రేడియోనామా పర జానీ-మానీ రేడియో-శఖ్సియత మహేంద్ర మోదీ రేడియోనామా పర అపనీ జీవన-యాత్రా కే బారే మేం బతా రహే హైం। తో ఆజ సాతవీం కడీ మేం పఢిఏ కుఛ ఔర యాదేం।
అబ మైం సాదుల స్కూల మేం పఢ రహా థా. మేరా బైంజో వాదన భీ చల రహా థా. స్కూల మేం మైం పఢాఈ కే లిఏ కమ ఔర అపనే బైంజో వాదన కే లిఏ జ్యాదా జానా జానే లగా థా. పఢాఈ సే ఇతర గతివిధియోం మేం మేరే భాఈ సాహబ భీ బహుత సక్రియ థే మగర చూంకి వో పఢాకూ కిస్మ కే రహే, ఉనకా క్షేత్ర రహా డిబేట, శతరంజ ఔర రాజనీతి. ఉన దినోం స్కూల కౖలేజ మేం ఆజ కీ తరహ కే చునావ నహీం హోతే థే న చునావ లడనా సిర్ఫ గుణ్డే బదమాశోం కా హీ కామ హుఆ కరతా థా. మేరే భాఈ సాహబ ఛోటే కద కే హైం, చశ్మా ఛఠీ-సాతవీం కక్షా మేం హీ లగ గయా థా. క్లాస మేం అవ్వల ఆయా కరతే థే. సభీ అధ్యాపకోం కే అత్యంత ప్రియ ఛాత్ర. శ్రీ ఓమ ప్రకాశ జీ కేవలియా హమ సబ కే అత్యంత ప్రియ అధ్యాపక థే.....మగర కేవలియా సాహబ కే సబసే ప్రియ ఛాత్ర థే మేరే బడే భాఈ శ్రీ రాజేన్ద్ర మోదీ. కేవలియా సాహేబ నే ఉన్హేం నామ దియా థా “ఛోటా గాంధీ”. క్లాస మేం అవ్వల ఆనే పర ఉన్హోంనే మేరే భాఈ సాహబ కో ఏక బహుత హీ సున్దర పుస్తక ఈనామ మేం దీ థీ “బన్దా బైరాగీ”. కిస ప్రకార బన్దా బైరాగీ దేశ కే లిఏ శహీద హోతే హై, ఇస పర పద్య మేం యే ఇతనీ శానదార కితాబ థీ కి ఇసకీ కుఛ పంక్తియాఁ ముఝే ఆజ భీ యాద హైం.కేవలియా సాహబ కీ ప్రేరణా సే హీ భాఈ సాహబ స్కూల కే ప్రధానమంత్రీ పద కే లిఏ ఖడే హుఏ ఔర బహుత అచ్ఛే అంతర సే అపనే ప్రతిద్వంద్వీ సూర్య ప్రకాశ కో మాత దీ.ఆదరణీయ గురుదేవ ఓమ ప్రకాశ జీ కేవలియా కా నిధన అభీ కుఛ హీ సాల పహలే హుఆ హై.ఇసే మైం అపనా సౌభాగ్య మానతా హూఁ కి హమ దోనోం భాఇయోం పర కేవలియా సాహబ కా అత్యంత స్నేహ రహా, హాఁ యే బాత ఔర హై కి దోనోం పర ఉనకే ఇస అప్రతిమ స్నేహ కే కారణ అలగ అలగ థే. భాఈ సాహబ పర ఉనకే స్నేహ కా కారణ ఉనకా పఢాఈ మేం బహుత అచ్ఛా హోనా థా ఔర ముఝ పర ఉనకా స్నేహ మేరీ స్టేజ కీ గతివిధియోం కే కారణ. హమ దోనోం భాఈ ఆజ భీ కభీ సాథ బైఠతే హైం తో కేవలియా సాహబ కో జరూర యాద కరతే హైం. ఏక బాత ఔర బతాఊఁ? ఉనకే సుపుత్ర శ్రీ గౌతమ కేవలియా ఆజ భీ మేరీ ఫేసబుక కే దోస్తోం కీ సూచీ మేం మౌజూద హైం.
