బాలకథా- గజేన్ద్ర ఠాకుర

బాలకథా
1.దీనా-భదరీ
నేపాలక మిథిలాంచలమే అఛి జోగియానగర జతఏ రహై ఛలా దు భాఇ- దీనా ఆ భదరీ। ముసహర జాతిక రహథి ఆ ఖేతీ కరైత ఛలాహ।

పాఁచ-పాఁచ మోనక కోదారి ఛలన్హి ఆ బిగహా భరి జమీన తామి లై ఛలాహ దిన భరిమే।

జోగియానగరక బగలమే జాఁజర గామ ఛల। ఓతుక్కా జమీన్దార ఛల కనక సింహ ఆ ఓకర పత్నీ రహఏ బుధనీ। బడ బదమాశ దునూ టా। బోనిహార కేఁ దేఖఏ నహి చాహైత ఛల।

కనక సింహకేఁ పతా చలలై జే దీనా-భదరీ లగ పాఁచ-పాఁచ మోనక కోదారి ఛై ఆ ఓ సభ బిగహా-బిగహా భరి జమీన తామి లై ఛథి దిన భరిమే। ఓ జోగియానగర గేల ఆ దీనా-భదరీకేఁ అపన గామ బజేలకై ఖేతీక కరబా లేల। దీనా-భదరీకేఁ కనక సింహక బోనిహారమే కఏల జా రహల అత్యాచార బుఝల రహై। మారి-మారి కఽ ఛూటలాహ ఓ దునూ గోటే కనక సింహపర। భాగల కనక సింహ।

బుధనీకేఁ పతా చలలై। ఓ సలహేస థాన గేల। కఠోర తపస్యా కేలక। సలహేస ప్రకట భేలాహ। -మాఁగ కీ చాహీ!
-దీనా-భదరీక ప్రాణ।
-ఆహ।
సలహేస మూర్ఛిత భఽ గేలాహ। ముదా వచనక హారల। కీ కరతాహ?
రాతిమే దీనా-భదరీకేఁ సపనా దేలన్హి సలహేస।
-కటైయా బోన మే ఆఊ। బడ్డ శికార భేటత।

రాతిఏమే బిదా భేలాహ దీనా-భదరీ, తీర-ధనుష లేనే। సంగమే మామా బహురన। రస్తామే నంగడాగోడియా గామ, ఓతఏ రహైత ఛలాహ హునకర సభక దోస జీతన యాదవ। హునకో శికారక లేల చలబాక లేల కహలన్హి।
అమావస్యాక రాతి! అన్హార గుజ్జ।
ముదా శికార ఏక్కో టా నహి। బాదుర ఘుమైత। దీనా ఏసగరే జంగలక బీచమే చలి గేలాహ। ఓతఏ ఠాఢి ఛలి బుధనీ, సలహేస సేహో సంగమే ఛలాహ।
బుధనీ బాజల:
-బోనక జానవరక దేవతా సలహేస అపన ఖునీమా బాఘ బజాఊ।

దీనా బాణ చలేలన్హి ముదా బాణ రస్తా బిసరి జాఇత ఛల। మల్ల యుద్ధ భేల। దీనా సలహేసక నామ లఏ ఆక్రమణ కఏలన్హి, బాఘకేఁ మారి దేలన్హి।

బుధనీ బజల- భేష బదలైబాలీ అపఘాత భేలి బాఘినకేఁ బజాఊ।

సలహేస దీనాక వీరతాసఁ ప్రసన్న ఛలాహ ముదా కరథి తఁ కరథి కీ?

బగరాక భేష బనా కఏ బాఘిన ఆయలి ఆ నీనాకేఁ అపన బిఖాహ చాంగురసఁ మారి దేలక।

తఖనే భదరీక మోన బిఖిన్న సన భేలైక।
-బహురన మామా। హమ జా రహల ఛీ భైయా లగ। అహాఁ గాఛపర బైసి కఽ ప్రతీక్షా కరూ।
లహాస లగ పహుఁచలాహ భదరీ ముదా ఓ బహురుపియా బగరా హునకో మారి దేలకన్హి।
బుధనీ ఘర ఘురి గేలి।

దీనా ఆ భదరీక ఆత్మా దు గోటేక శరీరమే పైస గేల। బహురన లగ పహుఁచలాహ దునూ గోటే।
-అహాఁక దునూ భాగిన మారల గేలాహ। గామ ఖబరి కరూ। లహాస లఽ జాఊ। శ్రాద్ధ కరబాఊ। తావత జీతన సేహో పహుఁచి గేలాహ। జీతన గామ లఽ గేలాహ దునూ గోటేక లహాసకేఁ ఆ స్వయం అగ్ని దేలన్హి దునూ గోటేకేఁ।

దీనా-భదరీక మాఏ నిరసో। శ్రాద్ధ లేల పాఇయే నహి। కీ కరతీహ?

సపనా దేలన్హి దీనా-భదరీ।
-మాఏ। ఘరమే తూర అఛి। బనీమా లగ లఽ జాఓ। ఓకర బదలామే ఓ జే దేత తాహిసఁ హమర శ్రాద్ధ భఏ జఏత।

బనీమా జోఖలక తూరకేఁ- హఁసైత। ఏక దిస తూర ఆ దోసర దిస బతాశా। ముదా ఈ కీ? భరి దోకానక సమాన తౌలా గేల ముదా తూరబలా పలడా నహి ఉఠల। దీనా-భదరీ బైసి గేల రహథి ఓహిపర।
బనీమా హాథ జోడి కఽ ఠాఢ భఏ గేల। నిరసో సంగ బోనిహార ఆ సమాన పఠా దేలక। జేవార దేలన్హి నిరసో। దీనా-భదరీ రూప బదలి బారిక బనలాహ। సభకేఁ పడసికఽ ఖుఅఓలన్హి।
తఖనే దీనా అసల రూపమే ఆబి గేలాహ। హునకర కనియాఁ హంసా హునకా దేఖి లేలన్హి। నిరసో కేఁ ఓ ఈ గప కహలన్హి- ముదా ఓ గప నహి మానలన్హి।
-అపన ఛాతీ సాత తహ కపడాసఁ బాన్హి లిఅ ఆ ఓకరా లగ చలూ జే దీనా బని గేల ఛల।

నిరసో ఓతఏ గేలీహ। దూధ నికలి కఽ దీనా-భదరీక ముఁహమే చలి గేల ఆ ఓ దునూ గోటే బిలా గేలాహ।
ఫేర దీనా-భదరీ బిదా భేలాహ మోరంగ। జోరావరసింహ కేఁ మారి ముసహరక ఉత్థాన కఏలన్హి। ఫేర తాహిరకేఁ మారలన్హి। ఫేర సునరియాకేఁ మారలన్హి। ఫేర ధారక కాతమే మారలన్హి డైనియాహీ బుధనీకేఁ। డేఢ సఏ దుష్టక నాశ కేలన్హి దీనా-భదరీ।
సలహేస బజలాహ:
-జతఏ-జతఏ హమర పూజా హఏత, తతఏ-తతఏ అహాఁక పూజా సేహో హఏత।
సలహేస ఆ దీనా-భదరీక గహమర సంగే రహఏ లాగల తహియాసఁ।

ఫేర దీనా-భదరీకేఁ ముక్తి భేటి గేలన్హి। పరలోకమే సలహేస ఆ దీనా-భదరీ సంగే రహఏ లగలాహ।


2.అమర బాబా
కమలా ధారక జన్మ భేలన్హి। ికసాన ఆ మలాహ సభక జీవన ఆనన్దిత భఽ గేల।
కమలా పైఘ భేలీహ। బైదలా బదమాశక మోనమే ఖోట ఆబి గేలై। ఓ చమార జాితక సరదార ఛల। ఓ
బరజోడీ కమలాసఁ ిబయాహ కరఽ చాహలక।
మలాహ లోకనికేఁ ఏహి గపక పతా చలలన్హి తఁ ఓ సభ భోలా బాబాక తపస్యా కరఏ లగలాహ।
-కమలాక సతీత్వ బచాఊ మహాదేవ।
భోలా బాబా ఉపాయ కేలన్హి। ిశవరా గామక మలాహ పరివారమే అమరిసంహక జన్మ భేల।
అమర ిసంహ పైఘ భేలాహ। అఖరాహామే మాిట దేలన్హి బైదలాకేఁ అమర ిసంహ। యుద్ధ భేల ఆ బైదలా మారల
గేల।
మలాహ లోకని బైదలాక ఖానదాన నష్ట కరఏ చాహై ఛలాహ। అమరిసంహ బైదలాక గభర్వతీ కనియాఁ కేఁ మాిర
దేలన్హి ముదా ఓకర బచ్చా తఖనే జనమల ఛల ముదా ఛల ఓ బడ్డ బలవాన। కమలా ికఛు భేద బతేలన్హి ఆ అమరిసంహ బైదలాక బేటాకేఁ మారలన్హి।
మలాహ లోకని అమర ిసంహక గహమర బనా కఏ ఆఇయో పూజా కరై ఛథి, కమలా ధారక ప్రతి శ్రద్ధానవత
భఽ కఽ।
3.మోతీదాఇ
గామ ఉజైనీ। గహిల మాతాక భగతిన మోతీదాఇ। మోతీదాఇ జాితక రజక। ఏక ిదనక గప, బాడీమే
గోబర పాిథ రహల ఛలీహ మోతీదాఇ। గుఅరటోలీక జనానీ సభ హునకా దేిఖ కఽ బాజల।
-అపన మాల-జాల భగాఊ నహి తఁ సభటా మాల-జాల బిసఖి జాఏత, బాఁఝ భఽ జాఏత; జేనా ఈ మోతీదాఇ అఛి।
మోతీదాఇ దుఖసఁ భరి గేలీహ। గహిల మాతాక గహమర గేలీహ, పీడీ ఖోదఽ లగలీహ। గహిల మాతా ప్రగట
భేలీహ।
-ఠీక ఛై। హమ ఇన్ద్రక దరబార జఏబ ఆ అహాఁ లేల బచ్చా మాఁగబ।
ఇన్ద్రక దరబార। గహిల మాతా అపన భగతిన లేల బచ్చా మఁగలన్హి।
ఇన్ద్ర ిహసాబ లగేలన్హి।
-పూర్వ జన్మక ఫల ఛై। ఓకరా బచ్చా నహి ిలఖల ఛై।
గహిల మాతా ఘురలీహ। మోతీదాఇకేఁ ఈ సభ కహలన్హి।
-ఆహ! తఖన హమర జీవన ినరథర్క అఛి। ఏహిసఁ తఁ మరబే నీక।
మరబాక సూరసార శురూ కేలన్హి మోతీదాఇ।
గహిల మాతా ఫేర ఇన్ద్ర లగ గేలీహ। సభటా గప కహలన్హి।
-ఠీక ఛై। బచ్చా తఁ హోఏతన్హి మోతీదాఇకేఁ ముదా ఛఠిహారీ ిదన ఓ మరి జఏతన్హి।
సైహ భేల। ఛఠిహారీ ిదన బచ్చా మరి గేల। బాఁఝ హోఏబాక దుఖ ముదా ఖతమ భేలన్హి। గహిల మాతాక
భగతా ఓ ఖేలాఏ లగలీహ।



4.మీరాంసాహేబ
ిడలరీనగర। ఏకటా సైయద ఛలాహ ఓతఏ। ఏకటా కనియాఁ ఛలఖిన్హ ఆ కైకటా బేటా
ఛలన్హి। లడాకా సభ।
నూనజాగఢక యుద్ధ। ముదా ఏహిబేర సైయద ఆ హునకర సభటా బేటా మారల గేలాహ। ముదా హునకర ివధవా
గర్భసఁ ఛలీహ। ికఛు ిదనమే బచ్చా భేలన్హి। నామ రాఖల గేల మీరాం।
ఓహో లడాకా, ముదా మాఏకేఁ ఈ పసిన్న నహి। హునకర ిబయాహ కరబాఓల గేల కమే బయసమే, జే మోన
యుద్ధసఁ హఁటతైక। ముదా..
మాఏ ఆ కనియాఁ బడ్డ బుఝేలఖిన్హ ముదా మీరాం అసగరే నూనజాగఢ గేలా ఆ బాప-భాఏక బదలా లేలన్హి ఆ
ఘుిర కఽ ిడలరీనగర అఏలాహ।
హునకర ఆత్మాక ప్రభావసఁ ిడలరీనగరమే హునకర మృత్యుక బాదో బహుత ిదన ధిర శాన్తి రహల।
5.ిబహులా
చమ్పానగర।
ఓతఏ ఏకటా పైఘ బనిజారా- చాఁద సౌదాగర।
ిశవజీక భక్త।
ఏక బేర ివషహారా మనసా సోచలక జే ఓ కైలాశ త్యాిగ మృత్యులోక ఆబి జాఏ। లోక ఓకర పూజా
కరత।
మనసా మృత్యులోక ఆయలి- చమ్పానగర। చాఁద సౌదాగరకేఁ కహలక- హమర పూజా కర।
ముదా చాఁద సౌదాగర ిశవక భక్త। మనా కఽ దేలక।
మనసా క్రోిధత! చాఁద సౌదాగరక సాత టా బేటా। మనసా సాతూకేఁ కాిట లేలక। సభ మరి గేల।
ఫేర ఏక బేర జహాజసఁ అబైత రహఏ సౌదాగర చాఁద। దూర దేశసఁ। మనసా జహాజ డుమా దేలక।
కంగాల భఽ గేల చాఁద। ముదా తఖనే ఓకరా ఏకటా బేటా భేలై। లఖిన్దర నామ రాఖల గేలై ఓకర।
చాఁద సౌదాగర డరాయల రహఏ సే అఖణ్డ సౌభాగ్యవతీ కన్యా ిబహులాసఁ బేటాక ిబయాహ కరేలక
లఖిన్దరక। ఆబ కీ కరతీహ మనసా?
మనసా సపనా దేలన్హి చాఁద సౌదాగరకేఁ। కోహబరమే డసబ తోహర బేటాకేఁ।
పాతర జాలీసఁ కోహబర బనబఓలక చాఁద। ఆబ కీ కరతీహ మనసా?
ముదా మనసా పాతరో సఁ పాతర భఽ గేలీహ। కాిట లేలన్హి ఆ లఖిన్దర ఖతమ।
మిథిలామే సాఁపక కాటలకేఁ కేరాక థమ్హమే బాన్హి దేల జాఇత అఛి। బహి గేల లఖిన్దర గంగామే।
ముదా ిబహులా। ఓహీ కేరాక థమ్హ పర బైిస గేలీహ పితాక సంగ।
సంగమ పహుఁచైత గేలాహ సభ, త్రివేణీ ఘాట! ఏకటా ధోిబన కపడా ఖీిచ రహల ఛలీహ। బేటా కానఏ
లగలన్హి తఁ ఓకరా మాిర కఽ కపడాసఁ ఝాఁిప దేలన్హి। ఫేర జాఇ కాల ఓకరా ిజయా కఽ ిబదా
భేలీహ। పుఛలన్హి ిబహులా- తఁ పతా లాగలన్హి జే మనసాక కృపాసఁ ఈ సమ్భవ అఛి।
తప, తప తప। ిబహులాక తపసఁ ప్రసన్న మనసా లఖిన్దర ఆ జేఠ సాతూ భాఁఏకేఁ ిజయా దేలన్హి।
చాఁద సౌదాగర ప్రసన్న। చమ్పానగరక లోక ప్రసన్న। సభ మనసాక ఆ సంగమే ిబహులాక పూజా కరఏ లగలాహ
తహియాసఁ।
6.మోతీసాఏరి
మోరంగ।
రాజా భీమసేన। ినఃసన్తాన।
యజ్ఞ। కన్యాక ప్రాప్తి। నామ మోతీసాఏరి।
పైఘ భేిల మోతీసాఏరి।
-కుండలీ దేఖూ పంిడత।
పంిడత కుండలీ దేఖలన్హి। ఏకరాసఁ జే ిబయాహ కరత సే ఏహి ప్రపంచక సభటా సుఖపర అధికార కరత।
సోచలన్హి-
-అద్భుత। ఏకరాసఁ జే హమహॴ ిబయాహ కఽ లీ।
ముదా కహతాహ కోనా?
-అహాఁక బేటీక భాగ్యమే అనిష్టే-అనిష్ట। అహాఁ ఆ అహాఁక రాజ్యక సమాపన భఽ జఏత। అవిలమ్బ ఏకరా
రాజ్యసఁ బాహర కరూ।
ఏకటా పైఘ సన్దూకమే ఖేనాఇ-ిపనాఇక సామగ్రీక సంగ మోతీసఏరి బన్ద భఽ గేలీహ। హునకా బహా దేల గేల
ధారమే। పంిడత చాహలక జే సందూక ఊపర కఽ లీ। ముదా ప్రవాహ తేజ రహై। బహి గేల సందూక। ఆ ఏకటా
బోనమే కాత లాగల।మోరంగక బోన। ఏకటా సరదార రహఏ గవల। బోనక సరదార। ఓ మోతీసఏరికేఁ బేటీ
జేకాఁ మానఏ లాగల।
పంిడతకేఁ ఏహి గపక పతా లాిగ గేలైక।
రాజాకేఁ ఫేర సన్తాన ప్రాప్తిక ిలలసా భేలైక। పంిడతసఁ పుఛలక।
-రాజన్। మోరంగ బోనక గవలీ సరదారక పుత్రీసఁ జే అహాఁక ిబయాహ భఽ జాఏ తఁ పుత్రక ప్రాప్తిక యోగ
అఛి!
పంిడత సోచలక జే బేటీసఁ ిబయాహ కేనే ఓకరా రాజ్యసఁ చ్యుత కఽ దేల జఏతైక। ఆ ఫేర పంిడత రాజా
బని సకత।
గవలసఁ భయంకర యుద్ధ। భీమసేన హాిర గేల।
భీమసేన పంిడతసఁ మంత్రణా కఏ యాదవ జాితక సరదార కృష్ణారామకేఁ బజేలన్హి।
-గవలక బేటీకేఁ ఆని కఽ ిదఅ ఆ అదహా రాజ్య లఽ జాఊ।
బుఝేలక గవలకేఁ కృష్ణారామ, ముదా గవల నహి మానల। ఆక్రమణ కేలన్హి కృష్ణారామ ముదా నహి హారల
గవల। మరఛౌర ిఛటవా దేలన్హి కృష్ణారామ। మోతీసాఏరికేఁ భీమసేన లగ పహుఁచా దేలన్హి ఆ ఆధా మోరంగ
భేిట గేలన్హి కృష్ణారామకేఁ।
ముదా జఖనే ిబయాహక ప్రస్తావ దేలన్హి భీమసేన మోతీసాఏరి శాప దేలన్హి ఆ అపనే అన్తర్ధాన భఽ గేలీహ,
మోక్ష భేటలన్హి హునకా। భీమసేనక రాజ్య ఖతమ భఽ గేల।

౭.మాధవ సింహ ఆ అమతా గామ

మిథిలామే మాధవ సింహక రాజ్య ఛల తఖనే భయంకర దుర్భిక్ష ఆయల।డబరా-చభచ్చా ధరి సుఖా గేల। దరబార బజాఓల గేల।
-రాజన్। నేపాలక దరబారమే రామనవాజ, సీతారామ, రాధాకృష్ణ ఆ కరతారామ చారి సంగీతజ్ఞ ఛథి ఆ చారూ భాఇ ఛథి। హునకర సంగీతమే జాదూ ఛన్హి। ఓ సంగీతసఁ బరఖా కరబా సకై ఛథి।
నేపాలసఁ ఆగ్రహ కఏల గేల తఁ ఓ రాధాకృష్ణ ఆ కరతారామకేఁ మిథిలా దరబారమే పఠేలన్హి। ఈ దునూ గోటే ధ్రువపదక ప్రసిద్ధ గబైయ్యా ఛలాహ। జఖన ఈ దునూ భాఁఏ పఖావజీ భీమ మల్లికక సంగ రాగ మేఘ మల్హారక సురక నోమ-తోమ పూర్ణ కేలన్హి తఁ ఘటా ఆబి గేల। బన్దిశ ప్రారమ్భ భేల ఆ భీమ మల్లిక పఖావజపర థాప దేలన్హి తఁ బున్నీ పడఏ లాగల। ఫేర బరఖాక పాని దరబార ఆబి గేల। చారూ దిస దూత పఠాఓల గేల జే కతహు రుక్ఖ తఁ నహి అఛి। ఆ జఖన ఈ పతా లాగి గేల జే కతహు రుక్ఖ నహి అఛి తఖన జా కఽ గాయన ఖతమ భేల।
రాజా హునకా సభక లేల అమతా గామమే ఘర బనబా దేలన్హి ఆ ఓహి గామమే ఖీరీక గాఛ లగబా దేలన్హి జకర ఫరమే దూధ భరల రహైత ఛల।
రాజా అమతా గామ ధ్రువపదక ఆనన్ద లేబాక లేల జాఇత రహైత ఛలాహ। మృత్యుకాలమే రాజా ధ్రువపద సునబాక లేల అమతా గామ బిదా భేలా ముదా రస్తే మే హునకర మృత్యు భఽ గేలన్హి।

