ఖిచడీ పోస్ట

పిఛలే దినోం కఈ బాతేం ఐసీ రహీం జిన్హే బ్లాగ పర డాలనా చాహతా థా లేకిన మసరూఫియత కే చలతే టలతీ రహీం। ఆజ కామ పూరా హో గయా ఔర దిల్లీ రవానా హో రహా హూఁ తో సనద కే తౌర పర యహాఁ చిపకా రహా హూఁ।

* సణ్డే కే టాఇమ్స (౩౧ జనవరీ) మేం స్వప్న దాస గుప్తా నే భాషా పర బాత కీ హై, లిఖతే హైం- “హిన్దీ అపనే ఆత్మసమ్మాన కీ కమీ సే ఉబర నహీం సకీ హై; హిన్దీ ఏక జమానే సే ఉర్దూ కే సామనే ఏక హీన భావనా సే పీడిత హై ఔర ఏక వికసిత భాషా కే రూప మేం వికసిత న హో పానే కీ జిల్లత సే భీ గ్రస్త హై।”

వో ఆగే కహతే హైం, “భారత మేం అంగ్రేజీ విచార, అమూర్త చిన్తన ఔర వ్యాపార కీ భాషా హై జబకి లోక వ్యవహార కీ। ఔర యే ఫారసీ-హిన్దుస్తానీ కే పురానే సమీకరణ కా దోహరావ హై, ఔర ఇసీలిఏ నేహరూ జీ కో జబ రాష్ట్ర కో సమ్బోధిత కరనా థా (ట్రిస్ట విద డేస్టినీ...) తో అంగ్రేజీ మేం బాత కీ ఔర జబ వోట మాఁగనే కీ బారీ ఆఈ తో హిన్దీ అపనా లీ।”

బాత నిరాధార నహీం ఔర విచారణీయ హై।

* ఉసీ అఖబార మేం పాకిస్తాన సే నదీమ పరాచా లిఖతే హైం కి అవిభాజిత హిన్దుస్తాన మేం ముసలమానోం కో తబ అచానక అస్తిత్వ కా సంకట లగనే లగా జబ అంగ్రేజోం కే సాథ లోకతంత్ర కీ వ్యవస్థా లాగూ కరనే కీ బాత హోనే లగీ, ఉన్హే లగా కి వే అల్పమత మేం హో జాఏంగే। ఔర కభీ ఖలీఫా కో కుఛ న సమఝనే వాలే భారతీయ ముసలమానోం కా ఏక హిస్సా అపనీ పహచాన కో, హిన్దుఓం సే తోడకర అరబ ఔర తుర్కీ సే జోడకర దేఖనే లగా। ఔర యే బాత ఇస హద తక గఈ కి వే లడాకే జినకా హిన్దుస్తాన సే కోఈ లేనా-దేనా భీ న థా, వే ముసలమానోం కే హీరో బన గఏ, జైసే గోరీ ఔర గజనీ (పాకిస్తాన కీ మిసాఇలోం కే నామ ఇసీ నామ పర హైం)। హిన్దుఓం కా ఏక అతివాదీ హిస్సా ఐసే నఏ నాయక గఢనే లగా। ఔర ఇస విచార కో వైచారిక దానా-పానీ ఇకబాల సే మిలా జినకీ నజర మేం సంయుక్త హిన్దూ-ముస్లిమ సంఘర్ష వ్యాపక ముస్లిమ ఏకతా కే ఖిలాఫ థా। హిన్దుస్తాన మేం సామ్ప్రదాయికతా కే కారణ నదీమ అచానక ఉపజే హిన్దూ ఫాసిజ్మ ఔర ముసలమానోం కే బీచ అల్పసంఖ్యక హోనే కీ మానసికతా కే ఏక హవాఈ బౌద్ధికీకరణ మేం దేఖతే హైం। నదీమ పాకిస్తానీ సమాజ కీ తకలీఫోం కీ జడ భీ యహీం దేఖతే హైం కి లోగ ఏక తరఫ తో ఫిలీస్తీన, ఇరాక, అఫ్గానిస్తాన ఔర కశ్మీర కే ముసలమానోం కే దుఖ పర ఆఁసూ బహాతే హైం ఔర దూసరీ ఓర దేశ కే భీతర ముసలమానోం పర ఆఏ అజాబ పర సే నజర ఫేర లేతే హైం। జబకి పూరా దేశ ముసలమానోం కా హై ఫిర భీ ఏక తరహ కీ అల్పసంఖ్యక మానసికతా బనీ హుఈ హై।

నదీమ కీ బాత మేం దమ హై। మైం ఖుద పిఛలే దినోం ఇకబాల కే శికవా ఔర జవాబే శికవా పర నజర డాల కర సోచతా రహా హూఁ కి కిసే తరహ కీ మానసికతా హై యే, క్యా రోనా రోయా జా రహా హై అల్లాహ సే కి ముసలమానోం కే సాథ నాఇంసాఫీ హుఈ జబ కి ఉన్హోనే తుమ్హారే లిఏ జేహాద కియా థా? అగర బ్రాహ్మణ ఐసా రోనా రోయేం తో, క్షత్రియ రోయేం తో? ఇకబాల మేం ఏక సూఫీ తత్వ జరూర హై లేకిన వే బడే తౌర పర ప్రతిక్రియావాదీ ఔర ప్రతిగామీ చింతక ఔర శాఏర హైం।

