తరేగన- భాగ-౧ - జగదీశ ప్రసాద మణ్డల
భూమికా
అపనే లోకనిక బీచ ఛోట-ఛీన లఘు-కథాక సంగ్రహ ఉపస్థిత అఛి। ప్రస్తుత సంగ్రహ ఏక-లగాతి నై లిఖ డేఢ-దూ సాలక బీచ లిఖల కథా-సంగ్రహ థిక, జఇమే మౌలిక కథాక సంగ విశ్వ-భరిక సాహిత్యక సార సంక్షేప నేనా ఆ బఢైత నేనా సభ లేల జుటాఓల గేల అఛి, సబహక ప్రతి ఆభార జఇసఁ రంగ-విరంగక విషఏ-వస్తుక ఈ జమఘట భఽ గేల అఛి।
ఆజుక భాగ-దౌడక జినగీమే దీర్ఘ కథా పఢైక పలఖతి నై రహనే లఘు-కథాక మహత్వ స్వత: బఢి గేల అఛి।
కథా-లేఖనమే డౖ. శ్రీనివాస జీక సహయోగ ఆ ప్రేరణాక చర్చ కరబ కేనా బిసరి సకై ఛియని ।
సమఏ-సమఏ గజేన్ద్ర జీక ఆగ్రహ ఆ సుఝావ ఆ సంగహి శ్రుతి ప్రకాశనక శ్రీ నాగేన్ద్ర కుమార ఝా ఆ శ్రీమతీ నీతూ కుమారీక భరపుర సహయోగ భేటలాసఁ లిఖైక నవ ఉత్సాహో ఆ అశో మనకేఁ సక్కత బనా దేనే అఛి।
ఐ పోథీక నామ “తరేగన” శ్రీ ధీరేన్ద్ర కుమార జీక దేల అఛి।
అంతమే, కథా-ప్రేమీ సభసఁ ఆగ్రహ జే అపన అమూల్య సుఝావసఁ అవగతి కరా ఆగూక లేల ఉత్సాహిత కరథి।
- జగదీశ ప్రసాద మండల
అనుక్రమ
ఉత్థాన-పతన
ప్రతిభా
మర్మ
అధఖడుఆ
సమైక బరబాదీ
పహినే తప తఖన ఢలిహేఁ
ఖలీఫా ఉమరక సినేహ
జఖనే జాగీ తఖనే పరాత
అస్తిత్వక సమాప్తి
ఖజానా
ఉగ్రఘారా
వ్యవహారిక
సమర్పణ
స్రష్టాక సమగ్ర రచనా
దేవతా
పాప ఆ పుణ్య
పరఖ
ఆలసీ
ప్రేమ
హైరియట స్టో
బుఝైక ఢంగ
శ్రమికక ఇజ్జత
వంశ
తియాగ
సద్విచార
సాహస
బరదాస్త
భూల
ధైర్య
మనుష్యక మూల్య
మదతి నై చాహీ
మేహనతక దరద
మైక్సిమ గోర్కీ
మూలధన
కపటీ దోస్త
భీఖ
భగవాన
ఏకాగ్రచిత
సీఖైక జిజ్ఞాసా
అనుభవ
అసిరవాదక విరోధ
ధర్మక అసల రుప
సౌన్దర్య
స్తబ్ధ
ఏకతా
విధవా వివాహ
దేశ సేవాక వ్రత
ఆత్మబల- ౧
స్వాభిమాన
కలంక
బులకీ
భద్రపురుష
ఝూఠ నై బాజబ
ఆర్దశ మాఏ
నారీ సమ్మాన
అనుశాసన
సాదా జినగీ
విచారక ఉదయ
పుష్ట ఇకాఇసఁ సమర్థ రాష్ట బనైత
డర నై కరీ
అసిరవాద ఉలటి గేల
రత్న గమేవాక దుఖ
నశా
సామనా
శిష్టాచార
ఠక
పత్నీక అధికార
శినీచీ సినేహ
సిఖబైక ఉపాఏ
కర్తవ్యపరాఏన తోతా
తస్వీర
దోస్తక జరురత
స్వార్థపూర్ణ విచార
సంగీక మహత్వ
ఉపహాస
మహాదాన
భాగ్యవాద
సద్వృతి
ఆశ్రమ నై స్వభావ బదలీ
పురుషార్థ
నైష్ఠిక సుధన్వా
సద్గృహస్త
సద్భావ
ఆలస్య వనామ పిశాచ
స్వర్గ ఆ నర్క
యథార్థక బోధ
విద్వతాక మద
అనంత
హఁసైత లహాస
అనగఢ చేతనా
సత్య విద్యా
సమతా
జతే చోట తతే సక్కత
పరిష్కార
కథనీ నై కరనీ
శాలీనతా
మజూరీ
జీవన యాత్రా
జ్యోతి
పవనక వివేక
ఆత్మబల-౨
ఖుదీరామ బోస
శిష్యకేఁ శిక్షేటా నై పరీక్షో
లౌహ పురుష
జంగ లాగల
జీవకక పరీక్షా
తప
ఉల్టా అర్థ
జాతి నై పాని
ఊఁచ-నీచ
పాగలఖానా
ఉత్థాన-పతన
ఏకటా శిష్య గురుసఁ పుఛల- “మనుష్య శక్తిక భండార ఛీ ఫేర ఓ కిఏక డూబైత-గిరైత అఛి?”
శిష్యక ప్రశ్న సుని గురు కనీ-కాల సోచి అపన కమండల పానిమే ఫేక దేలఖిన। కమండల తైరఏ లగల। కనీ కాలక బాద కమండల నికాలి పేనమే భూర కఽ దేలఖిన। భూర కేలా బాద ఫేర కమండలకేఁ పానిమే ఫేకలఖిన। కమండల డూబి గేల। డూబల కమండలకేఁ దేఖబైత గురు కహలఖిన- “జహినా ఛేద భేల కమండల పానిమే డూబి గేల ముదా బిను ఛేద భేల కమండల నై డూబల తహినా మనుక్ఖోక అఛి। జై మనుష్యమే సంయమ ఛై ఓ ఐ సంసారరుపీ పోఖరిమే నై డూబైత అఛి ముదా జే అసంయమీ అఛి ఓ ఓఇ ఛేద భేల కమండల జకాఁ డూబి జాఇత అఛి। గాఏకేఁ అగర చాలనిమే దూహల జాఏ తఁ దూధ ధరతీపర గిరత ముదా జఁ సౌంస బర్తనమే దూహల జాఏత తఁ బర్తనమే రహత। తహినా ఇన్ద్రియ శక్తి జఁ మానసిక శక్తికేఁ కుమార్గ దిస లఽ జాఏత తఁ ఓ ఓహీ చాలని జకాఁ భఽ జాఏత। ముదా జఁ సుమార్గ దిస బఢత తఁ ఓ జరుర శక్తిశాలీ మనుష్య బనత।”
ప్రతిభా
డాౕక్టర రామమనోహర లోహియా జేహనే విద్వాన తేహనే దేశభక్త రహథి। దేశ-ప్రేమక విచార పితాసఁ విరాసతమే భేటల రహని। తతబే నై ఓహనే మస్త-మౌలా సేహో రహథి। సదిఖన చిన్తన ఆ ఆనన్దమే జినగీ బితబైత రహథి। విదేశసఁ అబైకాల మద్రాస బన్దరగాహపర జహాజసఁ ఉతడలథి। కలకత్తా జేబాక ఛలని। ముదా సంగమే టికటోక పాఇ నై। బినా భాడా దేనే కేనా జైతథి। బందరగాహసఁ ఉతరి సోఝే హిన్దూ అఖబారక కార్యాలయమే జా సమ్పాదకకేఁ కహలఖిన- “అహాఁ పత్రికాలే హమ దూటా లేఖ దేబ।”
సమ్పాదక పూఛలఖిన- “లాఉ కహాఁ అఛి।”
“లిఖ కఽ దఽ దై ఛీ।”
లేఖ తఁ లిఖల ఛలని నై, కహలఖిన- “కాగజ-కలమ దిఅ అఖనే లిఖ కఽ దై ఛీ।”
లోహియా జీక జబాబ సుని సమ్పాదక బకర-బకర ముఁహ దేఖఏ లగలని। తఖన డాౕక్టర లోహియా అపన వాస్తవిక కారణ బతా దేలఖిన। కారణ బుఝలాక బాద సమ్పాదక జీ బైసబోక ఆ లిఖబోక ఓరియాన కఽ దేలఖిన। కిఛు ఘంటాక ఉపరాన్త దునూ లేఖ తైయార కఽ లోహియా జీ దఽ దేలఖిన।
దునూ లేఖ పఢి సమ్పాదక గుమ్మ భఽ మనే-మన హునక ప్రతిభాక ప్రశంసా కరఏ లగలఖిన। జ్ఞానక మహత్తా సర్వోపరి అఛి। ఈ బుఝి ఏక్కో క్షణ వ్యర్థ గమేబాక చేష్టా నై కరక చాహీ। సదిఖన అపనాకేఁ నీక కాజమే లగౌనే రహక చాహీ।
మర్మ
ఏకటా స్కూల। జఇమే హేలబ సిఖాఓల జాఇత। నవ-నవ విద్యార్థీ ప్రవేశ లైత ఆ హేలైక కలా సీఖ-సీఖ బాహర నికలైత। స్కూలేక ఆగూమే ఖూబ నమగర-చౌడగర పోఖరి। జకరా కాతమే తఁ కమ పాని ముదా బీచమే అగమ పాని।
శిక్షక ఘాటపర ఠాఢ భఽ దేఖఏ లగలథి। విద్యార్థీ సభ పానిమే ధఁసల। విద్యార్థీ సభకేఁ ఆగూ ముఁహే మానే అగమ పాని దిస బఢల జాఇత దేఖ శిక్షక కహఏ లగలఖిన- “బాఉ అఖన అహాఁ సభ అనజాన ఛీ। హేలబ నై జనైత ఛీ। తఁఏ అఖన అధిక గహీర దిస నై జాఉ। నై తఁ డూబి జాఏబ। జఖన హేలబ సీఖ లేబ తఖన పానిక ఉపరమే రహైక ఢంగ భఽ జాఏత। జఖన పానిక ఉపరమే రహైక ఢంగ సీఖ లేబ తఖన ఓకర లాభ అపనో హఏత ఆ దోసరోకేఁ డూబైసఁ బచా సకబ। ఏహినా సంసారమే బైభవోక అఛి। అనాడీ ఓఇమే డూబి జాఇత అఛి, జబకి వివేకబాన ఓఇపర శాసన కరైత అఛి। జఇసఁ అపనో ఆ దోసరోక భలాఇ హోఇత ఛై।”
బైభవక స్థితిమే వ్యక్తి అపనే కుసంస్కారసఁ గహీర ఖాఇ ఖుని స్వయం డూబి జాఇత అఛి।
అధఖడువా
దూటా చేలాక సంగ గురు ఘూమైలే విదా భేలాహ। గామసఁ నికలి పాఁతరమే ప్రవేశ కరితే బాధ దిస నజరి పడలని। సగరే బాధ ఖేత సభమే మాటిక ఢిమకా దేఖలఖిన। తీనూ గోటే రస్తే పరసఁ హియాసి-హియాసి దేఖఏ లగలథి జే ఏనా కిఏక ఛై। కనీ కాల గునధున కఽ దునూ చేలా గురుకేఁ కహలకని- “అపనే ఏతై, ఛాహరిమే బైసయౌ, హమ దునూ భాఁఇ దేఖనే అబై ఛీ।”
‘బడబఢియా’ కహి గురు బైస రహలథి। దునూ చేలా విదా భేల। కాతేక ఖేతసఁ ఢిమకా దేఖైత దునూ గోటే సౌంసే బాధక ఢిమకా దేఖ, ఘురి గేల। సభ ఢిమకాక బగలమే కూప ఖూనల ఛలై। ముదా కోనో కూపమే పాని నై ఛలై। సిర్ఫ ఏక్కేటా కూపమే పానిఓ ఛలై ఆ ఢేకులో గారల ఛలై। ఓనా తఁ సౌంసే బాధే ఖీరాక ఖేతీ భేల ఛల ముదా సభ ఖేతక లత్తీ పానిక దుఆరే జరి గేల రహఏ। సిర్ఫ ఏక్కేటా ఖేతమే ఝమటగర లత్తిఓ ఛల ఆ సోహరీ లాగల ఫడలో ఛల।
గురు లగ ఆబి చేలా బాజల- “సభ ఢిమకాక బగలమే కూప ఖునల ఛై ముదా పాని నై ఛై, సిర్ఫ ఏక్కేటా కూపమే పానియో ఛై, ఢేకులో గారల ఛై ఆ ఖేతమే సోహరీ లాగల ఖీరో ఫడల ఛై।”
చేలాక బాత ధియాన సఁ సుని గురు పూఛలఖిన- “ఏనా కిఏక ఛై?”
