపీ నహీం చల పాయేగీ.సాహిత్య మేం అబ కడీ ప్రతిస్పర్ధా హోనే వాలీ హై క్యోంకి ఆధునిక తకనీక నే హర కిసీ కో మైదాన మేం ఆనే కీ సువిధా దే దీ హై ...ఇసలిఏ బ్లౖగ సాహిత్య సే సుస్థాపిత పురోధాఓం కా ఘబడానా స్వాభావిక హై .....అబ రహీ బాత స్వీకృతి కీ ఔర మాన్యతా కీ .......సక్షమతా కో కిసీ స్వీకృతి కీ ఆవశ్యకతా నహీం హోతీ ......ఔర జన సామాన్య కీ మాన్యతా సే బడీ కోఈ మాన్యతా నహీం హోతీ. సూర ..కబీర ...తులసీ ...రసఖాన ....ఆది "లోకమాన్య" పహలే హుఏ .........."సాహిత్యమాన" బాద మేం హుఏ . బ్లౖగ కో అపనే దమ-ఖమ పర వికసిత హోనా ఔర సుస్థాపిత హోనా హై ...కిసీ కీ బైసాఖియోం కీ ఆవశ్యకతా ఉసే నహీం హై. జహాం తక భాషా కా ప్రశ్న హై ...యహ తో ఏక బహతీ హుయీ నదీ హై ...ఇసే రోకా నహీం జా సకతా ..యహ అపనా రాస్తా స్వయం బనా లేగీ. పరిష్కృత భాషా కా అపనా మహత్త్వ హై ...పర ఉసే థోపా నహీం జా సకతా .....జబ ఆప కిసీ పర ఉసకే ఆచరణ కే లిఏ సత్యమ బ్రూయాత నహీం థోప సకతే తో యహ తో భాషా హై జో స్వయం వికసిత హోతీ హై ......థీ తో పరిష్కృత భాషా హమారే పాస ...సంస్కృత కా క్యా హాల హై ఆజ ? హాఁ కుఛ మర్యాదాఓం కే పాలన కే సాథ భాషా కో వికృత హోనే సే బచానే కా ప్రయాస అవశ్య కరనా హై....తో యహ కార్య ప్రతిస్పర్ధా కీ ధార స్వయం కర లేగీ. హమేం తో అపనా కామ కరనా హై ........కరనే సే పహలే ఉసే పహచాననా హై ....ఔర హమారా కార్య హై పహరేదారీ జిసే హమనే పహచాన లియా హై ...అబ కోఈ భీ శక్తి కోఈ భీ తిరస్కార కాలజయీ సాహిత్య కో బ్లౖగ కే ఖేతోం మేం అంకురిత ...పల్లవిత ....పుష్పిత హోనే సే రోక పానే మేం సక్షమ నహీం హై. !"

ఇస సన్దర్భ మేం వ్యంగ్యకార ఔర హిందీ కే ప్రతిష్ఠిత బ్లోగర అవినాశ వాచస్పతి కహతే హైం కి "సాహిత్య వో జిససే సబకా హిత సధే, చాహే వో సాహిత్యకార హో, బ్లౖగర హో యా పాఠక హో, కార మేం బైఠా హో అథవా బేకార హో, పైదల చల రహా హో యా సాఈకిల పర సవార హో, పఢ రహా హో యా పేట కో భరనే కీ ఉధేడ బున మేం లగా హో। మతలబ మేరే కహనే కా యహీ హై కి జిససే సబకా హిత సధే, వహీ సాహిత్య। చాహే పుస్తక మేం పఢే, చాహే పత్రికా పఢే, చాహే అఖబార భీ న పఢే, సిర్ఫ రేడియో టీ వీ హీ సునే। పర దిమాగ ఉసకా చలే, ఖూబ చలే। మన మేం అచ్ఛాఈ కీ తరంగేం ఉఠేం, కలమ సే అచ్ఛే అచ్ఛే విచార జన్మ లేం, జో కీబోర్డ సే లిఖేం, వే భీ సచ్చా లిఖేం ఔర జో కలమ సే లిఖేం వే భీ నమ హోకర లిఖేం। సఖ్త న హోం, దరఖ్త భావనా రఖేం। జైసే పేడ సబకో ఛాయా దేతే హైం, సాహిత్యకార యా బ్లౖగర ఉత్తమ విచార దేం ఔర ఇస సబకే లిఏ బహుత జరూరీ హై కి హిన్దీ బ్లౖగింగ కో ప్రాథమిక కక్షా సే ఏక విషయ కే తౌర పర లియా జాఏ, జిసకా ఉత్తరోత్తర కక్షాఓం మేం విస్తార కియా జాఏ, పూరే సామాజిక సరోకార కో జియా జాయే। జిససే హర మన మేం జిమ్మేదారీ కీ భావనా బనే। వహీ భావనా హిన్దీ బ్లౖగింగ కో నయా మీడియా రూపీ పాంచవేం ఖంబే కే బతౌర సుస్థాపిత కరేగీ। బస ఇతనీ హీ చాహనా హై మేరీ। న తేరీ గలత, న మేరీ సహీ। ఖోల దేం ఐసీ బహీ। హిన్దీ బ్లౖగింగ కీ బహా దేం నదీ। జో సముద్ర బన జాఏ ఫిర బాదలోం కే జరిఏ సబకే తన మన కో భిగో జాఏ, సరసా జాఏ, హర మన కో హర్షా జాఏ। "