*౧౨ జనవరీ కో ఏక్సప్రేస మేం ఖబర థీ కి తిరుఅనన్తపురమ మేం మలయాలమ లేఖక పౖల జకారియా పర సీ పీ ఏమ కే కార్యకర్తాఓం నే హమలా కియా। జకారియా నే పార్టీ కే భీతర ఔరత-మర్ద కే రిశ్తోం కో లేకర మౌజూద పిఛడే చింతన కీ ఆలోచనా కీ థీ। హుఆ యే థా కి ఏక కాంగ్రేస నేతా కే కిసీ స్త్రీ సే ‘అనైతిక సమ్బన్ధ’ కా పర్దాఫాశా కరనే కే లిఏ ఉన్హోనే ఉస నేతా కో రంగే హాథ పకడనే కే లిఏ ఏక మకాన కా ఘేరా డాలా ఔర పులిస కే హవాలే కర దియా। జకారియా కా మాననా థా కి సీ పీ ఏమ చర్చ కీ తరహ సేక్స కే ప్రతి సంకీర్ణ నజరియే కో బఢావా దే రహీ హై, జబకి పిఛలీ పీఢీ కే పార్టీ కే భూమిగత నేతాఓం కా సేక్స కే లేకర కాఫీ ఉదార నజరియా థా। ఉన్హోనే కహా కి హాలత యే ఆ గఈ హై అపనీ పత్నీ కే సాథ ఘూమనా భీ ఖతరనాక హోతా జా రహా హై। లేకిన వాపస సీ పీ ఏమ నే జకారియా కీ మజమ్మత కీ।

పౖల జకారియా ఏక అనోఖే ఔర అద్భుత కథాకార హైం, జో చర్చ సే లోహా లేతే రహే హైం। లేకిన అబ సీ పీ ఏమ భీ ఉన్హే విచార కీ ఆజాదీ నహీం దే రహీ। పూఛా జానా చాహియే కి సీ పీ ఏమ శివ సేనా ఔర బజరంగ దల సే కైసే అలగ హై? లోగోం కో బేడరూమ మేం తో ఆజాదీ దో! లేకిన యహాఁ ఝణ్డే కే రంగ సే నైతికతా పర ఫర్క నహీం పడతా। హర పార్టీ కా అగర బస చలే తో తస్లీమా నసరీన కో జూతే సే మారే, నహీం మారతే క్యోంకి ఉసే మారనే కే లిఏ హైదరాబాద కే ముసలమాన హైం నా।

దేఖియే లోగోం నే నారాయణ దత్త తివారీ కే బిస్తర కే పాయే కాట డాలే। అస్సీ కే పార కా ఏక జవాన అబ కుఛ భీ దమ-ఖమ రఖతా హై ఇస పర ఖుశ హోనే ఔర ఉస సే ప్రేరణా లేనే కే బజాయ లోగ గరియానే లగే? దో లోగోం కే బీచ ఆపసీ సహమతి సే జో కుఛ హోతా హై వహ ఆప కే లిఏ నైతిక భలే న హో, పర ఉన్హే ఉస అనైతికతా కీ ఆజాదీ హోనీ చాహియే। నారాయణ దత్త సే ఇస్తీఫా లేనే కే బజాయ ఉన పర సంగఠిత వేశ్యావృత్తి కో బఢావా దేనే కా ముకద్దమా చలతా తో బాత జాఏజ లగతీ క్యోంకి వేశ్యావృత్తి అపరాధ నహీం హై, వేశ్యావృత్తి కరవానా అపరాధ హై।

*ఇశ్కియా దేఖ లీ। మనోరంజక హై। ఛోటే శహరోం కీ దునియా మేం ధఁసతీ నహీం ఉనకీ నుకీలీ, పథరీలీ సచ్చాఈ కా అచ్ఛా ఇస్తేమాల కర లేతీ హై కుఛ మస్తీ రచనే మేం। ఐసా లగతా హై కి పూరీ ఫిల్మ యహ సోచకర లిఖీ గఈ హై కి తాలీ పిటవానీ హై ఔర పిటవా లేతీ హై। అగర యహ దబావ న లేతీ తో ఇశ్కియా ఔర బేహతర ఫిల్మ హో సకతీ థీ। హౖలీవుడీ కీ వేస్టన ఫిల్మోం కీ సంరచనా పర ఆధారిత హై ఔర అపనే కో కిసీ భీ రాజనైతిక ఝుకావ సే ముక్త రఖతీ హై। యే బాత ఫిల్మ కో భారీ నహీం హోనే దేతీ ఔర శాయద మేరీ ఉస సే యహీ శికాయత భీ హై। సంవాద చుటీలే హైం లేకిన భాషా, ఉర్దూ, హిన్దీ, భోపాలీ ఔర న జానే క్యా-క్యా హోతీ రహతీ హై। అరశద లుభాతే హైం లేకిన నసీర కో దేఖకర లగతా హై కి కుఛ నయా దేఖనే కా అబ బచా నహీం।

దాయేం యా బాయేం

యహ ఉస ఫిల్మ కా నామ హై జో మేరీ సమఝ మేం హిన్దీ ఫిల్మ కీ ఏకాశ్మీ పరమ్పరా సే బహుత ఆగే, ఔర బహుత ఊపర కీ సంరచనా మేం బునీ హుఈ హై। జీవన కా ఇతనా గాఢా స్వాద ఔర ఇతనే మహీన వివరణ ఉపన్యాసోం మేం భీ తో ఫిర భీ మిలతే హైం, మగర ఫిల్మోం మేం విరలతా సే దిఖతే హైం। హిన్దీ ఉపన్యాస ఔర హిన్దీ ఫిల్మ కే సంసార మేం మైంనే కభీ నహీం దేఖే। బావజూద జీవన కీ గాఢీ జటిలతా కే ‘బాయేం యా దాయేం’ ఏక బేహద హలకీ-ఫులకీ ఔర గుదగుదానే వాలీ ఫిల్మ బనీ రహతీ హైం, యహ ఏక దుర్లభ గుణ హై। యహ బడీ ఉపలబ్ధి హై ఔర ముఝే లగతా హై కి ఏఫ టీ ఆఈ ఆఈ, పుణే కీ స్నాతక బేలా నేగీ కీ యహ పహలీ ఫిల్మ నిశ్చిత హీ మీల కా పత్థర సాబిత హోగీ।