౮.ఉగనా
విద్యాపతి శివక భక్త ఛలాహ। హునకర నచారీ సుని కఽ శివ కైలాసమే నాచఏ లగైత ఛలాహ ఆ ఏక బేర ఓ నిర్ణయ లేలన్హి జే ఓ విద్యాపతిక ఘరమే నోకర బని రహతాహ।
విద్యాపతిక పత్నీక నామ చన్దన ఛలన్హి ఆ శివ జఖన నోకరక భేషమే ఉగనా బని పహుఁచలాహ తఁ విద్యాపతి పత్నీక సహాయతా కరబాక లేల ఉగనాకేఁ నోకర రాఖి లేలన్హి।
ఏక బేర విద్యాపతి కతౌ జాఇత ఛలాహ। ఉగనా సంగమే ఛలన్హి। రస్తామే గుమారసఁ విద్యాపతి బేకల ఛలాహ, పియాస లాగి గేలన్హి। ముదా పానిక కతహు పతా నహి। ఉగనా సేహో పాని లేల చారూ దిస ఘుమల ఆ ఘుమి కఽ ఆయల తఁ విద్యాపతికేఁ మూర్ఛిత దేఖలక। తఖన ఉగనా అపన అసలీ రూపమే ఆబి కఽ జటాక గంగధారసఁ పాని నికాలి విద్యాపతికేఁ పియేలఖిన్హ। విద్యాపతికేఁ హోశ అఏలన్హి, ముదా గంగాజలక స్వాద ఓ పరఖి లేలన్హి। ఉగనాక కేశ ఏఖనో భీజల ఛల ఓ బుఝి గేలాహ జే ఈ సాక్షాత్ శివ ఛథి। శివ అపన అసలీ రూపక దర్శన విద్యాపతికేఁ దేలఖిన్హ।విద్యాపతికేఁ దుఖ భేలన్హి జే ఓ శివకేఁ నోకర రాఖలన్హి ముదా శివ తఁ విద్యాపతిక నచారీక భూఖల। కహలఖిన్హ జే అహాఁక గీత సునబాక లేల హమ నోకర బని కఽ రహబ ముదా జహియే అహాఁ ఈ భేద ఖోలి దేబ తహియే హమ అన్తర్ధాన భఽ జఏబ।
ఏమ్హర పార్వతీ దుఖీ ఛలీహ। సే ఏక దిన జఖన చన్దన విద్యాపతికేఁ తేతరి అనబాక లేల పఠేలన్హి తఁ పార్వతీ సభటా తేతరి పహినహియే తోడబా లేలన్హి। ఉగనాకేఁ ఏకోటా తేతరి నహి భేటలన్హి ఆ జఖన ఓ ఘురలాహ తఁ తామసమే చన్దన బాఢని లఽ కఽ ఛుటలీహ। విద్యాపతికేఁ ఈ దేఖల నహి గేలన్హి ఆ ఓ హా శివ! కహలన్హి ఆకి శివ అన్తర్ధాన భఽ గేలాహ। తకర బాద కతేక దిన ధరి విద్యాపతి విక్షిప్త రహలాహ।

9.చూహడమల ఆ ఓకర రేశమా
మోకామా ఘాట।
చూహడమల గరీబ బోనిహార, జాతిక దూధబంసీ (దుసాధ)।బాపక నామ రాజవంసీ, మాతాక అంజనీ ఆ కాకాక నామ బైసీరాయ । అఖరహాక వీర।
రేశమా పాఇ బలా బాప అజబీ సింహక బేటీ, అజయ సింహక బహిన। భుమిహార బ్రాహ్మణ జాతిక।
ఏక దిన భేఁట భేలై గంగా ధారక కాతమే తఁ ఓకరా దేఖితే రహి గేలీహ రేశమా। ప్రేమ వ్యక్త కఽ దేలన్హి। కతబో బుఝాబథి చూహడమల ముదా గప బుఝబే నహి కరథి। భేఁట కరబా లేల ఆబి జాథి।
పహరా పడి గేల రేశమాపర।
రేశమాక భాఇ అజయ సింహక కహలాపర గడేరియా రామజీత ఆ మన్నే ఖాఁ బిదా భేలాహ చూహడమలక గరదని కటబాక లేల। ముదా ఆహి రే బ్బా। కథీ లే సే హోఏత ఉనటే చూహడమల తరుఆరిసఁ గరదని కాటి లేలక గడేరియా రామజీత ఆ మన్నే ఖాఁక।
ఆక్రమణ। దూధబంసీ టోలపర।
ముదా రేశమా గేల బాప అజబీ సింహక లగ ఆ రోకబేలక ఆక్రమణ।
గేలి రేశమా సఖీ-బహినపా రామసఖీక సంగ ఫేర చూహడమలసఁ భేఁట కరబా లేల, గంగాక తటపర। రామసఖీ జాదూసఁ దఽ ఆయల రేశమాకేఁ చూహడమల లగ। జాదూక అసరిసఁ క్యో రేశమాకేఁ దేఖి నహి సకల। ఘోడాపర దునూ గోటే మోకామా టాల లగ కాలీ మన్దిర గేలాహ, చూహడమల అపన శోనితసఁ రేశమాకేఁ సిన్దూర దేలక, , పురహిత ఆశీష దేలక। ముదా ఘేరి లేల గేలాహ। మహుక గాఛపర బైసా దేలక రేశమాకేఁ చూహడమల। భయంకర యుద్ధ, ముదా చూహడమల జితయ బలా రహఏ తఖనే కలుఆ సిపాహీ రేశ్మాకేఁ లఽ కఽ భాగి గేల। దౌగల చూహడమల, ఘోడాపర చఢి కఽ, ముదా ఘోడా మారల గేల ఆ రేశమా-రేశమా కరైత చూహడమల మరి గేల।
బచల అఛి స్మృతి టా మాత్ర, రేశమా ఆ చూహడమలక, మోకామా టాలక రేశమా-చూహడమల మందిరమే, జతఏ సభ బరఖ లగైఏ మేలా।

౧౦.మూఁగా ఆ జాలిమ సింహ

బేతియా రాజ।
జాలిమ సింహ, రాజపూత, సిపాహీక సరదార । ఏక దిన ఇనార పర పాని భరైత దేఖలక మూఁగాకేఁ జే రహథి దూధబంసీ (దుసాధ)। పాని పిఏబాక ప్రార్థనా కఏలక జాలిమ ముదా భాగి గేలీహ మూఁగా।
బేతియా రాజాక ముఁహలగ్గూ పృథ్వీపాల సింహ దుష్ట। జాలిమ సింహక విరుద్ధ కుచక్రమే లాగల రహై ఛల। ముదా మలాహ పట్టూ జాలిమక సంగీ। ఏక బేర ఆక్రమణ కరబేలక పృథ్వీపాల తఁ పట్టూ సభ టా ఆక్రమణకారీక మూడీ కాటి లేలక। పృథ్వీపాల రాజాక కాన భరఏ లాగల, అనర్గల గప సభ, మూఁగాక విషయమే సేహో। రాజా ఖిసియా గేలాహ జాలిమపర।
గురు మౌనీ బాబాలగ జాలిమ పట్టూక సంగ గేల।
-ఛోడి దే మూఁగాక సంగ।
మౌనీ బాబాక గప సుని జాలిమ హతప్రభ।
భవానీక నామ లఽ పట్టూ మలాహ ఖూన కఽ దేలక పృథ్వీపాలక। ముదా పృథ్వీపాలక లోక సభ ఘేరలక పట్టూకేఁ ఆ ఓకరో మారి దేలక।
ఏమ్హర మూఁగాకేఁ పఠా దేల గేల బేతియాక బోనమే, కనుఆ దుసాధ లగ। మూఁగాక భౌజీక భాఏ ఛల కనుఆ। సవా మోన దూధ ఆ ఏకటా ఖస్సీ రోజీనా ఖాఇ ఛల। మహీసపర సబారీ కరై ఛల। ఆ మహీసో తేహన జే బాఘక శికార కరై ఛల। బోనక దేవీ లగ బాన్హల ఛలీహ మూఁగా ఆ ఖాఁడాసఁ మూడీ కాటత ఓకర కనుఆ। తఖనే ఆఏల జాలిమ ఆ భాలాసఁ ప్రాణ లేలక కనుఆక మహీసక। ఫేర యుద్ధ ఆ కనుఆ మారల గేల। ఓతహి సినూర దేలక జాలిమ, పురహిత ఆశీష దేలక। అనలక గామపర, కహలక జే ఈ క్షత్రాణీ ఛీ। ముదా జాలిమక భాఏ కుఁఅరకేఁ పాతా లాగి గేలై జే మూఁగా దూధబంసీ ఛీ। మాఏ ముదా జాలిమక సంగ దేలన్హి। ముదా ఏక దిన భాఇ సభ జాలిమపర ఆక్రమణ కఏ భాగి జాఇ గేలాహ। మూఁగా అఏలీహ తఁ వరకేఁ జాలిమక దోస భైరవక ఘర బిదా భేలీహ। ముదా రస్తేమే మూఁగా వరక హాలత దేఖి కఽ వైద్య లగ రుకి గేలి। మరహమ-పట్టీ భేలై జాలిమక। ఫేర కనైత-కనైత మాఏ ఆ భాఏ సభ అఏలాహ ఆ జాలిమ ఆ మూఁగాకేఁ ఘర లఏ గేలాహ। సభ హఁసీ-ఖుశీ రహఏ లగలాహ।



బ్రాహ్మణ ఆ ఠాకురక కథా
దేబీగంజ ఏకటా నగర ఛల ఆ ఓహి నగరమే ఏకటా బ్రాహ్మణ రహైత ఛల। హునకా భగవాన శ్రీ సత్యనారాయణక పూజాక నిమంత్రణ దూరసఁ ఆఏల రహఏ। బ్రాహ్మణ అసగర రహఏ ఆ జఏబాక ఓకరా దురగర ఛల, సే ఓ అపన నగరక ఏకటా ఠాకురక బచ్చాకేఁ సంగ కఏలక। ఠాకురక బచ్చా బాజల, జే పండీజీ హమ తఁ అహాఁక సంగ జాఏబ, ముదా ఏకటా గప అఛి। జతఏ కతహు హమరా కోనో గప గలత బుఝాఏత, ఓతఏ అహాఁకేఁ హమరా బుఝా దేమఏ పడత, నహి తఁ హమ అహాఁక సంగ నహి జాఏబ। పండితజీ కహలన్హి జే చలూ బుఝా దేబ।
బ్రాహ్మణ ఆ ఠాకుర చలల। చలైత-చలైత ఓ దునూ గోటే ఏకటా ధారక లగ పహుఁచల। ఓకరా సభకేఁ ధార టపబాక రహఏ సే ఓతఏ ఠాఢ భఏ ఓ సభ కపడా ఖోలి తైయార భేల తఁ ఠాకురక బేటా ధారమే దేఖలక జే ఏకటా లహాస ధారమే మరల-పడల ఛై ఆ భాఁసి రహల ఛై। ఓ స్త్రీ ఛలి, ఓ భఁసనా బాలు-రేతక ఛల ఆ ఓ ఓజనసఁ భాఁసి రహల ఛలి। ఠాకురక బేటా ఈ దేఖి కఏ బాజల -– పండిత ఓ దేఖ, ఓ లహాస భాఁసి రహల అఛి, ఓ తీన జాన బహుత ఆశ్చర్య అఛి। పండితజీ అహాఁ హమరా బుఝా దిఅ నహి తఁ హమ ఘురి కఏ చలి జాఏబ। పండితజీ ఖిస్సా కహఏ లగలాహ।
దేఖ బచ్చా। అపన గామ లగ కే.నగరక రాజా ఛల । ఓహి రాజాక ఏకటా బేటా రహఏ। ఓకర బియాహ ఓహీ స్థానపర భేల, జతఏ హమ సభ చలి రహల ఛీ।
బాదమే అపన నగరక రాజా మరి గేల । ఓకర బేటా రాజకేఁ సమ్హారి నహి సకల ఆ రాజకేఁ బన్హక లగా దేలక। ఓకర సాసురమే పతా లగలైక, జే రాజా రాజపాట బన్హక లగా దేనే అఛి ఆ ఆబ ద్విరాగమన కరేబా లేల ఓకరా లగ పాఇ నహి ఛై, తఁ బడ్డ మోశ్కిల భఏ గేలైక।
ఏక దిన ఓకర సాసురమే భగవానక పూజా భఏ రహల ఛలైక। ఓహి దిన ఈ గరీబ రాజా సాఁఝమే పహుఁచల తఁ పూజా భఏ రహల ఛల। ఈ ఓతఏ గేల తఁ కియో ఓకర ఖోజ-పుఛారీ నహి కఏలక। ఓతహి ఓ కాతమే బైసి గేల। పూజా సమాప్త భేల ఆ సభ కియో ప్రసాద ఖా కఏ అపన-అపన ఘర గేల ఆ ఘరబారీ సభ సేహో ఖా-పీబి కఏ సూతి గేల। ఏహి బేచారోకేఁ క్యో నహి పుఛలక ఆ ఓ ఓహీ స్థానపర సూతి గేల। రాతిక జఖన బారహ బాజల తఁ ఓకర స్త్రీ ఉఠి గేల ఆ అపన ఘోడసనీయాఁ లగ గేల। ఓతఏ సుతబాక కోనో బ్యబస్థా నహి ఛల। ఏకటా ఖాట రహఏ జాహిమే తీ టా టాఁగ రహఏ। ఏకటా టాఁగ కతఏసఁ లగాఓత। లడకీ ఆఏల ఆ ఓహి లడకాసఁ పుఛలక జే తూఁ కిఛు ఖేనే ఛహ। లడకా కహలక నహి। బేచారా భూఖక మారల బచల భోజన ఖఏలక। ఓహూ సమయ లడకీ అపన పతికేఁ నహి చిన్హలక। ఓకరా కహలక జే చల ఆ జాహి ఖాటక ఏకటా టాఁగ టూటల ఛల ఓహీ ఖాటమే ఏక దిస లగా దేలక ఆ దునూ ఘోడసనియాఁ ఆ ఓ లడకీ సూతి గేల। ఓకర సుతలాక బాద లడకాకేఁ కియో స్వప్న దైత అఛి। ఈ రాజాక బేటా, తూఁ అపన ఘర జో, ఓతఏ తోహర పితాక కోచక నీచాఁ చరి ఘాడా ద్రబ ఛహు। ఓహిమేసఁ ఏక ఘాడా బేచి కఏ అపన రాజ ఛోడా లిఅ। ఈ సపనా సుని రాజాక బేటా స్థిరేసఁ ఖాట రాఖి, అపన ఘర ఆపస ఆబి గేలి। ఓ అపన రాజ బన్హకీసఁ ఛోడా లేలక। పహినే జేకాఁ భఏ గేల। జఖన ఓకర సాసురమే ఈ పతా చలల, జే రాజా పహినే సఁ బేశీ నీక భఏ గేల అఛి తఖన ఓ సభ రాజాకేఁ ఖబరి కఏలక జే అహాఁ అపన ద్విరాగమన కరబా లిఅ। రాజా దిన లఏ కఏ గేల ఆ ఓహీ లడకీకేఁ గౌనా కరా కఏ లఏ అనలక। రాజా ఓకరా ఏకటా ఖబాసనీక సంగే ఖేనాఇక సభ సమాన దఏ ఏకటా కోఠలీమే బన్న కఏ దేలక। ఓ ఖేనాఇ ఖాఇత ఛల ఆ ఓహీ కోఠలీమే రహైత ఛల, ముదా రాజా ఓతఏ నహి జాఇత ఛల। జఖన కిఛు దిన బీతి గేల తఁ ఏక దిన రానీ ఖబాసనీకేఁ పఠఓలక, రాజాకేఁ బజేబాక లేల। రాజా ఆఏల తఁ రానీ కహలక జే అహాఁ హమరా గౌనా కరా కఏ అనలహుఁ ఆ ఏహి కోఠలీమే బన్న కఏ దేనే ఛీ। అహాఁ అబితో నహి ఛీ। రాజా కహలక జే ఓ ఘోడసనియాఁ నహి ఛీ, జే టూటల ఖాటక ఏక పఏర వైహ రహఏ। ఆ బాఁచల భోజన హమ ఖఏనే రహీ। ఆ ఫేర వైహ ఐంఠ ఖాఏ లేల హమరా కహలహుఁ।
ఈ సుని లడకీ బహుత లజ్జిత భఽ గేలీహ। భోర భేల ఆ ఓ ఖబాసనీసఁ కహలక జే తూఁ రహ, హమర వ్రతక దిన అఛి ఆ హమ ధారసఁ నహా కఏ అబైత ఛీ। ఓ సభటా కపడా ఖోలి ధారమే ఫాఁగి గేల। భసనా భాఠీ జే భసైత అఛి, జాన ఈ ఠాకుర, వైహ లడకీ అఛి। చలూ హమరా సభ ఆగాఁ।
దోసర
బ్రాహ్మణ ఆ ఠాకుర ఓఇ ధారక కాతసఁ బిదా భేల। ధారకేఁ పార కరైత ఆ చలైత-చలైత ఓ సభ ఏకటా పైఘ గామమే పహుఁచలాహ। ఓహి గామమే బడ్డ భీడ లాగల రహఏ। ఠాకురక లడకా జా కఏ దేఖఏ లాగల తఁ ఓ దేఖలక జే ఏకటా బకరీక బచ్చా బాన్హి కఏ రాఖల ఛల ఆ జే కియో అబైత రహఏ సే ఓహి బకడీక బచ్చాకేఁ దూ లాత మారైత ఛల। ఠాకురక బచ్చా సోచలక జే ఓ బకడీక బచ్చా కోనో ఏక-దూ గోటేక ఫసిల ఖా లేనే హోఏత, ముదా తఖన సభ మిలి కఏ కిఏక ఓకరా మారి రహల అఛి। ఓ బ్రాహ్మణసఁ పుఛలక జే ఈ గప బుఝా కఏ కహ, తఖన హమ సభ ఆగూ బఢబ। బ్రాహ్మణ పహినే ఈ గఛనే ఛల, జే జఖన ఓ కహత ఓకరా బుఝా కఏ కహత। ఓహీ స్థానపర బైసి కఏ బ్రాహ్మణ ఖిస్సా కహఏ లాగల।
సున ఠాకుర హమ ఆబ ఖిస్సా కహైత ఛీ। లోదీపుర ఏకటా నగర ఛల। ఓహి నగరక రాజా ప్రతాప సింహ రహఏ। హునకర ఏకటా లడకా ఛల ఆ ఓహీ గామమే ఏకటా ఠాకురక లడకా సేహో రహఏ। దునూమే ఖూబ దోసతియారీ చలైత రహఏ। కిఛు దినుకా బాద దునూ దోస్త బిచార కఏలక జే దునూ దోస్త ఘోడా కసా కఏ జంగల శికార లేల జాఏ। తకర బాద దునూ దోస్త ఘోడాపర సవార భఏ బిదా భేల ఆ ఘనఘోర జంగల పహుఁచి గేల। శికార ఖేలాఇత సాఁఝ భఏ గేల ఆ దునూ దోస్త విచార కఏలక జే ఆబ హమ సభ ఘర నహి జా సకబ, సే అహీ బోనమే రాతి కాటి భోరమే ఘర చలి జాఇ। ఓతఏ ఏకటా బడ్డ పైఘ గాఛ రహఏ, తకరే నీచాఁమే ఓ సభ రుకి గేల ఆ ఘోడాకేఁ ఓతఏ బాన్హి దునూ దోస్త సూతి గేల। సుతలాక బాద రాతి బారహ బజే ఏక జోడా బీధ-బీధీన ఓహి గాఛక ఊపర బైసి గేల। బీధీన మూడీ ఉఠా కఏ జే నీచాఁ దేఖలక తఁ ఓహి దునూ దోస్తపర ఓకర నజరి పడలైక। బీధీన కహలక జే దేఖూ కతేక సున్దర అఛి రాజాక బేటా। బీధ కహలక జతేక సున్దర ఈ రాజాక బేటా అఛి, తతబే సున్దర లాలపరీ కన్యా అఛి, దునూక జోడీ బడ్డ సున్దర హోఏత। బీధీన కహలక జే అహాఁ తఁ స్వయం విధాతా ఛీ। దునూక జోడీ లగేనాఇ అహాఁక కాజ ఛీ। బిధాతా ఓహి దునూకేఁ ఓతఏసఁ సుతలేమే ఉఠా కఏ ఓహి లాలపరీ కన్యా లగ పహుఁచా దేలక। రాజా ఆ కన్యా ఏక పలంగపర ఆ ఠాకుర దోసర పలంగపర। భోర భేలాపర నిన్ద టుటల, తఁ లాలపరీ బగలమే రాజాక లడకాకేఁ దేఖలక, తఁ ఖూబ ప్రసన్న భేల। ఓకరా పలంగపర ఏకటా సిన్దూరక పుడిఆ రాఖల ఛల। పరీ కహలక జే ఊపరబలా హమర ఆ అహాఁక జోడీ మిలా దేనే అఛి। ఆబ దేరీ కోనో బాతక నహి। రాజాక లడకా ఆ లాలపరీ కన్యా దునూక ఓతఏ బియాహ భఏ గేల। కిఛు దిన ధరి ఓ ఓతఏ రహల ఆ తకర బాద రాజాక బేటా అపన ససురారిసఁ బిదా భేల । కిఛుఏ దూర ఆగాఁ గేలాక బాద కన్యాకేఁ ఏకటా గప మోన పడలైక। ఓ అపన పతిసఁ కహలక- హమర పితాకేఁ చోలా మానే జీబ బదల క మంత్ర అబైత ఛన్హి। అహాఁ హునకాసఁ జా కఏ సీఖి లిఅ। ఓతఏ దునూ డోలీ రోకి కఏ దునూ దోస్త ఓకర పితాజీ లగ గేల ఆ జా కఏ కహలక జే హమరా సభకేఁ చోలా బదలబాక మంత్ర సిఖా దిఅ। ఓహి మంత్రకేఁ దునూ దోస్త సీఖి లేలక ముదా మంత్ర సిఖలాక బాద ఠాకురక బేటాక మోనమే ఖోట ఆబి గేలైక। తకర బాద ఏక డోలీపర రాజాక బేటా ఆ పరీ ఆ దోసర డోలీపర ఠాకురక బేటా బిదా భేలాహ। లాలపరీ పతిసఁ పుఛలక జే అహాఁ చోలా బదలబాక మంత్ర సీఖి లేలహుఁ। తఁ రాజాక బేటా కహలక-హఁ। తఁ పరీ కహలక జే ఏకర పరీక్షా కరూ। రాజాక బేటా కహలక జే ఆగాఁ చలూ। చలైత-చలైత ఓ సభ కనీ ఆగాఁ బఢలాహ। ఆగాఁ ఏకటా సుగ్గా మరల పడల రహఏ। ఈ సభ గప ఠాకుర సునైత జా రహల ఛల। జహినా రాజాక బేటా సుగాక భీతర పైసల, ఓహీ సమయ ఠాకుర మంత్ర పఢి రాజాక పింజరామే పైసి గేల। ఈ సభ పరీ దేఖలక। ఏక డోలీపర మాత్ర ఠాకురక లహాశ పడల ఛై ఆ ఏక పర పరీ ఆ ఓ ఠాకుర రాజా బని జా రహల అఛి ఆ రాజాక జీవ సుగ్గా బని ఉడి గేల। ఠాకురక లహాశ ఫేకి ఓ ఠాకుర రాజా బని గేల ఆ ఓకర పింజడామే జా కఏ ఓహి లాలపరీకేఁ దఖల కఏ లేలక। లాలపరీ కన్యా ఈ బుఝి గేల, జే ఈ హమర పతి నహి అఛి। ఠాకుర రాజా అపన మహలమే జా కఏ రహఏ లాగల ఆ ఏహి విషయమే కకరో బుఝల నహి రహైక। ఠాకుర రాజా కన్యాసఁ కహలక జే ఆబ హమ సభ సుఖీ నిన్దక రాతి బితాఏబ। పరీ కహలక జే ఏఖన నహి। ఏఖన హమర ఏకటా కౌల బాఁకీ అఛి। ఓ పూరా కఏ లేబ తకర బాద। ఠాకుర రాజా కహలక జే కీ కౌల అఛి అహాఁ పూర్ణ కఏ లిఅ। పరీ కహలక జే హమరా ఏకటా మన్దిర బనబా దిఅ జబునాక తటపర। హమ బారహ బరఖ సదావ్రత బాఁటబ। తకర బాద రాజా సోచలక జే ఆబ హమరా ఛోడి కఏ కకరో ఈ నహి హోఏత తాహి లేల హమ ఏకటా ఉపాయ కరైత ఛీ, కి ఏహి బోనమే జతేక సుగా అఛి ఓహి సభకేఁ మారి దైత ఛీ। ఠాకుర రాజా ఈ సోచి శికారీకేఁ మఁగబేలక ఆ ఓకరా కహలక జే ఏహి జంగలమే జతేక సుగా అఛి, ఓకరా పకడి కఏ ఆన హమ తోరా ఏక సుగాక ఏక టాకా దేబహు। శికారీ సుగ్గా బఝబఏ లాగల ఆ రాజాకేఁ దేమఏ లాగల। రాజా సభ సుగాకేఁ మారి కఏ ఫేంకి దైత ఛల। ఏక దిన శికారీ సుగా బఝా కఏ ఓహీ జబునాక కినార ధఏ ఆబి రహల ఛల, తఁ పరీక నజరి ఓహి శికారీపర పడల। ఓకరా మాథమే ఓ గప మోన పడలైక, తఁ ఓ శికారీకేఁ బజేలక ఆ పుఛలక జే అహాఁ ఈ సుగ్గా కకరా దైత ఛీ। ఓ కహలక జే ఈ సభ సుగ్గా హమ అహీ రాజాకేఁ దైత ఛీ। పరీ పుఛలక జే రాజా తఖన ఏకర కీ కరైత అఛి। శికారీ కహలక జే ఓ ఏకరా సభకేఁ మారి కఏ ఫేకి దైత అఛి। పరీకేఁ ఈ సుని కఏ మాథ దుఖాఏ లగలైక। ఓ శికారీకేఁ పుఛలక జే రాజా ఏక సుగాక కతేక కఏ పాఇ దైత అఛి। శికారీ కహలక జే ఏక సుగాక ఓ పాఁచ టాకా దైత అఛి। పరీ కహలక జే ఆఇసఁ సభ సుగా హమరా దేల కర, హమ ఏక సుగాక దస టాకా దేల కరబ। ఓహి దినసఁ సభ శికారీ పరీకేఁ సభ సుగ్గా దేమఏ లగలాహ। పరీ సభ సుగాసఁ పూఛథి జే అహాఁ చోలా బదలబాక మంత్ర జనైత ఛీ, ఏహి తరహేఁ ఓ బహుత రాస సుగాకేఁ పుఛైత గేలీహ ఆ ఛోడైత గేలీహ। ఓహిమే సఁ ఏకటా సుగ్గా బాజల- హఁ, హమ చోలా బదలబాక మంత్ర జనైత ఛీ। ఓహి సుగాకేఁ పరీ అపనా పిజరామే బన్న కఏ లేలన్హి ఆ ఏకటా ఛోట బకడీక బచ్చా కీని కఏ రాఖి లేలన్హి। కనేక దినకా బాద బారహ బరఖక సమయ పూర్ణ భఽ గేల । ఠాకుర రాజా అపన డోలీ కహార పఠేలక ఆ ఓతఏసఁ పరీకేఁ అపన మహలమే ఆపస అనలక। పరీ జతఏ రహైత ఛల, ఓతఏ ఓ బకరీక బచ్చా రాఖి లేలక ఆ సుతబాక కాల ఓహి బకడీక బచ్చాకేఁ మారి దేలక। ఖేనాఇ ధరి నహి ఖఏలక ఆ కానఏ లాగలి। రాజాకేఁ ఏహి గపక పతా లాగల జే రానీ ఖేనాఇ ధరి నహి ఖఏనే ఛథి ఆ కాని రహల ఛథి। రాజా ఆఏల ఆ పుఛలక జే అహాఁ కిఏక కాని రహల ఛీ। ఖేనాఇ కిఏక నహి ఖఏనే ఛీ। పరీ ఠాకుర రాజాసఁ కహలక- హమ కోనాకేఁ ఖాఏబ, ఈ జే బకరీక బచ్చా మరి గేల, తఁ హమ ఆబ జీవిత నహి రహబ। జాధరి ఈ బకరీక బచ్చా నహి ఖాఇత ఛల, తాధరి హమ నహి ఖాఇత ఛలహుఁ। ఈ మరి గేల సే ఆబ హమహూఁ మరి జాఏబ। ఓమ్హర సుగా దేఖి రహల ఛల, ఏమ్హర ఠాకుర రాజా విచలిత భఽ రహల ఛల। రాజా సోచి కఏ కహలక జే అహాఁ చుప రహూ, బకరీక బచ్చా జీవిత భఏ జాఏత। ఏతేక కహలాపర పరీ చుప భఏ గేలి ఆ జహినా రాజా అపన చోలా బదలి ఓహి బకడీమే పైసల తఖనే సుగా అపనా రాజాక పింజరామే చలి గేల। సుగా జేహేనే-తేహనే పడల రహి గేల ఆ ఠాకుర రాజా ఓహీ బకడీక పింజరామే చలి గేల।
సునలహుఁ, బకడీక బచ్చా వఏహ ఠాకుర రాజా అఛి ఆ జే క్యో అబైత అఛి ఓకారా దూ లాత మారైత అఛి।
తేసర
బ్రాహ్మణ ఆ ఠాకురక లడకా ఓతఏసఁ చలల। చలైత-చలైత కిఛు దూర గేల తఁ ఏకటా నగరమే పహుఁచల। ఓహి నగరక బీచ చౌబటియాపర బడ్డ భీడ రహఏ। లోకక ఈ భీడ దేఖి కఏ ఠాకురక లడకా దౌగి కఏ గేల ఆ దేఖలక జే ఓహి చౌబటియాపర ఏకటా అస్సీ బరఖక బుఢియాకేఁ ఫాఁసీ దేల జా రహల అఛి। ఠాకురక లడకా సోచలక జే ఓ బుఢియా కకరో ఘరమే జా కఏ భూఖమే కోనో అనాజ వా భాత రోటీ ఖఏనే హోఏత, సే ఓకరా ఫాఁసీక సజా భఽ రహల ఛై। ఠాకురక లడకా పుఛలక- పండితజీ ఏహి గపకేఁ హమరా కహి కఏ బుఝా దిఅ। పండితజీ కహలక జే చలూ రస్తామే అహాఁకేఁ బుఝా దేబ। బచ్చా కహలక జే నహి, ఏతహియే హమరా కహి కఏ బుఝా దిఅ, నహి తఁ అహాఁక సంగ హమ నహి జాఏబ। బ్రాహ్మణ కహలక ఠీక అఛి। సునూ ఠాకురక బచ్చా, బైసూ, హమ బుఝబైత ఛీ।