మేరా సంగీత ప్రేమ జోరోం పర థా. మైం బైంజో తో బజాతా హీ థా, జబ భీ మౌకా మిలతా, కోశిశ కరతా కి కిసీ దూసరే సాజ పర భీ హాథ ఆజమాఊఁ. మేరే తాఊ జీ లోకదేవతా రామ దేవ జీ కే బహుత బడే భక్త థే. పశ్చిమీ రాజస్థాన మేం రామదేవ జీ కీ బహుత మాన్యతా హై. భాద్రపద మేం భక్తోం కే జత్థే కే జత్థే బీకానేర సే ఏక సౌ బీస మీల యాని లగభగ పౌనే దో సౌ కిలోమీటర కీ పైదల యాత్రా కరకే ఆజ భీ జోధపుర జిలే కే రామదేవరా నామక స్థాన పర పహుఁచతే హైం జహాం బాబా రామదేవ కా మందిర బనా హుఆ హై ఔర ఏక బహుత గహరీ బావలీ బనీ హుఈ హై. ఇస రామ దేవరా కో బీకానేర ఔర ఆస పాస కే క్షేత్రోం మేం రూణీచా కహా జాతా హై ఔర బావలీ కో హమారే యహాఁ బావడీ కహతే హైం. హర
సాల దో బార ఇస జగహ మేలా భరతా హై జహాం దూర దూర సే యాత్రీ ఆకర ఇస బావడీ మేం స్నాన కరతే హైం ఔర బాబా కే దర్శన కరతే హైం. అరే ...... ఇస జగహ కీ ఏక ఖాస బాత తో మైంనే ఆపకో బతాఈ హీ నహీం. జానతే హైం జబ ఆప బాబా రామదేవ జీ కే మందిర మేం ప్రవేశ కరతే హైం తో మందిర కే అందర ఏక మజార బనా హుఆ పాతే హైం. సభీ లోగ ఇసీ మజార కీ పూజా కరతే హైం ఔర సుబహ శామ మజార కీ ఆరతీ భీ ఉతారీ జాతీ హై. ఇస మందిర మేం జితనే హిన్దూ తీర్థ కరనే ఆతే హైం ఉతనే హీ ముస్లిమ జియారత కరనే ఆతే హైం. హిదూ ఇన్హేం పుకారతే హైం “రామదేవ బాబా” ఔర ముసలమాన ఇన్హేం కహతే హైం “రామ సా పీర”. ఆజ తో జమానా బదల చుకా హై, కిసీ మందిర మేం కోఈ భీ జా సకతా హై మగర ఇస మందిర మేం కభీ భీ ఊంచ-నీచ, ఛోటే బడే కా భేద-భావ నహీం కియా గయా ఔర హమేశా సే హీ హర ధర్మ, హర జాతి కే లిఏ ఇస మందిర కే ద్వార ఖులే రహే హైం.యే బాత కహాఁ తక సచ హై కహా నహీం జా సకతా, మగర లోగ ఐసా కహతే హైం కి యహాఁ బహుత బడే బడే పర్చే యాని చమత్కార హోతే థే....బావడీ కీ రచనా కుఛ ఇస తరహ కీ హై కి ఊపర లోహే కా ఏక జంగలా లగా హుఆ హై, ఔర ఏక తరఫ సే సీఢియాం అందర తక గయీ హుఈ హైం. కహా జాతా హై కి జబ కోఈ చమత్కార హోనా హోతా థా తో ఉస వ్యక్తి కో బాబా రామదేవ పుకారతే థే ఔర వో వ్యక్తి భాగతా హుఆ ఉస బావడీ కీ తరఫ జాతా థా, బావడీ కే జంగలే కా దరవాజా ఖుల జతా థా ఔర వో వ్యక్తి ఉస బావడీ మేం కూద జాతా థా. కుఛ హీ పలోం బాద వో సీఢియాం చఢకర బాహర ఆతా థా పూరీ తరహ స్వస్థ హోకర. కహా జాతా హై కే హర సాల ఇస మేలే కే దౌరాన ఇస తరహ కే కఈ పర్చే యాని చమత్కార హోతే థే ఔర కఈ లోగోం కీ ఆఖేం ఠీక హో జాతీ థీం, కఈ లోగోం కో హాథ పైర మిల జాతే థే ఔర కఈ లోగోం కా కోఢ ఠీక హో జాతా థా. విజ్ఞాన కే యుగ మేం ఇస తరహ కీ బాతోం పర విశ్వాస హోనా తో ఆసాన నహీం హై మగర బాబా రామదేవ మేం పూరే రాజస్థాన ఔర గుజరాత కీ అత్యంత శ్రద్ధా హై యే మాననా హీ పడేగా. మేరే ముమ్బఈ ఆనే పర ఏక బార సంగీతకార ఆనంద జీ సే బాత హుఈ తో ఉన్హోంనే బతాయా కి బాబా మేం ఉనకీ హీ నహీం స్వర్గీయ కల్యాణ జీ కీ భీ బహుత శ్రద్ధా థీ.