ఫిల్మ ఏక ఐసే నౌజవాన కీ కహానీ హై జో పహాడ కే అపనే ఛోటే సే కస్బే యా మఝోలే గాఁవ సే జాకర శహర మేం అపనా గుజారా కరతా హై। శహర మేం అపనీ ప్రతిభా కా కోఈ ఇస్తేమాల న పా కర ఔర వహాఁ కే జీవన సే పక కర వహ ఏక రోజ గాఁవ వాపస చలా ఆతా హై। గాఁవ మేం ఉసకీ బీవీ హై, ఆఠ-నౌ బరస కా బచ్చా హై, సాలీ హై, పడోసీ హైం, ఔర గాఁవవాలే హైం, స్కూల కే అధ్యాపక హైం; సభీ ఉస కే మురీద హైం క్యోంకి వో శహర సే ఆయా హై। లేకిన సబ చౌంకతే హైం జబ వో కహతా హై కి వహ లౌటేగా నహీం బల్కి గాఁవ కే స్కూల మేం బచ్చో కో పఢాఏగా ఔర గాఁవ కే వికాస కే లిఏ వహాఁ కలా కేన్ద్ర ఖోలేగా। లోగ ఉసకీ ఆదర్శవాదీ బాతోం పర హఁసతే హైం; గాఁవ కీ పథరీలీ సచ్చాఈ దీపక కే సపనోం పర రగడనే లగతీ హై। లేకిన యహ సబ కుఛ బహుత హలకే-ఫులకే అన్దాజ మేం చలతా రహతా హై।

ఏక రోజ జబ వహ అపనీ కోఈ కవితా యూఁ హీ బుదబుదా రహా హోతా హై తో ఉసకే ఫైన ఉసే లిఖకర ఏక కౖన్టేస్ట మేం భేజ దేతే హైం ఔర భాఈ జీత జాతే హైం, ఈనామ మేం మిలతీ హైం ఏక లాల రంగ కీ ఐసీ లుభావనీ కార జైసీ గాఁవ తో క్యా ఆస-పాస కే జిలే మేం భీ నహీం హై। యహ కార దీపక కా రుత్బే మేం క్రాంతికారీ పరివర్తన లాతీ హై ఔర ఉసకే జీవన దృష్టి మేం భీ, అచానక వహ ఏక అలగ హీ ఆదమీ కే రూప మేం పనపనే లగతా హై। అపనే రుత్బే కో బనాఏ రఖనే కే లిఏ లోగ ఉసే ఆసానీ సే కర్జా దేతే భీ హైం ఔర వో లేతా భీ హై। లేకిన నఈ హైసియత కో బనాఏ రఖనే కే లిఏ ఉసే కార కో తమామ తరహ కే కామోం కే లిఏ కిరాఏ పర దేనా శురు కరనా పడతా హై, జైసే శాదీ మేం లే జానా ఔర జైసే దూధ వితరణ।

యహ జో మైం బయాన కర రహా హూఁ యహ ఏక బహుత మోటా ఘటనాక్రమ హై। అచ్ఛీ సే అచ్ఛీ ఫిల్మోం కో భీ బహుత హీ మరియల కథాక్రమ కే గిర్ద గుజారా కరతే పాయా జాతా హైం। లేకిన దాయేం యా బాయేం కే కథ్య ఇతనా సఘన హై కి ఉస కో కాగజ పర లిఖనా లగభగ నాముమకిన హై। ఉసమేం హర చరిత్ర కీ ఏక గహరీ సమఝ, ఏక గహరీ చోట ఏక స్వతంత్ర అధ్యాయ కీ తలబ రఖతీ హై। హర ఘఘటనా హమారే సామాజిక జీవన కీ ఏక అదేఖీ ఖిడకీ ఖోలతీ హై।

ఛోటీ-బడీ తమామ ఘటనాఓం కే బాద దీపక కే సామనే కఈ దువిధాఏం ఆతీ హైం, జీవన మేం కఈ సంకట ఆతే హైం, మగర సబసే బడీ కచోట ఉస కీ యే హోతీ హై కి ఉసనే అపనే బేటే కే ఆఁఖోం మేం ఇజ్జత ఖో దీ హై। తో కార చోరీ హో జానే, ఔర సాలీ కే గాఁవ కే లఫంగే కే సాథ భాగ జానే కే బాద, వహ బరస్తే అపనే బేటే కీ నజరోం మేం ఖోయా సమ్మాన హాసిల కరనే కే, వాపస అపనే ఆప కో హాసిల కరనే మేం కామయాబ సా హోతా హై।

దాయేం యా బాయేం నైనీతాల కే నజదీక ఏక గాఁవ మేం ౪౮ దినోం మేం శూట కీ గఈ। ఇస ఫిల్మ కీ తమామ దూసరీ ఉపలబ్ధియోం కే బీచ ఏక యహ భీ హై సివాయ తీన అభినేతాఓం కే శేష సభీ స్థానీయ లోగోం నే కహానీ కే కిరదార నిభాఏ। ఫిల్మ కా నిర్మాణ సంయోజన ఔర ధ్వని సంయోజన బహుత రచనాత్మక హై, ఔర కైమరా దిలకశ।