దునూ చేలా చుప్పే రహల। చేలాకేఁ చుప దేఖ గురు కహఏ లగలఖిన- “ఏహేన లోక గామో సభమే ఢేరియాఏల అఛి జే చట మంగనీ పట వియాహ కరఏ చాహైత అఛి। జతే ఉథ్థర కూప ఛై జఇమే పాని నై ఛై, ఓ ఖుననిహారో సభ ఓహనే ఉథ్థర అఛి। కోనో కాజ- చాహే ఆర్థిక హోయ ఆకి బౌద్ధిక ఆకి సామాజిక- అగర ఢంగసఁ నై కఏల జేతై తఁ ఓహనే హేతై। బీచమే జే ఏకటా కూప దేఖలిఐ, ఓ ఖుననిహార కిసాన మేహనతీ అఛి। అపన ధైర్య ఆ శ్రమసఁ మాటిక తరక పాని నికాలి ఖీరా ఉపజౌనే అఛి। తఁఏ ఓకరా మేహనతక ఫల భేటలై। బాకీ సభ కామచోర అఛి ఆశాపర పాని ఫేరా గేలై।”
సమైక బరబాదీ
ఏకటా వ్యవసాయీ కిస్సా సునలక జే రాజా పరీక్షిత ఏక్కే సప్తాహ భాగవత సుని జ్ఞానవాన భఽ గేల ఛలాహ। తఁఏ హమహూఁ కిఏక నే భఽ సకై ఛీ। ఓ కథావాచక భఁజియబఏ లగల। కథావాచక భేటలై। దునూ గోటే మానే కథోవాచక ఆ వ్యవసాయియో అపన-అపన లాభక ఫేరమే। కథావాచక సోచైత జే మాలదార సునినిహార భేటల ఆ వ్యవసాయీ సోచైత జే జినగీ భరి బఇమానీ కఽ బహుత ధన అరజలౌం ఆబో మరై బేర కిఛు జ్ఞాన అరజి లీ, జఇసఁ ముక్తి హఏత।
కథా శురు భేల। సప్తాహ భరి కథా చలల। సప్తాహ బీతలాపర వ్యవసాయీ కథావాచక- వ్యాస జీకేఁ కహలకని- “అహాఁ నీక-నహాఁతి కథా నై సునేలౌం హమరా జ్ఞాన కహాఁ భేల? దఛినా నై దేబ।”
వ్యవసాయీక బాత సుని వ్యాసజీ కహలఖిన- “అహాఁక ధియాన సదిఖన పాఇ కమాఇ దిస రహైఏ తఁ జ్ఞాన కేనా హఏత?”
దునూ ఏక-దోసరకేఁ దోఖ లగబఏ లగల। కియో అపన గల్తీ మానైలే తైయారే నై। దునూక బీచ పకడా-పకడీ హోఇత పటకా-పటకీ హుఅఏ లగల। తఖనే ఏకటా విచారవాన వ్యక్తి రాస్తాసఁ గుజరైత రహథి। ఓ దేఖలఖిన। లగమే జా దునూ గోటేకేఁ ఝగడా ఛోడబైత పూఛలఖిన। దునూ గోటే అపన-అపన బాత ఓఇ వ్యక్తికేఁ కహలక। దునూక బాత సుని ఓ వ్యక్తి దునూక హాథ-పాఏర బాన్హి కహలఖిన- “ఆబ అహాఁ దునూ గోటే ఏక-దోసరక బాన్హ ఖోలూ।”
బాన్హల హాథసఁ కేనా ఖుజైత, బన్హన నై ఖుజల। తఖన ఓ నిర్ణఏ దైత కహలఖిన- “దునూ గోటేక మన కతౌ ఆఓర ఛల తఁఏ సఫల నై భేలౌం। సప్తాహ భరిక సమఏ దునూక గేల తఁఏ అపన-అపన ఘాటా ఉఠా ఘర జాఉ। ఏకాత్మ భేనే బినా ఆధ్యాత్మిక ఉద్దేశ్యక పూర్తి నై హోఇత ఛై।”
పహినే తప తఖన ఢలిహేఁ
ఏక దిన ఏకటా కుమ్హార మాటిక ఢేరీ లగ బైస, మాటిసఁ లఽ కఽ పకాఓల బరతన ధరిక విచార మనే-మన కరైత ఛల। కుమ్హారకేఁ చిన్తామగ్న దేఖ మాటి కహలకై- “భాయ! తోఁ హమర ఏహేన బరతన బనాబహ జఇమే శీతల పాని భరి కఽ రాఖీ ఆ ప్రియతమక హృదఏ జురా సకీ।”
మాటిక సవాల సుని, కనీ-కాల గుమ్మ భఽ కుమ్హార మాటికేఁ కహలక- “తోహర విచార తఖనే సంభవ భఽ సకై ఛౌ జఖన తోరా కోదారిక చోట, గధాపర చఢైక, ముంగరీక మారి ఖాఇక, పాఏరసఁ గంజన సహైక ఆ ఆగిమే పకైక సాహస హేతౌ। ఐసఁ కమ గంజన భేనే పవిత్ర పాత్ర నై బని సకైఛేఁ।”
ఖలీఫా ఉమరక సినేహ
ఖలీఫా ఉమర గులామక సంగ ఘూమైలే దేహాత దిస జాఇత రహథి। కిఛు దూర గేలాపర దేఖలఖిన జే ఏకటా బుఢియా జోర-జోరసఁ అంగనమే బైస కాని రహల అఛి। రాస్తాసఁ ససరి ఓ డేఢియాపర జా ఓఇ బుఢియాసఁ కనైక కారణ పూఛలఖిన। హిచుకైత బుఢియా కహఏ లగలని- “హమర జుఆన బేటా లడాఇమే మారల గేల। హమ భూఖే మరై ఛీ ముదా ఏకోదిన ఖలీఫా ఉమర ఖోజో-ఖబరి లైలే నై ఆఏల।”
బుఢియాక బాత సుని ఉమర చోట్టే ఘురి ఘరపర ఆబి, ఏక బోరీ గహూమ అపనే మాథపర లఽ బుఢియా ఓఇఠామ విదా భేలా। మాథపర గహూమక బోరీ దేఖ గులామ కహలకని- “అపనే బోరీ నై ఉఠబయో। హమరా దిఅ నేనే చలై ఛీ।”
గులామకేఁ ఉమర జబాబ దేలఖిన- “హమ అపన పాపక బోఝ ఉఠా ఖుదాక ఘర నై జాఏబ తఁ పాప కేనా కటత? అహాఁ తఁ హమరా పాపక భాగీ నై హఏబ।”
గహూమక బోరీ బుఢియాక ఘర ఉమర పహుఁచా దేలఖిన। గహూమ దేఖ బుఢియా నాఓం పూఛలకని। ముస్కురాఇత ఉమర జబాబ దేలఖిన- “హమరే నాఓం ఉమర ఛీ।”
అసిరవాద దైత బుఢియా కహలకని- “అపన పరజాక దుఖ-దరదకేఁ అపన పరివారక దుఖ-దరద జకాఁ బుఝి కఽ చలబ తఖనే ఆదర్శ బని సకబ। జఖన ఆదర్శ బనబ తఖనే హజారో-లాఖో లోకక దుఆ భేటత ఆ అమర హఏబ।”
జఖనే జాగీ తఖనే పరాత
ప్రసిద్ధ ఉపనయాసకార డాౕక్టర క్రోనిన బడ గరీబ రహథి। ముదా జఖన పీ.ఏచ.డీ. కేలని ఆ కితాబ సభ బికఏ లగలని తఖన ధీరే-ధీరే సుభ్యస్త హోఅఏ లగలథి। ధనకేఁ అబైత దేఖ మనో బఢఏ లగలని। క్రియా-కలాప సేహో బదలఏ లగలని। క్రియా-కలాపకేఁ బదలైత దేఖ పత్నీ కహలకని- “జఖన హమ సభ గరీబ ఛలౌం తఖనే నీక ఛలౌం జే కమసఁ కమ హృదేమే దయో తఁ ఛల। ముదా ఆబ దయా సమాప్త భేల జా రహల అఛి।”
పత్నీక బాత సుని క్రోనిన మహసూస కరైత కహలఖిన- “ఠీకే కహలౌం। ధనీక ధనసఁ నై హోఇత బల్కి మన ఆ హృదేసఁ హోఇత అఛి। హమ అపన రాస్తాసఁ భటైక గేల ఛీ। జఁ అహాఁ నై చేతైబతౌం తఁ హమ ఆరో ఆగూ బఢి ఓఇ జగహపర పహుఁచ జైతౌం జతఏ ఏక్కోటా మనుక్ఖక బాస నై హోఇత ఛై।”
అస్తిత్వక సమాప్తి
ఏక ఠామ కనీ హటి-హటి కఽ తీనటా పహాడ ఛలై। పహాడక పజరేమే నమగర ఆ గఁహీర ఖాధియో ఛలై। జఇసఁ లోకక ఆవాజాహీ నై ఛలై। ఏక దిన ఏకటా దేవతా ఓఇ దిశాసఁ హోఇత గుజరైత రహథి। తీనూ పహాడకేఁ దేఖ పూఛలఖిన- “ఐ క్షేత్రక నామకరణ కరైక అఛి సే కకరా నాఓంసఁ కరీ? సంగహి అపన కల్యాణక లేల కీ చహైత ఛీ?”
పహిల పహాడ కహలకని- “హమ సభసఁ ఊఁచ భఽ జాఇ జఇసఁ దూర-దూర దేఖ పడిఐక।”
దోసర బాజల- “హమరా ఖూబ హరియర-హరియర ప్రకృతిక సమ్పదాసఁ భరి దిఅ। జఇసఁ లోక హమరా దిస ఆకర్షిత హుఅఏ।”
తేసర కహలక- “హమర ఉఁచాఇకేఁ ఛీల ఐ ఖాదికేఁ భరి దియౌ జఇసఁ ఈ సౌంసే క్షేత్ర ఉపజాఉ బని జాఏ। లోకోక ఆబాజాహీ భఽ జేతైక।”
తీనూక జోగార లగా దేవతా విదా భఽ గేలాహ। ఏక బర్ఖక ఉపరాన్త తీనూక పరిణామ దేఖైలే పునః ఏలాహ। పహిల పహాడ ఖూబ ఉఁచగర భఽ గేల ఛల। ముదా కియో ఓమహర జేబే నే కరైత। పాని-పాథర, బిహాడి, రౌద ఆ జాడక మారి సభసఁ బేసీ ఓకరే సహఏ పడై। దోసర తత్తే ప్రకృతిక సమ్పదాసఁ భరి గేల జే బోనాహ భఽ గేల। బోనైయా జానవరక డరే కియో ఏమహర ఏబే నే కరైత। తేసర పహాడసఁ ఖాధియో భరి గేలై ఆ అపనో సమతల భఽ గేల। ఖాధిసఁ లఽ కఽ పహాడ ధరిక జగహ ఉపజాఉ బని గేలై। ఖేతీ-బాడీ కరైలే లోకక ఆవాజాహీ దిన-రాతి భఽ గేలై।
తేసర పహాడక నాఓంపర క్షేత్రక నామకరణ కరైత దేవతా కహలఖిన- “యఏహ పహాడ అపన అస్తిత్వ సమాప్త కఽ ఖాధియోకేఁ అపనా హృదేమే లగౌలక। జఇసఁ ఈ క్షేత్ర ఉపజాఉ బని గేల। తఁఏ అహిక నాఓంపర ఐ క్షేత్రక నాఓం రాఖబ ఉచిత
ఖజానా
ఏకటా ఇలాకామే రౌదీ భఽ గేలై। సభ తరహక పరివారకేఁ సభ తరహక జీబైక రాస్తా ఛలైక। ముదా ఏకటా దశే కట్ఠాబలా కిసాన మజదూర ఛల। జే అపనే ఖేతమే మేహనత కఽ గుజర కరైత ఛల। రౌదీ దేఖ బేచారా సోచఏ లగల జే జాబే పాని నై హఏత తాబే ఖేతీ కేనా కరబ? జఁ ఖేతీ కరబ తఁ ఖఏబ కీ? తఁఏ అనతై చలి జాఇ, జే కాజ లాగత తఁ గుజరో చలత। జబ బరఖా హేతై తఁ ధురి కఽ చలి అాఏబ ఆ ఖేతీ కరబ। ఈ సోచి సభ తూర నుఆ-వస్తు లఽ విదా భఽ గేల।
జాఇత-జాఇత దుపహర భఽ గేలై। భూఖే-పియాసే బచ్చా సభ లటుఆఏ లగలై। ఛోటకా బచ్చా ఠోహి ఫాడి-ఫాడి కానఏ లగలై। రాస్తా కాతమే ఏకటా ఝమటగర గాఛ దేఖ సభకేఁ ఛాహైరిక ఆశా భేలై। సభ తూర గాఛతర పడి రహల। ఛోటకా బేటా మాఏకేఁ కహలక- “మాఏ! భూఖే పరాన నికలైఏ, కుఛో ఖాఇలే దే।”
బేటాక బాత సుని మాఏక కరేజ పఘిలఏ లగలై ముదా కరైత కీ, ఖాఇలే తఁ కిఛు రహబే నే కరై। ముదా తైయో బేచారీ కహలకై- “బౌఆ, కనీ కాల బరదాస కరు। ఖాఇక జోగార కరై ఛీ।”
సభ తూర జోగారమే జుటి గేల। కియో మాటిక గోలాక చుల్హి బనబఏ లగల, తఁ కియో జారన ఆనఏ గేల। కియో పాని అానఏ ఇనార దిస విదా భేల। గాఛక ఉపరసఁ ఏకటా చిడై కహలకై- “ఐ మూర్ఖ! పకబైక తఁ సభ జోగార సభ కరై ఛహ ముదా పకేబఽ కథీ? జఖన పకబైక కోనో చీజ ఛహే నై తఁ ఛుఛే చుల్హి జరేబహ।”
బడకా బేటా యఏహ సోచైత ఛల జే కతౌసఁ కిఛు కన్ద-మూల ఆని ఉసని కఽ ఖాఏబ। ముదా తహీ బీచ చిడైక మజాక సుని ఖిసియా కఽ కహలకై- “తోరే సభ పరివారకేఁ పకడి ఆని పకా కఽ ఖేబౌ।”
చిడైక ముఖియా డరి గేల। మనే-మన సోచఏ లగల జే పరస్పర సహయోగక పురుషార్థ కిఛు కఽ సకైత అఛి। తఁఏ ఝగడబ ఉచిత నై। మిలాన స్వరమే బాజల- “భాయ! హమరా పరివారకేఁ కిఏక నాశ కరబహ। తోరా గారల ఖజానా దేఖా దై ఛిఅహ। ఓకరా లఽ ఆబహ ఆ చైనసఁ జినగీ బితబిహహ।”
ఓ చిడై ఖజానా దేఖా దేలకై। సభ మిల ఓఇ ఖజానాకేఁ లఽ ఘర దిస ఘురి గేల।
ఓకరా ఘరక బగలేమే దోసరో ఓహనే పరివార ఛలై। జకరా సభ బాత ఓ కహి దేలకై। ముదా ఓఇ పరివారక సభ కోఢి ఆ ఝగడాఉ। ఖజానాక లోభే ఓహో సభ-తూర విదా భేల। జాఇత-జాఇత ఓఇ గాఛ తర పహుఁచల। పహిలుకే జకాఁ భానస కరైక నాటక సభ కరఏ లగల। గారజన జకరా జే అఢబై సే కరైక బదలా ఝగడే కరఏ లగై। గాఛపర సఁ వఏహ చిడై కహలకై- “భోజనక జోగారే కరైమే తఁ సభ కటౌజ కరై ఛహ తఖన పకేబహ కథీ?”