ఇన్హీం బాబా రామదేవ జీ కే పరమ భక్త థే మేరే తాఊ జీ . హర మహీనే కే శుక్ల పక్ష కీ చతుర్దశీ కో ఉనకే ఘర ఏక బడా ఆయోజన హుఆ కరతా థా జిసే జమ్మా కహా జాతా థా. పాస కే హీ ఏక గాఁవ సుజానదేసర కే మందిర కే (జహాం తాఊ జీ రోజ పైదల ఫేరీ దేనే జాయా కరతే థే ), పాంచ-సాత పుజారీ శామ సే పహలే హీ ఆకర ఇకట్ఠే హో జాయా కరతే థే. ఢేర సారీ గుడ కీ లాపసీ యా చావల ఔర చనే కీ దాల బనతీ థీ ఔర హమ సబ లోగ మిలకర గుడ కీ ఉస లాపసీ యా చావల ఔర దాల కే స్వాద కా ఆనంద ఉఠాయా కరతే థే. ఉసకే బాద ఘర కే బాహర బనీ హుఈ ఏక బడీ సీ చౌకీ పర జాజమ బిఛాకర సబ లోగ బైఠ జాతే థే. ఏక థైలీ మేం సే మజీరే జిన్హేం హమ ఛమఛమా కహతే థే సబ బచ్చోం కే హాథ మేం దే దిఏ జాతే థే, బడే మజీరోం కీ జోడీ, ఢోలక ఔర ఖడతాల పుజారియోం కే సుపుర్ద కర దీ జాతీ థీం ఔర ఉసీ వక్త తాఊ జీ అందర సే నికాలకర లాతే థే వో చీజ జో ముఝే ఇస జమ్మే మేం సబసే జ్యాదా ఆకర్షిత కరతీ థీ. వో థా ఏక పురానా హారమోనియమ, జిసే సిర్ఫ ఔర సిర్ఫ జమ్మే కే దిన హీ ఓరే (బిల్కుల అందర కే కమరే) మేం సే నికలా జాతా థా. మైం బేమన సే ఛమఛమే బజాతా రహతా థా మగర మేరీ నిగాహ హారమోనియమ పర అటకీ రహతీ థీ. మైం బైంజో తో బజాతా హీ థా ఇసలిఏ హారమోనియమ బజానా మేరే లిఏ బహుత ముశ్కిల నహీం థా మగర ఫిర భీ జో చీజ హమారీ పహుఁచ మేం నహీం హోతీ వో హమేం జ్యాదా ఆకర్షిత కరతీ హై. రాత భర మేం కఈ బార జమ్మా దేనే వాలే పుజారియోం కే లిఏ చాయ బనతీ ఔర బార బార వో చిలమ భీ సులగాతే. ఐసే మేం ముఝే మౌకా మిల జాతా హారమోనియమ బజానే కా. హారమోనియమ బజానే వాలే పుజారీ జీ చిలమ సులగానే లగతే ఔర కోఈ భజన శురూ హో జాతా తో మైం ఆఁఖోం హీ ఆఁఖోం మేం తాఊ జీ సే పూఛతా కి హారమోనియమ మైం సంభాల లూం? ఔర వో ఆఁఖోం హీ ఆఁఖోం మేం హామీ భర దేతే థే ఔర ఇస తరహ మైం హారమోనియమ సంభాల లియా కరతా థా. ఏక దో భజన తక మైం హారమోనియమ బజాతా రహతా, ఫిర తో పుజారీ జీ కో సౌంపనా హీ పడతా. యే జమ్మా రాత భర చలతా థా. సుబహ సుబహ సభీ పుజారీ వాపస సుజానదేసర లౌట జాయా కరతే.... ఘర కే సబ లోగ రాత భర జాగనే కే కారణ అక్సర దూసరే దిన ఆరామ కరతే మగర మేరే లిఏ వో దిన ఆరామ కరనే కా నహీం హోతా థా క్యోంకి ఉసకే బాద తో వో హారమోనియమ ఫిర సే ఓరే మేం రఖా జానా హోతా థా.... వహీ ఏక దిన హోతా థా జబ మైం పూరీ ఆజాదీ కే సాథ హారమోనియమ బజా సకతా థా. ఇస ప్రకార హారమోనియమ పర భీ మేరా హాథ థోడా సాఫ హోనే లగా థా. లేకిన యే సబ తభీ హో పాతా థా జబ ఛుట్టియోం మేం తాఊజీ పరివార సహిత బీకానేర మేం రహతే థే.