వాణీ గీత మానతీ హై కి "బ్లౖగింగ వికాస కీ రాహ పర హై ..బ్లౖగ పర ప్రకాశిత సాహిత్య భీ కమ నహీం హై ...క్యా సాహిత్యిక పత్రికాఓం మేం సంస్మరణ , యాత్రా వృతాంత నహీం ఛపతే ? వహీ యది బ్లౖగ పర లిఖా జా రహా హై తో ఉసే స్వాన్తః సుఖాయ హీ కహ దేనా ఉచిత హై ?"

ప్రవీణ త్రివేదీ కహతే హైం కి "బ్లౖగ సామన్య అభివ్యక్తి సే లేకర విశేషజ్ఞ అభివ్యక్తి కా మాధ్యమ హై | దేఖా జాఏ తో యహ అంతర బనా రహేగా .......జాహిర సీ బాత హై తులనాత్మక దృష్టి సే బ్లౖగ్గింగ కభీ భీ సాహిత్య కీ తరహ నహీం హో సకతీ హై ......పర లోకతాంత్రిక హోనే కే కారణ జల్ద హీ ఉమ్దా సాహిత్య భీ యహాఁ దేఖనే కో మిల సకతా హై| హాఁ ఐసీ బాతోం కో తురత-ఫురత హవా మేం ఉడా దేనా భీ ఉతనా జరూరీ నహీం అక్సర సమాలోచనా గంభీర చీజోం కీ హీ హోతీ హై .....అతః ఇతనీ గంభీరతా బ్లౖగ్గింగ మేం మహసూస కీ జా రహీ ......యహ క్యా కోఈ కమ హై ? " వరిష్ఠ బ్లౖగ లేఖికా నిర్మలా కపిలా మానతీ హైం కి "అగర దేఖా జాయే తో సభీ పత్రికాయేం భీ తో శ్రేష్ఠ సాహిత్య లియే హుయే నహీ హోతీ ఫిర బ్లాగ తో బహుత విసతరిత మంచ హై। ఆజ నహీ తో కల సహిత్య కే పురోధా ఇసే జాన లేంగే । అభీ శాయద ఉన్హేం కమ్ప్యూటర కా జ్ఞాన నహీ హై।"

ఇన్ద్రనీల భట్టాచార్యీ కా మాననా హై కి "బ్లౖగ్గింగ ఏక బహుత విస్తృత ఔర బహుఆయామీ మాధ్యమ హై ... సాహిత్య మేం యోగదాన ఇసకా ఏక ప్రముఖ పహలూ జరూర హై పర ఏకమాత్ర నహీం ...