పహిలుకే జకాఁ పరివారక ముఖియా కహలకై- “తోరే పకడి కఽ పకేబహ?”
హఁసైత చిడై ఉత్తర దేలకై- “హమరా పకడైబలా కియో ఆఓర ఛల జే సభ ధన లఽ చలి గేల। తోరా బుతే కిఛు నే హేతహ?”
ఉగ్రఘారా
ద్వాపర యుగక సంధ్యాకాలీన కథా థిక। మహాభారతక లడాఇ సమ్పన్న భఽ గేల ఛల। ఏక దిన ఏకాంతమే బైస అర్జున త్రేతాక రామ-రావణక లడాఇ ఆ ద్వాపరక కౌరబ-పాణ్డబక లడాఇక తులనా మనే-మన కరైత రహథి। అనాయాస మోనమే ఉఠలని జే లంకా జేబా కాల రామక సేనా ఏక-ఏక పాథరక టుకడాకేఁ జోడి జే సముద్రమే పుల బనౌలని, ఓ తఁ ఏక తీరోమే బని సకై ఛల। ఐ ప్రశ్నపర జత్తే సోచతి తత్తే శంకా బఢలే జాఇన। అంతమే, యఏహ సోచలని జే పమ్పాపురమే హనుమాన తపస్యా కఽ రహల ఛథి తఁఏ హునకేసఁ కిఏక నే పూఛి లేల జాఏ।
హనుమానకేఁ భజియబైలే అర్జున విదా భేలా। జాఇత-జాఇత హనుమానక కుటీపర పహుఁచలథి। హనుమాన తపస్యామే లీన రహథి। కుట్టీక ఆగూమే బైస అర్జున హనుమానక ధియాన టూటైక ప్రతీక్షా కరఏ లగలథి। జఖన హనుమానక ధియాన టూటలని తఁ అర్జునకేఁ దేఖలఖిన। ఆసనసఁ ఉఠి అతిథి-సత్కార కరైత హనుమాన అర్జునకేఁ పూఛలఖిన- “అహాఁ కే ఛీ, కోన కాజే ఐఠామ ఏలౌంహేఁ?”
అపన పరిచఏ దైత అర్జున కహఏ లగలఖిన- “అపనే త్రేతాక మహావీర ఛీ తఁఏ ఏకటా శంకాక సమాధానక లేల ఏలౌంహేఁ।”
“పుఛూ।”
“లంకా జేబా కాల జే సముద్రమే ఏక-ఏకటా పాథరక టుకడా జోడి జే పుల బనాఓల, ఓ తఁ ఏక తీరోమే బని సకైత ఛల?”
అర్జునక బాత సుని కిఛు కాల గుమ్మ భఽ హనుమాన ఉత్తర దేలఖిన- “హఁ, ముదా ఓ ఓతే మజగూత నై హోఇతై జతే ఏక-ఏక పాథరక టుకడా జోడి కఽ భేలై।”
హనుమానక ఉత్తరసఁ అర్జున అసహమత హోఇత కహలఖిన- “తీరోక బనల పుల తఁ ఓహనే మజగూత భఽ సకైత ఛలై।”
ఐ ప్రశ్నపర దునూక బీచ మతభేద భఽ గేలని। అంతమే పరీక్షాక నౌబత ఆబి గేలై। దునూ గోటే సముద్రక కాత పహుఁచలాహ। తరకశసఁ తీర నికాలి అర్జున ధనుషపర చఢా, సముద్రమే ఛోడలని। పుల బనలై। అపన వికరాల రుప బనా హనుమాన పులపర కుదైక ఉపక్రమ కేలని। అన్తర్యామీ కృష్ణ సభ దేఖైత రహథి। మనే-మన సోచలని జే మహాభారతక నాయక అర్జున హారి రహల ఛథి। హునక హారబ హమర హారబ హఏత। సంగహి మహాభారతక లడాఇ సేహో ఝూఠ భఽ జేతైక। తఁఏ ప్రతిష్ఠా బఁచబైక ఘడీ ఆబి గేల అఛి। జై సోఝే హనుమాన పులపర ఖసితథి తై సోఝే కృష్ణ అపన కన్హా పులక తరమే లగా దేలఖిన। హనుమాన కుదలాహ। పుల తఁ టూటైసఁ బచి గేల ముదా కృష్ణక కరేజ చహకి గేలని। జఇసఁ పానిమే ఖూన పసరఏ లగలై। ఖూనసఁ రంగాఇత పాని దేఖ హనుమాన ధియాన కరఏ లగలథి జే ఏనా కిఏక భఽ రహల ఛై। భజియబైత ఓ ఓఇ జగహపర పహుఁచ కృష్ణకేఁ దేఖలఖిన।
అచేత కృష్ణకేఁ దేఖ, దునూ హాథ జోడి హనుమాన క్షమా మంగలఖిన।
వ్యవహారిక
జీవనీ ఆ అనాడీ మానే వ్యవహారిక ఆ అవ్యవహారికక ప్రశ్న అసాన నై। ఐ విశాల సంసారమే లాఖో-కరోడో ఢంగక జినగీ బనా లోక జీబైత అఛి। ఏకక జినగీ దోసరసఁ మిలబో కరైత ఆ భిన్నో హోఇత। తఁఏ ఏకక వ్యవహారిక జ్ఞాన దోసరాక లేల నీకో హోఇత ఆ అధలో।
చారి గోట స్నాతక మహావిద్యాలయసఁ నికలి ఘర (గామ) జాఇత రహథి। చారుకేఁ అపన-అపన జ్ఞానపర గర్వ। దుపహర భఽ గేల। సభకేఁ భుఖో లగలని। రాస్తామే రుకి ఖాఇక ఓరియానమే చారు గోటే జుటి గేలాహ। తర్కశాస్త్రీ ఆఁటా అానఏ దోకాన గేల। పోలీథీనక ఝోరామే ఆఁటా కీన అబైత ఛల। మనమే ఫుడలై జే ఝోరా మజబుత అఛి కీ నై। తథ్య జనైక లేల ఝోరాకేఁ హాథసఁ దబలక। ఝోరా ఫాటి గేల। ఆఁటా ఛిడియా కఽ మాటిమే మిల గేల। ఫేర ఘురి కఽ చాఉర కీన ఓరియా కఽ నేనే ఆఏల।
కలాశాస్త్రీ జారన అానఏ గేల। హరియర-హరియర సున్దర గాఛ దేఖ ముగ్ధ భఽ గేల। గాఛసఁ సుఖల జారన నై తోడి కాఁచే ఝాడీ కాటి కఽ నేనే ఆఏల। కహునా-కహునా కఽ తేసర పాక-శాస్త్రీ వఏహ కఁచకా జారన పజారి బటలోహీ చఢౌలక। అదహన జఖన భేలై తఁ చాఉర లగౌలక। కనియేఁ కాలక బాద బటలోహీమే చాఉరో ఆ పానియో ఖుద-బుద కరఏ లగల। బటలోహీమే ఖుద-బుద కరైత దేఖ పాక-శాస్త్రీ మగ్న భఽ గేల। చారిమ జే వ్యాకరణ జననిహార ఛల బటలోహీక ఖుద-బుద అవాజ దేఖ-సుని వ్యాకరణక ఉచ్చారణక హిసాబసఁ గలత బుఝి, తమసా కఽ ఓకరా ఉల్టా దేలక। భాత చుల్హిమే చలి గేల। ఏక గోటే సభ తమాశా దేఖైత ఛల। చారుకేఁ భుఖల దేఖ దయా లగలై। ఓ అపన మోటరీసఁ నోన-సత్తూ నికాలి చారు గోటేకేఁ ఖాఇలే దైత కహలక- “కితాబీ జ్ఞానసఁ వ్యవహారిక అనుభవక మూల్య అధిక హోఇత।”
సమర్పణ
సముద్రసఁ మిలైక లేల ధార విదా భేల। రాస్తామే బలుఆహీ ఇలాకా పడైత ఛల। జుఆనీక జోశమే ధార విదా తఁ భేల ముదా రాస్తాక బాలూ ఆగూ బఢై నే దైత। సభ పాని సోంఖి లైత। ధారక సపనా టూటఏ లగలైక। ముదా తైయో సాహస కఽ ధార అపన ఉద్గమ స్రోతసఁ జల లఽ లఽ దౌడ కఽ ఆగూ బఢఏ చాహైత ముదా ధారక సభ పాని బాలూ సోంఖి లైత। జఇసఁ ధార ఆగూ బఢైమే అసఫల భఽ జాఇత। ఝుంఝలా కఽ నిరాశ భఽ ధార బాలూకేఁ పూఛలకై- “సముద్రమే మిలైక హమర సపనా అహాఁ నై పూర హుఅఏ దేబ?”
బాలూ ఉత్తర దేలకై- “బలుఆహీ ఇలాకా హోఇత జాఏబ సంభవ నై అఛి। అగర అహాఁ అపనా ప్రియతమసఁ మిలఏ చాహైత ఛీ తఁ అపన సమ్పత్తి బాదలకేఁ సౌంపి దియౌక, తఖనే పహుఁచ పాఏబ।”
అపన అస్తిత్వకేఁ సమాప్త కరైక అద్భుత సమరపనక సాహస హేబే నే కరై। ముదా బాలూక విచారమే గంభీరతా ఛలైక। కిఛు కాల విచారి ధార సమరపనక లేల తైయార భఽ గేల। తఖన ఓ పానిక బున్నక రుపమే అపనాకేఁ బదలి బాదలక సవారీపర చఢి సముద్రమే జా మిలల।
స్రష్టాక సమగ్ర రచనా
సృష్టి నిర్మాణక కాజ సమ్పన్న భఽ గేల। ప్రాణీ సభకేఁ బజా బ్రహ్మా అపన-అపన కమీక పూర్తి కరా లఇలే కహలఖిన। సభ ప్రాణీ అపన-అపన కమీక చరచా కరఏ లగల। ముదా ఏక్కే బేర జే సభ బాజఏ లగల తఁ హల్లామే కియో కకరో బాత సునబే నే కరైత। తఖన సభకేఁ శాన్త కరైత బ్రహ్మా బేరా-బేరీ బజైలే కహలఖిన। సబహక బాత సుని బ్రహ్మా కకరో అఠన్నీ కకరో చౌబన్నీ, కకరో దస పైసీ సుధార కఽ దేలఖిన।
అఖన ధరి మనుక్ఖ పఛుఆఏలే ఛల। పహినే బ్రహ్మా నారీకేఁ పూఛలఖిన- “అహాఁమే కీ కమీ రహి గేల అఛి, బాజూ?”
తమతమాఇత నారీ కహలకని- “హమరా తఁ బడ సున్నర బనేలౌం ముదా అపనా సన దోసర నారీకేఁ దేఖ మనమే జలన హుఅఏ లగైత అఛి। తఁఏ ఏక రంగ దూటా నారీ నై బనబయౌక।”
ముస్కురాఇత బ్రహ్మాజీ ఏకటా అఏనా ఆని నారీక హాథమే దఽ దేలఖిన ఆ కహలఖిన- “బస, ఏక్కేటా సహేలీ అహాఁ సన బనేలౌం। జఖన మన హుఅఏ తఖన ఆగూమే అఏనా రఖి దేఖ లేబ। జఁ సేహో దేఖైక మన నై హుఅఏ తఁ అఏనా దేఖబే నే కరబ।”
దేవతా
మనుక్ఖక రోమ-రోమమే ఇశ్వర పరబ్రహ్మ సమాఏల ఛథి। కకరో అహిత కరైక ఇచ్ఛా కరబ అపనా లేల పాపకేఁ బజాఏబ థిక। దధీచిక పుత్ర పిప్లాద అపన మాఇక ముఁహే అపన పితాక హడ్డీ దేవతా ద్వారా మాంగబ ఆ ఓఇసఁ బనాఓల బజ్రసఁ అపన పరాన బచాఏబ సునలని। సునితే పిప్లాదకేఁ దేవతాక ప్రతి అసీమ ఘృణా మనమే ఉఠలని। మనే-మన సోచఏ లగలథి జే అపన స్వార్థ సాధైలే దోసరక ప్రాణ హరబ, కత్తే నీచతా థిక। మనమే క్రోధ జగలని। పితాక బదలా లేబా లేల పిప్పలాద తప కరైక విచార కేలని।
పిప్పలాద తప శురు కేలని। తప శురు కరితే మనక తాప కమఏ లగలని। బహుత దినక ఉపరాన్త భగవాన శివ ప్రకట భఽ కహలఖిన- “వర మాంగూ?”