ఉన దినోం సేవానివృత్తి కీ ఉమ్ర ౫౮ వర్ష థీ. అచానక రాజస్థాన సరకార నే సేవానివృత్తి కీ ఉమ్ర ఘటా కర ౫౫ వర్ష కర దీ. హజారోం లోగ జో ౫౫ ఔర ౫౮ కే బీచ కే థే..... ఏక సాథ ఘర భేజ దిఏ గఏ. ఇన హజారోం లోగోం మేం మేరే తాఊజీ భీ శామిల థే. అబ ఉన్హేం బీకానేర లౌటనా హీ థా.తాఊ జీ కే తీన బడే బేటే పహలే సే హీ బీకానేర మేం రహనే లగే థే, అబ తాఊజీ, తాఈ జీ, గణేశ భాఈ సాహబ, విమలా, రతన, నిర్మలా ఔర మగ్ఘా కో లేకర బీకానేర ఆ గఏ థే. విమలా, నిర్మలా ఔర మగ్ఘా కా దాఖిలా మహిలా మండల స్కూల మేం ఔర రతన కా దాఖిలా సాదుల స్కూల మేం కరవా దియా గయా మగర తాఊజీ కే ఆమదనీ కే స్రోత బహుత సీమిత హో గఏ థే.బహుత సిద్ధాంతవాదీ రహే వో జీవనభర. ఉన్హోంనే కభీ భీ ట్యూశన వ్యవస్థా కో బఢావా నహీం దియా. బోర్డ సే ఉనకే పాస ఇమ్తహానోం కీ కౖపియాం ఆయా కరతీ థీం జో సేవానివృత్తి కే బాద భీ చాలూ రహ సకతీ థీ మగర నౌకరీ కే ఆఖిరీ దినోం మేం పదమపుర మేం అపనీ హీ ఏక ఔలాద కే హాథోం వో కుఛ ఇస తరహ ఛలే గఏ కి ఉనకే హాథ సే ఆమదనీ కా యే స్రోత హమేశా కే లిఏ ఛిన గయా. అబ ఉన్హోంనే ఏల ఏల బీ కీ అపనీ డిగ్రీ కో ఝాడ పోంఛకర నికాలా ఔర వకాలత శురూ కర దీ. బడే హీ జీవట కే ఇంసాన థే వో. బహుత సీ భాషాఓం పర ఉనకీ బహుత అచ్ఛీ పకడ థీ. వో సంస్కృత, పాలి ఔర ప్రాకృత కే భీ బహుత అచ్ఛే విద్వాన థే ఔర ఉనకా హస్తలేఖ ఐసా సున్దర థా కి ఉసకే సామనే ఛపే హుఏ శబ్ద భీ ఫీకే లగతే థే. శామ కే వక్త మైం దేఖతా వో పాలి ఔర ప్రాకృత భాషాఓం కే హస్తలిఖిత గ్రంథోం కీ అపనే హాథ సే హూబహూ వైసీ హీ ప్రతియాం బనాయా కరతే థే.......ఉన్హోంనే ముఝే బతాయా కి బీకానేర మేం అగర చంద నాహటా జీ కీ పాండులిపియోం కీ ఏక లాయబ్రేరీ హై. వో ఉస లాయబ్రేరీ మేం మౌజూద గ్రంథోం కీ ప్రతిలిపియాఁ బనాకర రఖ రహే హైం తాకి శోధకర్తాఓం కో మూల పాండులిపియోం కో ఛూనా న పడే.
తాఊజీ జబ ఛుట్టియోం మేం బీకానేర ఆతే థే తో రతన, నిర్మలా ఔర మగ్ఘా తీనోం అక్సర యా తో మేరే ఘర రహతే థే యా ఫిర మైం ఉనకే ఘర మగర రతన తో హర హాల మేం మేరే సాథ హీ రహతా థా. ఉన దినోం పతా నహీం కైసే బీకానేర మేం మచ్ఛర నామ కీ కోఈ చీజ నహీం హుఆ కరతీ థీ. గర్మీ మేం మైం ఔర రతన అపనే మాలియే (ఛత పర బనా కమరా) కీ ఛత జిసే తిప్పడ కహతే హైం ఉసపర సోయా కరతే థే.........రాత కో జబ హమ దోనోం అపనే బిస్తర ఉఠాయే తిప్పడ పర పహుఁచతే, చారోం తరఫ బిల్కుల శాన్తి హోతీ తో కఈ బార ఉస శాన్తి కో చీరతీ హుఈ ఏక సురీలీ ఆవాజ హమారే కానోం సే టకరా జాతీ ఔర హమ ఏక సాథ యా తో చిల్లా పడతే “జగదీశ జీ”....... యా ఫిర ఔర భీ జోర సే చిల్లా పడతే “సోహనీ బాఈ”. ఔర బిస్తర తిప్పడ పర జైసే తైసే ఫేంకకర నీచే ఉతరతే, ఏక దరవాజే పర తాలా లగాతే ఔర చల పడతే శబ్దభేదీ బాణ కీ తరహ ఉస ఆవాజ కీ దిశా మేం ఔర సచముచ హమ కభీ రాస్తా నహీం భూలతే థే.........ఔర జా పహుఁచతే థే అపనే లక్ష్య తక.