జిస తరహ జ్యాదాతర దఫ్తరోం మేం కాగజ కీ జగహ సంగణక నే లే లీ హై ... ఉసీ తరహ సాహిత్య జగత మేం భీ భవిష్య కాగజ నహీం సంగణక కే సహారే చలనే వాలా హై ... భలే ఇస బాత కో ఆజ కోఈ మానే యా న మానే ...హాఁ ఏక బాత జరూర సచ హై కి బ్లౖగ్గింగ మేం అభీ ఉన్నతి కీ ప్రచుర సంభావనా హై ... జైసే జైసే దిన బీతేంగే, బ్లౖగ్గింగ భీ బాకీ మాధ్యమోం కి తరహ ఔర జ్యాదా సఫల హోతా జాయేగా ... ఇసమేం కోఈ శక నహీం హై !"

వహీం దేశ కే ప్రముఖ కార్టూనిష్ట కాజల కుమార కహతే హైం కి "అలగ—అలగ తరహ కే ప్రకాశక హోతే హైం జైసే బచ్చోం కీ కితాబోం కే, విజ్ఞాన పుస్తకోం కే, సాహిత్యిక పుస్తకోం కే, సైల్ఫ—హేల్ప పుస్తకోం కే ఇత్యాది.

ఠీక ఇసీ తరహ, అలగ—అలగ బ్లాగ లేఖక భీ అలగ—అలగ తరహ కా లిఖతే హైం. ఐసే మేం సభీ కో కిసీ ఏక ఫీతే సే నాప డాలనా ఠీక నహీం లగతా. యహాం తో కిసీ కీ బాత సుననే కీ భీ జరూరత నహీం... బ్లాగ లేఖక భీ అపనీ హీ తరహ కే తరహ కే హోతే హైం సో వైసా హీ లిఖతే హైం జైసా వే చాహతే హైం. అబ యే పఢనే వాలే పర హై కి వహ క్యా ఢూంఢ రహా హై, ఠీక వైసే హీ జైసే జబ వహ కితాబోం కీ దుకాన మేం జాతా హై తో అపనీ పసంద కీ హీ కితాబ ఢూంఢతా హై. బస బాత ఇతనీ సీ హై. " జబకి హిందీ కే ఏక ఔర చర్చిత బ్లోగర తథా బచ్చోం కే కవి జాకిర అలీ రజనీశ కా కహనా హై కి "మేరే విచార మేం జబ భీ కిసీ నఈ విధా కా వికాస హోతా హై, తో ఉసమేం కూడా ఔర అచ్ఛా దోనోం తరహ కా సాహిత్య ఆతా హై। ఆప ఇస ప్రక్రియా కో రోక నహీం సకతే హైం। యది ఆప ఇస విషయ మేం చింతిత హోతే హైం, తో భీ ఇససే కోఈ ఫాయదా నహీం హోనే వాలా। క్యోంకి యహ ఏక సామాన్య ఏవం సార్వభౌమిక ప్రక్రియా హై, జో హమేశా చలతీ రహీ హై ఔర చలతీ రహేగీ। యహీ నియతి బ్లౖగ జగత కీ భీ హై। ఇస పర హర తరహ కా సాహిత్య ఆ రహా హై, ఆతా రహేగా। హౖం, సమయ జరూర ఉసమేం స్తరీయ ఔర ఉపయోగీ ఛాంట లేగా।సో మేరే విచార మేం ఆప అపనా కామ కరతే రహేం, సమయ అపనా కామ కరతా రహేగా। "

సాహిత్య కే పురోధా గణ బ్లౖగ కో చాహే జితనా భీ కోస లేం, పర భాషా, సాహిత్య ఔర సంస్కృతి కీ భూమి కో జితనా ఉర్వర ఇస నఏ మాధ్యమ కే ద్వారా బనాయా జా రహా హై, ఉతనా సాహిత్య కే అన్య మాధ్యమోం కే ద్వారా నహీం। హమ ఆప జిసే సాహిత్య కహతే హైం, యది సాహిత్య కేవల వహీ హై, తో యహ తయ హై కి ఆజ కే భ్రష్ట ఔర పతనశీల రాజనీతిక దౌర మేం జితనా కారగార ఔర తాత్కాలిక హస్తక్షేప బ్లౖగ కర పా రహా హై,ఉతనా సాహిత్య కే ద్వారా సమ్భవ నహీ హై। యహ వక్త కా ఐతిహాసిక తకాజా హై కి బ్లౖగ-లేఖన కీ అహమియత కో సమఝా ఔర స్వీకార కియా జాయే। వైసే శుద్ధతావాదియోం కే బాద ఔర బావజూద ఉసకీ అహమియత స్థాపిత హో చుకీ హై।