మేరీ ఉమ్మీద హై ఔర కామనా హై కి బేలా నేగీ ఔర ఉనకీ యహ ఫిల్మ ఉనకీ యాత్రా కా, ఉనకీ ధైర్యశీలతా కా ఇమ్తిహాన లేతా సా, పహలా కదమ హోగా ఔర ఇసకే ఆగే వో తమామ సారీ ఫిల్మేం జో భీ బనాయేంగీ వో అపనే కలాత్మక ఆయామోం మేం ‘దాయేం యా బాయేం’ కే ఔర పార హోంగీ।


లేఖక, సమ్పాదక, నిర్దేశక: బేలా నేగీ
నిర్మాతా: సునీల దోశీ
కైమరా: అమ్లాన దత్తా
ధ్వని: జిసీ మాఇకేల
ముఖ్య కలాకార:
దీపక డోబరియాల,
మానవ కౌల,
బద్రుల ఇస్లామ,
భారతీ భట్ట




ఫిల్మ రిలీజ హోనే కే ఇన్తజార మేం హై, జబ భీ పరదే పర ఆఏ జరూర దేఖియేగా, ఏక అప్రతిమ అనుభవ ఆప కీ ప్రతీక్షా కర రహా హై। మైంనే యహ సమీక్షా ఏక ట్రాయల శో దేఖనే కే బాద లిఖీ హై।

ఘర బైఠే కితాబేం

కవి కవితాయేం పఢతే హైం। పత్రకార అఖబార పఢతే హైం। బ్లౖగ వాలే బ్లౖగ పఢతే హైం। కుఛ లోగ కథా-కహానీ భీ పఢతే హైం। కహానీ- కవితా–అఖబార సే బాకీ దునియా మేం ఇల్మ కీ జో కితాబేం హైం వో కౌన పఢతా హై?

అగర కోఈ హై తో ఉన సే గుజారిశ హై కి కితాబ కీ దుకాన మేం జానే కీ జహమత న ఉఠాయేం। ఘర బైఠే ఫ్లిపకార్ట సే కితాబ మఁగాయేం ఔర డిస్కాఉన్ట భీ పాయేం। కితాబోం సే యహాఁ మేరా మతలబ అంగ్రేజీ కీ కితాబోం సే హీ హై। హిన్దీ కీ కితాబోం కీ దుకానే హైం హీ కహాఁ? ఐసా మానా జాతా హై కి హిన్దీ కితాబోం కే పాఠక హీ నహీం హైం ఔర అగర హైం భీ తో ప్రకాశకోం కో ఉనకీ ఫిక్ర నహీం ఉనకే లిఏ తో సరకారీ అధికారియోం కీ సిఫారిశ హీ కాఫీ హై కితాబ కే ధంధే మేం బనే రహనే కే లిఏ ఔర మోటా మునాఫా బనాతే రహనే కే లిఏ। సునా తో యే భీ జాతా హై కి హిన్దీ కే ప్రకాశక లేఖకోం కో పైసే దేతే నహీం బల్కి లేతే హైం: కితాబ ఛాపనే కా ఏహసాన కరనే కే లిఏ। ఖైర।

మైంనే పిఛలే దిననోం కుఛ కితాబోం కీ జరూరత పడనే పర ఉనకో బుకశౖప్స మేం ఖోజా; కహీం న పాయా తో ఫిర నేట పర ఖోజా। అమేజన మేం థీ లేకిన డౖలర్స మేం ఔర కితాబ కీ కీమత సే జ్యాదా ఉనకే శిపింగ చారజేజ। ఉసీ ఖోజ మేం ఫ్లిపకార్ట భీ నజర ఆయా। జో కితాబ చాహియే థీ వో థీ, ఉసకే అలావా దూసరీ కఈ కితాబేం ఔర భీ దిఖీం జో దిలచస్ప థీం ఔర మేరీ జానకారీ మేం నహీం థీం। కితాబ కా మూల్య రుపయే మేం, కోఈ శిపింగ శుల్క నహీం క్యోంకి ఇసకా సంచాలన బేంగాలూరు సే హీ హోతా హై, ఔర ఉలటే డిసకాఉంట!! చార-పాఁచ కితాబే మఁగవాఈ। తీన తో తీసరే దిన ఆ గగఈ। ఔర శేష భీ జల్దీ। పేమేన్ట బస ఆప కో నేటబైంకింగ సే యా క్రేడిటకార్డ సే యా డేబిట కార్డ సే కరనా హోగా। సురక్షిత హై।

ఫ్లిపకార్ట చలానే వాలే హైం సచిన బంసల ఔర బిన్నీ బంసల జో ౨౦౦౫ బైచ కే ఆఈ ఆఈ టీ దిల్లీ కే కమ్ప్యూటర సాఇంస కే స్నాతక హైం। అమేజన ఇండియా మేం ఆఠ మాస నౌకరీ కరనే కే బాద ఉన్హోనే అక్తూబర ౨౦౦౭ మేం యహ కామ వేబసాఇట శురు కీ। హోనహార బచ్చే ఆగే బఢేంగే ఐసీ ఉమ్మీద హై!