ప్రణామ కఽ పిప్పలాద శివకేఁ కహలఖిన- “అపనే అపన రుద్ర రుప ధారణ కఽ ఐ దేవతా సభకేఁ జరా భస్మ కఽ దియౌక।”
పిప్పలాదక వర (బాత) సుని శివ స్తబ్ధ భఽ గేలాహ। ముదా అపన వచన తఁ పూరబై పడతని। తఁఏ దేవతాకేఁ జరబైక లేల తేసర ఆఁఖి ఖోలైక ఉపక్రమ కరఏ లగలథి। ఐ ఉపక్రమక ఆరంభేమే పిప్పలాదక రోమ-రోమ జరఏ లగల। అపన అంగకేఁ జరైత దేఖ జోరసఁ హల్లా కరైత శివకేఁ కహఏ లగలఖిన- “భగవాన! ఈ కీ భఽ రహల అఛి? దేవతాక బదలా హమ ఖుదే జరి రహల ఛీ।”
ముస్కీ దైత శివ కహలఖిన- “దేవతా అహాఁక దేహమే సన్హియాఏల ఛథి। అవయవక శక్తి హునకే సామర్థ్య ఛియని। దేవతా జరతా ఆ అహాఁ బఁచల రహబ సే కేనా హఏత? ఆగి లగౌనిహార స్వయం సేహో జరైత అఛి।”
పిప్పలాద అపన యాచనా ఘుమా లేలని। తఖన భగవాన శివ కహలఖిన- “దేవతా సభ త్యాగక అవసర దఽ అహాఁ పితాక కాజకేఁ గౌరవాన్విత కేలని। మరబ తఁ అనివార్య థిక। ఐసఁ నే అహాఁక పితా బఁచితథి ఆ నే వృత్తాసుర రాక్షస।”
పిప్పలాదక భ్రమ టూటి గేలని। ఓ ఆత్మ కల్యాణ దిస ముడీ గేలాహ।
పాప ఆ పుణ్య
అపన పోథీ-పతరా ఉనటబైత చిత్రగుప్త ఆసనపర బైసల ఛలాహ। తై బీచ దూ గోటేకేఁ యమదూత హునకా లగ పేశ కేలక। పహిల వ్యక్తిక పరిచఏ దైత యమదూత కహలకని- “ఈ నగరక సేఠ ఛథి। హినకా ఘనక కోనో కమీ నై ఛన్హి। ఖూబ కమేబో కేలని ఆ మందిర, ధరమశాలా సేహో బనౌలని।”
కహి యమరాజ సేఠకేఁ కాతమే బైసాఏ దేలక। దోసరకేఁ పేశ కరైత బాజల- “ఈ బడ గరీబ ఛథి। భరి పేట ఖేనాఇయో నే హోఇత ఛన్హి। ఏక దిన ఖాఇత రహథి కి ఏకటా భూఖల కుత్తా లగమే ఆబి ఠాఢ భఽ గేలని। భూఖల కుత్తాకేఁ దేఖ థారీమే జే రోటీ బఁచల రహని ఓ ఓకరా ఆగూమే దఽ దేలఖిన। అపనే పాని పీబ హాథ ధోయ లేలని। ఆబ అపనే జే ఆజ్ఞా దిఐక।”
యమదూతక బ్యాన సుని చిత్రగుప్త పోథిఓ దేఖైత ఆ విచారబో కరథి। బడీ కాల ధరి సోచైత-విచారైత నిర్ణఏ దేలఖిన- “సేఠకేఁ నరక ఆ గరీబకేఁ స్వర్గ లఽ జాఉ।”
చిత్రగుప్తక నిర్ణఏ సుని యమరాజో ఆ దునూ వ్యక్తియో అచంభిత భఽ గేల। తీనూ గోటేకేఁ అచంభిత దేఖ అపన స్పష్టీకరణమే చిత్రగుప్త కహఏ లగలఖిన- “గరీబ ఆ నిఃసహాయ లోకక శోషణ సేఠ కేనే అఛి। ఓఇ నిఃసహాయ లోకక వివశతాక దురుపయోగ కేనే అఛి। జఇసఁ అపనో ఏశ-మౌజ కేలక ఆ బచల సమ్పత్తిక నాఓం మాత్ర లోకేషణక పూర్తి హేతు వ్యయ కేలక। తఇమే లోకహితక కోన కాజ భేలై? ఓఇ మందిర అా ధరమశల్లా బనబైక పాఛూ ఈ భావనా కాజ కరై ఛలై జే లోక హమర ప్రశంసా కరఏ। ముదా పసేనా చుబా కఽ జే గరీబ కమేలక ఆ సమఏ ఏలాపర ఓహో కుత్తేకేఁ ఖుఆ దేలక। జఁ ఓకరా ఆరో అధిక ధన రహితై తఁ నై జాని కత్తే అభావ లోకక సేవా కరైత।”
పరఖ
ఏకటా కిసానకేఁ చారిటా బేటా రహఏ। బేటా సబహక బుద్ధి పరఖైలే కిసాన సభకేఁ బజా ఏక-ఏక ఆఁజుర ధాన దఽ కహలక- “తూఁ సభ అపన-అపన విచారసఁ ఏకరా ఉపయోగ కరహ।”
ధానకేఁ కమ బుఝి జేఠకా బేటా ఆంగనమే ఛిడియా దేలక। చిడై సభ ఆబి బీఛ-బీఛ ఖా గేల। ఓఇ ధానకేఁ మాఝిల బేటా తరహత్థీపర లఽ-లఽ రగడి-రగడి, భుస్సాకేఁ ముఁహసఁ ఫూకి, ఖా గేల। బాపక దేల ధానకేఁ సమ్పత్తి బుఝి సాఁఝిల బేటా కోహీమే రఖి లేలక, జే జఁ కహియో బాబూ మంగతాహ తఁ నికాలి కఽ దఽ దేబని। ఛోటకా బేటా, ఓఇ ధానకేఁ ఖేతమే బాఉగ కఽ దేలక। జఇసఁ కఏక బర బేసీ ధాన ఉపజలై।
కిఛు దినక బాద చారు బేటాకేఁ బజా కిసాన పూఛలక- “ధాన కీ భేల?”
చారు బేటా అపన-అపన కేలహా కాజ కహలకని। చారు బేటాక కాజ దేఖ కిసాన ఛోటకా బేటాకేఁ బుద్ధియార బుఝి పరివారక భార దైత కహలక- “పరివారమే ఏహనే గుణ అపనబఏ పడైత ఛై। ఏహనే గుణ అపనౌలాసఁ పరివార సుసమ్పన్న బనైత ఛై।”
ఆలసీ
ఏకటా గాఛపర టికులీ ఆ మధుమాఛీ రహైత ఛలి। దునూక బీచ ఘనిష్ఠ దోస్తీ ఛలై। భరి దిన దునూ అపన జినగీక లీలామే లాగల రహైత ఛలి। అకలబేరామే దునూ ఆబి అపన సుఖ-దుఖక గప-సప్ప కరైత ఛలి।
బరసాతక సమఏ ఏలై। సతైహియా లాధి దేలకై। మధుమాఛీలే తఁ అగహన ఆబి గేలై ముదా టికులీక లేల దురకాల। భూఖే-పియాసే టికులీ ఘరక మోఖ లగ మన్హుఆఏల బైసల ఛలి। ముఁహ సుఖాఏల ఆ చేహరా మురుఝాఏల ఛలై। చరౌర కఏ కఽ ఆబి మధుమాఛీ టికులీకేఁ పూఛలకై- “వహిన! ఏహేన సున్నర సమైమే ఏత్తే సోగాఏల కిఏక బైసల ఛీ?”
మధుమాఛీక బాత సుని కడుఆఏల మనే టికులీ ఉత్తర దేలకై- “వహిన! మౌసమక సున్నరతాసఁ పేటక ఆగి థోడే మిఝాఇ ఛై। తీన దినసఁ కతౌ నికలైక సమైయే నే భేటల, తఁఏ భూఖే తబాహ ఛీ।”
ఉపదేశ దైత మధుమాఛీ కహలకై- “కుసమఏ లేల కిఛు బచా కఽ రాఖక చాహీ।”
“కహలౌం తఁ వహిన ఠీకే ముదా బచా కఽ రఖలాసఁ ఆలసియో భఽ జైతౌం ఆ భూఖలక నజరిమే చోరో హోఇతౌం।”
ప్రేమ
జఖన పరివారమే పతి-పత్నీ ఆ బచ్చా సబహక బీచ సినేహ రహైత ఛై తఖన పరివార స్వర్గోసఁ సున్దర బుఝి పడైత ఛై। నమహరసఁ నమహర విపత్తి పరివారమే కిఏక నే ఆబఏ ముదా ఢంగసఁ చలలాపర ఓహో ఆసానీసఁ నిపటి జాఇత ఛై।
ఏకటా ఛోట-ఛీన గరీబ పరివార ఛల। దుఇయే పరానీ ఘరమే। సభ సాల దునూ పరానీ -సునితా ఆ సుశీల- అపన వివాహోత్సవ మనబైత। గరీబ రహనే తఁ బహుత తామ-ఝామసఁ ఉత్సవ నై మనబైత ముదా మనబైత సభ సాల ఛల। ఛోట-మోట ఉపహార ఏక-దోసరకేఁ, యాది స్వరుప దైత ఛల। సాలే-సాల ఐ పరమ్పరాకేఁ నిమాహైత।
అహూ బర్ఖ ఓ దిన ఏలై। ఉత్సవక దినసఁ కిఛు పహినహిసఁ ఉపహారక యోజనా దునూ మనే-మన బనబఏ లగల। ముదా దునూక హాథ ఖాలీ। భరి పేట ఖేనాఇయో నే పూరై తఖన జమా కఽ కీ రఖైత। మనే-మన సుశీల యోజనా బనౌనే జే పత్నీక కేశమే లగబైలే క్లీప నై ఛై తఁఏ ఐ బేర వఏహ (క్లీప) ఉపహార దేబైక। తహినా సునితో సోచైత జే పతి హాథక ఘడీక చేన పురాన భఽ గేల ఛన్హి తఁఏ ఐ బేర చేన కీన కఽ దేబని। దునూ అపన-అపన జోగారమే। ముదా నాజాయజ కమాఇ నై రహనే జోగారే నే బైసై। ఉత్సవక దిన అబైమే ఏక దిన బాకీ రహలై। అంతిమ సమైమే సుశీల సోచలక జే ఆఇ సాఁఝమే ఘడీ బేచ క్లీప కీన లేబ। సునితో సోచలి జే అపన కేశ కటా కఽ బేచ లేబ తఇమే ఘడీక చేన భఽ జాఏత। సాఁఝూ పహర దునూ గోటే- ఫుట-ఫుట బాజార గేల। సుశీల ఘడీ బేచ క్లీప కీన లేలక ఆ సునితా కేశ బేచ చేన కీన లేలక। ఖుశీసఁ దునూ గోటే ఘర ఆబి అపన-అపన వస్తు -చేన ఆ క్లీప- ఓరియా కఽ రఖి లేలక।
సబేరే సుతి ఉఠి కఽ దునూ పరానీ హఁసైత ఏక-దోసరకేఁ ఉపహార దఇలే ఆగూ బఢల। సునితా టోపీ పహిరనే ఛలి। క్లీప నికాలి సుశీల సునితాక టోపీ హటా క్లీప లగబఏ చాహలక ముదా కేశే నై। తహినా చేన నికాలి సునితా ఘడీమే లగబఏ చాహలని తఁ హాథమే ఘడియే నై।
ఆమనే-సామనే దునూ ఠాఢ। దునూక ముఁహసఁ తఁ కిఛు నై నికలైత ముదా దునూక హృదేమే హర్ష-విస్మయక బీచ ఘమాసాన లడాఇ ఛిడ గేల। అంతమే హృదఏ బాజల- “జే సినేహ దూధక సముద్రమే ఝిలహోరి ఖేలైత అఛి ఓకరా లేల క్లీప ఆ చేనక కోన మహత్వ ఛై।”
హైరియట స్టో
అమర లేఖికా హైరియట ఏలిజాబేథ స్టో విశ్వ-విఖ్యాత పోథీ, ‘టామ కాకాక కుటియా’ లిఖనే ఛథి। జై సమఏ ఓ పోథీ లిఖైత రహథి ఓఇ సమఏ ఓ కఠిన పరిస్థితిమే జినగీ బితబైత రహథి। ఓనా అకసరహాఁ లోక ఐ పోథీకేఁ అమేరికాక దాస ప్రథాక విరోధమే లిఖల మానైత ఛథి।
అపనా పరిస్థితిక సంబంధమే అపన భౌజీకేఁ కహలఖిన- “చుల్హి-చాైకాక కాజ, నుఆ-బస్తర ధోనాఇ, సిఆఇ కేనాఇ, జూతా-చప్పల పౖలిస ఆ మరమ్మత కరబ జినగీక ముఖ్య కాజ అఛి। బచ్చా ఆ పరివారక సేవామే భరి దిన సిపాహీ జకాఁ ఖటై ఛీ। ఛోటకా బచ్చా లగమే సుతైత అఛి తఁఏ జాధరి ఓ సుతి నై రహైత అఛి తాధరి కిఛు నే సోచి సకై ఛీ ఆ నే లిఖ పబై ఛీ। గరీబీ ఆ పరివారక కాజ ఐ రుపే దబనే అఛి జఇసఁ సమైయే కమ బఁచైత అఛి। ముదా తైయో ఏక-దూ ఘంటా సుతైక సమఏ కాటి, అపనే సన లోకక లేల, జనికా పరివారక అంగ బుఝైత ఛియని, తినకాలే కిఛు లిఖ-పఢి లైత ఛీ।”
హునకే లిఖల పోథీసఁ ఉత్తరీ అమేరికా ఆ దఛినీ అమేరికామే దాస ప్రథాక ఖిలాప క్రాన్తి భేల।
బుఝైక ఢంగ
ఏకటా యాత్రీ వృన్దావన విదా భేల। కిఛు దూర గేలాపర రాస్తాక బగలమే మీలక పత్థరపర నజరి పడలై। ఓఇ మీలక పత్థరమే వృన్దావనక దూరీ ఆ దిశా లిఖల ఛలై। ఓ యాత్రీ ఓతై అటకి బైస రహల ఆ బజఏ లగల- “పాథరక అంకన తఁ గల్తీ నై భఽ సకైత అఛి కిఏక తఁ విశ్వాసీ లోకక లిఖల ఛిఐక। వృన్దావన తఁ ఆబియే గేల ఛీ, ఆగూ బఢైక కీ ప్రయోజన?”