ఆజ ఆవశ్యకతా ఇస బాత కీ హై కి బ్లౖగ పర ఉపలబ్ధ సాహిత్య కో భీ గంభీర వ విచార యోగ్య సాహిత్య మానా జాఏ। ఆలోచక, సమీక్షక ఇన విభిన్న బ్లౖగ పర ఉపలబ్ధ సాహిత్య పర విచార కర అపనీ మహత్వపూర్ణ రాయ దేం। ఇస సాహిత్య పర ఉనకే సటీక విశ్లేషణ సే బ్లౖగర్స కో భీ లాభ హోగా। వహీం హిందీ బ్లౖగ లేఖన కే స్తర మేం అపేక్షిత సుధార హోగా।సమ్భవ హై ఆనే వాలే దినోం మేం యే క్షద్మ కుంఠాఏం ఖుద-బ-ఖుద మిట జాయేం ఔర బ్లౖగ కేవల సాహిత్య బనకర ముఖ్యధారా మేం శామిల హో జాయే।

() () ()

హిందీ బ్లౖగింగ ఔర ఆపకీ సోచ ? (పాంచవా భాగ)

విగత చార పోస్ట మేం మైంనే పరిచర్చా కే మాధ్యమ సే కఈ ప్రబుద్ధ జనోం కే విచారోం సే ఆప సభీ కో రూబరూ కరాయా....విషయ థా హిందీ బ్లౖగింగ ఔర ఆపకీ సోచ ? ఆఈఏ ఇసీ క్రమ మేం కుఛ ఔర వ్యక్తియోం కే విచారోం సే హమ ఆపకో రూబరూ కరాతే హైం-

సుప్రసిద్ధ రాజనైతిక చింతక హేరాల్డ జే. లాస్కీ నే అపనీ కితాబ ‘గ్రామర ఓఫ పౖలిటిక్స’ మేం లోకతంత్ర కే లిఏ దో శర్తోం కీ చర్చా కీ హై। పహలీ, విశేషాధికార కా అభావ ఔర దూసరీ సబకే లిఏ సమాన అవసర। బీసవీం శతాబ్దీ నే ఫ్రాంసిసీ రాజ్య క్రాంతి కే తీన బడే మూల్యోం – స్వతంత్రతా, సమానతా ఔర బంధుత్వ కో దునియా భర మేం ఫలీభూత హోతే హుఏ దేఖా హై। ఇన విచారోం కే పరిదృశ్య మేం యది హమ ఇంటరనేట కే సాఇబర స్పేస ఔర బ్లౖగింగ కో దేఖేం తో ఉసకా నయా అవతార ఏక తరహ సే ఈశ్వర కీ బనాఈ హుఈ దునియా కే సమానాంతర ఏక ఐసీ నఈ దునియా కీ రచనా కరతా హై జిసమేం మానవ సభ్యతా కే ఉపరోక్త మూల్యోం కో హమ సచ్చే అర్థోం మేం స్థాపిత హోతే హుఏ దేఖతే హైం। ఇస దునియా మేం కిసీ కే పాస కోఈ విశేషాధికార నహీం హై ఔర సబకో అపనీ బాత కహనే సుననే కీ సమాన ఆజాదీ హై। ఇస దునియా నే మిత్రతా కే సంసార కో వాస్తవికతా సే ఉఠాకర ఏక ఆభాసీ స్పేస మేం బదల దియా హై। యహ ఆభాసీ స్పేస ఇతనా ఆకర్షక ఔర ప్రభావశాలీ హై కి మనోవైజ్ఞానిక స్తర పర హమారే సమాజ కే లిఏ భావనాఓం, సంవేగోం ఔర సంవేదనాఓం కే పరిశోధన యంత్ర కీ తరహ కామ కరతా హై। ఇసకా మతలబ యహ నహీం హుఆ కి యహ దునియా అరాజక ఔర అనియంత్రిత హై। యహాం వ్యక్తి కీ నిజీ ఆజాదీ ఔర స్పేస బచా హుఆ హై। ఇస పర వ్యక్తి కా నియంత్రణ హై, ఉసే యహ ఆజాదీ హై కి ఉసకే స్పేస మేం కౌన కౌన ఆ సకతే హైం ఔర కౌన కౌన జా సకతే హైం।