దేసీ-విదేసీ సభీ తరహ కీ కితాబేం ఉనకే పాస ఉపలబ్ధ హైం। కుఛ హిన్దీ కే భీ టాఇటిల్స హైం మగర ఉస ప్రకార కే నహీం జో ఆమ తౌర పర హిన్దీ సాహిత్య కే నామ సే జానే జాతే హైం। దేఖియే దూసరే ప్రకార కీ హిన్దీ కితాబోం తక వో పహుఁచ గఏ లేకిన హిన్దీ సాహిత్య (కవితా-కహానీ జీ, ఔర క్యా?) కో న జానే కౌన సా సంక్రామక రోగ హై, కోఈ ఛూనా హీ నహీం చాహతా। ఆహ.. రోగీ చంగా హో జాయ ఐసీ కామనా హై।

పశ్చలేఖ: బేంగాలూరు సే పూజా ఉపాధ్యాయ నే బతాయా హై కి ఫ్లిపకార్ట పర హిన్దీ కీ కితాబేం భీ ఉపలబ్ధ హైం। మైం నే ఫిర సే ఖోజ కే దేఖా; పహలే దేవనాగరీ మేం, తో కోఈ పరిణామ నహీం ఆఏ, లేకిన రోమన మేం ఖోజ కరనే సే సుఖద నతీజే దిఖ రహే హైం। హిన్దీ కితాబేం భీ ఉపలబ్ధ హై। శాయద మైంనే పహలే భీ రోమన మేం కోశిశ నహీం కీ హోగీ। ఖైర, ఇస మసలే మేం లిపి మహత్వపూర్ణ నహీం హై, మహత్వ ఇస బాత కా హై కి హిన్దీ కితాబేం భీ ఘర బైఠే మఁగాఈ జా సకతీ హైం। పూజా జీ కో ధన్యవాద!

ఔర రోగీ కా హాల ఇతనా భీ బురా నహీం హై। శాయద బురా లగతా ఇసలిఏ హై కి లేఖక కో కితాబ లిఖనే కే లిఏ పైసే మిలతే నహీం దేనే పడతే హైం।

బఁటా హుఆ సత్య

బహుత-బహుత పహలే సోచా హుఆ హోతా థా సత్య
ఫిర బోలా హుఆ హో జాతా థా సత్య
అభీ హాల తక లిఖా హుఆ తో నిశ్చిత హోతా థా సత్య
అబ సమయ యే హై
కి సోచా హుఆ సత్య నహీం
కహా హుఆ సత్య నహీం
లిఖా హుఆ భీ సత్య నహీం
తో క్యా హై సత్య?
మేధా కే నఏ ప్రవీణ కహతే హైం కి సత్య బఁటా హుఆ హై
సబ మేం సబ జగహ థోడా-థోడా
...
క్యా సత్య భీ బఁట సకతా హై?

ఆల ఇజ నాట వేల: వీ ఆర పైథేటిక

ఆజ థ్రీ ఇడియట్స దేఖ లీ। అచ్ఛా హుఆ కి సుబహ కే శో మేం నబ్బే రుపయే దే కే హీ దేఖ లీ। శామ కే శో మేం దేఖతా తో ౧౩౫ రుపయే ఔర మేరీ జేబ సే నికలకర వినోద చోపడా కీ జేబ మేం పహుఁచ జాతే। పహలే హీ కామయాబీ కే సారే రికాడ తోడతీ ఫిల్మ ౧౩౫ రుపయే ఔర కామయాబతర హో జాతీ।

వైసే తో థ్రీ ఇడియట్స బహుత హీ కామయాబ ఫిల్మ హై। కైసే హై జీ కామయాబ? ఫిల్మ పైసే బటోర రహీ హై ఔర శుహరత భీ బటోర రహీ హై। ఇతనీ కి చేతన భగత జీ కో శికాయత హై కి జో శుహరత ఉనకే హిస్సే కీ థీ వో భీ హీరానీ జీ, చోపడా జీ ఔర జోశీ జో బటోర రహే హైం। ఔర ఫిల్మ నే ఇసీ కీ కామనా కీ థీ జో ఉన్హే ప్రాప్త హో గయా, సో హైం వో కామయాబ (కామనా-ప్రాప్తి)।

జైసే కీ ఆమ హిట ఫిల్మేం హోతీ హైం వైసే హీ హిట ఫిల్మ హైం। లేకిన కుఛ యార లోగ గదగద హైం ఔర అభిభూత హుఏ జా రహే హైం కి బడీ సాహసీ ఫిల్మ హై ఔర న జానే క్యా-క్యా। మేరీ సమఝ మేం తో యే ఏక బేఈమాన ఔర నకలీ ఫిల్మ హై। క్యోం? ఫిల్మ ఉపదేశ తో యే దేతీ హై హమారీ శిక్షా పద్ధతి ఐసీ హో కి ఛాత్ర ఏక్సేలేన్స కో పర్స్యూ కరే సక్సేజ కో నహీం। సక్సేజ సే యహాఁ మాఏనే పైసా ఔర గాడీ హై, జో చతుర నామ కే చరిత్ర కే జరియే బార-బార హైమర కియా జాతా హై। లేకిన ఖుద ఫిల్మ ఏక్సేలేన్స కో నహీం సక్సేజ కే (మున్నాభాఈ) సమీకరణ కో లాగూ కరతీ హై। యే ఉస తరహ కే నకలీ బాబాఓం కే చరిత్ర జైసే హై జో ప్రవచన తో వైరాగ్య ఔర త్యాగ కా దేతే హైం, లేకిన ఖుద లోభ, ఔర లాలచ కే వాసనాఈ దలదల మేం లసే రహతే హైం।