థోడే కాలక బాద ఏకటా బుఝనిహార ఆదమీ ఓఇ రస్తే కతౌ జాఇత రహథి తఁ సునలఖిన। మనే-మన ఖూబ హఁసలథి। కనీ-కాల ఠాఢ భఽ హఁసైత ఓఇ యాత్రీకేఁ కహలఖిన- “పాథరపర సిరిఫ సంకేతమాత్ర అఛి। ఐఠామసఁ వృన్దావన బహుత దూర అఛి। జఁ అహాఁ ఓతఏ జాఏ చాహై ఛీ తఁ తురనతే సభ సామాన సమేట విదా భఽ జాఉ నై తఁ నై పహుఁచబ।”
భోలా-భాలా యాత్రీ అపన భూల మాని విదా భేల।
ఏహేన బహుతో లోక ఛథి జే శాస్త్రో పఢైత ఛథి, శాస్త్రీయ బాతో సునై ఛథి ముదా ధరమ ధారణ కరైక రాస్తా పకడబే నే కరైత ఛథి తఖన ఓ ధర్మ కేనా బుఝథిన। జే ధర్మ కీ థికైక?
శ్రమికక ఇజ్జత
అపన సంగీ-సాథీక సంగ నేపోలియన టహలైలే జాఇత రహథి। జేరగర రహనే సౌంసే రాస్తా ఛేకాఏల ఛలై। దోసర దిససఁ ఏకటా ఘసబహినీ మాథపర ఘాసక బోఝ నేనే అబైత ఛలి। ఓఇ ఘసబహినీపర సభసఁ పహిల నజరి నేపోలియనక పడలైక। ఓ పాఛూ ఘురి కఽ దేఖల। సౌంసే రాస్తా ఘేరాఏల ఛలై। అపన పైఛలా సంగీక హాథ పకడి ఖించైత కహలఖిన- “శ్రమికక సమ్మాన కరు। ఏక భాగ రాస్తా ఖాలీ కఽ దియౌ। యఏహ దేశక అమూల్య సంపత్తి థిక। ఏకరే బలే కోనో దేశక ఉన్నతి హోఇత ఛై।”
ఘసబహినీ టపి గేలి। థోడే ఆగూ బఢలాపర పునః నేపోలియన సంగీ సభసఁ కహలఖిన- “సద్ప్రవృత్తికేఁ బఢేబాక చాహీ। ఓకరా జత్తే మహత్వ దేబై ఓత్తే జన-ఉత్సాహ జగతై। జఇసఁ దేశక కల్యాణ హేతై।”
వంశ
ఏక దిన మహాన్ విచారక సిసరోకేఁ ఏకటా ధనిక సరదారసఁ కోనో బాతే కహా-సునీ హుఅఏ లగలని। నే ఓ ధనిక పాఛూ హటైలే తైయార ఆ నే సిసరో। దునూక బీచ పకడా-పకడీక నౌబత అాబఏ లగలై। ఖిసియా కఽ ఓ ధనిక సిసరోకేఁ కహలక- “తూఁ నీచ కులక ఛేఁ, తఁఏ తోరా-హమరా కథీక బరాబరీ?” ఐ బాతసఁ సిసరో బిచలిత నై భఽ సాహససఁ ఉత్తర దేలఖిన- “హమరా కులక కులీనతా హమరాసఁ శురు హఏత జబకి తోరా కులక కులీనతా తోరాసఁ అంత హేతౌ।”
సభ్యతా ఆ కులీనతా జన్మసఁ నై బల్కి చరిత్ర ఆ కర్తవ్యసఁ పైదా లైత అఛి।
తియాగ
సత్సంగ, భాగవత ఆ ప్రవచనమే బేర-బేర తియాగక మహిమాక చర్చా హోఇత। త్యాగకేఁ ఇశ్వర ప్రాప్తిక రాస్తా బతాఓల జాఇత। బేర-బేర జరాయుధ ఐ చరచాకేఁ సునథి। తఁఏ మనమే బిసవాస భఽ గేలని జే సత్తే తియాగసఁ ఇశ్వర ప్రాప్తి హోఇత। జరాయుధ అపన సభ సమ్పత్తి దాన కఽ దేలఖిన। ముదా దాన కేలో ఉపరాన్త హునకా నే మనమే శాన్తి ఏలని ఆ నే ఇశ్వర భేటలని। నిరాశ భఽ జరాయుధ మహాజ్ఞానీ శుకదేవ లగ పహుఁచ పూఛల- “జనక తఁ సంగ్రహీ ఛలాహ ముదా తైయో హునకా బ్రహ్మజ్ఞాన ప్రాప్తి భఽ గేల ఛలని ఆ హమ సభ కుఛ తియాగియోకేఁ నే బ్రహ్మజ్ఞాన పాబి సకలౌం ఆ నే శాన్తి భేటల। ఏకర కీ కారణ ఛై?”
ధియానసఁ జరాయుధక బాత సుని సుకదేవ ఉత్తర దేలఖిన- “ఆవశ్యక వస్తుకేఁ పరమార్థమే లగా దేబ తఁ నైతిక ఆ సామాజిక కర్తవ్య బుఝల జాఇత। ఆధ్యాత్మిక స్తరక త్యాగమే సభ వస్తుక మమత్వ ఛోడి ఓకరా ఇశ్వరక ఘరోహర బుఝఏ పడత। శరీర ఆ మన సేహో సమ్పదా ఛీ। ఓకరా ఇశ్వరక అమానత మాని హునకే ఇచ్ఛానుసార కేలాపర బుఝబై జే సహీ త్యాగ భేల ఆ మోక్షక రాస్తా భేటత।”
సద్విచార
ఏకటా న్యాయప్రియ రాజా సాధుక భేషమే అపన ప్రజాక కుశల-క్షేమ బుఝైక లేల నికలలథి। జహియా కహియో ఓ రాజా సాధుక భేషమే నికలథి తహియా సిర్ఫ ఏకటా మంత్రీక చేలాక రుపమే సంగ కఽ లథి। నే అంగరక్షక రహని ఆ నే అమిలా-ఫమిలా। ఆ నే కకరో జానకారీ దేథిన।
బహుతో గోటేసఁ సమ్పర్క కరైత రాజా ఏకటా బగీచామే పహుఁచలాహ। ఓఇ బగీచామే ఏకటా వృద్ధ కిసాన నవకా -బచ్చా- గాఛ రోపైత రహథి। గాఛ దేఖ రాజా కిసానకేఁ పూఛలఖిన- “ఈ తఁ అఖరోటక గాఛ బుఝి పడైత అఛి।”
ముస్కురాఇత కిసాన కహలకని- “హఁ భైయా! అహాఁక అనుమాన బిలకుల ఠీక అఛి।”
“బీస-పచ్చీస బర్ఖక గాఛ భేలాపర అఖరోట ఫడైత ఛై, తాధరి అహాఁ జీబతే రహబ?”
“ఐ బగీచాకేఁ హమర బాప-దాదా లగౌనే ఛథి। ఖూన-పసీనా ఏక కఏ కఽ ఏకరా పటౌలని, దేఖభాల కేలని। జేకర ఫడ హమ సభ ఖాఇ ఛీ। తఁఏ ఆబ హమరో కర్తవ్య బనైత అఛి జే ఓతే హమహూఁ రోపి దిఐక। అపనేటా లఽ గాఛ లగౌనాఇ తఁ స్వార్థక బాత భఽ జాఇత ఛై। హమ ఈ నై సోచై ఛీ జే ఆఇ ఐ గాఛక ఉపయోగితా కీ ఛై? భవిష్యమే దోసరకేఁ ఫల దై వస యఏహ ఇచ్ఛా అఛి।”
కిసానక విచార సుని రాజా మంత్రీకేఁ కహలఖిన- “జఁ ఏహినా సభ బుఝఏ లగై జే హమరా లగబైసఁ మతలబ అఛి తఁ సమాజో ఆ పరివారోమే సద్ివచార పసరి జాఏత। జాధరి సమాజమే సద్-వృత్తిక ప్రసార నై హఏత తాధరి నీక సమాజ బనబ, మాత్ర కల్పనా రహత।”
సాహస
సోవియత సంఘక నేతా లేనినపర, ఏకటా సిరఫిరా పేస్తౌల చలా దేలకని గోలీ తఁ నికలి గేలని ముదా ఛర్రా గరదనిమే ఫఁసలే రహి గేలని। తై బీచ దేశమే ఏకటా పుల టుటి గేలై। పుల ముఖ్య మార్గమే ఛలై। తఁఏ జత్తే జల్దీ భఽ సకైత ఓతే జల్దీ పుల బనాఏబ ఛలైక। ఆపాత్ స్థితి ఘోషిత కఽ ఓఇ పులక మరమ్మత యుద్ధస్తరపర హుఅఏ లగలైక। దేశప్రేమీ జనతా ఓఇ కాజమే లగి గేల। లేనిన సేహో ఓఇ కాజమే జుటల। శ్రమికే జకాఁ లేనినో కాజ కరైత రహథి। గరదనిమే గోలీ రహనౌ ఓ బీస-బీస ఘంటా కాజ కరైత రహథి। కాజ కరైత దేఖ ఏకటా శ్రమిక పూఛలకని తఖన ఓ కహలఖిన- “అగర హమ అగుఆ భఽ కాజమే పాఛూ రహబ తఖన జన ఉత్సాహ కేనా బఢతై? జకర జరురత దేశమే అఛి।”
బరదాస్త
అబ్రాహమ లింకన అమేరికాక రాష్ట్రపతి రహథి। హునక పత్నీ చిడచిడా ఆ కఠోర స్వభావక ఛేలఖిన। జఇసఁ లింకనక పరివారిక జీవన దుఃఖమయ ఛలని। కఏక దిన ఏహేన హోఇత ఛలై జే జఖన పరివారక సభ సుతి రహైత ఛల తఖన లింకన చుపచాప పైఛలా దరవాజాసఁ ఆబి సుఇత రహైత ఛలాహ। ఆ సురుజ ఉగైసఁ పహినహి తైయార భఽ నికలి ఆౕఫిస చలి జాఇత ఛలాహ। దిన భరి అపన కార్యమే మస్త భఽ బీతా లైత ఛలాహ। సంగీ-సాథీక సంగ హఁసీ-మజాక కఽ మన బహలా లైత ఛలాహ।
ఏక దిన పరివారక ఏకటా నోకరకేఁ హునక పత్నీ గారిఓ పఢలఖిన ఆ ఫటకారబో కేలఖిన। ఓఇ నోకరకేఁ బడ దుఖ భేలై। ఓ కోఠీసఁ నికలి సోఝే లింకనక ఆౕఫిస జా సభ బాత కహలకని। నోకరక సభ బాత సుని లింకన కహలఖిన- “ఐ భలే ఆదమీ! పనరహ బర్ఖసఁ హమ ఐ పరిస్థితిసఁ ముకాబలా కరైత శాన్తిసఁ రహైత ఏలౌం। ఆ అహాఁ ఏక్కే దినక ఫటకారమే ఏత్తే దుఖీ భఽ గేలౌం। బరదాస్త కఽ లిఅ।”
అచతాఇత-పచతాఇత బేచారా నోకర లింకనక బాత మాని లేలక।
భూల
ప్రఖ్యాత దార్శనిక వరటేªణ్డ రసేల అపన జీవనీమే లిఖనే ఛథి, జే హమర పహిల స్త్రీ సచముచ విచారవాన ఛలీహ। జఖన ఓ మన పడై ఛథి తఖన హృదఏ దహకి జాఇత అఛి। దునూ గోటేక బీచ అగాధ ప్రేమ ఛల। ఏక దిన కోనో బాతే దునూ గోటేక బీచ అనబన భఽ గేల। ఖిసియా కఽ హమ బిను ఖేనహి ఆౕఫిస విదా భఽ గేలౌం। రాస్తామే ఏకాఏక మనమే ఉపకల జే అపన క్రోధక బాత పత్నీకేఁ కహి దిఅని। రస్తేసఁ ఘురి గేలౌం। ఘురి కఽ ఘర ఏలాపర పత్నీ ఘురైక కారణ పూఛలని। హమర క్రోధ ఆరో ఉగ్ర భఽ గేల। హమ కహలియని- “ఆబ అహాఁలే హమరా హృదేమే మిసిఓ భరి జగహ నై అఛి।”
పతిక బాత సుని పత్నీ స్తబ్ధ భఽ గేల ముదా కిఛు బాజలి నై। బేచారీక హృదేమే ఈ బాత జరుర పకడి లేలకని జే హమరా ఓ -పతి- కపటీ బుఝైత ఛథి। ఆఇ ధరి హమ భ్రమమే ఛలౌం। దునూక బీచ ఖాఇ బఢైత గేలై। హోఇత-హోఇత పతి పత్నీకేఁ తలాక దఽ దేలక। బేచారీ రసేలక ఘరసఁ సదా-సదాక లేల చలి గేల।
ధైర్య
ఇంగ్లైండక ప్రసిద్ధ విద్వాన టామస కూపర అంగ్రేజీక శబ్దకోష తైయార కరైత రహథి। కాజమే కూపర తేనా నే లీన భఽ గేల రహథి జే ఘరక కోనో సుధియే-బుధియే నే రహని। పత్నీకేఁ ఘరక సరంజామ జుటబైమే పరేశానీ హోఇన, తఁఏ ఓ పతిపర ఖూబ బిగడథి। ముదా తకర కోనో అసరి కూపరకేఁ నై హోఇన। ఏక దిన కూపర కతౌ గేల రహథి, తై బీచ పత్నీ ఖిసియా కఽ శబ్దకోషక సభ కాౕపీ జరా దేలకని। జఖన ఓ ఘురి కఽ ఏలాహ తఁ దేఖలఖిన జే బరసోక మేహనత జరి గేల। ముదా ధైర్య ఏత్తే ప్రబల రహని జే ఏకో మిసియా తామస నై ఉఠలని। నే ఏకోరత్తీ పత్నీపర బిగడలఖిన ఆ నే అఫసోస కేలని। ముస్కురాఇత సిర్ఫ ఏతబే కహలఖిన- “ఆఠ బర్ఖక కాజ అహాఁ ఆరో బఢా దేలౌం।”
మనుష్యక మూల్య
ఏక దిన సికన్దర ఆ అరస్తూ కతౌ జాఇత రహథి। రాస్తామే ఏకటా నదీ ఛల। జై నదీమే నాహపర పార హుఅఏ పడై ఛలై। పహినే అరస్తూ పార హుఅ చహై ఛలాహ ముదా సికన్దర హునకా రోకి అపనే పార భేలాహ। జఖన సికన్దర దోసర పార గేలాహ తఖన అరస్తూకేఁ పార హోఇలే కహలఖిన। పార భేలాపర అరస్తూ సికన్దరకేఁ పూఛలఖిన- “పహినే హమరా పార హోఇసఁ కిఏక మనా కేలౌం?”