-బిరాటనగరక బిరాట రాజా ఛలఏ। హునకా ఏకటా మన్త్రీ ఛలన్హి। రాజాక లడకా ఆ మన్త్రీక లడకాకమే దోస్తియారీ చలి రహల ఛల। ఏక దిన దునూ దోస్త విచార కఏలక ఆ జంగలమే శికార ఖేలాఇ లేల తైయార భేల ఆ ఘోడా కసేలక। బోనమే శికార ఖేలాఇత-ఖేలాఇత సాఁఝ భఏ గేల ఆ ఓహీ బోనమే ఏకటా బడ్డ పైఘ గాఛ ఛల। దునూ గోటే ఓహి గాఛపర చఢి కఏ సూతి గేల। మంత్రీక బేటా సోచలక జే ఈ రాజాక బేటా అఛి। కహియో గాఛపర నహి సూతల అఛి, సే ఓ కతహు ఖసి నహి పడఏ, సే సోచి ఓకరా ఓ గమఛాసఁ బాన్హి దేలక ఆ ఓ దోసర ఠాఢిపర చలి గేల। బారహ రాతి బాజల తఁ బోనమే ఏకటా బడ పైఘ సాఁప నికలల ఆ ఓహి గాఛక లగ ఆబి అపన మణీ నికాలి కఽ రాఖి దేలక ఆ తాహిసఁ ఇజోత హోమఏ లాగల। సర్ప చరఏ లాగల। ఓహి ఇజోతకేఁ మన్త్రీక బేటా దేఖలక ఆ తకర బాద ఓ ఆస్తే సఁ గాఛక జడిమే అపన తలవార ఠాఢ కఏ దేలక ఆ ఫేర ఊపర చఢి గేల। జాహి ఠామ మణీ జరి రహల ఛల ఓకర సోఝాఁ ఠాఢిపర జా కఏ గమఛా దోబర కఏ ఓహి మణీపర ఖసా దేలక। మణీ ఝఁపా గేల ఆ అన్హార భఽ గేల। సాఁప వ్యాకుల భఏ గేల ఆ ఓ గాఛక జడిమే అపన పుచ్ఛీ పటకి-పటకి కఏ టుకడా-టుకడా భఏ గేల। భోర భేల తఁ ఓ అపన దోస్త రాజాక బేటాకేఁ జగేలక ఆ కహలక జే దోస అహాఁ తఁ సూతి గేల రహీ। నీచాఁ దేఖూ కీ భేల అఛి। నీచాఁమే గమఛా ఉఘారి మణీ లఏ ఓ దునూ దోస బిదా భేల। ఓహి బోనమే ఏకటా పైఘ పోఖరి రహఏ। దునూ దోస్త విచారలక జే అహీ పోఖరిమే ఏకరా ధోబి కఏ సాఫ కఏ లీ। రాజాక బేటా నీచాఁ హాథ రాఖలక ఆ మన్త్రీక బేటా ఊపరమే హాథ రాఖి కఏ ఓకరా సాఫ కరఏ లాగల। ఓ మణీ తఖనే దునూ దోసకేఁ ఖేంచి లేలక ఆ ఓతఏ లఽ గేల జతఏ నాగవత్తీ కన్యా రహఏ। నాగవత్తీ కన్యా ఓకరా సభకేఁ దేఖలక తఁ కహలక జే అహాఁ సభ హమర పితాకేఁ మారి దేలహుఁ తఁ హమ కహియా ధరి కుమారి రహబ। కన్యా కహలక జే అహాఁ హమరాసఁ బియాహ కఏ లిఅ। మన్త్రీక బేటా రాజాక బేటాక బియాహ ఓహి కన్యాసఁ కరేబాక నిర్ణయ కఏలక తఁ రాజాక బేటా కహలక జే యావత ఢోల బాజా పాలకీ నహి ఆనబ, బియాహ కోనా హోఏత। మన్త్రీ-వజీరక బేటా ఢోల-బాజా-పాలకీ అనబా లేల బిదా భేల। దోసర దిన ౧౨ బజే దినమే నాగవతీ కన్యాఁ పోఖరిమే నహా రహల ఛలీహ, తఖనే ఠగపుర నగరక రాజాక లడకా శికార ఖేలేబా లేల జంగలమే ఆఏల రహఏ। గరమీక మాస ఛల, ఓకరా బడ జోరసఁ పియాస లగలైక తఁ ఓ ఓహీ పోఖరిమే గేల। జఖనే ఓ ఓహి కన్యాకేఁ దేఖలక తఁ మూర్చ్ఛా ఖా కఏ ఖసి పడల ఆ కన్యా పోఖరిక భీతర చలి గేలి। జఖన ఓకరా హోశ అఏలైక తఁ ఓహి కన్యాకేఁ ఓ నహి దేఖలక। ఓహి సమయసఁ రాజాక బేటా అపన ఘర జా కఏ పాగల భఏ గేల। ఈ సమాచార ఠగపురక రాజాకేఁ పతా చలలైక తఁ ఓ బడ్డ ఉపాయ కఏలక ముదా ఓకర బిమారీ నహి ఠీక భేలైక।
రాజాకేఁ బడ్డ చిన్తా భఽ గేలైక। రాజా అపన రాజ్యమే ఢోలహో పిటబా దేలక జే, జే క్యో హమర బేటాకేఁ ఠీక కఏ దేత ఓకరా రాజ్యక ఏక హీస దఽ దేల జాఏత ఆ డాలా భరి సోనాక సంగ అపన బేటీక సంగ ఓకర బియాహ సేహో ఓ కరా దేత। ఈ సుని మారతే రాస లోక ఆఏల ముదా ఓ ఠీక నహి భేలి। ఓహీ గామమే ఏకటా బుఢియా రహైత ఛలి, మహాగరీబ। ఓ కరీబ-కరీబ అస్సీ బరిఖక రహఏ। ఓహి బుఢియాక ఏకటా బతాహ బేటా రహఏ। ఓ బుఢియా ఓహి రాజాక బేటాకేఁ ఠీక కరబా లేల తైయార భేలి। రాజా ఓకరా ఆదేశ దేలక జే జో, ఆ హమర బేటాకేఁ ఠీక కర గఽ। తఖన తోరే ఇనామ సేహో భేటతౌక ఆ అపన బేటీక సంగ హమ తోహర బేటాక బియాహ సేహో కరబా దేబౌక। బుఢియా గేల ఆ రాజాక లడకాకేఁ ఏకటా కోఠామే బన్న కఏ దేలక ఆ అపనే సేహో ఓహి కోఠామే చలి గేల। బుఢియా రాజాక బేటాసఁ పుఛలక, ముదా ఓ కోనో ఉత్తర నహి దేలక। తఖన బుఢియా ఓకర దునూ గాలమే దూ చమేటా మారలక ఆ తకర బాద ఓ బాజల, జే హమ జంగలమే శికార ఖేలాఇ లేల గేల ఛలహుఁ। ఓతఏ ఏకటా పోఖరిమే పాని పీబా లేల గేలహుఁ, తఁ ఏకటా బడ్డ సున్దరి స్త్రీకేఁ దేఖలహుఁ ఆ హమ బేహోశ భఏ గేలహుఁ। హోశ అఏలాపర దేఖలహుఁ జే ఓ లడకీ బిలా గేలి। తఖనేసఁ హమర మోన బతాహ భఽ గేల, జే కహియా ఓ లడకీ హమరా భేటి జాఏ। ఓ బుఢియా కహలక జే ఓహి లడకీకేఁ హమ ఆనబ। ఏఖనసఁ తూఁ ఠీక రహ, ఓకరా ఆనబ హమర కాజ ఛీ। బుఢియాక కహలాపర ఓ చుప భఽ గేల ఆ బుఢియా రాజాకేఁ కహలక జే హమర సంగ పాఁచ టా సఖీ-సహేలీ చాహీ ఆ ఓహి బిమారీకేఁ హమ ఠీక కరబ। రాజా పాఁచ టా సఖీ దేలక ఆ బుఢియా ఓకరా సభకేఁ లఽ కఏ బిదా భేల। ఓ బోన దిస గేల, జతఏ ఓ పోఖరి రహఏ ఆ ఓకర చారూ దిసన ఓ సభ నుకా గేల। జఖన దినక బారహ బాజల తఁ ఓ లడకీ పోఖరిసఁ నికలల ఆ ఓహి పోఖరిక మహారపర బైసి కఏ నహాయ లాగల। బుఢియా జంగలసఁ బహార భేల ఆ కన్యాక బగలమే నహాఏ లాగల। బుఢియాకేఁ దేఖి కఏ కన్యా సోచలక జే ఓ అస్సీ బరఖక బుఢియా అఛి, ఓకర సేవా కేనాఇ జరూరీ అఛి। ఓ ఓహి బుఢియా లగ జా కఏ ఓకర సౌఁసే దేహకేఁ సాఫ కరఏ లాగల। కహలక మాఁ ఆబ ఫేర నహా లిఅ। బుఢియా కహలక లాఊ బేటీ, అహూఁక సౌఁసే దేహ సాఫ కఽ దైత ఛీ। బుఢియా కన్యాక దేహ సాఫ కరఏ లాగల। సాఫ కరైత బుఢియా చుటకీ బజేలక తఁ ఓకర సఖీ సభ చారూ దిసనసఁ ఓకరా పకడి లేలక ఆ ఆపస ఠగపుర గామ దిస బిదా భేల, జతఏ రాజాక ఘర ఛల। ఠగ రాజా ఇనామ దేబా లేల తైయార భేల ఆ అపన లడకీక బియాహ ఓకర బతాహ లడకా సంగ కరఏబా లేల తైయార భేల। రాజా అపనా గామమే జతేక బాజా ఆ పాలకీ రహఏ, అపనా ఓహిఠామ అనబా లేల కహలక। ఓహి గామ ఆ నగరక సభటా బాజా ఆ పాలకీ, సభటా రాజా లగ చల గేల।
ఆబ మన్త్రీక బేటా గామ-గామమే పుఛైత అఛి తఁ సభ కహలక జే సభటా బాజా ఆ పాలకీ రాజా ఓహిఠామ చలి గేల। ఓతఏసఁ అఏలాక బాదే బాజా భేటత। ఈ సుని మన్త్రీక బేటా కహలక జే ఠీక అఛి హమ కనేక దిన రుకి జాఇత ఛీ। ఓతఏ ఏమ్హర బుఢియాక బతాహ బేటాక బియాహక దిన పడి గేలైక। మన్త్రీక బేటా ఓహి గామక బచ్చాసఁ పుఛలక జే ఈ బరియాతీ కతఏ జాఏత। బచ్చా బాజల జే బరియాతీ కతహు నహి జాఏత। హమర గామక ఏకటా బుఢియా ఏహి బోనక పోఖరిసఁ ఏకటా కన్యాకేఁ పకడి కఽ అననే అఛి। మన్త్రీక బేటాకేఁ చిన్తా పైసి గేలైక జే ఈ వఏహ లడకీ తఁ నహి అఛి। మన్త్రీక బేటా అపన సభటా పోశాక ఖోలికఽ రాఖి దేలక ఆ ఏకటా భిఖమంగాక రూప ధఽ కఏ రాజాక ఆఁగనమే గేల ఆ ఓహి లడకీకేఁ దేఖలక ఆ ఇశారా కఽ దేలక జే సాఁఝ ధరి హమ ఆఏబ। ఓహి ఠామసఁ బజీరక బేటా నికలి కఽ బాహర ఆఏల ఆ ఓహి బుఢియా ఆ ఓకర బతాహ బేటాక పతా లగఓలక। తఁ దేఖలక జే ఓ బతాహ బచ్చా సభక సంగ గాఏ-మహీస చరేబాక లేల బోన గేల అఛి। మన్త్రీక బేటా సేహో బోన చలి గేల ఆ జతఏ పాగల రహఏ, ఓకరే సంగ ఖేలాఏ లాగల। బచ్చా సభకేఁ జఖన భూఖ లగలైక తఁ మన్త్రీ-పుత్ర ఆ ఓహి బతాహ బచ్చాకేఁ ఛోడి కఏ చలి గేల। మన్త్రీక బేటా ఓహి బతాహ బచ్చాకేఁ బోనమే భీతర లఏ జాఏ ఛోడి దేలక ఆ ఓకర సభటా కపడా లఏ లేలక। కనేక ఝలఫల భేల మహిసబార సభ గాఏ-మహీస లఏ ఘురఏ లాగల, తఁ మన్త్రీక బేటా సేహో బతాహ జేకాఁ కరైత ఘురి ఆఏల ఆ ఘరమే జా కఏ ఓహీ లడకీక చారూ దిస ఘురిఆఏ లాగల, జకరా సంగ ఓకర బియాహ హోమఏ బలా ఛలైక। ఓహినా ఓ ఓహి ఘరమే సేహో చలి గేల జతఏ ఓ నాగవతీ కన్యా రహఏ ఆ ఓతఏ జా కఏ కహలక కి అహాఁ ఏహి కపడాకేఁ బదలి లిఅ ఆ పోటరీ బాన్హి కఏ బగలమే దబా లిఅ ఆ రాజాక లడకీబలా కపడా పహిరి లిఅ। ఆగాఁ నికలూ ఆ పాఛాఁ హమ జాఇత ఛీ। కన్యా ఆగాఁ నికలలి, పాఛాఁ మన్త్రీక బేటా బతాహ జేకాఁ కరైత, దునూ బాహర నికలి గేల। దునూ ఓతఏసఁ బిదా భేల ఆ జతఏ పోఖరి ఛల ఓతఏ పహుఁచి గేల।