జిస తరహ కే మోటే చరిత్ర బనాఏ గఏ హైం, జిస తరహ కీ సడకఛాప బైకగ్రాఉన్డ స్కోర తైయార కియా గయా హై, జిస తరహ కీ ఛిఛోరీ, చవన్నీఛాప, సైక్రీన స్వీట సిచుఏశన ఫిల్మ మేం హర దస మినట బాద టాంకీ గఈ హై, జిస తరహ సే ‘ఆల ఇజ వేల’ కే అశ్లీల ఇస్తేమాల మేం ఏక బచ్చే తక కా శోషణ కియా గయా హై, వో సబ ఇసీ ఓర ఇశారా కరతే హైం। మైం యే నహీం మాన సకతా కి ఏఫ టీ ఆఈ ఆఈ మేం తీన సాల తక వర్ల్డ సినేమా కా ఆస్వాదన కరనే ఔర ఉసకే బాద లగాతార కరతే రహనే కే బాద రాజకుమార హీరానీ ఔర వినోద చోపడా కా మానసిక స్తర ఇసీ ఫిల్మ కా హై। నిశ్చిత హీ యహ ఫిల్మ ఉన్హోనే ఏక దర్శకవర్గ కో ఖయాల మేం రఖకర బనాఈ హై। యే హై బేఈమానీ నమ్బర వన। యానీ ఆప శ్రేష్ఠతా కే అపనే పైమానే సే ఇసలిఏ నీచే ఉతర ఆఏం క్యోంకి ఆప కే పైమానే పర బనీ ఏక్సేలేన్ట ఫిల్మ కో దేఖనే ఔర సమఝనే వాలే కీ సంఖ్యా బహుత సీమిత హోగీ।

ఇసకే జవాబ మేం యహ దలీల ఆఏగీ కి జీ నహీం హమనే తో యహ ఫిల్మ దర్శక తక ఏక నోబేల మైసేజ లే జానే కే లిఏ బనాఈ హై। సచముచ? అగర ఐసా హై తో వో దర్శక ఆప కీ బాత సునతే హీ ఉసకో లోక కైసే లే రహా హై? యానీ జిస బాత కో ఆప కమ్యూనికేట కరనే కీ కోశిశ కర రహే హైం, ఉస బాత సే దేఖనే వాలే పహలే సే సహమత హై; వో అపనీ హీ బాత పరదే పర దేఖకర తాలీ బజా రహా హై। ఇసే రాజనీతి మేం పౖపులిస్ట పౖలిటిక్స కహా జాతా హై, ఔర లోకభాషా మేం ఠకుర సుహాతీ। అగర కోఈ యే సమఝతా హై కి యే కిసీ కీ మానసికతా బదలనే కీ కోఈ కోశిశ హై తో గలత సమఝతా హై, యహ స్థాపిత మానసికతా కో సమర్పిత ఫిల్మ హై, జిసే కౕనఫౖర్మిస్ట కహా జా సకతా హై।

జిస సచ్చాఈ కో ఫిల్మ మేం దిఖలాయా గయా హై అగర వో ఆజ సే బీస సాల పహలే దిఖాఈ గఈ హోతీ తో మైం ఫిర భీ మాన లేతా కి ఫిల్మ మేం కుఛ వాస్తవికతా హై, ఔర కుఛ ఈమానదారీ భీ హై। యే తబ హోతా థా కి పేశే కే నామ పర దో హీ పేశోం కా ఖ్యాల ఆతా థా, ఇంజీనియర ఔర డౖక్టర। యే సచ్చాఈ తో కబ కీ బదల చుకీ। వాఇల్డలాఇఫ ఫోటోగ్రాఫర కితనే పైసే కమా సకతే హైం, వో ఏక ఇంజీనియర కభీ నహీం కమా సకతా। ముఝే లగతా కి ఈమానదారీ కీ బాత హో రహీ హై అగర ఆజ కల కే కౖల సేన్టర కల్చర మేం పైసా కమానే వాలే బచ్చోం మేం జ్ఞానార్జన కో లేకర జో ఉదాసీనతా హై ఉస కీ బాత కీ జాతీ।
లేకిన వో కరనే కీ హిమ్మత ఫిల్మమేకర మేం నహీం థీ క్యోంకి అపనే దర్శక కో సంశయ మేం డాలనా మతలబ బహుత బడా ఖతరా మోల లేనా। ఔర యే వైసీ ఫిల్మ హై జిసనే ఏక జగహ భీ ఖతరా నహీం ఉఠాయా। మున్నాభాఈ ఫార్మూలే కో జమకర ఇస్తేమాల కియా। మేరే జేహన మేం ఇస ఫిల్మ కో డిఫాఇన కరనే కే లిఏ జో సబసే ఉపయుక్త శబ్ద ఆతా హై వో హై పైథేటిక।

మేరీ అపనీ రాయ మేం యహ ఫిల్మ న సిర్ఫ ఫూహడ ఔర బేఈమాన హై బల్కి శర్మనాక భీ హై మేరే లిఏ। రాజకుమార హీరానీ ఔర వినోద చోపడా తో ధంధే వాలే లోగ హై, ఔర కామయాబ ధంధేవాలే హైం; మేరే ధంధే వాలే లోగ హైం, ఉనకో మేరీ బధాఈయాం హైం। అఫసోస ఔర శర్మ తో అపనీ పీఢీ ఔర నౌజవాన పీఢీ కే లోగోం సే హై జో అభీ తక ఇస తరహ కే నౌటంకీఛాప సినేమా కో ఏక్సేలేంస సమఝ లేనే కీ బకలోలీ కర సకతే హైం।

హమారే సమాజ కా ఏక బడా వర్గ గరీబీ రేఖా కే నీచే హైం ఉస సే ఆప కిసీ తరహ కీ నఈ ఊఁచాఈయోం కో ఛూనే కీ ఉమ్మీద నహీం కర సకతే। పన్ద్రహ బీస ప్రతిశత లోగ మధ్యమ వర్గ హైం, ఉసమేం సే అధికతర లోగ నౌకరీ మిలతే హీ కితాబ కో రద్దీ మేం బేచ కర నమక ఖరీద లేతే హైం। జో చుటకీ భర నమక జితనే రహ జాతే హైం వే భీ అగర సమవేత స్వర సే ఆల ఇజ వేల గానే లగేం తో సమఝ లీజియే కి అభీ దేశ సుసుప్తావస్థా మేం హీ హై, నేహరూ జీ కో ధోఖా హుఆ థా కి ఇన్డియా విల అవేక టు లాఇఫ ఏన్డ ఫ్రీడమ, ఏట ది స్ట్రోక ఓఫ మిడనాఈట ఆవర, వ్హేన ది వర్ల్డ స్లీప్స। మైం ఉమ్మీద కరతా హూఁ కి ఇస చుటకీ కే ఏక అచ్ఛే హిస్సే కో ఫిల్మ నహీం జంచీ హై లేకిన వో చుప హై।