• అజిత రాయ

(అఖబారోం, చైనలోం, థిఏటర, సినేమా, సాహిత్య, సంస్కృతి ఆది సే వివిధ రూపోం మేం జుడే ప్రఖ్యాత లేఖక )

బ్లౖగ జగత మేం ఏక సే ఏక విద్వజన ఔర సామాజిక వికాస కే ప్రతి సమర్పిత వ్యక్తిత్వ కార్య రత హైం జినకో పఢకర అపనే ఆప పర గర్వ హోతా హై కి హమనే భీ ఇన్హేం పఢా హై వహీఁ దూసరీ ఔర హిందీ బ్లౖగ జగత సే విత్రష్ణా పైదా కరనే కీ క్షమతా రఖనే వాలోం కీ భీ కమీ నహీం హై ! కఈ బార ఇన్హేం పఢకర లగతా హై కి యహీ పఢనా బాకీ థా ?

మేరా యహ విశ్వాస హై కి ఆనే వాలా సమయ బేహతర హోగా , హమారీ నయీ పీఢీ యకీనన ప్యార ,సద్భావ మేం హమసే అధిక అచ్ఛీ హోగీ అతః ఆజ జో హమ బ్లాగ కే జరియే దే రహే హైం, ఉసే ఏక బార దుబారా పఢ కే హీ ప్రకాశిత కరేం ! కహీం ఐసా న హో కి ఆపకో కుఛ సాలోం కే బాద పఛతానా పడే కి యహ మైంనే క్యా లిఖా థా ?

• సతీశ సక్సేనా

( హిందీ కే సుపరిచిత బ్లౖగర )

అనావశ్యక చింతా కరనే కీ జరూరత నహీం హై,బహుత ఉజ్జ్వల భవిష్య హై। కఈ నామీ హిన్దీ కే అఖబార కే సమ్పాదక తక నే బ్లౖగ పర లిఖనా శురు కర దియా హై। ఉన్హోంనే భీ ఇసకే భవిష్య ఔర మహత్త్వ కా అకలన కర లియా హై। యహ విచార మంథన కా దౌర హై। మీడియా వాలే అపనీ మీడియా మోహ (ఖాస కర ప్రింట) సే బంధే హైం। ఉనకీ లేఖనీ ఔర శైలీ। ఇస సార్వభౌమ తాకత కో ఆనే వాలా సమయ నకార నహీం సకతా।

.. ఔర ఏక బార ఫిర కహూంగా కి అపనీ దిశా ఔర దశా యహ స్వయం తయ కర లేగీ। జైసే బహతా జల ... రాస్తా ఖుద బనాతా చలా జాతా హై ఔర నదీ యా సాగర కా రూప లే లేతా హై। అభీ తో ధారా ఫూటీ హై, బలవతీ హోగీ। ధీరే-ధీర నదీ ఔర అథాహ సాగర సమాన ....!

• మనోజ కుమార

( శాశ్వత సాహిత్యకార ఔర హిందీ బ్లౖగింగ కే వేహద ఉమ్దా చర్చాకార )