సునలహుఁ ఠాకురక బేటా। అహీ గపపర అస్సీ బరఖక బుఢియాకేఁ ఫాఁసీ దేల జా రహల అఛి, రాజా కహలక జే ఈ బుఢియా హమర రాజ్యక హిస్సా లేబాక లేల ఈ షడయన్త్ర రచనే రహఏ ఆ తేఁ ఓకరా ఫాఁసీ దఏ రహల అఛి।
చారిమ
ఆబ రాజాకా బేటా ఆ కన్యా సంగ కిఛు సమఏ బితా కఏ బజీరక బేటా ఫేర ఘురి ఆఏల పాలకీ ఆ బాజా లేల। ఓహి దిన పాలకీ ఆ బాజా దునూ భేటి గేల ఆ బజీర ఓకరా లఏ చలి ఆఏల। బహుత నీక జేకాఁ దునుక బియాహ భేల ఆ బరియాతీక సంగ అపన ఘరక లేల బిదా భేల।

చలైత-చలైత కిఛు దూర గేల తఁ సాఁఝ భఏ గేల। ఏకటా బడ్డ పైఘ గాఛక లగ ఓ ఠాఢ భఏ గేల। సభకేఁ ఖేనాఇ ఖుఆ కఏ సభ కియో సూతి గేల। రస్తాక థకాన రహఏ సభ కియో నిన్నమే సూతి గేల। రాతిక బారహ బాజల తఁ బిధ-బిధాతా ఆఏల ఆ ఓహి గాఛపర బైసి గేల। బిధ బాజల- బడ్డ నీక జోడీ లాగల అఛి తఁ బిధాతా కహలక జే జోడీ తఁ ఠీకే బడ్డ నీక అఛి ముదా రాజాక బేటా మరి జాఏత। బీధ పుఛలక –కిఏక। తఁ బిధాతా బాజల హమ తఁ కహబ ముదా ఏహి బరియాతీమే సఁ కియో సునైత హోఏత, తఁ ఈ బాఁచి జాఏత। ఓహి సమయ నాగవత్తీ కన్యా ఆ బజీర సుని రహల ఛల। సభటా మిలా కఏ పచీస టా సంకట పడత ఆ సభటా సంకట ఓ బతేలక। భోర భేల తఁ నాగవత్తీ కన్యా ఆ బజీర కహలక జే ఈ బరియాతీ సభకేఁ ఏతఏసఁ ఆపస పఠా దిఅ ఆ హమ తీనూ గోటే ఏతఏసఁ చలీ। ఓతఏసఁ తీనూ గోటే బిదా భేల ఆ చలైత చలైత కిఛు దూర గేల తఁ రస్తాక కాతమే దూ టా గాఛ ఛల। మన్త్రీక బేటా ఆ కన్యా కహలక జే హమ తీనూ గోటే హాథ పకడి కఏ చలీ। రాజాక బేటాకేఁ బీచమే లఏ దునూ గోటే దునూ దిససఁ హాథ పకడలక ఆ లగ గేల ఆ కహలక జే హమ తీనూ గోటే ఏతఏసఁ దౌగి కఏ చలీ। ఈ కహి కఏ ఓ సభ దౌగనాఇ శురూ కఏలక ఆ జహినా దౌగి కఏ ఆగాఁ గేల తఁ దునూ దిసకా గాఛ ఖసి పడల। పాఛాఁ ఘురి కఏ ఓ సభ దేఖలక ఆ బాజల జే హమ సభ దౌగి కఏ జే ఆగాఁ నహి అబితహుఁ తఁ ఈ హమరా సభక ఊపర ఖసి పడితఏ। ఈ కహి ఓ సభ ఆగాఁ బిదా భేల। ఓతఏసఁ చలైత-చలైత కిఛు దూర ఆగాఁ ఓ సభ గేల తఁ రస్తామే ఏకటా ధార భేటి గేల తఁ ఓతహు ఓహినా రాజాక బేటాకేఁ బీచమే లఏ దునూ దిససఁ ఓకర హాథ పకడి లేలక ఆ ధారమే చలఏ లాగల। బహుత తేజీసఁ ఓ సభ ఆగాఁ బఢల ఆ జహినా ఊపర గేల తఁ బీచ పానిసఁ నికలి గేల ఆ ఘురి కఏ దేఖలక తఁ బోచపర నజరి పడలైక। ఓ సభ బాజల జే హమ సభ తేజీసఁ నహి నికలితహుఁ తఁ బోచ హమరా సభకేఁ పకడి లైతఏ, ఆ తకర బాద ఓ సభ ఓతఏసఁ బిదా భేల। అపన కలమ-గాఛీ హోఇత ఘర పహుఁచైత గేల। మారతే రాస లోక ఓతఏ జమా భఏ గేల ఆ రాజాక బేటాకేఁ దేఖఏ లాగల ఆ కహఏ లాగల జే బడ్డ నీక జోడీ మిలల అఛి। ఓ సభ మహలక భీతర జేబాక పహినే అగులకా ఛత తోడబా దేలక। రాజాక బేటాకేఁ బజీరక బేటా ఆ కన్యాపర ఓహిహామ శక భేలైక। రాజా ఆ కన్యా మహల గేల। ఆబ రాజా పుఛలక జే హమర దోస బజీరకేఁ బజాఊ। పూఛఏ లాగల జే దోస అహాఁ దునూ గోటే రస్తాసఁ ఘర ధరి ఏతేక రాస బాత కేలహుఁ, సే హమరా బుఝల నహి భేల, సే అహాఁ ఓ సభ గప హమరా కహూ। బజీరక బేటా బాజల జే దోస ఈ సభ కోనో గప నహి అఛి। ఈ సభ హమ సభ హఁసీ కఏ రహల ఛలహుఁ, జే దేఖీ జే హమర సభ రాజా దౌగి సకైత ఛథి ఆకి నహి , ఆ చలి సకఏ ఛథి ఆకి నహి। తాహి ద్వారే హమ సభ హఁసీ కఏ రహల ఛలహుఁ। ఏహి గపపర రాజాకేఁ బిస్బాస నహి భేలైక ఆ ఓ కహలక జే జే యది ఈ గప అహాఁ నహి కహబ తఁ అహాఁకేఁ ఫాఁసీపర లటకబా దేబ। ఏహి గపకేఁ కన్యా సేహో సుని రహల ఛలీహ। హారి కఏ బజీరక బేటా కహలక జే జతఏసఁ బరియాతీ ఆపస భేల ఛల। బిధాతా జే కహనే ఛల ఓ సభ గప కహలక ఆ రస్తామే జే బితల సేహో కహలక। ఈ సభ కహితే బజీరక బేటాక అదహా అంగ పాథరక భఏ గేలైక। ఆ జఖన సభ గప పూర్ణ భేల తఁ బజీరక బేటా ఓహీ కోచక బగలమే పహాడ బని గేల। కిఛు దినుకా బాద రాజాకేఁ ఏకటా బేటా రాతిమే జన్మ లేలక। కహల గపకేఁ ఓహీ సమయ ఓ పూర్ణ కరఏ లాగల ఆ ఓహీ పహాడపర ఓహి బాలకకేఁ రాఖి పఘరియాసఁ దూ టుకడీ కఏ దేలక। ఓకర టుకడా హోఇతహి బజీరక బేటా ఫేరసఁ తైయార భఽ గేల ఆ కహలక జే హమరా ఆబ ఓ లడకా దిఅ। బజీరక బేటా ఓహి బాలకకేఁ లఏ అపన సాసుర గేల। ఓ బారహ బజే రాతిమే పహుఁచల। కోనో తరహేఁ అపన స్త్రీక లగ పహుఁచల ఆ సభ గప కహి బాలకకేఁ ఆమక గాఛక ఠాఢిపర లటకా దేలక। రాతిమే అపన స్త్రీకేఁ కలమమే అనలక ఆ బాలకకేఁ ఠాఢిపరసఁ ఉతారి కఏ నీచాఁ కఏలక ఆ కహలక జే ఈ చక్కూ లిఅ ఆ అపన హాథక కఁగురిఆ ఆఁగుర కాటి కఏ ఏహి బచ్చాపర ఛీటి దిఅ। జఖనే ఓ ఛీటలక తఖనే ఓ బచ్చా కానఏ లాగల ఆ తఖనే ఓ ఓకరా లఏ జా కఏ రాజాకేఁ దేలక। బజీరక బేటా కహలక జే ఆబ ఆఇ దినసఁ అహాఁక సంగ హమర దోసతియారీ సమాప్త భేల। ఈ కహి బజీరక బేటా అపన ఘర ఘురఏ లాగల, తఁ ఓహీ సమయ రాజాకేఁ జ్ఞాన ప్రాప్త భేల ఆ జా కఏ అపన దోస్తకేఁ గరా లాగి ఓ క్షమా మఁగలక ఆ కహలక జే ఆఇసఁ ఏహన గలతీ హమరాసఁ కహియో నహి హోఏత ఆ ఈ దోస్తీ బనల రహత।





రాజా అనసారీ
రాజా అనసారీ మహాన రాజా ఛలాహ। హునకర రాజ్య ౧౪ కోశమే పసరల రహఏ। ఓ రాజా అపన మనోకామనాక అనుసార రాజ్య కరైత ఛలాహ। జే హునకర హృదయమే అబైత ఛలన్హి వైహ కరైత ఛలాహ। హునకా తీన టా బేటా ఛలన్హి। ఏక దినుకా గప అఛి। రాజాకేఁ కోనో వస్తుక కమీ నహి ఛలన్హి। ఘర మకాన, బంగలా ఆ బాగ-బగీచాసఁ భరల-పూరల ఛలన్హి। ఏక దిన రాజా రాతిమే సూతల ఛలాహ కి అచానకే ఓ సపనా దేఖలన్హి జే హమర ఘరమే హీరా-మోతీ ఝరి-ఝరి కఏ ఖసైత అఛి ఆ మోజర చుని-చుని కఏ సభ ఖాఇత అఛి। భోర భేల తఁ రాజా అపన లడకాకేఁ కహలక జే దేఖూ హమ రాతిమే ఈ సపనా దేఖలహుఁ। లడకా ఉత్తర దేలక జే పితాజీ అహాఁ ఏహి గపక చిన్తా నహి కరూ, హమ ఓకరా పూరా కఏ దేబ। తీనూ భాఏ విచార కఏ భోరే ఘోడా కసేలక ఆ బిదా భేల। చలైత-చలైత ఏకటా భయంకర బోనమే ఓ సభ పహుఁచల। తీనూ భాఏ ఓహి బోనమే రస్తా బిసరి గేల ఆ తీన రస్తాపర బిదా భఽ గేల। దూ భాఇ భటకైత రహల ఆ ఏహినా కిఛు దిన బీతి గేల। ఛోట భాఏ బోనక రస్తామే భూఖ-పిఆససఁ థాకి గేల ఆ ఘోడాకేఁ ఛోడి దేలక ఆ పఏరే చలఏ లాగల। కనేక కాలక బాద ఓకరా రస్తామే ఏకటా ఇన్సాన భేటల। ఓకరాసఁ ఓ పుఛలక, హమర సోనారూపీ గాఛక ఠాఢిసఁ మోతీ ఝరైత అఛి ఆ మోజర చుని కఏ ఖాఇత అఛి। హమరా ఓతహి జఏబాక అఛి। ఓ ఇనసాన కహలక జే ఏహి రస్తాసఁ చలి జాఊ। ఆగాఁ ఏకటా ఇనార అఛి। ఓహీ ఇనారక బాటే ఏకటా రస్తా అఛి। ఛోటకా భాఏ ఓకరే కహల అనుసార చలైత రహల ఆ జఖన ఓహి ఇనారక లగ గేల తఁ దేఖలక జే రస్తా ఓహీ బాటే రహఏ। ఓ ఇనారమే జా కఏ ఖసి పడల। చలైత-చలైత ఓ భైరవానన్ద జోగీ లగ పహుఁచల। ఓ జోగీ కహలక జే రే బచ్చా తూఁ ఏతఏ కతఏసఁ అఏలఁహ, ఏతఏ తఁ కోనో మనుఖ ఆఇ ధరి నహి పహుఁచి సకల రహఏ। ఓతఏ ఓ బచ్చా ఓహి జోగీక సేవా కరఏ లాగల। సేవా కరైత కిఛు దిన బీతి గేల తఁ జోగీ ఓహి బచ్చాపర బడ్డ ప్రసన్న భఽ గేల, బాజల-బచ్చా మాఁగ కీ మఁగైత ఛఁహ। హమ తోరా అవశ్య దేబౌక। బచ్చా బాజల-జోగీ బాబా, హమరా సోనాక గాఛ ఆ రూపాక ఠాఢి జాహిమేసఁ మోతీ ఝరైత అఛి ఆ మోజర చుని కఏ ఖాఇత అఛి, సే చాహీ। ఓ యోగీ ఈ గప సుని కఏ బడ్డ ఆశ్చర్య వ్యక్త కఏలక। తూఁ ఈ చీజ కోనా పతా లగేలహ । ఠీక అఛి। హమ జఖన వరదాన దఏ చుకల ఛీ, తఁ అవశ్య దేబ। తోరా కష్ట ఉఠాబఏ పడతహ। భోర భేల తఁ బచ్చాకేఁ ఏకటా జంత్ర దేలక ఆ కహలక జే జాఊ ఆ సాత సముద్ర పార ఓతఏ ఏకటా అమర ఫలక గాఛ అఛి, ఓహిమేసఁ ఏకటా ఫల తోడి కఏ లఏ ఆనూ। ఓ బచ్చా ఓతఏసఁ బిదా భేల। సుగ్గాక రూప ధారణ కఏలక, ఉడైత-ఉడైత సాత సముద్ర పార గేల, జతఏ అమరఫలక గాఛ రహఏ। ఓ ఫల తోడి ఓతఏసఁ బిదా భేల జఖన ఓకరా పాఛాఁ తీన టా పరీ లాగి గేల ఆ ఓ సభ తఖన అబాజ దేలక జే ఘురి కఏ దేఖ। ఏనా కహైత, పాఛాఁ కరైత, చలి ఆబి రహల ఛల ఓ సభ। సముద్ర టపలాక బాద సుగ్గా ఘురి కఏ దేఖలక ఆ ఓతహి మరి గేల। జోగీ ఈ సభ ధ్యానమే దేఖి రహల ఛల। సుగ్గా ఘురి కఏ దేఖలక ఆ మరి గేల ! జోగీ బిదా భేల అపన చుట్టా లఏ। చుట్టాసఁ మారి కఏ సుగ్గాకేఁ జిఏలక ఆ కహలక జే ఆబ జో। తూఁ ఫల లఏ జే ఆబ చలమే, తఁ ఘురి కఏ నహి దేఖిహఁ। ఏనా బుఝా కఏ ఓకరా జోగీ పఠేలక ఆ ఓ చలి గేల। ఫల తోడి ఏహి బేర ఓ ఉడైత రహి గేల, ఘురి కఏ నహి దేఖలక ఆ జోగీ లగ పహుఁచి గేల। జోగీ లగ ఓ పహుఁచి గేల ఆ ఓ ఫల జోగీక హాథమే దేలక। ఓ అమర ఫలసఁ కిఛు బచ్చాకేఁ ఖోఆ దేలక ఆ కహలక జే ఆబ జాఊ అహాఁ అమర భఏ గేలహుఁ। ఫేర ఓ కహలక జే ఓహీ సాత సముద్ర పార ఏకటా కలమ-గాఛీ అఛి। ఓహీ గాఛీమే తీన బహిన రహైత ఛథి। ఓకరే లగ తోహర బాత పూర్ణ హోఏతౌక। బచ్చా బిదా భేల, ఫేర సాత సముద్ర పార గేల ఆ ఓహీ గాఛీమే పైఘ బహిన లగ జా కఏ కహలక తఁ ఓ ఓకరా మాఁఝిల లగ పఠా దేలక। ఓకరా లగ గేల తఁ ఓ ఓకరా ఛోటకీ లగ పఠా దేలక। జఖన ఓ ఛోటకీ బహిన లగ గేల తఁ ఓ హాథమే చక్కూ లేనే బడకీ ఆ మాఁఝిల బహిన లగ ఆఏల। తఖన తీనూ బహిన ఓహి లడకాసఁ పుఛలక జే తోఁ కతఏసఁ ఆఏల ఛహ। లడకా జవాబ దేలక జే జోగీ బాబా హమరా పఠేనే ఛథి। అహాఁ సభ హమరా సంగే జోగీబాబా లగ చలూ। ఓ చారూ గోటే ఓతఏసఁ జోగీబాబా లగ అఏలాహ। జోగీబాబా కహలక-బేటీ, ఆబ అహాఁ తీనూ గోటేకేఁ ఏకరా సంగ జేబాక అఛి।
ఓ తీనూ పరీ చలబా లేల తైయార భఽ గేలీహ। జోగీ బాబాసఁ బచ్చా కహలక- హమరా గాఛ నహి దేఖాఇ పడల। ఓహి సమయ జోగీ బాబా ఆదేశ దేలక ఆ ఖేలా దేఖేలక। తీనూ పరీ ఏక లాఇనమే ఠాఢ భఏ గేలీహ ఆ లడకాక హాథమే చక్కూ దేలక ఆ కహలక జే ఏక్కే సంగ తీనూ పరీక గరదనిమే చక్కూ మారూ ఆ అపన గరదనిమే సేహో మారూ। ఏనా కఏలాసఁ సోనాక గాఛ ఆ రూపాక ఠాఢిపరసఁ మోతీ ఝరఏ లాగల ఆ మోజర చుని కఏ ఖాఏ లాగల। బచ్చాకేఁ ఆబ బిసబాస భేలైక ఆ తఖన కిఛు దినుకా బాద ఓ చారూ గోటే ఓతఏసఁ బిదా భేల ఆ ఘర పహుఁచల।
ఓ అబ్బూకేఁ కహలక పితాజీ హమ సోనా-రూపాక గాఛ అననే ఛీ।
రాజా అనసారీ కహలక- బేవకూఫ! తూఁ తీనటా ఔరత అననే ఛఁహ ఆ కహైత ఛఁహ జే గాఛ అననే ఛీ।
బచ్చా కహలక జే సౌఁసే నగరక లోకకేఁ బజాఊ ఆ తఖన హమ దేఖబైత ఛీ।
రాజా సభకేఁ బజేలక ఏకత్ర కఏలక।
బచ్చా తీనూ పరీక గరదనిమే చక్కూ మారలక ఆ అపన గరదనిమే సేహో। సోనాక గాఛ ఆ రూపాక ఠాఢి సఁ మోతీ ఝరఏ లాగల ఆ మోజర చుని కఏ ఖాఏ లాగల।
రాజాక సపనా పూరా భేల।