హఁసైత సికన్దర ఉత్తర దేలఖిన- “అగర హమ నదీమే డూబి జైతౌం తైయో అహాఁ హమరా సన-సన దశో సికన్దర పైదా కఽ సకై ఛీ ముదా జఁ అహాఁ డూబి జైతౌం తఁ హమరా సన-సన దశోటా సికన్దర బుత్తే ఏకటా అరస్తూ నై బనాఓల భఽ సకైత అఛి।”
సికన్దరక విచార సుని అరస్తూ అపన జినగీక మూల్య బుఝలని।
మదతి నై చాహీ
మిశ్రమే ఏకటా కిలేన్థిస నాఓంక లడకా ఏథేంసక తత్వబేత్తా జీనోక పాఠశాలామే పఢైత ఛల। కిలేన్థిస బడ గరీబ ఛల। నే ఖాఇక కోనో ఠేకాన ఆ నే దేహ ఝౕపైక లేల వస్త్రక। ముదా పాఠశాలామే సహీ సమైపర ఫీస దఽ దైత। పఢైమే చన్సగర రహనే సుభ్యస్త పరివార సబహక విద్యార్థీ ఓకరాసఁ ఇర్ష్యా కరైత। కిలేన్థిసకేఁ దబబైలే ఏకటా షడ్యంత్ర ఓ సభ రచలక। షడ్యంత్ర యఏహ జే కిలేన్థిస పాఠశాలామే జే ఫీస దైత అఛి ఓ చోరా కఽ అనైత అఛి। చోరీక ముకదమా కిలేన్థిసపర భేలై। పులిస పకడి కఽ జహల లఽ గేలై। జఖన ఓకరా న్యాయాలయమే హాజిర కఏల గేలై తఖన ఓ జజకేఁ కహలక- “హమ నిరదోస ఛీ। హమరా ఫఁసాఓల గేల అఛి। తఁఏ హమ అపన బయానక లేల దూటా గవాహీ న్యాయాలయమే దేబ।”
జజక ఆదేశసఁ దునూ గవాహీ బజాఓల గేల। పహిల గవాహీ ఏకటా మాలీ ఛల ఆ దోసర వృద్ధా ఔరత। మాలీసఁ పూఛల గేల। మాలీ కహలకై- “సభ దిన ఈ లడకా హమరా బగీచామే ఆబి ఇనారసఁ పాని భరి-భరి గాఛ పటా దైత అఛి। జకరా బదలామే హమ మజూరీ దైత ఛిఐక।”
తఖన వృద్ధాసఁ పూఛల గేల। ఓ వృద్ధా కహలకై- “హమ వృద్ధా ఛీ। హమరా పరివారమే కియో కాజ కరైబలా నై అఛి। సభ దిన ఈ బచ్చా ఆబి గహూమ పీస దైత అఛి, జకరా బదలామే మజూరీ దైత ఛిఐక।”
గవాహీక బయాన సుని జజ ముకదమా సమాప్త కరైత సరకారీ సహాయతాసఁ పఢైక లేల సేహో ఆదేశ దేలక। పరన్తు కిలేన్థిస సరకారీ సహాయతా లఇసఁ ఇనకార కరైత కహలక- “హమ స్వయం మేహనత కఽ పఢబ తఁఏ హమరా దాన నై చాహీ। హమరా మాతా-పితా కహనే ఛథి జే మనుష్యకేఁ స్వావలంబీ బని జీబాక చాహీ।”
మేహనతక దరద
ఏకటా లోహార ఛల। మేహనత ఆ లూరిసఁ పరివార నీక-నహాఁతి చలబైత ఛల। ముదా బేటా జేహనే ఖరచీలా తేహనే కామచోర ఛలైక। బేటాక చాలి-చలని దేఖ లోహారకేఁ బడ దుఖ హోయ। సభ దిన దశటా గారి ఆ ఫజ్ఝతి బేటాకేఁ కరఏ ముదా తైయో బేటా లేల ధని సన। కోనో గమ నై। లోహార సోచలక జే ఈ ఏనా నై మానత। జాబే ఏకరా ఖర్చ కరైలే పాఇ దేనాఇ నై బన్న కఽ దేబై తాబే ఏహినా కరైత రహత। దోసర దినసఁ పాఇ దేబ బన్న కఽ కహలకై- “అపన మేహనతసఁ చారియోటా చౌబన్నీ కమా కఽ లా తఖన ఖర్చ దేబౌ। నై తఁ ఏక్కో పాఇ దేఖబ సపనా భఽ జేతౌ।”
బాపక బాత సుని బేటా కమాఇక ప్రయాస కరఏ లగల। ముదా లూరిక దుఆరే హేబే నే కరై। అపన పైఛలా రఖల చారిటా చౌబన్నీ నేనే పితా లగ ఆబి కఽ దేలక। పితా భాథీ పజారి హఁసుఆ బనబైత ఛల। చారు చౌబన్నీకేఁ ఆగిమే దఽ కహలకై- “ఈ పాఇ తోహర కమాఏల నై ఛియౌ।”
పితాక బాత సుని బేటా లజాఇత ఓతఏసఁ ససరి గేల।
దోసర దిన బేటాకేఁ కమాఇక హిమ్మతే నే హోయ। చుపచాప మాఏసఁ చారిటా చౌబన్నీ మంగలక। మాఏ దేలకై। చారు చౌబన్నీ నేనే బేటా బాప లగ పహుఁచల। బేటాక ముఁహే దేఖ బాప బుఝి గేల। చారు చౌబన్నీ బేటా బాపకేఁ దేలక। భీతరసఁ బాపకేఁ తామస రహబే కరై। ఓ చారు చౌబన్నీ హాథమే లఽ పునః ఆగిమే ఫేక దేలక।
పితాక కాజ దేఖ బేటా బుఝలక జే బినా కమేనే కాజ నై చలత। తఖన ఓ మేహనత కరఏ లగల। తేసర దిన చారిటా చౌబన్నీ బాపక హాథమే దేలక। చారూ చౌబన్నీకేఁ లోహార పహిలుకే జకాఁ ఆగిమే ఫేకఏ లగల। ఆకి హల్లా కరైత బేటా బాపక హాథ పకడి కహలక- “బాబూ ఈ హమర మేహనతక పాఇ ఛీ। ఏకరా కిఅఏ బేదరదీ జకాఁ నష్ట కరైత ఛిఐ?”
బాప బుఝి గేల। ముస్కురాఇత బేటాకేఁ కహఏ లగల- “బేటా! ఆబ తూఁ బుఝలేఁ జే మేహనతక కమాఇక దరద కేహేన హోఇ ఛై। జాధరి అన్ట-సన్టమే హమర కమేలహా ఖరచ కరై ఛలేఁ తాబే హమరో ఏహనే దరద హోఇ ఛలఏ।”
పితాక బాత బేటా బుఝి గేల। తఖనే సప్పత ఖేలక జే ఏక్కో పాఇ ఫాలతూ ఖర్చ నై కరబ।
మైక్సిమ గోర్కీ
బచ్చేసఁ మైక్సిమ గోర్కీ నిరాశ్రిత భఽ గేల రహథి। ఓఇ దశామే జీబైక లేల ఝాడూ లగౌనాఇసఁ లఽ కఽ చౌకా-బరతన, చౌకీదారీ సభ కేలని। కఏక దిన తఁ కూడా-కచడాక ఢేరీసఁ కాజక వస్తు తాకి-తాకి నికాలి, బేచ కఽ అపనో ఆ బూఢి నానీక పేటక ఆగి ముఝబథి। ఏహేన పరిస్థితిమే పఢబ-లిఖబ అసాఘ్య కార్య థిక। ఏహేన అసాధ్య పరిస్థితిసఁ ముకాబలా కఽ అనుకూల బనౌనిహార మైక్సిమ గోర్కీయో భేలాహ।
రద్దీ-రద్దీ పత్రికా, ఫాటల-పురాన అఖబార సభ ఏకత్రిత కఽ పఢనాఇ సిఖలని। జఖన పఢైక జిజ్ఞాసా బఢలని తఖన సమఏ బచా కఽ వాచనాలయ జాఏ లగలాహ। రసే-రసే లిఖైక అభ్యాస సేహో కరఏ లగలథి। కోనో-కోనో బహానా బనా సాహిత్యకార సభసఁ సంబంధ బనబఏ లగలథి। జే కిఛు ఓ -గోర్కీ- లిఖథి ఓకరా సాహిత్యకార సభసఁ సుధార కరబథి।
వఏహ మైక్సిమ గోర్కీ రుసక మహాన్ సాహిత్యకార భేలాహ। అన్యాయీ శాసనక విరుద్ధ జనతాక అధికారక లేల సిర్ఫ లిఖబే టా నై కరథి బల్కి హునకా సబహక బీచ జా సంగఠిత ఆ సంఘర్షక నేతృత్వ సేహో కరథి। జఖన హునకర లిఖల కితాబ తేజీసఁ బికఏ లగల తఖన ఓ అపన ఖర్చ నికాలి బాకీ సభ పాఇ సంగఠన చలబైలే దఽ దేథిన।
మూలధన
ఏకటా బృద్ధ పితా, తీన బరఖక లేల తీర్థాటన కరఏ నికలఏ చాహథి। నికలైసఁ పహినే చారు బేటాకేఁ బజా అపన సభ పూఁజీ బరోబరి కఽ బాఁటి కహలఖిన- “తీన సాలక లేల హమ తీర్థాటన కరఏ జా రహల ఛీ। అగర జీబైత ఘుమలౌం తఁ అహాఁ సభ పూఁజీ ఘురా దేబ, నై తఁ కోనో బాతే నై।”
అపన హిస్సా రుపైయాకేఁ జేఠకా బేటా సురక్షిత రఖి పితాక ప్రతీక్షా కరఏ లగల। మఝిలా బేటా సూదపర లగా దేలక। సఝిలా ఏశ-మౌజమే ఫూఁకి దేలక। ఛోటకా ఓకరా పూఁజీ బుఝి వ్యవసాయ -కారోవార- కరఏ లగల।
తీన సాలక బాద పితా ఆఏల। చారుసఁ పూఁజీ ఆపస మంగలక। ఘరసఁ ఆని జేఠకా ఓహినా రుపైయా ఘురా దేలక। మఝిలా సూద సహిత మూలధన ఘురౌలక। సఝిలా తఁ ఖర్చ కఽ నేనే ఛల తఁఏ అగర-మగర కరైత చుప భఽ గేల। ఛోటకా వ్యవసాయసఁ ఖూబ కమేనే ఛల తఁఏ చారి గుణా ఘుమౌలక।
చారిమ మానే ఛోటకా బేటాకేఁ ప్రశంసా కరైత పితా కహలక- “రుపైయా తఁ వియాజోపర లగా బఢాఓల జా సకైత అఛి ముదా ఏహేన కాజ అధిక పూఁజీబలాక ఛిఐ। ముదా జే అపనే పూఁజీ దుఆరే బేరోజగార అఛి, ఓకరాలే నై। ఓకరా తఁ జఏహ పూఁజీ ఛై ఓఇమే అపన శ్రమక సంగ జోడి జినగీకేఁ ఠాఢ కరఏ పడతై। తాహూమే పరివారక దాయిత్వబలాకేఁ ఆరో సోచి-విచారి ఇమనదారీసఁ చలఏ పడతై। తఖనే పరివార చైనసఁ చలి సకై ఛై।”
కపటీ దోస్త
ఏకటా సజ్జన ఖఢియా ఛల। ఓ ఖఢియా కతేకోసఁ దోస్తీ కేలక। దోస్తీ ఐ దుఆరే కరైత జే బేరపర హమహూఁ మదతి కరబై ఆ హమరో కరత। ఏక దిన శికారీక కుత్తా ఓకరా పకడైలే ఖేహారలక। ఖఢియా భాగల। భాగల-భాగల అపన దోస్త గాఏ లగ పహుఁచ, కహలకై- “అహాఁ హమర పురాన దోస ఛీ। కుత్తా హమరా రబారనే అబైఏ। అహాఁ ఓకరా అపన సీంగసఁ మారి కఽ భగా దియౌ, జఇసఁ హమర జాన బచి జాఏత।”
ఖఢియాక బాత సుని గాఏ కహలకై- “హమరా ఘరపర జాఇక సమఏ భఽ గేల। బచ్చా డిరియాఇత హఏత। ఆబ ఏక్కో క్షణ ఐఠామ నై అఁటకబ।”
గాఏక బాత సుని ఖఢియా నిరాశ భఽ గేల। కుత్తా సేహో పాఛూసఁ అబితే రహఏ। ఓ ఖఢియా ఓఇఠామసఁ పడాఏల ఘోడా లగ పహుఁచల। ఘోడో పురాన దోస్త ఖఢియాక ఛలైక। ఘోడా లగ పహుఁచ ఖఢియా కహలకై- “దోస అహాఁ అపనా పీఠపర బైసాఏ లిఅ। జఇసఁ హమరా ఓఇ కుత్తాసఁ జాన బఁచి జాఏత।”