హిందీ బ్లౖగింగ కే సమక్ష కోఈ సుదీర్ఘ పూర్వవర్తీ పరంపరా నహీం హై ఔర న హీ భవిష్య కా కోఈ స్పష్ట ఖాకా హీ హై అపితు ఇసకీ వ్యుత్పత్తి ఔర వ్యాప్తి కా తంత్ర వైశ్విక ఔర కాలాతీత హోతే హుఏ భీ ఇతనా వైయక్తిక హై కి సశక్త నిజీ అను్శాసన కే జరిఏ హీ ఇసే సాధకర వ్యష్టి సే సమష్టి కీ ఓర సక్రియ కియా సకతా హై ఇసీ మేం ఇసకీ సార్థకతా భీ హై ఔర సామాజికతా భీ। యహ వ్యకిత్గత స్తర పర ఉద్భూత ఏక సహకారీ మాధ్యమ హై। అతఏవ యహ ఆవశ్యక హై కి హిన్దీ బ్లౖగింగ ( జిసే అబ 'చిఠ్ఠా' భీ కహా జానే లగా హై) కీ పరమ్పరా,ప్రస్తుతి ఔర ప్రయోగ కా ఆకలన - విశ్లేషణ కియా జాయ తాకి ఇస బనతే హుఏ మాధ్యమ కీ మానవీయ ఔర తకనీకీ బాధాఓం కో పహచాన కర ఉన్హేం దూర కరనే కే ప్రయాస కే సాథ హీ 'ఏక బార ఫిర నఈ చాల మేం ఢల రహీ హిన్దీ' కీ సామాజిక భూమికా కో దృష్టిపూర్ణ తథా దూరగామీ బనాయా జా సకే। యహ కామ ఇసలిఏ భీ జరూరీ హై కి ఆజ కీ హిన్దీ వహ హిన్దీ నహీం హై జిసే హమ పాఠ్యపుస్తకోం మేం పఢతే ఆఏ హైం తథా అబ భీ జో కక్షాఓం మేం పఢీ - పఢాఈ జాతీ హై। సూచనా ఔర జ్ఞాన కే సాఝే హోతే వితరణ తంత్ర సే జిస తరహ సే జానకారీ కీ దునియాఅ బదలీ హై ఔర గ్లోబల గాఁవ హోతీ హమారీ దునియా మేం భాషా కీ భూమికా కేవల విచారోం కే ఆదాన - ప్రదాన కీ నహీం రహ గఈ హై బల్కి వ ఉత్పాదన , ఉపభోగ , వితరణ వ బాజార కే ఏక ఔజార కే రూప మేం వ్యవహృత హోనే లగీ హై ఔర ఇతిహాస తథా సాహిత్య కే అంత జైసీ తమామ ఘోషణాఓం వ ఉత్తర ఆధునిక విమర్శోం కే బావజూద సాహిత్య , సంగీత వ అన్యాన్య కలాఓం కీ జరూరత బఢీ హై తబ హిన్దీ బ్లౖగీంగ కే మాధ్యమ సే ఆ రహే సృజన కో దేఖే జానే కీ ఆవశ్యకతా బఢీ హై।

• సిద్ధేశ్వర సింహ

(హిందీ కే చర్చిత ఔర లోకప్రియ లేఖక / బ్లౖగర )

మేరే ఏక మిత్ర నే మజాక మేం కహా థా కి బ్లౖగింగ కా చస్కా కుఛ-కుఛ వైసా హీ హై జైసా నాఈ కో దేఖకర హజామత బఢ ఆనే కీ కహావత మేం హోతా హై। మతలబ ఇన్టరనేట కీ సైర కరతే-కరతే భాఈ లోగ ముఫ్త మేం కవి ఔర లేఖక బన జానే ఔర ప్రత్యక్ష రూప సే పాఠకోం కీ దాద పా జానే కా అవసర హాథ లగనే పర ఝమ్మ సే సాహిత్య కీ దునియా మేం కూద పడతే హైం। వైసే దేఖా జాయ తో ఇస బాత కా బురా నహీం మాననా చాహిఏ। యహ సచ హై కి ఇస మాధ్యమ నే బినా కిసీ విశేష యోగ్యతా వ ప్రయాస కే ఏక బడే పాఠక సముదాయ తక పహుఁచనే కా అవసర ప్రత్యేక వ్యక్తి కో దే దియా హై। ఇస సర్వసులభ సాధన కా అకుశల (భద్దా, ఫూహడ, అకలాత్మక, ఆది భీ) ప్రయోగ కరనే వాలోం కే హోతే హుఏ భీ ఇసకే ప్రసార ఔర ప్రభావ కో అబ రోకా నహీం జా సకతా హై, ఔర న హీ దోయమ దర్జా దేకర ఇసకే ఉత్సాహ కో కమ కియా జా సకతా హై।

• సిద్ధార్థ శంకర త్రిపాఠీ

(హిందీ బ్లౖగింగ మేం సంవేదనశీల లేఖన కే పక్షధర )