రాజా ఢోలన
గఢ నారియలక రాజా దక్ష రహఏ। ఓ రాజా బడ్డ ప్రతాపీ ఛల। ముదా ఓకరా రాజ్యమే కోనో హాట-బజార నహి రహఏ। రాజా సోచలక జే హమర రాజ్యమే హాట కోనా లగత? సే రాజా అపన రాజ్యమే ఢోలహో పిటబా దేలక జే హమరా రాజ్యమే హాట లాగత ఆ జకర జే సమాన నహి బికాఓత సే హమ కీని లేబ। సమ్పూర్ణ రాజ్యక లోక ఆబఏ లాగల ఆ హాట లగబఏ లాగల। ఏహి ప్రకారేఁ సభ దిన హాటమే జే సమాన బచి జాఇత ఛల, తకరా రాజా కీని లైత ఛల। ఏహినా కతేక దిన బీతి గేల। ఏక బేర ఏకటా సూతబలా సూత బేచఏ లేల ఓతఏ ఆఏల ముదా తావత హాట ఉఠి గేల రహఏ ఆ ఓకర సూతా నహి బికాఏల। రాజా ఓకర సూత సేహో కీని లేలక।
ముదా జహియాసఁ రాజా సూతా కినలక తహియేసఁ ఓకర అబస్థా ఘటఏ లాగల। కిఛు దినుకా బాద రాజాక హాలతి గరీబ జేకాఁ భఽ గేల। రాజా అపన స్త్రీసఁ కహలక-అమ్బికా సునూ। అపన రాజ్యమే గరీబీ పసరి గేల అఛి। ఆబ అపన రాజ్య రహబా యోగ్య నహి రహల। ఓతఏ సఁ రాజా బిదా భేల ఆ జాఇత-జాఇత కోనో దేశమే పహుఁచల। ఓహి దేశక నామ గఢపింగల రహఏ। ఓతుక్కా రాజాక నామ సేహో దేశక నామపర ఛల। గఢపింగల రాజాక ఓహీ నగరమే గఢనారియల రాజా ఘుమైత-ఘుమైత పహుఁచి గేల ఆ కహఏ లాగల జే హే భాఇ హమరా కియో నోకరీ రాఖత ? రాజా కహలక-హఁ। హమరా ఏకటా నోకరక జరూరీ అఛి। ఏకరా రాఖి లిఅ। గఢపింగల రాజాకేఁ ఏక సఏ నోకర రహఏ ఆ ఓకరా ఏకటా ఆర నోకరక ఆవశ్యకతా రహఏ కారణ ఓకరా లగ ౧౦౧ టా ఘోడా రహఏ। ఓ రాజాక ఏహిఠామ రహి గేల ఆ సభ దిన ఘోడాక ఘాస లేల జాఏ లాగల ఆ ఘాస ఛీలి కఏ ఆనఏ లాగల। గఢనారియలక రాజా దక్షక స్త్రీ గర్భవతీ రహఏ ఆ గఢపింగలక రాజాక స్త్రీ సేహో గర్భవతీ రహఏ। ఆ సంయోగ ఏహన రహల జే దునూ రాజాక స్త్రీ ఏక్కే దిన జన్మ దైత అఛి। పింగలక రాజా బ్రాహ్మణ బజా కఏ జ్యోతిష దేఖేలక ఆ రాజా అపన పుత్రీక నామ రాఖలక ఆ కహలక జే ఏకర నామ మడువన కిఏక అఛి। బ్రాహ్మణ కహలక జే ఏకర బియాహ ఛఠీ రాతికేఁ హోఏత। రాజా ఓహీ దినసఁ అపన రాజ్యమే తాకైత-తాకైత థాకి గేలథి ముదా హునకా ఓ నహి భేటల। రాజాక ఖబాసినీ కహలక జే అహాఁ సభ చిన్తా కిఏక కరైత ఛీ। రాజా సాహబ పఛిలా బేర జే నోకర రఖనే ఛథి హునకా ఏహిఠామ ఏకటా లడకా జన్మ లేనే అఛి। ఓకరే సంగ బియాహ కరా దేల జాఏ। ఓహి బచ్చాక నామ రాశిక అనుసార రాజా ఢోలన రాఖల గేల ఛల। గఢపింగలక రాజా సోచలక జే ఈ బడ్డ నీక గప అఛి, జఖన ఈ లగేమే అఛి తఁ ఓకరే సంగ బియాహ కరా దేల జాఏ। దిన తఁ తాకలే రహఏ సే ఓహీ ఛఠిక రాతిమే బియాహ భఏ గేల। కిఛు దినుకా బాద రాజా దక్ష కహలక జే ఆబ ఏతఏ రహబాక యోగ్య నహి అఛి। ఆబ అపన దేశ జఏబాక చాహీ।
రాజా జాహి సాఢీనపర చఢి కఏ ఆఏల రహథి ఓహి సాఢీనకేఁ కహలన్హి జే సాఢిన ఆబ అపన దేశ చలూ। ఆబ సాఢీపర చఢి కఏ రాజా-రానీ బిదా భేలాహ। కిఛు దూర రస్తామే గేలాహ తఁ ఏకటా బోన భేటలన్హి। ఓహి బోనమే రస్తాక కాతమే ఏకటా పోఖరి రహఏ। ఓహీ పోఖరిక మహారపర దూ టా బాఘ-బాఘిన రహైత ఛల। రాజా సోచలక జే హమర సభక బచ్చా జఖన ఏహి రస్తాసఁ అపన సాసుర జఏతాహ, తఖన ఈ బాఘ హమర బచ్చా సభకేఁ ఖా జాఏత। తాహి ద్వారే ఏకరా మారి దేనాఇ ఠీక హోఏత। రాజా బాఘకేఁ మారి దేలక ఆ ఆగాఁ చలల తఁ బాఘిన కహలక జే రాజా తూఁ హమరా జేనా రాఁడ కఏ జా రహల ఛహ, ఓహినా తోహర బేటా జఖన అపన సాసుర జేతహ తఁ గఢపీపలీ రాజమే ఓకర కనియాఁకేఁ హమహూ రాఁడ కఏ దేబైక।
బాఘినక ఈ అబాజ మాత్ర రాజా సునలక। రాజా అపన ఘర పహుఁచి కఏ ఈ గప కకరో నహి కహలక। ఓ అపన సాఢినకేఁ ఏకటా పైఘ ఖధాఇ ఖూని కఏ ఓహిమే ధఽ దేలక కారణ బాహర రహలాసఁ ఓ ఈ గప ఓకర బచ్చాకేఁ సునా దైత। ఓహీ సమయ ఛోట బాలకకేఁ అపన ఫులవాడీక రేఖా-పేఖా మాలినక సంగ దఏ దేలక। ఓకర దునూ బహిన ఓకరా బడ్డ నీక జేకాఁ సేవా కరఏ లగలీహ। ఏహినా కరైత కిఛు దిన బీతి గేల తఁ ఈ బచ్చా సమర్థ భఽ గేల ఆ తఖనో ఓకరా కిఛు బూఝల నహి భేలైక। ఓమ్హర ఓ మడుఅన కన్యాఁ సేహో పైఘ భఽ గేలి। కన్యా యువా భఽ గేలి తఁ ఓహి సఖీ సభక ఘుమైత ఫిరైత హునకా కోనో సంగీ కహలక జే హే బహిన। ఆబ అహాఁ సమర్థ భఽ గేలహుఁ। అహాఁక పితాజీ అహాఁక బియాహక విషయమే కిఛు నహి సోచి రహల ఛథి। ఈ బాత సుని కఏ కన్యాఁ బడ చిన్తామే పడి గేలీహ। అపన మహలమే జా కఏ ఓ పలంగపర పడి రహలీహ ఆ ఖేనాఇ త్యాగి దేలన్హి। ఏహిపర ఓకర మాఏ కన్యా లగ జాఏ కహలక, బేటీ అహాఁ ఖేనాఇ కిఏక నహి ఖాఇత ఛీ ?
కన్యాఁ బాజలి-మాఏ। సఖీ సభ బడ్డ కిచకిచబైత అఛి। తాహి ద్వారే హమరా భూఖ నహి లగైత అఛి। మాఏ కహలక- అహాఁకేఁ కీ కహి కిచకిచబైత ఛథి?
కన్యాఁ బాజల-ఓ సభ హమరా కహైత ఛథి జే అహాఁక పితాజీకేఁ కోన చీజక కమీ అఛి, జే అహాఁక పితాజీ అహాఁక బియాహ నహి కరా రహల ఛథి?
మాఏ కహలక- – బేటీ అహాఁక బియాహ ఛఠీక రాతిమే భఏ గేల అఛి। అహాఁక సాసుర గఢనారియలమే అఛి। నహి జాని ఓ కిఏక నహి అబైత ఛథి?
ఈ సుని కన్యాఁ కహలక జే హమరా జబునాక కాతమే ఏకటా మకాన బనా దిఅ ఆ సభ వస్తుక వ్యవస్థా కఏ దిఅ। హమ బారహ బరిఖ ధరి సదావ్రత బాఁటబ। ఏతేక సుని రాజా ఓహినా కఏలక। మడువన కన్యాఁ జబునాక కాతమే సదావ్రత బఁటనాఇ శురూ కఏ దేలక।
బనిజారా సభ వాణిజ్య కరబాక లేల గఢనారియలసఁ గఢ-పిన్గల జా రహల ఛలాహ। బనిజారా సభ జఖన గఢ-పిన్గల పహుఁచలాహ తఁ జబునా ధారక కాతసఁ హోఇత ఆగాఁ బఢి రహల ఛలాహ। జాఇత-జాఇత ఓ సభ ఓహిఠామ పహుఁచలాహ జతఏ మడువన కన్యా సదావ్రత బాఁటి రహల ఛలీహ। ఓ కన్యాఁ పుఛలక-అహాఁ సభ కతఏ జా రహల ఛీ ఆ కతఏసఁ ఆఏల ఛీ। బనిజారా బాజల-హమ సభ గఢనారియలసఁ ఆఏల ఛీ ఆ గఢపిన్గలమే హీరా-మోతీక వాణిజ్య కరైత ఛీ। కన్యాఁ బాజల-అహాఁ వాణిజ్య కఏ ఘురబ తఁ హమర ఏకటా పత్ర లఏ జాఏబ?
బనిజారా బాజల-అహాఁ పత్ర లిఖి కఏ రాఖబ, హమ జరూర లఏ జాఏబ। బనిజారా జఖన ఘురల తఁ ఓ పత్ర లఏ చలి గేల ఆ జఖన గఢ నారియల పహుఁచల తఁ హరేబా-పరేబా జే దునూ బహిన ఛలి-ఆ బడ్డ పైఘ జాదూగరనీ ఛలి- ఓ జాదూక జోరసఁ పతా లగా కఏ రాజాకేఁ ఖబరి కఏలక ఆ బనిజారాసఁ ఓ పత్ర లఽ కఽ ఓకరా ఆగిమే జరా దేలక ఆ ఓహి రాజాక బేటాకేఁ ఏకర పతా నహి చలఏ దేలక। కన్యాఁక ఈ పత్ర మారల గేల। ఓ బేచారీ బాట తకైత రహల। కిఛు దిన బీతల। ఓ కన్యాఁ ఏకటా సుగ్గా పోసనే ఛలీహ। ఓ సుగ్గాసఁ పుఛలక-కీ తూఁ హమర పత్ర లఏ జా సకైత ఛహ। సుగ్గా బాజల-హఁ। హమ పత్ర రాజాకేఁ దఏ దేబ। కన్యాఁ పత్ర లిఖి కఏ సుగ్గాక గరదనిమే లటకా దేలక ఆ కహలక- జాఊ।
సుగ్గా ఓతఏసఁ బిదా భేల। సుగ్గా ఆకాసమే ఉడి బిదా భేల ఆ పహుఁచల గఢనారియల రాజ్య జతఏ హరేబా-పరేబా ఆ రాజా ఢోలన రహథి। సుగ్గా ఉడి కఏ ఓకర కాన్హపర బైసి గేల, ఠోంఠసఁ సూతా కాటి కఏ ఖసేలక। ఓహి సమయ హరేబా-పరేబా రాజా ఢోలనక ఫులవారీమే బైసల రహఏ। ఠంఢీక మౌసమ ఛల। ఆగి పజారి కఏ బైసల ఛల। జఖనే ఓ పత్ర ఖసేలక తఖనే మాలిన ఓహి పత్రకేఁ ఆగిమే ధఽ దేలక। రాజా ఢోలనకేఁ బడ్డ తామస ఉఠలైక। దునూకేఁ దూ-దూ చమేటా మారలక ఆ కహలక జే తూఁ దునూ గోటే ఏతఏసఁ చలి జో। దునూ బహిన పకడి కఏ ఓకరా మనాబఏ లాగల। కన్యాఁక ఓహో పత్ర ఖతమ భఏ గేల। కన్యాఁ బహుత చిన్తామే పడి గేల। బహుత సమయ ఆర బీతి గేల।
ఏక దిన జబునాక కినారసఁ ఏకటా మహాత్మా జోగీ రూపమే జా రహల ఛల। కన్యాఁక నజరి ఓహి మహాత్మాపర పడి గేల। కన్యాఁ బడ్డ చిన్తిత భఏ కాని రహల ఛలీహ। ఓ సాధు మహాత్మా కన్యాఁక కననాఇ సుని అఏలీహ ఆ కారణ పుఛలక।
కన్యాఁ సభటా హాల బతేలక ।
మహాత్మా కహలక జే తూఁ ఏకటా పత్ర లిఖి కఏ హమరా దే ఆ హమ ఓ పత్ర ఓతఏ పహుఁచాఏబ।
కన్యాఁ పత్ర లిఖి కఏ మహాత్మాకేఁ దేలక। మహాత్మా ఓతఏసఁ బిదా భేల।
కన్యాఁ మహాత్మాకేఁ గాఁజా,భాఁగ ఆ హఫీమ దేలక। మహాత్మా ఓకరా ఖాఇత-పిబైత ఓతఏసఁ బిదా భేల। కిఛు దినుకా బాద మహాత్మా గఢనారియల పహుఁచల, జతఏ హరేబా-పరేబా ఆ రాజా ఢోలన రహఏ। ఓ ఫులబారీక బీచమే అపన డేరా ఖసేలక। రాతుక మౌసమ ఛల। భోర హోఇ బలా ఛల। ఓహీ సమయ మహాత్మా ఏకటా మోహినీ బాఁసురీ నికాలలక ఆ బజబఏ లాగల। ఓహి బాఁసురీక అబాజ సుని రాజా ఢోలన ఉఠల ఆ చలబా లఏ తైయార భేల తఁ దునూ బహిన ఓహి బాఁసురీపర బహుత రాస జాదూ-గుణ చలేలక। ముదా మహాత్మాక కిఛు నహి బిగడల। రాజా ఢోలన ఉఠల ఆ దునూకేఁ దూ-దూ లాత మారి మహాత్మా లగ గేల। సాధుజీ ఓహి పత్రకేఁ నికాలి కఽ రాజా ఢోలనకేఁ దేలన్హి। ఆర సే పఢి రాజా ఢోలన తామసే విఖ-సబిఖ భఏ గేల ఆ ఓతఏసఁ ఘర గేల ఆ ఏకటా తలబార లఏ పితాసఁ పూఛఏ లాగల జే బతాఊ జే ఈ హమర బియాహ కతఏ భేల అఛి ? పితాకేఁ ఓ బాఘిన మోన పడి గేలైక సే ఓ ఝూఠ బాజల ఆ కహలక జే హమ తోహర బియాహ నహి కరబేనే ఛియహు।
తామసే భేర భఏ ఓ ఓహి పత్రకేఁ రాజాక సోఝాఁ రాఖలక। రాజా ఓ పఢి బడ్డ చిన్తామే పడి గేల।
ఓ అపన బేటాకేఁ కహలక। దేఖూ బేటా। అహాఁక బియాహ హమ ఛఠీక రాతి కఏనే ఛీ ఆ గౌనా ఏహి ద్వారే నహి కఏలహుఁ కారణ అబైత కాల హమ ఏకటా బాఘకేఁ మారి దేలహుఁ। ఫేర ఓ సభటా ఖిస్సా కహి సునేలక ఆ కహలక, జే ఓ డరే ఓకర గౌనా నహి కరేలక।
ఢోలన బాజల-హమర సవారీ కతఏ అఛి। హమర సవారీ దిఅ।
రాజా కహలక-సాఢనీ తఁ తరహారాక నీచాఁ అఛి। ఓ జీవిత అఛి వా మరి గేల సే నహి జాని।
రాజా ఢోలన తరహరాక నీచాఁ సఁ సాఢినకేఁ బహార కఏలక తఁ సాఢినక దేహమే పిల్లూ లాగి గేల ఛల। ఓ ఓకరా సాఫ కఏలక ఆ ఓకరా చనా-చబేనా ఖుఅఏలక। ఖుఆబైత-ఖుఆబైత ఓ పహినే జేకాఁ తన్దరుస్త భఏ గేల।
రాజా ఢోలన బాజల-సాఢిన, తోహర పైర బహుత దినసఁ బాన్హల ఛహ। తూఁ చౌదహ కోసక రస్తాకేఁ ఏక దినమే చారి చౌఖడ లగా దిఅ తఁ హమ బుఝబ। హమ సభ ఫేరసఁ గఢపింగల పహుఁచబ। సాఢిన అపన చాలి ఏక దినమే బనా లేలక। రాజా ఢోలన అపన సాసుర బిదా భేల। సాఢినపర స్వార భఏ అపన కాన్హపర బన్దూక లేలక ఆ బిదా భేల। చలైత-చలైత ఓ ఓహీ బోనమే పహుఁచల। ఓహీ రస్తాసఁ ఓ సభ జా రహల ఛల, జతఏ ఓ బాఘిన రహైత ఛలీహ। బాఘినకేఁ రాజా ఢోలన దేఖలక ఆ ఓహి బాఘినకేఁ మారి దేలక। ఫేర ఓ అపన సాసుర గఢపీపలీ గేల ఆ ఫూల బగానమే డేరా ఖసేలక। సాఢనీకేఁ ఓ ఓతహి ఛోడి ఫూల-బగానకేఁ తోడి-తారి కఏ తహస-నహస కఏ దేలక। మాలిన కహలక జే తోరా రాజాసఁ పిటాన పిటబేబఉ ఆ జతేక తోఁ బరబాదీ కఏనే ఛఁహ తకర హరజానా లేబఉ। రాజా ఢోలన బాజల- జో తోరా జే కరబాక ఛౌక కర।
మాలిన తామసే బిదా భేలి ఆ రాజా లగ గేలి। రాజాసఁ కహలక।
రాజా పుఛలక జే ఓ కతుక్కా అఛి।
మాలిన కహలక జే ఓ అపన ఘర గఢనారియలక బతేలక అఛి।
రాజా అపన సిపాహీ సభకేఁ పఠేలక। ఓ సభ ఢోలనకేఁ పుఛలక-అహాఁ కతుక్కా ఛీ ఆ కతఏసఁ ఆఏల ఛీ।
ఢోలన బాజల- హమర ఘర గఢ నారియల అఛి ఆ హమ అపన సాసుర గఢపింగల- ఓతహిసఁ ఆఏల ఛీ।
సిపాహీ సభ ఈ గప రాజాకేఁ జా కఏ కహలక।
రాజా ప్రసన్నతాసఁ స్వాగత కఏ డోలీమే బైసా కఏ ఢోలనకేఁ అపనా ఘర అనలక। కిఛు దినుకా బాద రాజా అపన బేటీ-జమాఏకేఁ గఢ-పింగలసఁ గఢ నారియలక లేల బిదా కేలక। ఓతఏ సఁ రాజా ఢోలన ఆ ఓ మడువన కన్యాఁ అపన ఘర గేల ఆ అపన రాజ్య కరఏ లాగల।