ఉన దినోం జోధపుర కే ఏక కలాకార థే మోహనదాస నిమ్బార్క జో జగహ జగహ ఘూమ ఘూమకర రామదేవ జీ కీ కథా కియా కరతే థే. అచ్ఛా గాతే థే మోహనదాస జీ మగర హమేం జో చీజ ఉనకే గానే మేం చుమ్బక కీ తరహ ఖీంచతీ థీ వో థీ ఉనకే సాథ బజనే వాలే క్లేరియోనేట కీ మధుర ఆవాజ. హమ లోగ జిస దిన పహలీ బార యే కథా సుననే పహుంచే తో దేఖా.... దరమ్యానే కద కా దుబలా సా ఏక ఇంసాన ఆఖేం బంద కియే బడీ తన్మయతా సే క్లేరిఓనేట జైసే ముశ్కిల సాజ పర కుఛ ఇస తరహ అంగులియాం ఘుమా రహా హై, జైసే కోఈ కుశల తైరాక బడే సుకూన సే కిసీ స్వీమింగ పూల మేం తైర రహా హో. మైం ఔర రతన మంత్రముగ్ధ క్లేరిఓనేట కీ ఉస మధుర ఆవాజ కో సునతే రహే. థోడీ దేర మేం కలాకార నే ఆఁఖే ఖోలీం. హమ సబసే ఆగే బైఠే హుఏ థే. ఆఁఖేం ఖోలతే హీ ఉనకీ నజర హమారే మంత్రముగ్ధ చేహరోం పర పడీ.... వో ముస్కురా పడే. హమ జైసే నిహాల హో గఏ........ సుబహ చార బజే తక హమ వో కథా సునతే రహే. జబ కథా సమాప్త హుఈ తో క్లేరిఓనేట కే వో సురీలే కలాకార ఉఠకర హమారే పాస ఆయే క్యోంకి వో సమఝ గఏ థే కి హమ ఉన్హేం సుననే కే లిఏ హీ బైఠే థే. అబ హమారా పరిచయ హుఆ. ఉన్హోంనే బతాయా కి ఉనకా నామ జగదీశ హై ఔర వో ఏక బైండ మేం కామ కరతే హైం....... హమారే పాస తో అపనా పరిచయ దేనే కే లిఏ థా హీ క్యా? సివా ఇసకే కి హమ దోనోం ఏక అచ్ఛే ఘర కే బచ్చే హైం ఔర పఢాఈ కర రహే హైం. బస ఉస దిన సే జబ భీ జగదీశ జీ కీ క్లేరిఓనేట కీ మధుర తాన హమారే కానోం మేం పడతీ థీ హమ భాగే చలే జాతే థే ఉన్హేం సుననే కే లిఏ ఔర అక్సర ఉనసే బాత హోతీ థీ. యే దోస్తీ జో మేరే ఛాత్ర జీవన మేం శురూ హుఈ వో తబ తక చలతీ రహీ జబ తక జగదీశ జీ పరిస్థితియోం సే జూఝతే హుఏ క్లేరిఓనేట జైసే ముశ్కిల సాజ కో అపనీ సాఁసోం కీ భేంట చఢాతే రహే..... ఆఖిరకార ఉసీ క్లేరిఓనేట నే బడీ బేరహమీ సే ఉనకీ సాఁసోం కో లీల లియా జిసపర తైరతీ హుఈ ఉనకీ అంగులియాం ఉస బేజాన క్లేరిఓనేట కో సాక్షాత్ సరస్వతీ మేం బదల దేతీ థీం.......మగర అఫసోస.....మైం ఉనకే లిఏ బహుత కుఛ కరనా చాహకర భీ కుఛ నహీం కర పాయా.