వర్తమాన మేం ఘటిత కుఛ ఘటనాఓం కే పశ్చాత లగతా హై కి బ్లౖగింగ కో లోకతంత్ర కే చౌథే ఖమ్బే కే వికల్ప కే రుప మేం అపనీ భూమికా ని్భానే కే లిఏ తైయార హో జానా చాహిఏ। జనతా జాన గయీ హై కి లోకతంత్ర కా చౌథా ఖమ్భా బిక చుకా హై। పత్రకార సత్తా కీ దలాలీ మేం లగే హుఏ హైం। ఇసకీ విశ్వసనీయతా సమాప్త హో గయీ హై, రాడియా ఔర బరఖా దత్త ప్రకరణ సబకే సామనే హై। చౌథే ఖమ్భే కీ కలఈ ఖుల చుకీ హై, యహ పేడ న్యూజ కే జరిఏ ధన కమానే మేం లగా హుఆ హై। ఆమ ఆదమీ కీ ఆవాజ కో పత్ర పత్రికాఓం మేం స్థాన నహీం మిలతా హై।కార్పోరేట హాఊసోం కా మీడియా పర కబ్జా హో జానే సే ఇనకే ఫాయదే కా సమాచార హీ బాహర ఆ పాతా హై। వే సరకార కో బ్లేక మేల కర అపనా ఉల్లూ సాధ రహే హైం। మీడియా కీ ఆడ మేం కాలే కారనామే హో రహే హైం। ఆమ జనతా కా అబ అఖబారోం సే విశ్వాస ఉఠతా జా రహా హైం। ఐసీ స్థితి మేం బ్లౖగర జన పత్రకార కీ భూమికా నిభాతే హుఏ సత్య కో బ్లౖగ కే మాధ్యమ సే జనతా కే సామనే లా సకతా హై। ఇసలిఏ బ్లౖగ కీ శక్తి కో కమ కరకే ఆంకనా ఠీక నహీం హై।

• లలిత శర్మా

( హిందీ కే వహుచర్చిత బ్లౖగర )

బ్లౖగింగ కా జునూన లోగోం కే సిర పర చఢకర బోల రహా హై। కోఈ యహాఁ వికల్ప ఢూఁఢ రహా హై తో కోఈ కాయాకల్ప కరనా చాహతా హై తో కోఈ హరదమ కుఛ నయా, ఆకర్షక ఔర ఉపయోగీ కరనే కో తత్పర హై। తమామ తకనీకీ బ్లౖగ లోగోం కో ఇససే జోడనే ఔర నిత్య నఈ-నఈ జానకారియోం కే సంగ్రహణ ఔర విజేట్స సే రు-బ-రు కరానే మేం అగ్రసర హైం। జాతి-ధర్మ-క్షేత్ర సే బ్లౖగజగత భీ అఛూతా నహీం రహా। హర కోఈ అపనీ జాతి సే జుడే మహాపురూషోం కో లేకర గౌరవాన్విత హో రహా హై, క్షేత్ర ఆధారిత బ్లౖగ భీ పనప రహే హైం। బ్లౖగరోం కే సుఖ-దుఃఖ కో బాఁటనే వాలే బ్లౖగ భీ అస్తిత్వ మేం ఆ చుకే హైం।

నేతా, అభినేతా, ప్రశాసక, సైనిక, కిసాన, ఖిలాడీ, పత్రకార, బిజనేసమైన, డౖక్టర, ఇంజీనియర, పర్యావరణవిద, జ్యోతిషీ, శిక్షక, సాహిత్యకార, కలాకార, కార్టూనిస్ట, వన్యజీవ ప్రేమీ, పర్యటక, వైజ్ఞానిక, విద్యార్థీ సే లేకర బచ్చే, యువా, వృద్ధ, నారీ-పురుష వ కిన్నర తక బ్లౖగింగ మేం హాథ ఆజమా రహే హైం। దేఖతే హీ దేఖతే హిన్దీ కో భీ పంఖ లగ గఏ ఔర సంపాదకోం కీ కాట-ఛాంట వ ఖేద సహిత వాపస, ప్రకాశకోం కీ మనమానీ వ ఆర్థిక శోషణ సే పరే హిన్దీ బ్లౖగోం పర పసరనే లగీ। హిందీ సాహిత్య, లేఖన వ పత్రకారితా సే జుడే తమామ చర్చిత నామ భీ అపనే బ్లౖగ కే మాధ్యమ సే పాఠకోం సే నిత్య రుబరు హో రహే హైం।