బగియాక గాఛ
ఏకటా మసోమాత ఛలీహ ఆ హునకా ఏకేటా బేటా ఛలన్హి। ఓ ఛల బడ్డ చుస్త-చలాక।
ఏక దినుకా గప అఛి। ఓ స్త్రీ జే ఛలీహ, అపనా బేటాకేఁ బగియా బనా కఏ దేలఖిన్హ। ఓహి బాలకకేఁ బగియా బడ్డ నీక లగైత ఛలైక। సే ఓ ఏహి బేర ఏకటా బగియా బాడీమే రోపి దేలక। ఓతఏ గాఛ జనమి గేల। బగియాక గాఛ, నఞి దేఖల నే సునల।
మాఏ-బేటా ఓహి బగియాక గాఛక ఖూబ సేవా కరఏ లగలాహ। కనేక దినమే ఓహి గాఛమే ఖూబ బగియా ఫడయ లాగల। ఓ బచ్చా గాఛ పర చఢి కఏ బగియా తోడి కఏ ఖాఇత రహైత ఛల।
ఏక దినుకా గప అఛి। ఏకటా డాఇన బుఢియా రస్తాసఁ జా రహల ఛలి। ఓకరా మనుక్ఖక మసుఆఇ బనా కఏ ఖాయమే బడ్డ నీక లగైత రహైక। ఓ జే ఓహి బచ్చాకేఁ గాఛ పర చఢల దేఖలక తఁ ఓకర మోన లుసఫుస కరఏ లగలైక। ఆబ ఓ బుఢియా మోనసూబా బనబఏ లాగల జే కోనా కఏ ఓహి బచ్చాకేఁ ఫుసియాబీ ఆ ఏకరా ఘర లఽ జా కఏ ఓకర మసుఆఇ బనా కఏ ఖాఇ।
బచ్చాకేఁ అసగర దేఖి ఓ లగ గేలి ఆ బచ్చాకేఁ కహలక-
“బౌఆ ఏకటా బగియా హమరా నహి దేబ? బడ్డ భూఖ లాగల అఛి।
బచ్చా ఓకర హాథ పర బగియా దేబయ లాగల।
“బౌఆ హమ హాథసఁ కోనా లేబ బగియా హథాఇన భఽ జాఏత”।
బచ్చా బగియా ఓకర మాథ పర రాఖఏ లాగల।
“హఁ హఁ మాథ పర నహి రాఖూ। మథాఇన భఽ జాఏత”।
బచ్చో ఛల దస బుధియారక ఏక బుధియార। ఖోఇఛమే బగియా దేబఏ లాగల।
“ఈ కీ కరైత ఛీ బౌఆ। బగియా ఖోఁఛాఇన భఽ జాఏత, అహాఁ ఝుకి కఏ బోరామే దఏ దిఅ”।
ముదా బచ్చా తఁ ఛల బుఝూ జే గోనూ ఝాక మూల-గోత్రేక।
బాజల-
“నఞి గఏ బుఢియా। తోఁ హమరా బోరామే బన్ద కఏ భాగి జేమహ। మాఏ హమరా ఠగ సభసఁ సహచేత రహబాక హేతు కహనే అఛి”।
ముదా బుఢియో ఛల ఠగిన బుఢియా। ఠకి ఫిసియా కఏ బోలీ-బానీ దఏ కఏ ఓకరా మనా లేలక। జఖనే బచ్చా ఝుకల ఓ ఓకరా బోరామే కసి కఏ బిదా భేలి। బుఢియా రస్తామే థాకి కఏ ఏకటా గాఛక ఛాహరిమే బైసి గేలి।
కనేక కాలమే ఓకరా ఆఁఖి లాగి గేలైక। బచ్చా మౌకా దేఖి కోనహునా కఏ ఓహి బోరాసఁ బాహర బహరా గేల ఆ భీజల మాటి, పాథర ఆ కాఁట-కూస బోరామే ధఽ కఏ ఓహినా బాన్హి కఏ పడా గేల।
బుఢియా జఖన సూతి కఏ ఉఠల ఆ బోరా లఽ కఏ ఆగూ బఢల తఁ ఓకరా బోరా భరిగర బుఝఏలైక। మోనే-మోన ప్రసన్న భఽ గేలి ఈ సోచి జే హృష్ట-పుష్ట మసుఆఇ ఖఏబాక మౌకా బహుత దిన పర భేటల ఛై ఓకరా। రస్తామే భీజల మాటిసఁ పాని ఖసఏ లాగల తఁ ఓకరా లగలైక జే బచ్చా లగహీ కఏ రహల అఛి।
ఓ కహలక జే-
”మాథ పర లఘుశంకా కఏ రహల ఛహ బౌఆ। కోనో బాత నహి। ఘర పర తోహర మసుఆఇ బనా కఏ ఖాయబ హమ”।
కనేక కాలక బాద కాఁట గరఏ లగలైక బుఢియాకేఁ। కహలక-
”బౌఆ। బిట్ఠూ కాటి రహల ఛీ। కోనో బాత నహి కతేక కాల ధరి కాటబ”।
బుఢ్యాక ఏకటా బేటీ ఛలైక। గామ పర పహుఁచి కఏ బుఢియా ఓకరా కహలక జే ఆఇ ఏకటా మోట-సోట శికార అఛి బోరామే। మాఏ బేటీ జఖన బోరా ఖోలలక తఁ నికలల మాటి, కాఁట ఆ పాథర।
కోనో బాత నహి।
బుఢియా భేష బదలి పహుఁచల ఫేరసఁ బగియాక గాఛ తర।
ఏహి బేర బచ్చా ఓకరా నఞి చీన్హి సకల। ముదా జఖన ఓ ఝుకి కఏ బగియా బోరామే దేబాక గప కహలక తఁ బచ్చాకేఁ ఆశంకా భేలైక।
”గఏ బుఢియా। తోఁహీ ఛఁహ ఠగిన బుఢియా”।

ముదా బుఢియా జఖన సప్పత ఖఏలక తఁ ఓ బచ్చా ఝుకి కఏ బగియా బోరామే దేబఏ లాగల। ఆ ఫేర వైహ బాత।
ఏహి బేర బుఢియా కతహు ఠాఢ నహి భేలి। సోఝే ఘర పహుఁచల ఆ బేటీ లగ బోరా రాఖి నహాఏ-సోనాఏ లేల చలి గేలి।బేటీ జే బోరా ఖోలలక తఁ ఏకటా ఝోఁటా బలా బచ్చాకేఁ దేఖలక। ఓ పుఛలక-
“హమర కేశ నమగర నహి అఛి కిఏక?”।
“అహాఁక మాయ అహాఁక మాథ ఊఖడిమే దఏ సమాఠసఁ నహి కుటనే హోయతీహ। తేఁ ”। బచ్చా తఁ ఛల దస హోసియరక ఏక హోసియార సే ఓ బాజల।
బుఢియాక బేటీ అపన కేశ బఢేబాక హేతు అపన మాథ ఊఖడిమే దేలక ఆ ఓ బచ్చా ఓకరా సమాఠసఁ కూటఏ లాగల।
ఓకరా మారి ఓకర మాసు బనేలక। బుఢియా జఖన పోఖరిసఁ నహా కఏ ఆయల తఁ బుఢియాక ఆగూ ఓ మాసు పరసి దేలక।
జఖనే ఓ ఖేనాఇ పర బైసలి తఁ లగమే ఏకటా బిలాడి ఛల సే బాజి ఉఠల-
“మ్యాఁఊ। అపన ధీయా అపనే ఖాఁఊ। మ్యాఁఊ”।
“బేటీ ఏకరా మాసు నహి దేలహుఁ కీ। తేఁ బాజి రహల అఛి”।
ఓ బచ్చా బిలాడిక ఆగాఁ మాసు రాఖి దేలక ముదా బిలాడి మాసు నహి ఖఏలక।
ఆబ బుఢియాక మాథ ఘుమల। ఓ బేటీకేఁ సోర కఏలక తఁ ఓ బచ్చా సమాఠ లఽ కఏ ఆయల ఆ ఓకరా మారి దేలక।
ఫేరసఁ బచ్చా బగియాక గాఛ పర చఢి బగియా ఖఏ లాగల। బడ్డ నీక లగైత ఛల ఓకరా బగియా।

జ్యోతి పఁజియార
జ్యోతి పఁజియార ఛలాహ సిద్ధ। పమ్పీపుర గామక। తంత్ర-మంత్ర జానఏబలా। ధర్మరాజ రహథి హునకర కులదేవతా। జ్యోతి పఁజియారక పత్నీ ఛలీహ లఖిమా।
ఏక బేర సాధుక వేష ధఽ ధర్మరాజ భిక్షాక హేతు అఏలాహ। జ్యోతి పఁజియార లఖిమాక సంగ గహబర బనా రహల ఛలాహ। మాయ సూపమే అన్న లఏ కఽ అయలీహ। ముదా సాధు కహలఖిన్హ జే హమ తఁ భీఖ లేబ జ్యోతి పఁజియారక హాథేటా సఁ। జ్యోతి పఁజియార మనా కఏ దేలఖిన్హ జే హమ గహబర బనాయబ ఛోడి కఏ నహి ఆయబ। సాధు శ్రాప దఏ దేలఖిన్హ జే నిర్ధన భఽ జయతాహ జ్యోతి పఁజియార, కుష్ఠ ఫూటి జఏతన్హి హునకా।
ఆస్తే-ఆస్తే ఈ ఘటిత హోమఏ లాగల। జ్యోతి పఁజియార బహినిక ఓహిఠామ చలి గేలాహ। ముదా ఓతయ అవహేలనా భేటలన్హి। జ్యోతి ఓతయ సఁ నికలి గేలాహ। ఓఇటదల గామ పహుఁచి గేలాహ అపన సంగీ లగవారక లగ। ఏకటా తాంత్రిక అఏలాహ। కహల- బారహ వర్ష ధరి కదలీవనమే రహఏ పడత। ధర్మరాజక ఆరాధనా కరఏ పడత, గహబడ బనాఏ కరచీ రోపీ ఓతఏ। బాఁసక ఘర బనాఊ ధర్మరాజక హేతు। ధర్మరాజ దర్శన దేతాహ, అహాఁ ఠీక భఽ జాఏబ। పఁజియార చలలాహ।
రస్తామే సైనీ గాఛ భేటలన్హి, ఓకర ఛాహమే సుస్తేలాహ పఁజియార। ముదా ఓ గాఛ సుఖా గేల, అరడా కఏ ఖసి పడల।
కోఇలీకేఁ కహలన్హి జే పాని ఆని దిఅ। ఓ ఉడల తఁ బిహాడ ఆబి గేల। కోఇలీ మరి గేల।
పఁజియార ఉడి కఏ పహుఁచి గేలాహ కదలీ వనమే। ఏకటా మహిసబార కహలకన్హి జే అఛమితపుర గామ జాఊ। మహిసబార ఛలాహ ధర్మరాజ, బని గేలాహ భేమ-భౌరా।
ఏకటా వ్యక్త్తి భేటలన్హి। ఓ కహలకన్హి జే ఆగూ వరక గాఛ భేటత, ఓకర పాత తోడూ।ఓహి పర అహాఁక సభ ప్రశ్నక ఉత్తర రహత। ఈ కహి ఓ పరబా బని గేల।
వరక పాత తోడలన్హి జ్యోతి తఁ ఓహి పర లిఖల ఛల, యైహ ఛీ అఛమితపుర। ఓతుక్కా రాజాకేఁ బచ్చా నహి ఛలన్హి। జ్యోతి ఆశీర్వాద దేలన్హి। కహలన్హి, ఏకటా ఛాగర ఓహి దిన పోసబ జాహి దిన గర్భ ఠహరి జాఏ। హమ కదలీ వనసఁ ఆఏబ తఁ ఈ ఛాగర స్వయం ఖుట్టాసఁ ఖుజి జాఏత। ౧౨ బరఖక బాద జ్యోతి కదలీ వనసఁ చలలాహ। కోఇలీకేఁ జీవిత కఏ దేలన్హి। సుఖాఏల ధారమే పాని ఆబి గేల। సైనీక గాఛ హరియర కచోర భఽ జీబి ఉఠల। అఛమితపుర గామమే రాజా కహలన్హి జే ఛాగర ఆ పుత్ర దునూ ఏకహి దిన మరి గేల। పఁజియార పాఠాకేఁ జిఆ దేలన్హి, కహలన్హి జో తోఁ కదలీవనక ధారమే నాఓ పర చఢి జో, మనుక్ఖ రూప భేటి జఏతౌక। తావత రాజాక పుత్ర సేహో కదలీవనసఁ శికార ఖేలా కఏ ఘోడా పర చఢి కఏ ఆబి గేల। జ్యోతి పఁజియార గామ పహుఁచి గేలాహ గమఛామే గహబర లేనే।

రాజా సలహేస
రాజా సలహేస సున్దర ఆ వీర ఛలాహ। మోరంగ, నేపాలమే రహైత ఛలాహ। ఓ దుసాధ జాతిక ఛలాహ ఆ దబనా జే మోరంగ రాజాక మాలిన ఛలి, సలహేససఁ ప్రేమ కరైత ఛలి। రాజక వైద్య దబనాసఁ ప్రేమ కరైత ఛలాహ ఆ దబనాక అస్వీకృతిసఁ ఓ ఆత్మహత్యా కఏ లేలన్హి।
సలహేస ఛలాహ మోరంగక తాలుకదార నౌరంగీ బహాదుర థాపాక సిపాహీ। సలేహస ఛలాహ మోనక రాజా। సభకేఁ విపత్తిమే సహాయతా దైత రహథి। తాహి ద్వారే దబనా దిశి హునకర కోనో ధ్యాన నహి ఛలన్హి। సభ హునకా రాజా కహైత ఛలన్హి, సే ఈ తాలుకదారకేఁ పసిన్న నహి పడల।
ఏక దిన దరబారమే ఓ సలహేసకేఁ పుఛలక-
అహాఁక నామ కీ?
సలహేస కహలన్హి- హమర నామ ఛీ రాజా సలహేస।
తఖన థాపా కహలకన్హి, జే అహాఁ అపన నామమే రాజా నహి లగాఊ।
సలహేస కహలన్హి జే ఈ పదవీ ఛీ, జన ద్వారా దేల పదవీ। కోనా ఛోడబ ఏకరా। హమ ఛోడియో దేబ, లోక తఁ కహబే కరత।
తఖన థాపా కహలఖిన్హ జే లోకకేఁ మనా కఽ దియౌక।
సలహేస కహలన్హి జే లోకకేఁ కోనా మనా కరబైక। లోకక మోన జే ఓ కకరా కీ బజాఓత।
నికలి గేలాహ సలహేస ఓతఏసఁ। ఆబ నహి నిమహత ఈ నోకరీ। ఆఇ కహైత అఛి నామ ఛోడఏ లేల, కాల్హి కిఛు ఆర కహత।
పితియౌత బహిన రహైత ఛలన్హి ముంగేరమే। బహినోఇ రాజ దరభంగాక నోకరీమే ఛలాహ।
ఏమ్హర కుసమీ దబనాకేఁ కహి దేలక జే సలహేస జా రహల అఛి మోరంగ ఛోడి కఏ। దబనా ఛలి కమరూ-కమఖ్యాసఁ తంత్ర-మంత్ర సిఖనే।
ఓ సలహేసకేఁ కహలక జే హమ రాజాక దరబారమే సాత సఏ సిపాహీక సరదార చూహడమలకేఁ హటబా కఽ అహాఁకేఁ సరదార బనా దేబ। సైహ భేల। బడకా జలసా దేలక దబనా, గేలక గీత-
రౌ సురహా,
బారహ బరస తోరా లేల ఆఁచర బన్హలౌఁ।
ముదా, కేలక చోరి చూహడమల, చోరేలక నౌ లాఖక రానీక హార ఆ నుకా దేలక సలహేసక ఓఛైనమే।
ఉనటే చూహడమల రాజాకేఁ కహలక జే సలహేసక ఘరక తలాసీ లేల జాఏ।సలహేసక గేరుఆక ఖోలసఁ ఖసల హార।
దబనా కాలీ మన్దిరమే తంత్ర సాధనా శురూ కఏలక। భూత-ప్రేతకేఁ నోతలక। ఖూన బోకరబేలక చూహడమలసఁ।
చూహడమల సభటా బకి దేలక।
సలహేసకేఁ జేలసఁ ఛోడి దేల గేల ఆ ఓకర ఓహదా బఢా దేల గేల। చూహడమలకేఁ భేలైక జేల।
దబనా ఆ సలహేస వివాహ కఏ ఖుశీసఁ రహఏ లగలాహ।

బహురా గోఢిన నటుఆదయాల
ఏకటా ఛలి బహురా గోఢిన ఆ ఏకటా ఛలాహ నటుఆ దయాల।
బహురా గోఢిన నర్త్తకీ ఛలి ఆ ఓకరా జాదూ అబైత ఛలైక।
నటుఆ దయాల బహురా గోఢినక ప్రశంసక ఛల, కిఏక తఁ ఓ ఛల ప్రేమీ, బహురా గోఢినక పుత్రీక।
ఛల ముదా ఓహో తాంత్రిక।
కమలా-బలానక కాతక కేవటీ ఛలి బహురా, బఖరీ, బేగూసరాయక రహనిహారి।
హకలి ఛలి, కమరూ సఁ సీఖనే ఛలి జాదూ।
దులరా దయాల ఛల మిథిలా రాజ్యక భరౌడక రాజకుమార, ఓకరే నామ ఛల నటుఆ దయాల।
నృత్య జే ఓ బహురాసఁ సిఖలక తఁ సభ నామే రాఖి దేలకైక ఓకర నటుఆ।
నటుఆ దయాలక గురూ ఛలాహ మంగల।
సిద్ధ పురుష।
అకాశమే బిన ఖుట్టీక ధోతీ టఁగైత ఛలాహ, సుఖలా పర ఉతారైత ఛలాహ।
బహురా గాఛ హఁకైత ఛలి, జకరాసఁ ఝగడా భేల ఓకరా సుగ్గా బనా పోసి లైత ఛలీహ।
కమలా కాతమే రహైత ఛలాహ ఆ భజైత ఛలాహ-
కమలేక ఆసన, ఓహీమే బాస హే కమలా మైయ్యా।
బహురా వరకేఁ మారి సీఖనే ఛల జాదూ। రాజకుమారక వివాహక ప్రస్తావకేఁ నహి ఠుకరా సకలి ముదా। బరియాతీ దరబజ్జా లాగల తఁ భఽ గేలైక కహా సునీ ఆ సభకేఁ బనా దేలక ఓ బత్తు।
మంత్రీ మల్లక ఏక ఆఁఖిక రోశ్నీ ఖతమ।
ఆహి రే బా।
వ్యాపారీ జయసింహ ఛల మోహిత మహురాక బేటీ పర, ఓకరే ఖడ్యంత్ర।
ఆహి రే బా।
గురూ లగ గేల రాజకుమార ఆ ఆదేశ భేలైక, జో కామాఖ్యా, సీఖయ లేల షట్ నృత్య ఆ జాదూ।
చణ్డికా మందిరమే యోగినీసఁ షట్నృత్య సిఖలక ఆ ఆదేశ భేలైక సర్రైయా గ్రామక భువన మోహినీసఁ షట్ నృత్యక ఏక అంగ సీఖబాక।
ఓహి గామక సిద్ధ దేవీ రహథి వాగేశ్వరీ।
నరబలి చఢైత ఛల ఓతఏ। దైత్య అబైత ఛల ఓతఏ।
సిఖలక రాజకుమార సిద్ధ నృత్య అనహద ఆ ఆజ్ఞా చక్ర।
కరియా జాదూకేఁ కాటయ బలా మంత్ర ఫుకలక రాజకుమారక కానమే।
కమలా బలాన లగ ఆఏల రాజకుమార।
బహురా సుఖేలక ధారక పాని।
రాజా పతా లగేలక జూకియాసఁ, అనలక బహురాకేఁ। ముదా ఓ తఁ లగా దేలక దోష రాజకుమార పర। యజ్ఞ భేల తైయో కమలామే పాని నహి ఆఏల, నటుఆ పఠేలక సభటా పానికేఁ పతాల?
నటుఆకేఁ పకడి కయ ఆనల గేల। ఓ అపన నృత్యసఁ జలాజల కేలక కమలాకేఁ।ముదా కహలక బహురాకేఁ మాఫీ దియౌక।
బహురా కహలక ఆబ తోఁ భేలహ హమర బేటీక యోగ్య।
ఆబహ బరియాతీ లఽ కఏ।
నటుఆ బరియాతీ లఽ కఽ పహుఁచల।
తీన టా పాన అఏలైక, ఏక కమలాక పానిక హేతు, దోసర బహురాకేఁ మాఫ కరబాక

హేతు।
ఆ తేసర ఓకర బేటీసఁ వ్యాహ కరబాక హేతు।
తీనూటా పాన ఉఠేలక నటుఆ ఆ శురూ భేల గీత-నాద।
పియాస లగలైక నటుఆకేఁ శిష్య ఝిలమిలకేఁ పఠేలక ఇనార పర।
డోరీ ఛోట భఏ గేలైక। అపనే గేల నటుఆ ఆ డోరీ పైఘ భఽ గేలైక।
ఫూలమతీ ఛలి ఓతఏ, పతిక ప్రతిభాసఁ ప్రసన్న ఛలి ఓ।
మల్లక ఆఁఖి ఠీక కఏలక బహురా।
కమలా పహుఁచల కనియాఁక సంగ నటుఆ।
ముదా ఆహి రేబా।
నటుఆకేఁ చక్కూ మారలక బహురాసఁ దూర భేల ఓకర శిష్య।
ముదా నటుఆ చఢేనే ఛల పటోర కమలా మైయ్యాకేఁ।
కమలాక ధార ఖూనే-ఖూనామే।
ముదా కామాఖ్యాక జదూగరనీ అఏలీహ ఆ జీవీత కఏలన్హి నటుఆకేఁ।
దుశ్మనక బలి చఢేలక ఓ కమలాకేఁ।