అగర హమ ఇసీ తరహ కీ లైయాపట్టీ మేం కలా కీ నఫాసత ఖోజతే రహే తో భారతీయ మహాపురుష కే లిఏ కాల్సేన్టర సే అధిక ఉమ్మీద నహీం హై। జో దక్షిణభారతీయ చతుర ఔర రామలింగమ జో అమరీకాది మేం సఫల హో గఏ హైం వహీ అపనీ హద హై ఔర యే బాంగడూ ఔర చాచడ ఏక దివాస్వప్న సే అధిక కుఛ నహీం। జబ మైం నే జామియా కే ఏమ సీ ఆర సీ మేం (హిన్దీ ఫిల్మోం) పర పేపర తైయార కియా థా తో ఉసకీ ఆఖిరీ లాఇన థీ, "హిన్దీ ఫిల్మేం ఉసకే దర్శక కో అపనీ ఆంకాక్షాఓం కే సాథ హస్తమైథున కా ఖులా ఆమంత్రణ హై। తబ సే అబ తక కుఛ భీ నహీం బదలా హై|"

ఫిల్మ కే ఆఖిర మేం మాధవన కీ ఆవాజ ఆతీ హై – కాబిల బన జాఓ కామయాబీ అపనే ఆప హీ మిల జాఏగీ। యే ధోఖా దేనే వాలా బయాన హై। ఇసీ తరహ కా ధోఖా ‘తారే జమీన పర’ మేం భీ దియా గయా థా। జో బచ్చా సబ సే అలగ, అనోఖా హై, ఉసే అపనే అనోఖేపన మేం హీ స్వీకార కియా జానా చాహియే, మగర ఉస ఫిల్మ మేం అనోఖే బచ్చే కో పేంటిగ ప్రతిస్పర్ధా మేం జితవాయా జాతా హై, ఉసే ముఖ్యధారా మేం కామయాబీ దిలాఈ జాతీ హై।

యానీ ముఖ్యధారా మేం కామయాబీ హీ అసలీ పైమానా హై। ఇస ఫిల్మ మేం భీ చతుర నామ కా చరిత ఆమిర కే ఆగ చూతియా సిద్ధ హో జాతా హై క్యోంకి ఆమిర కో దునియావీ కామయాబీ భీ మిల జాతీ హై। తో మాధవన కా సంవాద ఆతా హై - కాబిల బన జాఓ కామయాబీ అపనే ఆప హీ మిల జాఏగీ। యే భులావా హై, ధోఖా హై। అసలీ ఏక్సేలేన్స ఖోజనే వాలే కే లిఏ కాబిలియత హీ కామయాబీ హై।

హాలాంకి ఫిల్మ తమామ సినేమైటిక పైమానో సే బేహద ఘటియా హై ఫిర భీ అగర ఉసే తమామ ఫిల్మీ అవార్డ్స మేం కఈ సారే అవార్డ్స మిల జాయం తో ముఝే కోఈ హైరత నహీం హోగీ- పైసా పీటనే వాలీ ఫిల్మ హీ కామయాబీ ఔర ఏక్సలేంస కా అసలీ పైమానా హై।

చేతన భగత శుడ బీ థైంకఫుల

పిఛలే దినోం ఖబర థీ కి సరకార కౖపీరాఇట కానూన మేం బదలావ కా మన బనా రహీ హై తాకి కలాకారోం కే అధికారోం కీ రక్షా హో సకే, దునియా భర మేం సినేమా ఔర సంగీత ఆది కే తైయార హో జానే కే బాద భీ కౖపీరాఇట కే మూల అధికార లేఖక/ కలాకార కే పాస సురక్షిత రహతే హైం మగర భారత మేం నిర్మాతా హీ సబ కా మాలిక హై। ఏక బార పైసా దేకర వహ సబ కుఛ ఖరీద లేతా హై। పిఛలే దినోం ఇస సమ్భావిత బదలావ కే ఆనే కీ ఖుశీ మేం జావేద అఖ్తర, శుభా ముద్గల, రవి శంకర ఔర శంకర మహాదేవన కే ఖిలే హుఏ చేహరే అఖబారోం మేం దేఖనే కో మిలే।

ఆజ ఖబర హై కి 'థ్రీ ఈడియట్స' కే నిర్మాతా వినోద చోపడా నే ఏక పత్రకార కో చిల్లా కర ఔర ఆఁఖేం తరేర కర కహా కి 'శట అప!' వే పూరీ ఫిల్మ కీ కాస్ట ఔర క్రూ కే సాథ ఏక పత్రకార సమ్మేలన మేం థే। లోగ ఉనసే 'ఫాఇవ ప్వాయంట సమవన' ఉపన్యాస కే లేఖక చేతన భగత కే ఆరోపోం కా జవాబ చాహ రహే థే, జిన్హోనే కహా హై కి ఉనకే సాథ న్యాయ నహీం హుఆ హై। ఉనకా నామ ఆయా జరూర హై మగర ఫిల్మ కే అన్త మేం రోలింగ క్రేడిట్స మేం। జబకి ఫిల్మ కీ శురుఆత మేం కహానీ లేఖక కే రూప మేం అభిజాత జోశీ ఔర రాజకుమార హీరానీ కా నామ ఆయా హై। ఉన్హే ఇస పర ఐతరాజ హై, ముఝే భీ హై థోడా-థోడా। ఉనకా మాననా హై కి మూల కహానీ ఉనకీ హై ఔర శేష ఉసకా రూపాన్తరణ హై।