• ఆకాంక్షా యాదవ

(హిందీ కీ సుపరిచిత కవయిత్రీ ఔర ప్రఖర మహిలా బ్లౖగర )

హిందీ బ్లోగింగ కా అభీ శైశవ కాల అవశ్య హీ హై లేకిన ఇసకీ పరవరిశ సే ఇతకా వికాస అచ్ఛా హోనే కీ సంభావనా హై. హమ అంగ్రేజీ కీ బరాబరీ నహీం కర సకతే హైం లేకిన ఆజ నహీం తో కల అపనీ సంస్కృతి కీ వివిధతా మేం సమాహిత ఏకతా కే చలతే ఇసకో ఇతనా సమృద్ధ బనా లేంగే కీ హమేం ఖుద హీ ఆశ్చర్య హోగా. లేఖన కే విభిన్నా ఆయామ యహాఁ మౌజూద హైం ఔర ఉసకే లిఏ సతత ప్రయత్నశీల వ్యక్తిత్వోం కీ భీ కమీ నహీం హై ....!

• రేఖా శ్రీవాస్తవ

( అధ్యక్షా : లఖనఊ బ్లౖగర అసోసిఏశన )

నిశ్చిత రూప సే హిందీ బ్లోగింగ ఆజ కే దౌర మేం ప్రగతి కే మార్గ పర అగ్రసర హై. హాలాఁకి ఇసమేం సుధార కీ ఆవశ్యకతా భీ హై. అధికతర బ్లౖగ లేఖక ఆజ భీ నిర్ణయ నహీం లే పాతే కీ ఉన్హేం క్యా లిఖనా ఔర క్యా నహీం. శురుఆత మేం మైం ఖుద నహీం జానతా థా కీ బ్లోగింగ క్యా హోతీ హై ఔర కైసే హోతీ హై. ఏక దిన మజాక మజాక మేం హీ బ్లౖగ బనా లియా ఔర జో భీ మన మేం ఆయా లిఖనా శురూ కర దియా, హా మేరే అన్దర సీఖనే కీ లలక థీ లిహాజా కితనే బ్లౖగ పర భ్రమణ కియా ఔర లోంగో కో పఢా. ఇస దౌరాన ముఝే జో సబసే బురా లగా వహ యహ థా కీ కుఛ లోగ అభివ్యక్తి కీ స్వంతంత్రతా కా నాజాయజ ప్రయోగ కర రహే హైం. ముఝే యహ దేఖకర అఫసోస హుఆ కీ బ్లౖగ కో ధర్మ కీ బురాఈ కా మార్గ భీ బనా లియా గయా హై. ఖుద కో అచ్ఛా బతానా ఔర దూసరే కో బురా కహనే కీ ప్రవిత్తి కఈ లోంగో మేం దేఖీ. యహాఁ తక కీ కమేన్ట మేం భీ అభద్ర శబ్దోం కా ప్రయోగ హో రహా హై. లాబోలుఆబ యహ హై కీ హమేం అభివ్యక్తి కీ స్వతంత్రతా కా అధికార భలే హీ హై పరన్తు దూసరే కీ భావనాఓ కా భీ ఖ్యాల రఖనా చాహిఏ. భలే హీ హమ సామనే నహీం హోతే పర యహ అవశ్య సోచనా హోగా కీ జో లోగ ఇన బాతో కో పఢతే హోంగే ఉనకే మన మేం కైసీ భావనా జన్మ లేతీ హోగీ. బ్లౖగ ఆపసీ సంబంధో కో మజబూత కరనే సాధన భీ హై. హమేం చాహిఏ కీ ఐసే లేఖ లిఖే జిససే సమాజ వ దేశ కా హిత హో. యది హమ దూసరో కో నీచా దిఖానే, ఖుద కో బడా బతానే కీ ప్రవిత్తి నహీం ఛోడేంగే తో నిశ్చిత రూప సే హమ కిసీ న కిసీ రూప మేం సమాజ కా అహిత హీ కరేంగే. అచ్ఛీ ప్రస్తుతి కే లిఏ ఆభార !

• హరీశ సింహ

( బ్లౖగర ఏవం యువా పత్రకార )

........జారీ హై పరిచర్చా, మిలతే హైం ఏక విరామ కే బాద