మహుఆ ఘటవారిన
మహుఆ ఘటవారిన పరీ జేకాఁ సున్దరి ఛలీహ జేనా గూథల ఆఁటామే ఏక చుటకీ కేసర, ముదా సతవంతీ ఛలీహ।
బాప గఁజేరీ శరాబీ ఆ మాఏ సతమాయ, నజరి చోర। ఘరమే సతమాఏక రాజ ఛల।
సోలహ బరఖక భఏ గేల రహథి ముదా హునకర బియాహక చింతా కకరో నహి రహైక। పరమాన నదీక పురనకా ఘాటక మలాహ ప్ర్రర్థనా కరైత ఛథి జే మహుఆక నావకేఁ కినార లగా దియౌక।
సాఓన-భాదవక, భరల ధార,
కమ వయసక మహుఆ నహి జాఊ,
ఏహి రాతి ఖేబయ లేల నాహ।
ఏహనే సాఓన-భాదవక రాతిమే సతమాఏ, ఘాట పర ఉతరల వణిక్ కేఁ తేల లగేబాక హేతు మహుఆకేఁ పఠబఏ చాహైత అఛి ఆ ఓ జాఏ నహి చాహైత అఛి। అపన మాఏకేఁ మోన పాడైత అఛి।
నోన చటా కేఁ కిఏ నహి మారలఁహ,
పోసలఁహ ఏహి దిన ఖాతిర।
ముదా సతమాఏ సాఓన-భాదవక రాతిమే పథికకేఁ ఘాట పార కరబాబఏ లేల మహుఆకేఁ పఠా దేలక। మహుఆ బిదా భేలి ఆ బీచ రస్తామే అపన సఖీ-బహినపా ఫూలమతీసఁ భరి రాతి గప కరైత రహలి।
కేహన మాఏ అఛి జే రాతిమే ఘాట పార కరేబాక లేల కహైత అఛి। మాయ ఈహో కహలక జే పథిక పాఇబలా హోఏ ఆ బూఢ హోఏ తఁ ఓకరా తేల-మాలిస కరబామే కోనో హర్జ నహి। ఓకర మోనమే జే హోఅఏ, భేల తఁ ఓ పితే సమాన।ఓకరా జేబీసఁ చారి పాఇ నికాలి లేల జాఏయ, అహీమే బుధియారీ అఛి।
ఫూలమతీ కహలక- ఘబరాయబ నహి। జరేనే రహూ ప్రేమక ఆగి, ఓకరా లేల జే మోరంగమే ఆఁగుర పర దిన గాని రహల అఛి।
మోరంగక నామ సుని మహుఆ ఉదాస భఏ గేలి। ఓ ఫాగునమే ఆయత గఽ।


భోరహరబామే ఓ గామపర పహుఁచల ఆ మాఏ దస బాత కహలకైక। బాప నశామే ఆఏల తఁ మాఏ ఓకరో లాత మారి భగా దేలకైక।
తఖనే హరకారా ఆఏల ఆ మాఏక కానమే సందేశ దేలక। మహుఆ మాఏకేఁ కహలక జే అహాఁ జే కహబ సే హమ కరబ। వణికక ఆదమీ ఆయల ఛల, ఓకరా సంగ మహుఆ ఘాట పర పహుఁచలి। వణిక దూ సిపాహీక సంగ నావమే బైసల। మహుఆ నావ ఖేబయ లాగలి। ముదా ఓకరా నహి బూఝల రహఏ జే ఓకరా బేచి దేల గేల ఛై। సిపాహీ ఓకరాసఁ పతవారి ఛీని లేలక। సౌదాగర ఓకరా కోరామే బైసాబయ చాహలక తఁ ఓ ఛరపటాయ లాగలి। సిపాహీ కహలక జే సభటా పాఇ చుకా దేల గేల అఛి, అహాఁకేఁ కోనో మఁగనీమే నహి లఏ జా రహల ఛథి।
మహుఆ స్థిర భఏ గేలీహ। ఓ సభ బుఝలక జే మహుఆ మాని గేల అఛి। తఖనే మహుఆ ధారమే కూది పడలి। ఉల్టా ధారమే మోరంగ దిశి నికలి జాఏ చాహలక మహుఆ, జతయ ఓకర ప్రేమీ అఛి। ఓకరా లేల సాత పాలక నావ లేనే।
సౌదాగరక ఛోటకా సిపాహీ మహుఆకేఁ ప్రేమ కరఏ లాగల ఛల, ఓహో కూది గేల కోశికీక ధారమే, దూనూ డూబి గేల।
అఖనో సాఓన-భాదవక ధారమే కోనో ఘటవారకేఁ కఖనో దేఖా పడైత ఛై మహుఆ। కోనో ఖిస్సా వచనహారకేఁ దేఖా జాఇత అఛి ఓ ఆ శురూ భఏ జాఇత అఛి-
ఏకటా ఛలీహ మహుఆ ఘటవారిన..............................।

డాకూరౌహిణేయ
మగధ దేశమే అశోకక పితా బిమ్బిసారక రాజ్య ఛల। సంపూర్ణ శాంతి వ్యాప్త ఛల ముదా ఏకటా డాకూ రౌహిణేయక ఆతంక ఛల।
రౌహిణేయక పితా రహఏ డాకూ లౌహఖుర। మరైత-మరైత ఓ కహి గేల జే మహావీర స్వామీక ప్రవచన నహి సునఏ ఆ జ్యోఁ కతఓ ప్రవచన హోఅయ తఁ అప్పన కాన బన్ద కఽ లఏ, అన్యథా బర్బాదీ నిశ్చిత హోఏత।
రౌహిణేయ మాత్ర పాఇ బలా కేఁ లుటైత ఛల ఆ గరీబకేఁ బఁటైత ఛల। తాహి ద్వారే గామక లోక ఓకర మదతి కరైత రహఏ ఆ’ ఓ పకడల నహి జా సకల ఛల।
ఏక బేర తఁ ఓ అప్పన సంగీక సంగ వాటికామే పాటలిపుత్రక సభసఁ పైఘ సేఠక పుతోహు మదనవతీక అపహరణ కఏ లేలక, జఖన ఓకర పతి ఫూల లేబాక హేతు గేల రహఏ। జఖన ఓకర పతి ఆఏల తఁ రౌహిణేయక సంగీ ఓకరా గలత జానకారీ దఽ భ్రమిత కఏలక।
ఓకరా బాద సుభద్ర సేఠక పుత్రక వివాహ రహఏ। బరాతీ జఖన ఘురి రహల ఛల తఖన రౌహిణేయ సేఠానీ మనోరమాక భేష బనేలక ఆ ఓకర సంగీ నర్త్తక బని గేల। నకలీ నర్త్తక జఖన నాచఏ లాగల తఖన రౌహిణేయ భీడమే కపడాక సాఁప ఛోడి దేలక। రౌహిణేయ గహనాసఁ లాదల వరకేఁ ఉఠా నిపత్తా భఏ గేల।
రాజా శహరక కోతవాలకేఁ బజేలక। ఓ తఁ రౌహిణేయకేఁ పకడబామే అసమర్థతా వ్యక్త కఏలక ఆ కోతవాలీ ఛోడబాక బాతో కఏలక। మంత్రీ అభయకుమార పాఁచ దినమే డాకూ రౌహిణేయకేఁ పకడి కఏ అనబాక గప కహలక। రాజా తతేక తామసమే ఛలాహ జే పాఁచ దినకా బాద డాకూ రౌహిణేయకేఁ నహి అనలా ఉత్తర అభయకుమారకేఁ గరదని కాటి లేబాక బాత కహలన్హి।
డాకూ రౌహిణేయకేఁ సభ బాతక పతా చలి గేల ఛలైక। అభయకుమార జాసూస సభ లగేలక। రౌహిణేయకేఁ మోనమే అఏలైక జే సేఠ సాహూకార బహుత భేల ఆబ కిఏ నహి రాజమహలమే డకైతీ కఏల జాయ। ఓ రాజమహలక రస్తా పర చలి పడల। రస్తామే వాటికామే మహావీరస్వామీక ప్రవచన చలి రహల ఛల।
రౌహిణేయ తురత అపన కాన బన్ద కఏ లేలక। ముదా తఖనే ఓకరా పైరమే కాఁట గరి గేలైక। మహావీర స్వామీ కహి రహల ఛలాహ-
“దేవతా లోకనికేఁ కహియో ఘామ నహి ఛుటైత ఛన్హి। హునకర మాలాక ఫూల మౌలాఇత నహి అఛి, హునకర పఏర ధరతీ పర నహి పడైత ఛన్హి ఆ హునకర పిపనీ నహి ఖసైత ఛన్హి।”
తావత రౌహిణేయ కాఁట నికాలి కానకేఁ ఫేర బన్న కఏ లేలక ఆ రాజమహలక దిశి బిదా భేల।రాజమహలమే సభ పహరేదార సుతల బుఝాఇత ఛల। ముదా ఈ అభయకుమారక చాలి రహఏ। ఓకర జాసూస బతా రహల రహఏ జే డాకూ నగర ఆ మహల దిశి ఆబి రహల అఛి।
జఖనే ఓ మహలమే ఘుసైత రహఏ తఁ పహరేదార లలకారా దేలక। ఓ ఛడపికయ కాలీ మందిర మే చలి గేల। సిపాహీ సభ మందిరకేఁ ఘేరి లేలక। ఓ జఖన దేఖలక జే బాహరసఁ సభ ఘేరనే అఛి తఁ సిపాహీక మధ్యసఁ మందిరక చహారదివారీ ఛడపి గేల। ముదా ఓతహు సిపాహీ సభ ఛల ఆ ఓ పకడల గేల। రాజా ఓకరా సూలీ పర చఢేబాక ఆదేశ దేలకైక। ముదా మంత్రీ కహలన్హి జే బినా చోరీక మాల బరామద కేనే ఆ బినా చిన్హాసీక ఏకరా కోనా ఫాఁసీ దేల జాఏ। రౌహిణేయ మౌకా దేఖి కఏ గోహారి లగేలక జే ఓ శాలి గామక దుర్గా కిసాన ఛీ। ఓకర ఘర పరివార ఓహి గామమే ఛై। ఓ తఁ నగర మందిర దర్శనక హేతు ఆఏల ఛల। తతబేమే సిపాహీ ఘేరి లేలకైక। రాజా ఓహి గామమే హరకారా పఠేలక ముదా గ్రామీణ సభ రౌహిణేయసఁ మిలల ఛల। సభ కహలకైక జే దుర్గా ఓహి గామమే రహైత అఛి ముదా తఖన కతహు బాహర గేల ఛల। అభయకుమార సోచలక జే ఏకరాసఁ గలతీ కోనా స్వీకార కరబాబీ। సే ఓ డాకూకేఁ నీక మహలమే కైదీ బనా కఏ రఖలక। డాకూ మహారాజ ఐశ-ఆరామమే డూబి గేలాహ।
అభయకుమార ఏక దిన డాకూకేఁ ఖూబ మదిరా పియా దేలన్హి। ఓ జఖన హోశమే ఆఏల తఁ చారూ కాత గంధర్వ-అప్సరా నాచి రహల ఛల।
ఓ సభ కహలకైక జే ఈ స్వర్గపురీ థీక ఆ ఇన్ద్ర రౌహిణేయసఁ భేఁట కరబాక హేతు ఆబఏ బలా రహథి। రౌహిణేయ సోచలక జే రాజా హమరా సూలీ పర చఢా దేలక। ముదా ఓ సభతఁ మంత్రీక పఠాఓల గబైయా సభ ఛల।
తఖనే ఇంద్రక దూత ఆఏల ఆ కహలక జే రౌహిణేయకేఁ దేవతాక రూప మే అభిషేక హోఏతైక ముదా తాహిసఁ పహినే ఓకరా అపన పృథ్వీలోక పర కఏల నీక-అధలాహ కార్యక వివరణ దేబఏ పడతైక।
తఖన రౌహిణేయకేఁ భేలైక జే సభటా పాప స్వీకార కఏ లిఅఏ। ముదా తఖనే ఓ దేఖలక జే దైవ లోకక జీవ సభ ఘామే-పసీనే అఛి, మాలా మౌలాయల ఛై, పఏర ధరతీ పర ఛై ఆ పిపనీ ఉఠి-ఖసి రహల ఛై।
ఓ అపన పుణ్యక గుణగాణ శురూ కఏ దేలక। అభయకుమార రాజాకేఁ కహలక జే అహాఁ జ్యోఁ ఓకరా అభయదాన దఏ దేబైక తఁ ఓ సభటా గప్ప బతా దేత। సైహ భేలైక।
రౌహిణేయ నగరక బాహరక అపన జంగలక గుఫాక పతా బతా దేలక। జతఏ సభటా ఖజానా ఆ అపహృత వ్యక్తి సభ ఛల। రాజా కహలన్హి జే కిఏక తఁ ఓకరా అభయదాన భేటి గేల ఛై తాహి హేతు ఓ సభ సంపదా రాఖి సకైత అఛి। ముదా రౌహిణేయ కోనోటా వస్తు నహి లేలక। ఓ కహలక జే జాహి మహావీరస్వామీక ఏకటా వచన సునలాసఁ ఓకర జాన బచి గేలైక, తకర దీక్షా లేత ఆ ఓకర సభటా వచన సుని జీవన ధన్య కరత।

మూర్ఖాధిరాజ
ఏకటా గోపాలక ఛల। తకర ఏకటా బేటా ఛల। ఓకర కనియాఁ పుత్రక జన్మక సమయ మరి గేలీహ। బా బచ్చాక పాలన కఏలన్హి। ముదా ఓ బచ్చా ఛల మహామూర్ఖ। జఖన ఓ బారహ వర్షక భేల తఖన ఓకర వివాహ భఏ గేల। ముదా ఓ వివాహో బిసరి గేల।
బుఢియా బాకేఁ కాజ కరఏమే దిక్కత హోఇత ఛలన్హి। సే ఓ బుఝా-సుఝాకేఁ ఓకరా, కనియాకేఁ ద్విరాగమన కరా కఏ అనబాక హేతు కహలన్హి। బా ఓకరా గమఛామే రస్తా లేల మురహీ బాన్హి దేలన్హి। రస్తామే బచ్చాకేఁ భూఖ లగలైక। ఓ గమఛాసఁ మురహీ నికాలి కఏ జఖనే ముఁహమే దేబఏ చాహైత ఛల ఆకి మురహీ ఉడి జాఇత ఛల। బచ్చా బాజఏ లాగల- ఆఊ, ఆఊ ఉడి జాఊ।
లగమే బోనమే ఏకటా చిడీమార జాల పసారనే ఛల। బచ్చాక గప సుని కఏ ఓకరా బడ్డ తామస ఉఠలైక। ఓకరా లగలైక జేనా ఈ బచ్చా ఓకర చిడైకేఁ ఉడాబఏ చాహైత అఛి। చిడీమార బచ్చాకేఁ పకడి కఏ పుష్ట పిటాన పిటలక।
బచ్చా పుఛలక- హమర దోఖ తఁ కహూ?
చిడీమార కహలక- ఏనా నహి। ఏనా బాజూ। ఆబి జో। ఫఁసి జో।
ఆబ బచ్చా సైహ బజైత ఆగూ జాఏ లాగల। ఆబ సాఁఝ భఏ రహల ఛల। బోన ఖతమ హోఏబలా ఛల। ఓతఏ చోర సభ చోరిక యోజనా బనాఏ రహల ఛలాహ। ఓ సభ సునలన్హి జే ఈ బచ్చా హమరా సభకేఁ పకడాబఏ చాహైత అఛి। సే ఓ లోకని సేహో ఓకరా పుష్ట పిటాన పిటలన్హి।
బచ్చా ఫేర పుఛలక- హమ బాజీ తఁ కీ బాజీ?
చోరక సరదార కహలక- బాజ జే ఏహన సభ ఘరమే హోఏ।
ఆబ బచ్చా యైహ కహైత ఆగాఁ బఢఏ లాగల। ఆబ శ్మసానభూమి ఆబి గేల। ఏకటా జమీన్దారక ఏకేటా బేటా ఛలైక। సే మరి గేల ఛల ఆ సభ ఓకరా డాహబాక లేల ఆబి రహల ఛలాహ। ఓ లోకని బచ్చాక గప పర బడ కుపిత భేలాహ ఆ ఓకరా పుష్ట పిటలన్హి।
ఫేర జఖన బచ్చా పుఛలక జే కీ బాజబ ఉచిత హోఏత తఁ సభ గోటే కహలఖిన్హ జే ఏనా బాజూ- ఏహన కోనో ఘరమే నహి హోఏ।
బచ్చా యైహ గప బాజఏ లాగల। ఆబ నగర ఆబి గేల ఛల ఆ రాజాక బేటాక వివాహక బాజా-బత్తీ సభ భఏ రహల ఛల। బరియాతీ లోకని బచ్చాకేఁ కహైత సునలన్హి జే ఏహన కోనో ఘరమే నహి హోఏ తఁ ఓ లోకని క్రోధిత భఏ ఫేర ఓహి బచ్చాకేఁ పిటపిటా దేలఖిన్హ।
జఖన బచ్చా పుఛలక జే కీ బజబాక చాహీ తఁ సభ కహలక జే కిఛు నహి బాజూ। ముఁహ బన్న రాఖూ।
బచ్చా సాసుర ఆబి గేల। ఓతఏ నహియే కిఛు బాజల నహియే కిఛు ఖఏలక। కారణ ఖఏబామే ముఁహ ఖోలఏ పడితైక।
భోరే-సకాలే సాసుర బలా సభ అపన బేటీకేఁ ఓహి బచ్చాక సంగ బిదా కఏ దేలన్హి। రస్తామే బడ్డ ప్రఖర రౌద ఛలైక। ఓ సుస్తాఏ లాగల। ముదా కలమమే సేహో బడ్డ గుమార ఛలైక। కనియాకేఁ బడ్డ ఘామ ఖసఏ లగలైక ఆ తాహిసఁ ఓకర సిన్దూర ధోఖరి గేలైక। బచ్చాకేఁ భేలైక జే సాసుర బలా ఓకరాసఁ ఛల కఏలక ఆ ఓకరా భఁగలాహా కపార బాలీ కనియాఁ దఏ జాఇ గేల అఛి। ఏహన కనియాఁకేఁ గామ పర లఏ జాఏ ఓ కీ కరత।
ఓ తఖనే ఏకటా హజామకేఁ బకరీ చరబైత దేఖలక। ఓకరాసఁ అపన పేటక బాత కహబాక లేల అపన ముఁహ ఖోలలక ఆ సభటా కహి గేల। హజామ బుఝి గేల జే ఈ బచ్చా మూర్ఖాధిరాజ అఛి। ఓ ఓకరా అపన దూధ దేమఏ బాలీ బకడీక సంగ కనియాఁక బదలేన కరబాక హేతు కహలక। బచ్చా సహర్ష తైయార భఏ గేల।
ఆగూ ఓ బచ్చా సుస్తాఏ లాగల ఆ ఖుట్టీసఁ బకడీకేఁ బాన్హి దేలక। బకడీ పాఉజ కరఏ లాగల తఁ బచ్చాకేఁ భేలైక జే బకడీ ఓకర ముఁహ దూసి రహల అఛి। ఓ ఓకరా హాట లఏ గేల ఆ కదీమాక సంగ ఓకరో బదలేన కఏ లేలక। గామ పర జఖన ఓ పహుఁచల తఁ ఓకర బా బడ్డ ప్రసన్న భేలీహ। హునకా భేలన్హి జే కనియాఁక నైహరసఁ సనేసమే కదీమా ఆఏల అఛి। ముదా కనియాఁకేఁ నహి దేఖి తకర జిగేసా కఏలన్హి తఁ బచ్చా సభటా ఖిస్సా సునా దేలకన్హి। ఓ మాథ పీటి లేలన్హి। ముదా బచ్చా ఈ కహైత ఖేలాఏ చలి గేల జే కదీమాక తరకారీ బనా కఏ రాఖూ।