ఏచ టీ మేం వీర సంఘవీ లిఖతే హైం కి ఇట్స ఓల ఏబాఉట గ్రేస; 'స్లమడౖగ మిలయనేర' భీ వికాస స్వరూప కే నౖవేల 'క్యూ ఏన్డ ఏ'సే కాఫీ జుదా థీ, మగర ఉనకే భీతర ఇతనీ గరిమా థీ కి ఉనకా నామ ఫిల్మ క్రేడిట్స మేం నిర్దేశక కే నామ కే ఠీక బాద ఆతా హై, ఔర నిర్దేశక డైనీ బౖయల ఉన్హే అపనీ సఫలతా మేం శామిల కరనే కే లిఏ ఆస్కర లేతే వక్త ఉనకో మంచ తక సాథ లే జాతే హైం।

ఫిల్మీ దునియా మేం లేఖక సబసే నిరీహ జానవర రహా హై। సబసే పహలే డాకా ఉసకే పైసోం ఔర నామ పర హీ పడతా హై। యహాఁ హర నిర్దేశక కో అపనే నామ కే పహలే 'రిటేన ఏన్డ డాఇరేక్టేడ బాఇ' దేఖనే కా శౌక హై। ఇస దునియా నే తో బడే-బడే ఫిల్మోం, బడీ-బడీ కితాబోం పర డాకే డాలే ఔర కిసీ కో కోఈ ఆభార తక నహీం దియా, ఛోటే-మోటే లేఖక తో రోజ హీ మారే జాతే హైం। చోపడా జీ నే కమ సే కమ కితాబ కే అధికార ఖరీదే, పైసే భీ దియే, ఔర భలే ఆఖిర మేం, పర నామ దే తో దియా। చేతన భగత కో ఉన కే పైర ఛూ కర ధన్యవాద దేనా చాహియే, ఉన్హోనే ధన్యవాద నహీం దియా ఇసీలిఏ చోపడా జీ కో క్రోధ ఆ గయా, నహీం తో వో దేవతా ఆదమీ హైం।

వసుధైవ కుటుమ్బకమ?

దునియా భర మేం ఫైలే హుఏ ప్రవాసీ భారతీయ హిన్దుఓం కో యది ఉన దేశోం కే బహుసంఖ్యక లోగ గోమాంస ఖానే పర మజబూర కరనే లగే తో ఉన్హే కైసా లగేగా। యది వో అపనీ మరజీ సే ఐసా కరతే హైం తో కిసీ కో కోఈ ఆపత్తి క్యోం హోగీ లేకిన యది ఉన పర యహ బాధ్య కర దియా జాయ కి యది ఉస దేశ మేం రహనా హోగా తో గోమాంసాహారీ బననా హోగా తో ఉన కో కైసా మహసూస హోగా ఔర ఆప కో కైసా మహసూస హోగా? *

భారత మేం ముసలమాన తేరహ చౌదహ సౌ సాల సే రహ రహే హైం। కోఈ భారతీయ ముసలమాన విదేశీ నహీం హై, ఇస భూమి పర ఉసకా భీ ఇతనా హీ హక హై జితనా కి కిసీ ఔర కా। వే అపనే వతన కో కిస తరహ సే ప్యార కరేంగే ఔర కిస తరహ ఉసకా ప్రదర్శన కరేంగే యహ తయ కరనే వాలా కోఈ ఔర నహీం వే ఖుద హోంగే। యది కోఈ దీనీ తంజీమ యహ తయ కరతీ హై కి యహ గీత ఉనకే ధర్మ కే ఆడే ఆతా హై ఔర వే వన్దే మాతరమ కా గాన నహీం కరనా చాహతే తో ఇసమేం కిసీ కో ఐతరాజ కైసా?

యహ గీత దేశభక్తి కా కోఈ పైమానా నహీం హై। దేశభక్తి కీ ఆడ మేం దేశవాసియోం సే నఫరత కరనా యహ కైసీ నీతి హై? ఇస గీత కో గానే సే యా న గానే సే దేశ కా క్యా హాని-లాభ హో జా రహా హై? యహ కోఈ ముద్దా హీ నహీం హై। ఇస బాత పర వివాద కరనా వితణ్డా ఖడా కరనా ఔర సామ్ప్రదాయిక భావనాఓం కో భడకానే కీ సాజిశ హై।

హర ధార్మిక వ్యక్తి సామ్ప్రదాయిక నహీం హోతా, జైసే కి హర సామ్ప్రదాయిక వ్యక్తి ధార్మిక నహీం హోతా (ఆడవాణీ జీ ఇస కా సబసే బడా ప్రమాణ హైం)।

వసుధైవ కుటుమ్బకమ కా నారా దేనే వాలే పహలే దేశ కే లోగోం కే సాథ కుటుమ్బ కే సదస్యోం కే తౌర పర సమ్మాన కరనా సీఖేం, యే హిటలరీ నీతి ఛోడేం ఔర విచారోం ఔర మాన్యతాఓం కే వైవిధ్య కే లిఏ జగహ బనాఏం।

(జన గణ మన ఔర వన్దే మాతరమ పర యహాఁ ఔర పఢేం!)

* యహ ప్రవాసీ కా ఉదాహరణ ఇసలిఏ దియా హై కి వే భారత మేం బహుసంఖ్యక ఔర కిసీ భీ అన్య దేశ మేం పహలే ప్రవాసీ హై ఫిర అల్పసంఖ్యక।