మైంనే జబ ఆకాశవాణీ జ్వాఇన కియా ....ఔర ౧౯౭౭ మేం బీకానేర ట్రాన్సఫర హోకర ఆయా తో బహుత కోశిశ కీ కి జగదీశ జీ కో కిసీ తరహ స్టాఫ ఆర్టిస్ట కే తౌర పర లే లియా జాఏ మగర మైం కుఛ నహీం కర పాయా క్యోంకి తబ తక వో బహుత కమజోర హో గఏ థే ఔర విభాగ కీ అపనీ కుఛ సరకారీ కిస్మ కీ మజబూరియాఁ థీం. ఆప శాయద జానతే హోంగే కి ఇస తరహ కే సాజ బజానే వాలోం కే ఫేఫడోం పర బహుత జోర పడతా హై....ఉనకే లిఏ జరూరీ హై కి వో అచ్ఛా ఔర సంతులిత ఖానా ఖాఏం వరనా టీ బీ కే కీటాణు తో హర వక్త వాతావరణ మేం రహతే హైం, జైసే హీ శరీర కీ శక్తి కమ హుఈ వో తురంత ఉస శరీర కో అపనీ గిరఫ్త మేం లే లేతే హైం. ఆజ టీ బీ కా ఇలాజ బహుత ఆసాన హై, బహుత ముశ్కిల తబ భీ నహీం థా మగర అచ్ఛా ఖానా ఉస వక్త భీ ఇలాజ కీ పహలీ శర్త థీ ఔర ఆజ భీ హై........ఆఖిర వో సురీలా కలాకార అపనే ఉస సాజ కీ హీ భేంట చఢ గయా జిసే వో అపనీ జిందగీ సే జ్యాదా ప్యార కరతా థా. ముఝే ఆజ భీ యాద హై, జైసీ కి మేరీ ఆదత థీ కి మైం హర సాజ కో బజానే కీ కోశిశ కియా కరతా థా, ఛాత్ర జీవన మేం, ఏకాధ బార మైంనే జగదీశ జీ సే క్లేరిఓనేట లేకర బజానే కీ కోశిశ కీ తో ఉన్హోంనే క్లేరిఓనేట దేనే సే మనా తో నహీం కియా లేకిన వో బోలే..... “నహీం మహేన్ద్ర జీ ....ఆపకే లిఏ ఔర బహుత సాజ హైం..... ఆప కుఛ ఔర బజాఇఏ.... యే సాజ జిందగీ కా సాజ నహీం.... మౌత కా సాజ హై”. ఉస వక్త మైం కుఛ నహీం సమఝా థా కి జగదీశ జీ నే ఐసా క్యోం కహా మగర థోడా బడా హుఆ తో బహుత సే ఫూఁక కా సాజ బజానే వాలే కలాకారోం కా హశ్ర దేఖా తో ఉనకీ బాత సమఝ మేం ఆఈ.
దూసరీ ఆవాజ జిసే సునకర మైం ఔర రతన ఖుశీ సే చిల్లా పడతే థే......వో థీ సోహనీ బాఈ కీ ఆవాజ. దుబలీ పతలీ కాయా. చేహరే పర హల్కా సా ఘూంఘట ఔర హాథ మేం తమ్బూరా లిఏ హుఏ బడీ సాదగీ సే తాన ఖీంచతీ హుఈ సోహనీ బాఈ.......హమ లోగ ఆవాజ కీ సీధ మేం భాగతే హుఏ జా పహుఁచతే థే ఉస జాగరణ మేం జహాం సోహనీ బాఈ గా రహీ హోతీ థీం..... లగతా థా మీరా ఫిర సే అవతార లేకర ఆ గయీ హోం ఇస ధరతీ పర. సచ బతాఊఁ మేరే జీవన మేం తీన లోగోం మేం ముఝే మీరా కే దర్శన హుఏ హైం. జుథికా రౖయ జీ, సోహనీ బాఈ ఔర శ్రీమతీ మహాదేవీ వర్మా. మహాదేవీ జీ కే సాథ అపనే అనుభవ మైం తబ లిఖూంగా జబ కి ఆకాశవాణీ ఇలాహాబాద కీ బాతేం లిఖూంగా........ సోహనీ బాఈ కీ ఆవాజ మేం కోఈ ఖాస హరకత యా గాయకీ నహీం థీ, బహుత హీ సీధా సీధా గాతీ థీం వో మగర దో చీజేం ఐసీ థీం జో ఉనకే గానే కో ఖాస బనా దేతీ థీం. ఏక ఉనకీ ఆవాజ మేం గజబ కా మిఠాస థా ఔర దూసరా సమర్పణ..... వో సిర్ఫ లోక భజన గాతీ థీం ఔర ఉనకా భజన సునకర ఐసా లగతా థా కి ఈశ్వర కే ప్రతి వో ఇస కదర సమర్పిత హో గయీ హైం కి స్వయం ఉనకీ ఆత్మా పరమాత్మా కా హిస్సా హో గయీ హైం. మేరే కానోం మేం ఆజ భీ ఉనకా వో భజన గూఁజ రహా హై “మ్హానే అబకే బచా లే మ్హారీ మాయ బటాఊ ఆయో లేవానే.....” సీధా సీధా శబ్దార్థ లేం తో ఏక బేటీ అపనీ మాఁ సే కహ రహీ హై కి హే మాఁ తేరా దామాద ముఝే లేనే ఆ గయా హై తూ ముఝే ఇస బార బచా లే...... మగర దరఅసల యే మాఁ, దామాద ఔర బేటీ, యే సబ తో ప్రతీక హైం. మృత్యు కే ఆగమన పర ఇస దునియా సే జాతీ హుఈ ఆత్మా వేదనా సే తడపతీ హై ఔర కహతీ హై... కోఈ తో ముఝే మృత్యు సే బచా లే.