ఘోడా కహలకై- “హమరా పీట్ఠీపర కేనా బైసబ? హమ తఁ బైసబే బిసరి గేలౌం।”
ఘోడాక బాత సుని ఖఢియా నిరాశ భఽ పడాఏల। జాఇత-జాఇత గదహా లగ పహుఁచ కహలకై- “దోస! హమ ముసీబతమే పడి గేల ఛీ। అహాఁ దులకీ చలబ జనై ఛీ। కుత్తాకేఁ మారి కఽ భగా దియౌ, జఇసఁ హమర జాన బఁచి జాఏత।”
ఖఢియాక బాత సుని గధా కహలకై- “ఘరపర జాఇమే దేరీ హఏత తఁ మాలిక మారత। తఁఏ హమ జాఇ ఛీ।”
ఫేర ఖఢియా భాగల। జాఇత-జాఇత బకరీ లగ పహుఁచ కహలకై- “దోస! హమ మరి రహల ఛీ। అహాఁ జాన బచాఉ।”
అపన ఓకాఇత దేఖైత బకరీ ఉత్తర దేలకై- “దోస! ఝబ దే ఐఠామసఁ దునూ గోటే భాగూ నై తఁ హమహూఁ ఖతరామే పడి జాఏబ।”
బకరీక బాత సుని ఖఢియా ఆరో నిరాశ భఽ గేల। మనమే ఏలై జే అనకా భరోసే జీబ బేకార ఛీ। అపనే బూత్తే అపన దుఖ మేటా సకై ఛీ। భలహిం మన-ముతాబిక జినగీ నై జీబ సకీ। తఖన ఖఢియా ఛాతీ మజగూత కఽ పడాఏల। పడాఏల-పడాఏల ఏకటా ఝారీమే నుకా రహల। కుత్తా దేఖబే నే కేలకై। దౌడల ఆగూ బఢి గేల। ఖఢియాక జాన బఁచి గేలై।
భీఖ
ఏకటా మచ్ఛర మధుమాఛీ ఛత్తా లగ పహుఁచల। ఛత్తామే ఢేరో మాఛీ ఛలై। ఛత్తా లగ బైస మచ్ఛర మాఛీకేఁ కహలకై- “హమ సంగీత విద్యామే నిపుణ ఛీ। అహూఁ సభ సంగీత సీఖూ। హమ సిఖా దేబ। బదలామే థోడే-థోడే మధు దేబ జఇసఁ హమరో జినగీ చలత।”
మధుమాఛీ సభ అపనామే విచార కరఏ లగల। ముదా బినా రానీ మాఛీక విచారసఁ కియో కిఛు నై కఽ సకైత, తఁఏ రానీసఁ పూఛబ జరురీ ఛలై। సభ విచారి ఏకటా మాఛీకేఁ రానీ లగ పఠౌలక। రానీ మాఛీ సభ బాత సుని కహలకై- “జహినా సంగీత-శాస్త్రక జ్ఞాతా మచ్ఛర భీఖ మంగైలే అపనా ఐఠామ ఆఏల అఛి తహినా జఁ హమహూఁ సభ మేహనత ఛోడి దేబ తఁ ఓకరే జకాఁ దశా హఏత। తఁఏ మేహనతక సంస్కార ఛోడి సస్తా సంస్కార అపనౌనాఇ మురుఖపనా హఏత। అగర అహూఁ సభకేఁ సంగీతక సఖ హోఇఏ తఁ మేహనతో కరు ఆ బైసారీమే సంగీతోం సీఖూ।”
భగవాన
సిద్ధ పురుష భఽ కబీర ప్రఖ్యాత భఽ గేల ఛలాహ। దూర-దూరసఁ జిజ్ఞాసు సభ ఆబి-ఆబి దర్శనో కరైత ఆ ఉపదేశో సునైత। ముదా కబీర అపన వ్యవసాయ- కపడా బునబ నై ఛోడలని। కపడో బునథి ఆ సత్సంగో కరథి। ఏకటా జిజ్ఞాసు కబీరక వ్యవసాయ దేఖ పూఛలకని- “జాధరి అపనే సాధారణ ఛలౌం తాధరి కపడా బునబ ఉచిత ఛల ముదా ఆబ తఁ సిద్ధ-పురుష భఽ గేలిఐక తఖన కపడా కిఏక బునై ఛీ?”
జిజ్ఞాసుక విచార సుని ముస్కురాఇత కబీర ఉత్తర దేలఖిన- “పహినే పేటక లేల కపడా బునైత ఛలౌం। ముదా ఆబ జన-సమాజమే సమాఏల భగవానక దేహ ఢకైక లేల ఆ అపన మనోయోగక సాధనాక లేల బునైత ఛీ।”
ఏక్కే కాజ రహితో దృష్టికోణక భిన్నతాక ఉత్పన్న హోఇబలా అంతరకేఁ బుఝలాసఁ జిజ్ఞాసుక సమాధాన భఽ గేలని।
ఏకాగ్రచిత
ఇంగ్లైడక ఇతిహాసమే అల్ఫ్రేడక నాఅో ఇజ్జతక సంగ లేల జాఇత అఛి। ఓ అనేకో సాహసీ కాజ ప్రజాలే కేలని। తఁఏ హునకా మహాన్ అల్ఫేడ, అల్ఫ్రేడ ద గ్రేట నాఓంసఁ ఇతిహాసమే చరచా అఛి।
శురుమే అల్ఫ్రేడ సాధారణ రాజా జకాఁ క్రియా-కలాప కరైత ఛలాహ। జహినా బాప-దాదాక అమలదారీమే చలైత ఛల తహినా। ఖేనాఇ-పీనాఇ, ఏశ-మౌజ కేనాఇ యఏహ జినగీ ఛలని। జఇసఁ ఏక దిన ఏహేన భేలై జే హునకర కోఢిపనా దుశ్మనక లేల బరదాన భఽ గలైక। దుశ్మన ఆక్రమణ కఽ అల్ఫ్రేడకేఁ సత్తాసఁ భగా దేలక। నుకా కఽ ఓ ఏకటా కిసానక ఐఠామ నోకరీ కరఏ లగల। బరతన మాఁజబ, పాని భరబ ఆ చౌకాక కాజ అల్ఫ్రేడ కరఏ లగల। నమహర కిసాన రహనే అల్ఫ్రేడక దేఖ-రేఖ హునకర పత్నీ కరైత ఛలీహ।
ఏక దిన ఓ కోనో కాజే బాహర జాఇత ఛలీహ। బటలోహీమే దాలి చుల్హిపర చఢల ఛలై। ఔరత అల్ఫ్రేడకేఁ కహి దేలక జే దాలిపర ధియాన రాఖబ। అల్ఫ్రేడ చుల్హి లగ బైస అపన జినగీక సంబంధమే సోచఏ లగల। సోచైమే ఏత్తే మగ్న భఽ గేల జే బటలోహీక దాలిపర ధియానే నే రహలై। బటలోహిక సభ దాలి జరి గేలై। జఖన ఓ ఔరత ఘురి కఽ అఏలి తఁ దేఖలక జే బటలోహిక సభ దాలి జరి గేల అఛి।
క్రోధసఁ అల్ఫ్రేడకేఁ కహలక- “అరే ముర్ఖ యువక! బుఝి పడైఏ జే తోరాపర అల్ఫ్రేడక ఛాప పడల ఛౌ। జహినా ఓకర దశా భేలై తహినా తోరో హేతౌ। జే కాజ కరైఛేఁ ఓకరా ఏకాగ్రచిత భఽ కర।”
బేచారీ ఔరతకేఁ కీ పతా జే జకరా కహై ఛిఐ ఓ వఏహ ఛీ। ముదా అల్ఫ్రేడ చౌంక గేల। అపన గలతీక భాఁజ లగబఏ లగల। మనే-మన ఓ సంకల్ప కేలక జే ఆఇసఁ జే కాజ కరబ ఓ ఏకాగ్రచిత భఽ కరబ। సిర్ఫ కల్పనే కేలాసఁ నై హఏత। అల్ఫ్రేడ నోకరీ ఛోడి దేలక। పునః ఆబి అపన సహయోగీ సభసఁ భేఁట కఽ ధనో ఆ ఆదమియోక సంగ్రహ కరఏ లగల। శక్తి బఢలై। తఖన ఓ దుశ్మనపర చఢాఇ కేలక। దుశ్మనకేఁ హరౌలక। పునః సత్తాసీన భేల। సత్తసీన భేలాపర పైఘ-పైఘ కాజ కఽ మహాన భేల।
సీఖైక జిజ్ఞాసా
మహాదేవ గోవిన్ద రానాడే దఛిన భారతక రహథి। ఓ బంగలా భాషా నై జనైత రహథి। ఏక దిన రానాడే కలకత్తా గేలాహ। కలకత్తామే అపన కాజ-సభ నిపటా ఆపస హోఇలే గాడీ పకడఏ స్టేశన ఏలాహ తఁ ఏకటా బంగలా అఖవార కీన లేలని। బంగలా అఖవార దేఖ ఆశ్చర్యసఁ పత్నీ కహలకని- “అహాఁ తఁ బంగలా నై జనై ఛీ తఖన అనేరే ఈ అఖవార కిఏక కీన లేలౌంహేఁ?”
ముస్కురాఇత రానాడే జబాబ దేలఖిన- “దూ దినక గాడీ యాత్రా అఛి। ఆసానీసఁ బంగలా సీఖ లేబ।”
నీక-నహాఁతి రానాడే బంగలా లిపి ఆ శబ్ద గఠనపర ధియాన దఽ సీఖఏ లగలథి। పూనా పహుఁచ పత్నీకేఁ ధుర-ఝార అఖవార పఢి కఽ సునబఏ లగలఖిన। ఏహన ఛలని సాఠి వర్షీఏ రానాడేక మనోయోగ। తఁఏ అంతిమ సమఏ ధరి హర మనుష్యకేఁ సీఖైక జిజ్ఞాసా రహక చాహీ।
అనుభవ
వ్యక్తి అపన అనుభవసఁ సీఖబో కరైత అఛి ఆ దోసరోక లేల దిశా నిర్ధారిత కరైత అఛి। ఏక దిన ఝమఝమౌఆ బరఖా హోఇత రహఏ। మేధో గరజై। బిజలోకో చమకై। తేజ హవో బహై। ఓఇ సమఏ రాస్తాపర భగైత ఏక ఆదమీక మృత్యు భఽ గేలై। బరఖా ఛుటలై। లగ-పాసక లోక జఖన నికలక తఁ రాస్తాపర ఓఇ ఆదమీకేఁ దేఖలక। చారు భరసఁ లోక జమా భఽ కియో కహై- “బాదలక ఆవాజసఁ మృత్యు భేలై।” తఁ కియో కిఛు కహై ఆ కియో కిఛు।
ఓఇ సమఏ ఏక అనుభవీ ఆదమీ సేహో పహుఁచలథి। ఓ కహలఖిన- “జఁ ఆవాజసఁ మృత్యు హోఇత తఁ బహుతో లోక ఆవాజ సునలక। సబహక హోఇతై। తఁఏ మృత్యు ఆవాజసఁ నై లగమే ఠనకా గిరలాసఁ భేల।”
అసిరవాదక విరోధ
ఈశ్వరచన్ద్ర విద్యాసాగర అభావ ఆ గరీబీక బీచ పఢి పచాస టాకాక మాసిక నోకరీ శురు కేలని। హునక సఫలతా దేఖ కుటుమ్బ-పరివార సభ అసిరవాద దేమఏ పహుఁచఏ లగలని। ఏకటా కుటుమ్బ కహలకని- “భగవానక దయాసఁ అహాఁక దుఖ మేటా గేల। ఆబ ఆరామసఁ రహూ ఆ చైనసఁ జినగీ బితాఉ।”
ఈ అసిరవాద సునితే విద్యాసాగరక ఆఖిసఁ నోర ఖసఏ లగలని। నోర పోఛైత కహలఖిన- “జై అధ్యవసాయిక బలే హమ ఓహన భీషణ పరిస్థితిక ముకావలా కేలౌం ఓకరే ఛోడి దఇలే కహై ఛీ। అహాఁకేఁ ఈ కహైక చాహై ఛల జే జై గరీబీక కష్ట స్వయం అనుభవ కేలౌం ఓఇ పరిస్థితికేఁ బిసరు నై। అపన అసాధ్య శ్రమసఁ ఓఇ అవరుద్ధ రాస్తాకేఁ సాఫ కరు।”
ధర్మక అసల రుప
శ్రావస్తీక సమ్రాట చన్ద్రచూడకేఁ అనేక ధర్మ ఆ ఓకర ప్రవక్తా సభసఁ నీక లగావ ఛలని। రాజ-కాజసఁ జే సమఏ బచని ఓకరా ఓ ధర్మేేక అధ్యయనో ఆ సత్సంగేమే బితబథి। ఈ క్రమ బహుత దినసఁ చలి అబైత ఛల। ఏక దిన ఓ అసమంజసమే పడి గేలాహ। మోనమే ఏలని జే జఖన ధర్మ మనుక్ఖక కల్యాణ కరైత అఛి తఖన ఏతేక మతభేద ఏక దోసర ప్రవక్తామే కిఏక అఛి?