మైం ఔర రతన సోహనీ బాఈ కే భజన సుననే బైఠతే తో కబ సుబహ హో జాతీ హమేం పతా హీ నహీం చలతా. ఇసకే బరసోం బాద ౧౯౭౭ మేం జబ మైం ఉదయపుర సే ట్రాన్సఫర హోకర బీకానేర ఆయా ఔర సబసే పహలీ బార సోహనీ బాఈ కో రికౖర్డ కియా తో ముఝే లగా మేరా జీవన ధన్య హో గయా...... న కోఈ ఆలేఖ, న కోఈ కాగజ కా టుకడా, న కోఈ లంబా చౌడా లవాజమా. బస హాథ మేం ఏక తమ్బూరా ఔర ఏక ఢోలక.... కభీ కభీ దయాల పంవార జైసే కోఈ కలాకార హారమోనియమ లేకర బైఠ గఏ తో ఠీక నహీం తో కిసీ సాజ కీ మాంగ నహీం..... హర భజన కే ఆఖిర మేం యా తో ఆతా థా “కహే కబీర సునో భాఈ సాధో....” యా ఫిర “మీరా కే ప్రభు గిరధర నాగర.......” అబ యే పూఛనే కీ తో గుంజాఇశ హీ నహీం రహతీ కి యే కిసకా భజన హై. ఏక బార మైంనే పూఛా “బాఈ ఆపకో ఇతనే భజన యాద కైసే రహతే హైం? యే జో ఆపనే అభీ గాయా వో మీరా కా భజన థా?” వో బడీ సరలతా సే బోలీం.... “హుకుమ.... మీరా బాఈ రో ఈ హై (హుకుమ మీరా బాఈ కా హీ హై.)మైంనే కహా “లేకిన కభీ సునా నహీం యే భజన. వో థోడా ఘబరా గఈం ఔర బోలీం “అన్దాతా మ్హనై కీం ఠా నఈం హై (అన్నదాతా ముఝే కుఛ భీ పతా నహీం హై) అబ మైం చకరాయా. మైంనే ఫిర భీ ములాయమియత సే కహా “బాఈ కహీం ఐసా తో నహీం హై కి ఆప ఖుద భజన లిఖ లేతీ హైం ఔర మీరా బాఈ ఔర కబీర దాస జీ కే నామ సే గా దేతీ హైం ....ఘూంఘట కీ ఓట సే వో హలకే సే ముస్కురాఈం ఔర బోలీం “మ్హారీ కాఈం ఔకాత సా ? మైం తో సాఫ అనపఢ హూఁ.మ్హనే దసతక కరనా ఈ కోనీ ఆవై. హూఁ కాఈం లిఖ్సూం ? (మేరీ క్యా ఔకాత సాబ? మైం తో బిల్కుల అనపఢ హూఁ. ముఝే తో దస్తఖత కరనే భీ నహీం ఆతే. మైం భలా క్యా లిఖ సకతీ హూఁ?) మైంనే కహా “సచ సచ బతాఇయే కి ఫిర ఆఖిర బాత క్యా హై?” తో వో హాథ జోడకర బోలీం “భగవాన రీ సౌగన మ్హ్నై కీం ఠా నఈం హై. హూఁ తందూరో నఈం ఉఠాఊఁ జద తఈం మ్హనై కీం పతోం నఈం రైవే కి మైం కాఈం గాసూం పణ తందూరో ఉఠాతా ఈం బా మావడీ యా బో బాబో జాణై హివడేమేం కాఈం ఉపజావై కే ఆప ఊం ఆప జికో మ్హారై మూండై మైం ఆవై హూఁ గా దూం.... (జబ తక మైం తంబూరా నహీం ఉఠాతీ హూఁ, ముఝే కుఛ పతా నహీం హోతా కి మైం క్యా గాఊంగీ మగర బస తమ్బూరా హాథ మేం లేతే హీ యా తో వో మాఁ(మీరా) యా వో బాబా(కబీర) హివడే మేం ఉతర కే జో కుఛ ఉసమేం ఉపజా దేతే హైం, మైం గాతీ చలీ జాతీ హూఁ......) హుకుమ జికీ చీజ నై హూఁ సమఝూం ఈ నఈం బా మ్హారీ కియాం హూఁ సకై? బా యా తో బీం మావడీ రీ హూ సకై యా ఫేర బీం బాబై రీ (హుకుమ జిస చీజ కో మైం సమఝ హీ నహీం సకతీ వో చీజ మేరీ కైసే హో సకతీ హై? వో యా తో ఉస మాఁ మీరా బాఈ కీ హో సకతీ హై యా ఫిర ఉస బాబా కబీర దాస కీ). ఉనకీ ఆవాజ సే లగా ఉనకీ ఆఁఖేం ఛలఛలా ఆఈ హైం. ముఝే లగా ఇస విషయ మేం ఔర కుఛ కహనా ఉనకా దిల దుఖానా హోగా. వైసే భీ మీరా బాఈ తో రాజస్థాన కీ ధరతీ పర పైదా హుఈం థీం మగర దేశ కే హర హిస్సే మేం మీరా బాఈ కే భజన లోక కలాకారోం ద్వారా అలగ అలగ రూప మేం గాయే జాతే రహే హైం...... కౌన కహ సకతా హై కి కౌన కౌన సే భజన ఉనకే ఖుద కే రచే హుఏ హైం ఔర కౌన కౌన సే భజన మహజ ఉనకే ఊపర ఘనఘోర ఆస్థా రఖనే వాలే లోక కలాకారోం కే హృదయోం నే రచ దిఏ హోం. మైంనే ఉన్హేం హాథ జోడకర ప్రణామ కియా ఔర.....ముఝే లగా, ముఝే ఆజ మీరా బాఈ కే దర్శన హుఏ హైం.
ఆజ వో సోహనీ బాఈ హమారే బీచ నహీం హైం.... రాజస్థాన కే బాకీ కేన్ద్రోం పర తో ఉనకీ శాయద హీ కోఈ రికౖర్డింగ హోగీ, పతా నహీం ఆకాశవాణీ బీకానేర పర భీ ఉనకే భజనోం కే కితనే టేప్స ఇరేజ కర, ఉనపర కమర్శియల రికౖర్డ కర లిఏ గఏ హోంగే క్యోంకి అబ తో ఆకాశవాణీ కే హర కేన్ద్ర పర పైసా కమానే పర హీ జోర దియా జాతా హై నా? ఆకాశవాణీ కభీ కలా ఔర కలాకారోం కా అవశ్య హీ పోషక రహా హై మగర పిఛలే కాఫీ సమయ సే జ్యాదాతర ఇస పర అధకచరే అఫసర హీ కాబిజ రహే హైం, జిన్హేం న కలా కీ సమఝ హోతీ హై ఔర న హీ అఫసరీ కీ తమీజ వరనా డేఢ డేఢ ఘంటే తక కే మేరే పచాసోం ఐసే నాటక ఏక హీ దిన మేం శ్యామ ప్రభూ ఏరేజ నహీం కరవా దేతే జిన్హేం తైయార కరనే మేం కోటా కే ౩౦-౪౦ కలాకారోం నే ఏక ఏక మహీనే కా వక్త దియా థా . ఖైర...... యే కహానీ ఫిర సహీ.........
హాం...... అబ భీ జబ కభీ బీకానేర జాతా హూఁ ఔర ఇత్తేఫాక సే రతన భీ శ్రీ గంగానగర సే ఆయా హుఆ హోతా హై, హమ దోనోం ఛత పర జాకర లేటతే హైం తో దిల కరతా హై, కాశ ఏక బార ఫిర జగదీశ జీ కీ క్లేరిఓనేట కీ మధుర ఆవాజ యా ఫిర సోహనీ బాఈ కీ హ్రదయ కే అందర తక ఉతర జానే వాలీ తాన సునాఈ దే జాఏ........... మగర బీఛవాల ఔద్యోగిక క్షేత్ర మేం బనే హమారే నఏ ఘర కీ ఛత పర పూరీ రాత యా తో కారఖానోం కీ ఖర్ర ఖట ఖర్ర ఖట సునాఈ దేతీ హై యా ఫిర పాస హీ బనే లాలగఢ రేలవే స్టేశన పర ఖడా కోఈ డీజల ఇంజన బీచ బీచ మేం చీఖ పడతా హై.
పూరీ శ్రృంఖలా ఏక సాథ పఢనే కే లిఏ యహాం క్లిక కరేం।