అపన సమస్యాక సమాధానక లేల చన్ద్రచూడ భగవాన బుద్ధ లగ పహుఁచలాహ। ఓఇఠామ ఓ అపన బాత బుద్ధకేఁ కహలఖిన। చన్ద్రచూడక బాత సుని బుద్ధదేవ హఁసఏ లగలఖిన। సత్కారపూర్వక హునకా ఠహరై లఽ కహి దోసర దిన భినసరే సమాధానక బచన దేలఖిన। ఏకటా హాథీ ఆ పాఁచటా ఆన్హర ఓ జుటౌలని।
దోసర దిన భినసరే తథాగత -వుద్ధదేవ- చన్ద్రచూడకేఁ సంగ కేనే ఓఇ హాథీ ఆ అన్హరా లగ పహుఁచలథి। ఏకాఏకీ ఓఇ అన్హరా సభకేఁ హాథీ ఛుబి ఓకర స్వరుప బుఝబైలే కహలఖిన। బేరా-బేరీ ఓ అన్హరా సభ హాథీకేఁ ఛుబి-ఛుబి దేఖఏ లగల। జే జే అంగ హాథీక ఛులక ఓ ఓహనే స్వరుప హాథీక బతబఏ లగలని। కియో ఖూటా జకాఁ తఁ కియో సూప జకాఁ తఁ కియో డోరీ జకాఁ తఁ కియో టీలా జకాఁ కహలకని।
సబహక బాత సుని తథాగత చన్ద్రచూడకేఁ కహలఖిన- “రాజన! సమ్ప్రదాయ అపన సీమిత క్షమతాక అనురుప ధర్మక ఏకాంకీ వ్యాఖ్యా కరైత అఛి। అపన-అపన మాన్యతాక ప్రతి జిద్ద ధఽ అపనేమే సభ లడైత ఛథి। జహినా ఏక్కేటా హాథీక స్వరుప పాఁచో అన్హరా పాఁచ రంగక కహలక, తహినా ధరమోక వ్యాఖ్యా కరైబలా సభ కరైత ఛథి। ధర్మ తఁ సమతా, సహిష్ణుతా, ఉదారతా ఆ సజ్జనతామే సన్నిహిత అఛి।”
సౌన్దర్య
సంగీతకార గాల్ఫర్డ లగ పహుఁచ ఏకటా శిష్యా అపన మనక వ్యథా కహఏ లగలని। కురుపతాక కారణే సంగీతక మంచపర పహుఁచతే మనమే అాబఏ లగైత అఛి జే ఆన లడకీక అపేక్షా దర్శక హమరా నాపసన్ద కఽ హఁసీ ఉడబైత అఛి। జఇసఁ సకపకా జాఇ ఛీ। గబైక జే తైయారీ కేనే రహై ఛీ ఓ నీక జకాఁ నై గాబి పబై ఛీ। వఏహ గీత ఘరపర బఢియాఁ జకాఁ గబై ఛీ ముదా మంచపర పహుఁచతే కీ భఽ జాఇత అఛి జే హక్కా-బక్కా భఽ జాఇ ఛీ।
ఓఇ శిష్యాక బాత సుని గాల్ఫర్డ ఏకటా నమగర-చౌడగర అఏనా లఽ, ఆగూమే రఖి, గబైక విచార దైత కహలఖిన- “అహాఁ కురుప నై ఛీ, జేనా మనమే హోఇఏ। గీత గౌనిహారికేఁ స్వరక మిఠాస హేబాక చాహీ। జకరా కురుపతాసఁ కోనో సంబంధ నై ఛై। జఖన భావ-విభోర భఽ గాఏబ తఖన అహాఁక ఆకర్షణ బఢి జాఏత। కియో సునినిహార కురుపతాపర ధియాన నై దఽ స్వరపర ధియాన దేత। జఇసఁ మనక హీనతా సమాప్త భఽ జాఏత ఆ ఆత్మ-విశ్వాస బఢి జాఏత।”
ఫ్రాన్సక వఏహ గాయికా మేరీ వుడనాల్డ నాఓంసఁ ప్రఖ్యాత భేలీహ।
స్తబ్ధ
దోసర విశ్వయుద్ధ సమాప్త భఽ గేల। ఇంగోఏశియన మానే ఆంగ్ల-రుసీ సంధిపర హస్తాక్షర కరైలే చర్చిల మాస్కో ఏలాహ। సంధిపర హస్తాక్షరో భఽ గేల। మాస్కో ఛోడైసఁ ఏక దిన పహినే, అనాయాస స్తాలిన ఆ మోలోటోవ చర్చిల లగ పహుఁచ కహలకని- “లడాఇ-ఉడాఇ తఁ బహుత భేల। నీక సమఝౌతో భఽ గేల। కాల్హి అహాఁ జేబో కరబ తఁఏ ఆఇ థోడే మౌజ-మస్తీ కఽ లిఅ। హమరా ఐఠామ చలి భోజన కరు।”
స్తాలినక ఆగ్రహ సుని చర్చిల మనే-మన సోచఏ లగలథి జే మహాన్ తానాశాహ స్తాలిన నత దేబఏ ఏలాహ, ఆఇ జరుర కిఛు అద్భుత వస్తు దేఖైక మౌకా భేటత। చర్చిల నత మాని స్తాలినక సంగ విదా భేలాహ। రాస్తామే సిపాహీ సభ అభివాదన కరని। థోడే దూర గేలాపర ఏకటా పీఅర రంగక దు-మహలా మకానక ఆగూమే కార రుకల। సభ కియో ఉతడలథి। స్తాలినక సంగ చర్చిల మకానక భీతర గేలాహ। భీతర జా చర్చిలకేఁ బైసబైత స్తాలిన కహలఖిన- “ఊపరకా తల్లామే లేనిన రహైత ఛలాహ। ఓ గురు ఛథి తఁఏ ఓఇ తల్లాక ఉపయోగ హమ నై కరై ఛీ। ఓ మ్యుజియమ బనల అఛి। నిచ్చాఁమే తీనటా కోఠరీ అఛి ఏకటామే దునూ పరానీ రహై ఛీ। దోసరమే బేటీ రహైత అఛి ఆ తేసరమే పార్టీ సదస్యక లేల బైఠకీ బనౌనే ఛీ।”
స్తాలినక బాత సుని చర్చిల ఛగున్తామే పడి గేలాహ జే జై తానాశాహక డరే పూఁజీవాదీ జగత థరథరాఇత అఛి ఓఇ తానాశాహక రహైక వ్యవస్థా ఏహనే ఛై। మనే-మన సోచైత చర్చిల గుమ్మ రహథి అాకి స్తాలిన కహలకని- “థోడే కాల హమరా ఛుట్టీ దిఅ। భోజన బనబఏ జాఇ ఛీ।”
ఈ సుని చర్చిల అచంభిత హోఇత పూఛలఖిన- “అపనే భానస కరై ఛీ, భనసియా నై అఛి?”
ముస్కురాఇత స్తాలిన ఉత్తర దేలఖిన- “నై। అపనే దునూ పరానీ మిల భానస కరై ఛీ।”
స్తాలినక బాత సుని చర్చిల హతప్రభ హోఇత కహలఖిన- “బడ బఢియాఁ।” ఆఇ ఘరేవాలీకేఁ భానస కరఏ కహిఅను। అహాఁ గప-సప్ప కరు।”
“హమ లాచార ఛీ। పత్నీ ఘరపర నై ఛథి। ఓ పాఁచ బజే కపడా మిలసఁ ఔతీహ।”
చర్చిల స్తబ్ధ భఽ గేలాహ।
ఏకతా
ఏకటా పైఘ భవనక నిర్మాణ హోఇత ఛలైక। నిర్మాణస్థల లగ ఏక భాగ పజేబా, దోసర భాగ బాలూ, తేసర లకడీ, సీమేంట, చూన ఇత్యాది జమా ఛల। ఢేరీసఁ పజేబా బాజల- “అకాస ఠేకల కోఠా హమరేసఁ బనత, తఁఏ కోఠాక శ్రేహ హమరే భేటక చాహీ।”
పజేబాక బాత సుని సిమటీ ఆ బాలూ ప్రతివాద కరైత కహలకై- “తోఁ ఝూఠ బజైఛేఁ। తోరా ఈ నై బుఝల ఛౌ జే ఏకసఁ దోసర పజేబాక బీచ జఁ హమ నై రహబౌ తఁ తూఁ ఢనమనాఇతే రహమే। సంగే తోరా ఇహో నై బుఝల ఛౌ జే జత్తే దూర తక తోఁ జేమే తత్తే దూర తక హమహూఁ సంగే జేబౌ ఆ తోరోసఁ ఊపర హమహీం సుఇత కఽ రక్షో కరబౌ।”
బాలూ ఆ సిమటీక బాత సుని ఖిడకీ ఆ కేవాడిక లకడీ తామసే థరథరాఇత కహలకై- “తోరా తీనూ బూత్తే బర హేతౌ తఁ దేబాల బని జేమే, ముదా బినా హమరే నే ఛత బని సకమే ఆ నే ముఁహ-కాన చిక్కన హేతౌ। జాబే హమ నై రహబౌ తాబే కుత్తా-బిలాఇక ఘర రహమే।”
సభ సామానక బీచ కటౌజ చలైత ఛల। కారీగర చాహ పీబ బీడీ సునగేలక। బిడియో పీబైత ఛల ఆ మనే-మన హఁసబో కరైత ఛల। జఖన భరి మన బీడీ పీలక, మూడ సాఫ భేలై, తఖన తీనూకేఁ చుప కరైత కహలక- “అగర తూఁ సభ మిలానే కఽ లేమే, తఇమే కీ హేతౌ? జాబే హమ నై ఇలమసఁ తోరా సభకేఁ బనేబౌ తాబే ఓహినా మాటిపర పడల రహమే। కౌఆ-కుకుడ ఆబి-ఆబి గందా కరైత రహతౌ।”
సబహక విచార సుని నిర్ణఏ కరైత భవన కహలకై- “అపనా-అపనా జగహపర సబహక మహత్వ ఛౌ। ముదా జాబే ఏక-దోసరసఁ మేల కఏ కఽ నై రహమే తాబే భవన నై కహేమే। అోహినా పజేవా, సిమటీ, చూన, లకడీ రహమే। తఁఏ అపన-అపన బడప్పన ఛోడి మిలానక రాస్తా పకడ జఇసఁ కల్యాణ హేతౌ।”
విధవా వివాహ
రాజస్థానక ఇతిహాసమే హఠీ హమ్మీరక విశేష స్థాన అఛి। ఓ ఏహేన జిద్దీ ఛల జే జకరా ఉచిత బుఝైత ఛలైక, ఓ వఏహ కరైత ఛల। భలహిం కతబో విరోధ ఆ నిన్దా కిఏక నే హోయ। జఖన హమ్మీర వియాహ కరై జోకర భఽ గేల తఖన వియాహక చరచా శురు భేల। విద్యార్థియే జీవనమే హమ్మీర విధవాక దుర్దశాకేఁ గహరాఇసఁ అధ్యయన కేనే ఛల। పఢైఐక సమఏ సంకల్ప కఽ నేనే ఛల జే హమ విధవే ఔరతసఁ వియాహ కరబ। హమ్మీరక వియాహక చరచా పసరలై। ముదా హమ్మీర ఏకదమ సంకల్పిత ఛల జే విధవేసఁ వియాహ కరబ। కుటుమ పరివార సభ హమ్మీరపర బిగడై ముదా తకర ఏక్కో పాఇ గమ నై। పండిత సబహక మాధ్యమసఁ పరివారబలా కహబౌలక జే విధవా అమంగల సూచక హోఇత తఁఏ ఏహేన కాజ నై కరక చాహీ। ముదా హమ్మీర కకరో బాత సునైలే తైయారే నై।
ఏకటా బాల-విధవాకేఁ హమ్మీర దేఖలక। విధవాకేఁ దేఖ హృదఏ పసీజ గేలై। తఖనే ఓఇ విధవాకేఁ హమ్మీర కహలక- “హమ అహాఁసఁ వియాహ కరబ। భలహిం పరివారక కతబో విరోధ హుఅఏ।”
హమ్మీరక బాత సుని విధవా ఖుశీసఁ అహ్లాదిత భఽ ఉఠల। హమ్మీర వియాహక దిన తఁఇ కఽ కుటుమ్బ-పరివార ఆ పురహిత-పండితకేఁ ఛోడి అపన సంగీ-సాథీ ఆ సైనిక సభకేఁ సంగ కేనే జా వియాహ కఽ లేలక।
జఖన హమ్మీర మేవాడక శాసక బనల తఖన సభ విరోధీ సహయోగీ బని గేలై। పండిత సభ ఘోషణా కేలక- “విధవా నాస్తి అమంగలమ్।”
దేశ సేవాక వ్రత
సుభాషచన్ద్ర బోస బచ్చే రహథి। ఏక దిన, రాతిమే మాఏ లగసఁ ఉఠి నిచ్చాఁమే సుతఏ లగలా। బేటాకేఁ నిచ్చాఁమే సుతైత దేఖ మాఏ పుఛలఖిన జే ఏనా కిఏక కరై ఛీ?
సుభాష జబాబ దేలఖిన- “మాఏ! ఆఇ స్కూలమే మాస్టర సాహేబ కహనే ఛేలఖిన జే హమర పూర్వజ ఋృషి, ముని జమీనేపర సుతబో కరథి ఆ కఠిన మేహనతో కరైత ఛలాహ। హమహూఁ ఋృషి బనబ। తఁఏ కఠిన జినగీ జీబైక అభ్యాస శురు కఽ రహల ఛీ।”
సుభాషచన్ద్రక పితా జగలే రహథిన। సభ బాత సుని సుభాషకేఁ పితా కహలఖిన- “బేటా! జమీనేపర సుతబ టా పర్యాప్త నై హోఇత। ఏహిక సంగ జ్ఞానోక సంచయ ఆ మనుక్ఖోక సేవా ఆవశ్యక అఛి। ఆఇ మాఇయే లగ సుతి రహూ, జఖన నమహర హఏబ తఖన తీనూ కాజ సంగే కరబ।”
సిర్ఫ శిక్షకేక బాత నై పితోక బాతకేఁ సుభాష గిరహ బాన్హి లేలని। ఆఈ.సీ.ఏస. కేలాక ఉపరాన్త జఖన నోకరీక బాత సోఝామే ఏలని తఖన ఓ కహలఖిన- “హమ జినగీక లక్ష్య తఁఇ కఽ నేనే ఛీ। నోకరీ నై కరబ। మాతృభూమిక సేవా కరబ।”
0 comments:
Post a Comment