కౌవా ఆ ఫుద్దీ
ఏకటా ఛలి కౌఆ ఆ ఏకటా ఛల ఫుద్దీ। దునూక బీచ భజార-సఖీ కేర సంబంధ। ఏక బేర దుర్భిక్ష పడల। ఖేనాఇక అభావ ఏహన భేల జే దునూ గోటే అపన-అపన బచ్చాకేఁ ఖఏబాక నిర్ణయ కఏలన్హి। పహినే కౌఆక బేర ఆఏల। ఫుద్దీ ఆ కౌఆ దునూ మిలి కఏ కౌఆ-బచ్చాకేఁ ఖా గేల। ఆబ ఫుద్దీక బేర ఆఏల। ముదా ఫుద్దీ సభ తఁ హోఇతే అఛి ధూర్త్త।
“అహాఁ తఁ అఖాద్య పదార్థ ఖాఇత ఛీ। హమర బచ్చా అశుద్ధ భఏ జాయత। సే అహాఁ గంగాజీమే ముఁహ ధోబి కఏ ఆబి జాఊ”।
కౌఆ ఉడైత-ఉడైత గంగాజీ లగ గేల-
“హే గంగా మాయ, దిఏ పాని, ధోబి కఏ ఠోఢ, ఖాఇ ఫుద్దీక బచ్చా”।
గంగా మాయ పానిక లేల చుక్కా అనబాక లేల కహలఖిన్హ।
ఆబ చుక్కా అనబాక లేల కౌఆ గేల తఁ ఓతఏసఁ మాటి అనబాక లేల కుమ్హార మహారాజ పఠా దేలఖిన్హ్। ఖేత పర మాటిక లేల కౌఆ గేల తఁ ఖేత ఓకరా మాటి ఖోదబాక లేల హిరణిక సింఘ అనబాక లేల విదా కఏ దేలకన్హి। హిరణ కహలకన్హి జే సింహకేఁ బజా కఏ ఆనూ జాహిసఁ ఓ హమరా మారి కఏ అహాఁకేఁ హమర సింఘ దఽ దేమఏ।
ఆబ జే కౌఆ గేల సింహ లగ తఁ ఓ సింహ కహలక- “హమ భేలహుఁ శక్త్తిహీన, బూఢ। గాఏక దూధ ఆనూ, ఓకరా పీబి కఏ హమరామే తాకతి ఆయత ఆ హమ శికార కఏ సకబ”।
గాఏక లగ గేల కౌఆ తఁ గాఏ ఓకరా ఘాస అనబాక లేల పఠా దేలఖిన్హ। ఘాస కౌఆకేఁ కహలక జే హాఁసూ ఆని హమరా కాటి లిఅ।
కౌఆ గేల లోహార లగ, బాజల-
“హే లోహార భాఏ,
దిఅ హాఁసూ, కాటబ ఘాస, ఖుఆయబ గాయ, పాబి దూధ,
పిఆయబ సింహకేఁ, ఓ మారత హరిణ,
భేటత హరిణక సింఘ, తాహిసఁ కోరబ మాటి,
మాటిసఁ కుమ్హార బనఓతాహ చుక్కా, భరబ గఙ్గాజల,
ధోబ ఠోర, ఆ ఖాయబ ఫుద్దీక బచ్చా”।
లోహార కహలన్హి, “హమరా లగ దూ టా హాఁసూ అఛి, ఏకటా కారీ ఆ ఏకటా లాల। జే పసిన్న పరఏ లఏ లిఅ”।
కౌఆకేఁ లలకా హాఁసూ పసిన్న పడలైక। ఓ హాఁసూ ధీపల ఛల, జహాఁనే కౌఆ ఓకరా అపన లోలమే దబఓలక, ఛరపటా కఏ మరి గేల।

నైకా బనిజారా
శోభనాయకా ఛలాహ ఏకటా వణికపుత్ర। హునకర వివాహ తిరహుతక కోనో స్థానమే బారీ నామ్నా స్త్రీసఁ భేల ఛలన్హి। శోభా ద్విరాగమన కరబా కఏ కనియాఁకేఁ అనలన్హి ఆ బిదా భఏ గేలాహ మోరంగక హేతు వ్యాపార కరబాక లేల। పత్నీక సంగ ఏకో దిన నహి బితా సకల ఛలాహ। రాతిమే ఏకటా గాఛక నీచాఁమే జఖన ఓ రాతి బితేబాక లేల సుస్తా రహల ఛలాహ తఖన హునకా ఏకటా ధ్వని సునబామే అఏలన్హి। ఏకటా డకహర అపన భార్యాక సంగ ఓహి గాఛ పర రహైత ఛల। దునూ గోటే గప కఏ రహల ఛలాహ, జే ఓ రాతి బడ శుభ ఛల ఆ ఓహి దిన పత్నీక సంగ జే రహత తకరా బడ్డ ప్రతిభావాన పుత్రక ప్రాప్తి హోఏతైక।
ఈ సునతహి శోభా ఘర పహుఁచి గేల భార్యా లగ। లోకోపవాదసఁ బచబాక లేల పత్నీకేఁ అభిజ్ఞానస్వరూప ఏకటా ఔఁఠీ దఏ దేలన్హి ఆ చలి గేలాహ మోరంగ। ఓతఏ ౧౨ బర్ఖ ధరి వ్యాపార కఏలన్హి ఆ తేరహమ బరఖ బిదా భేలాహ ఘరక లేల।
ఏమ్హర ఓకర కనియాక బడ దుర్గతి భేలైక। ఓ జఖన గర్భవతీ భఏ గేలీహ, సాసు-ససుర ఘరసఁ నికాలి దేలకన్హి హునకా। ముదా ఓకర దిఅర జకర నామ ఛల చతురగన, ఓకరా సభటా కథా బుఝల ఛలైక। ఓతఏ రహయ లగలీహ ఓ। జఖన శోభా ఘురల తఖన సభ రహస్య బుఝలక ఆ సభ హఁసీ ఖుశీ రహఏ లాగల।

తబ బారీ రే కానయ జార బేజారో కానై రే నా।
దుర్గా గే స్వామీ కే లైకే కోహబర ఘర లేవా నే
కేలహీ రే నా।
కోహబర ఘర సే హమరో నికాలియో దేలకఇ రే నా
దుర్గా గే కేనా బచబై అన్న-పానీ బిన కేనా
రహబఇ రే నా।

డోకీ డోకా
ఏక టా ఛల డోకా ఆ ఏకటా ఛల డోకీ।
దునూమే బడ్డ ప్రేమ। డోకీ కహఏ తరేగణ లఏ ఆఊ తఁ డోకా తరేగణ ఆనఏమే సేకేణ్డక దేరీ భఏ జాఏ తఁ ఠీక ముదా మినటక దేరీ నఞి హోమఏ దైత ఛల।
సియారకేఁ రహఏ ఈర్ష్యా దునూసఁ। సే ఓ కనహీ సియారినసఁ మిలి గేల ఆ ఏక దిన జఖ్నన డోకా ఆ డోకీ ఏక్కే థారీమే భోజన కఏ రహల ఛల, తఖన డోకాకేఁ బజేలక। ఏమ్హర-ఓమ్హరక గప కఏ ఓకరా బిదా కఏ దేలక। ఫేర డోకీకేఁ బజేలక ఓ సియరబా। పుఛలక జే అహాఁ దునూ గోటేమే బడ ప్రేమ అఛి ముదా డోకా జే కహలక తాహిసఁ తఁ హమరా బడ దుఃఖ భేల। లాగయ-ఏ జే ఓకర మోన కకరో ఆన పర ఛై। ఆర కిఛు పూఛఏ లాగల డోకీ తావత ఓ సియరబా పడా గేల।
ఆబ డోకీ ఘరమే హనహన-పటపట మచా దేలక। డోకా లకడీ కాటయ బోన దిశి గేల। ఘురల నహి। భోరమే ఏకటా జోగీ ఆఏల తఁ ఓకరాసఁ డోకీ పుఛలక జే ఈ కీ భేల ? జోగియా కహలక జే ఈ అఛి పూర్వ జన్మక సరాప। జఖనే అహాఁ డోకీ పర విశ్వాస ఛోడబ డోకా ఛోడి కఏ చలి జాఏత ముదా సాతమ దిన భేటి జాఏత।
ముదా డోకీ నికలి గేలి డోకాకేఁ తాకఏ। బగులా భేటలైక డోకీకేఁ కహలకైక-రుకి జాఊ ఏహి రాతి। ఫేర సియరబా, వటవృక్ష, మానసరోవరక రస్తామే బోనమే హాథీ సభ కహలకైక జే ఏక ఏక రాతి రుకి కఏ జాఊ ముదా డోకీ నహి రుకలి।
ఫేర భేటల మూస। ఓ కహలక జే హమరా సంగ చలూ, హమ మహల లఏ జాయబ, ఖిస్సా సునాఏబ ఛహ రాతిక బాద సాతమ రాతి బీతత ఆ డోకా భేటత। ఖిస్సా సునైత-సునబైత మహల దిశి విదా భేల దునూ గోటే। మూస కహలక జే అహాఁ హఁ-హఁ కహైత రహబ ఖిస్సాక బీచమే। మూసక ఖిస్సా కనేక నమగర రహఏ। డోకీ బీచమే హఁ కహబ బిసరి గేలి। ఆ తకర బాద మూస సేహో ఖిస్సా బిసరి గేల। కతబో మోన పాడయ చాహలక ముదా మోన నహి పడలైక। ఫేర ఆగూ బఢల దునూ గోటే। ఏకటా దీబారిమే భూర కఏ దునూ గోటే సురంగమే పహుఁచల తఁ దూ రాతి ధరి చలైత రహల తఖన మహల ఆఏల। ఓతఏ డోకీ హలుఆ బనబఏ లేల లోహియామే సమాన దేలక ఆ కనేక పాని ఆనఏ లేల బాహర గేల తఁ మూసకేఁ రహల నఞి గేలైక ఆ ఓ లోహియామే ముఁహ దఏ దేలక ఆ మరి గేల। డోకీ ఘురి కఏ ఈ దేఖలక తఁ కుహడి ఉఠల।

బగులా ఛోడల సియరబా ఛోడల
ఛోడల వటక వృక్ష
హాథీ సన బలగర
పకడల ఈ మూస।

మూస భైయాక సంగ లేల బీతల ఛహ రాతి,
సాతమ రాతిమే ఓ ప్రాణ గమేలన్హి

ఆ ఓకర సాఁస టుటఏ లగలైక, ముదా తఖనే దరబజ్జా ఖుజల ఆ కురహడి లేనే డోకా హాజిర।

రఘునీ మరర
దేవదత్త, కాశీరామ ఆ రఘునీ మరర తీన భాఁఏ। గాఏ చరాబఏ జాథి। ఏక బేర అకాల ఆఏల తఁ రఘునీ భాగి కఏ సహరసాక బనమాం ప్రఖణ్డక బిదియా బరహమపుర గామమే అపన డేరా ఖసేలన్హి।ఏతఏ జమీన్దార రహథి జుగల ఆ కమలా ప్రసాద। జుగల ప్రసాద ఏక బేర దంగల కరేనే ఛలాహ ఓహి దంగలకేఁ జితనే ఛలాహ రఘునీ। రఘునీ హునకే లగ గేలాహ। ఏక సయ బీఘా జమీన దేలన్హి జుగల ప్రసాద హునకా। సుగమాం గామమే బథాన బనఓలన్హి రఘునీ। ఖేతీ కరథి ఆ పరివారసఁ దూర సుగమా గామమే రహథి।
ఏమ్హర జుగల ప్రసాదక ఘరమే కలహ భేల ఆ అపన జమీన-జత్థా ఓ గాగోరీ రాజకేఁ బేచి దేలన్హి। రఘునీకేఁ జఖన ఈ పతా చలలన్హి తఁ హునకా బడ్డ దుఖ భేలన్హి।
ఏక దిన సంగీక సంగ రఘునీ నాచ దేఖబాక లేల సిమరీ గామక చౌధరీక దలాన పర గేల। చౌధరీ నాచక బాద నటుఆకేఁ ఔఁఠీ ఆ దుశాలా దేలఖిన్హ। రఘునీ నటుఆకేఁ కహలఖిన్హ జే బథాన పరసఁ అపన పసిన్నక ఏక జోడీ గాఏ హాఁకి లిఅ। నటుఆ ఖుశీసఁ దూ టా నికగర గాయ హాఁకి అనలక ఆ ఖుశీసఁ చౌధరీకేఁ దేఖేలక। ముదా చౌధరీకేఁ బుఝేలఏ జే రఘునీ హునకా నీచాఁ దేఖబఏ చాహైత ఛథి। ముదా సోఝాఁ-సోఁఝీ భిరబాక హిమ్మత తఁ ఛలఏ నహి।
సే చౌధరీ దేవీ ఉపాసక జాదూక కలాకార మకదూమ జోగీసఁ భేఁట కఏలక। ఓ జోగీకేఁ కహలక జే రఘునీకేఁ హమర నోకర బనా దిఅ। జోగీ సరిసఓ ఫూకి ఛిటలక ముదా రఘునీ ఛల దేవీ భక్త సే జోగీక జాదూ నహి చలలైక।
చణ్డికాక సిద్ధి కఏలక జోగీ ఆ రఘునీ పర జాదూ సఁ సఏ టా బాఘసఁ ఘేరబా కఏ మారి దేలక। ముదా భక్త ఛల రఘునీ సే చణ్డికాక బహిన కామాఖ్యా ఆబి రఘునీకేఁ జియా దేలన్హి। దోసర జాదూ లేల జోగీ సరిసఓ మన్త్రాబఏ లేల జే సరిసఓ ముట్ఠీమే లేలక తఁ ముట్ఠీ బన్దక-బన్దే రహి గేలైక।
ఫేర చౌధరీకేఁ పతా చలలైక జే రఘునీ గాగోరీ రాజాక లగాన నహి దేనే అఛి। సే ఓ రాజా లగ గేల ఆ కహలక జే రఘునీ నే తఁ అపనే లగాన దేనే అఛి ఆ ఉనటలే లోక సభకేఁ లగాన దేబాసఁ మనా కఏ రహల అఛి।

గామ పర రఘునీ నహి రహఏ ఆ సిపాహీ సభ ఓకర భాఏ దేవదత్త మరడకేఁ లఏ విదా భఏ గేలాహ। రస్తామే కేజరీడీహ లగ దేవదత్త రఘునీకేఁ దేఖలన్హి, రఘునీ సేహో దేవదత్తకేఁ దేఖలన్హి। ముదా సిపాహీ సభ రఘునీకేఁ నహి దేఖి సకలాహ। ముదా జఖన రాజా దేవదత్తకేఁ కాల కోఠరీమే దఏ సిపాహీ సభకేఁ ఓకరా మారబాక లేల కహలక తఁ జే కోడా చలబయ ఉనటే తకరే చోట లాగఏ।
రాజా దేవదత్తసఁ కహలక జే గలతీ భేల ఆబ అహాఁ జే కహబ సైహ హమ కరబ। దేవదత్తక కహలా అనుసార జే రైయత లగాన నహి భరలాక కారణసఁ జహలమే రహథి సే ఛోడి దేల గేలాహ ఆ రాజా రఘునీ మరరసఁ సేహో ఘట్టీ మఁగలన్హి।

జట-జటిన
మహారాజ సివ సింహ (౧౪౧౨-౧౪౪౬) మిథిలాక రాజా ఛలాహ। విద్యాపతి హునకే శాసనకాలమే భేల ఛలాహ ఆ రాజా శివ సింహ ఆ హునకర రానీ లఖిమారానీ హునకాసఁ బడ ప్రేమ కరైత రహథి। ఏక టా జయట వా జట నామ్నా బడ పైఘ సంగీతకార సేహో ఛలాహ ఓహి సమయమే। రాజా శివ సింహ హునకాసఁ విద్యాపతిక గీతకేఁ రాగ-రాగినీమే బన్హబాక లేల కహనే రహథి। వైహ జయట జట-జటిన నాటకక రచనా కఏలన్హి ఆ జటక భూమికా సేహో కఏనే ఛలాహ। సాఓన-భాదవక శుక్ల-పక్షక రాతిమే ఈ నాటక స్త్రీగణ ద్వారా హోఇత అఛి।
జట ఛథి పహిరనే పురుష-పరిధాన ఆ జటిన పహిరనే ఛథి ఛిటగర నూఆ। ఆ దేఖూ దునూ గోటే అపనా సంగ అపన-అపన సంగీకేఁ లఏ ఆబి గేల ఛథి।
బియాహక పహిల సాలక సాఓన। జటిన జాఏ చాహైత ఛథి నైహర ముదా ధారమే బాఢి ఛై, హే మాయ కోనో నౌఆ-ఠాకుర-బ్రాహ్మణ ఆకి పైఘ భాఏ కేర బదలామే ఛోటకా భాయకేఁ పఠబిహఁ బిదాగరీక లేల నఞి తఁ సాసుర బలా సభ బిదాగరీ ఆపిస కఏ దేత।
జాహి నవకనియాఁకేఁ నైహర నహి జాయ దేల గేల ఓ అపన పతికేఁ కహైత ఛథి జే జట-జటినక నృత్యమే తఁ భాగ లేబఏ దిఅ। ముదా వర ఝూమర ఖేలఏబాసఁ మనా కఏ దైత ఛథి తఖన ఓ ఘామక బహన్నా బనాఏ దూర భఏ జాఇత ఛథి।
జట-జటిన బీచమే ఛథి ఆ దునూక సంగీమే బహస చలి రహల అఛి।
-చలూ ఝూమర ఖేలాఏ।
-కోన పాతపర చఢి కఏ।
-పురైనీక।
జట-జటినమే విఆహ హోఏ బలా అఛి ముదా జట కిఛు బాతపర అడి గేల, జేనా ధానక శీస జేకాఁ లీబి కఏ చలఏ జటిన, కిఛు దేఖావటీ విరోధక బాద జటిన సభటా మాని జాఇత ఛథి।
ఫేర దునూ గోటే విఆహ కఏ లైత ఛథి। ఫేర భోర హోఇత అఛి, జటిన కహైత ఛథి జే జాఏ దిఅ। అఁగనా బహారబాక అఛి ముదా జటా కహైత ఛథి జే అఁగనా మాఏ-బహిన బహారి లేత।
ఫేర దిన బితైత అఛి తఁ జటిన కహైత ఛథి జే గహనా కిఏక నహి బనబాఏ రహల ఛీ హమరా లేల ఆర బహన్నా కరబ తఁ హమ సోనారక ఘర చలి జాఏబ।
జటిన తతేక ఖరచా కరబైత ఛన్హి జే జటాక హాథీ తక బికా జాఇత ఛన్హి ఆ హాథీక సికడి మాత్ర బచల రహి జాఇత ఛన్హి।
జటిన కహైత ఛథి జే హమరా నైహర జఏబాక అఛి తఁ జటా కహైత ఛథి జే ధానక ఫసిల తైయార అఛి, తకరా కాటి కఏ జాఊ। జటిన నహి మానైత ఛథి కహైత ఛథి జే ఏహి బేర జే హమ జాఏబ తఁ ఘురి కఏ నహి ఆఏబ। ముదా సౌతినక గప సుని కఏ డేరాఏ జాఇత ఛథి। బీచమే స్వాంగ జేనా కోనో రోగీక ఇలాజ ఆది సేహో హోఇత రహైత అఛి।
జట మోరంగ బిదా భఏ జాఇత ఛథి కమాఏబా లేల। జటినకేఁ సోనార ప్రలోభన దైత ఛన్హి గహనాక ముదా జటిన జటాక సున్దరతాక వర్ణన కరైత ఛథి।
ఫేర జటా ఘురి అబైత అఛి। ఏక దిన దునూ గోటేమే కోనో గప లఽ కఏ ఝగడా భఏ జాఇత ఛన్హి। జట ఛౌఁకీసఁ జటినకేఁ ఛూబి దైత ఛథి। జటిన రూసి కఏ ఘర ఛోడి దైత ఛథి। జటా గోపీ, మనిహారిన ఆ ఆన-ఆన రూప ధరి తాకైత ఛథి హునకా। జటాక ఘరమే ఝోల-మకడా భరి జాఇత ఛన్హి ఆ అంగనామే దూభి జనమి జాఇత ఛన్హి। తఖన జటిన హునకా లగ ఆబి జాఇత ఛథి। ఫేర స్త్రీగణ లోకని బేంగ సభకేఁ ఏకటా ఖద్ధా ఖుని కఏ ఓహిమే దఏ దైత ఛథి ఆ ఊపరసఁ ఓకరా కూటైత ఛథి ఆ మరల బేంగకేఁ ఝగరాహి స్త్రీక దరబజ్జాపర ఫేకి అబైత ఛథి। ఓ స్త్రీ భోరమే మరల బేంగకేఁ దేఖలా ఉత్తర జతేక గారి పఢైత ఛథి, తతేక బేశీ బరఖా హోఇత అఛి।

బత్తూ
ఏకటా బకడీ ఛలి। ఓకరా ఏకటా బచ్చా భేలైక। ముదా ఓ ఛాగర మాత్ర ౪ మాసక ఛల ఆకి దుర్గాపూజా ఆబి గేల। దుర్గాపూజామే ఛాగరక బలి దేబాక కియో కబులా కేనే ఛలాహ। సే బకడీక మాలికక లగ ఆబి ఛాగరక దామ-దీగర కేలన్హి। సంగమే పాఇ నహి అననే ఛలాహ సే అగిలా దిన పాఇ అనబాక ఆ ఛాగర లఏ జఏబాక గప కఏ చలి గేలాహ।
బకడీ ఈ సభ సునైత ఛలి ఓ అపన బచ్చాకేఁ కహలన్హి జే భాగి జాఊ జంగల దిస నహి తఁ ఈ మలికబా కాల్హి అహాఁకేఁ బేచి దేత ఆ కిననహార దుర్గాపూజామే అహాఁక బలి దఏ దేత।
ఛాగర రాతా-రాతీ జంగల భాగి గేల। ౨-౩ సాల ఓ జంగలమే బితేలక, మోట-సోట బత్తూ భఏ గేల, పైఘ దాఢీ ఆ సింఘ భఏ గేలైక ఓకరా। ఏక దిన ఘుమైత-ఘుమైత ఓ దోసర జంగలమే చలి గేల। ఓతఏ ఏకటా బాఘ ఛల, బత్తూ బాఘకేఁ దేఖి కఏ ఘబడా గేల। బాఘ సేహో ఏహన జానవర నహి దేఖనే ఛల, సే ఓ అపనే డరాయల ఛల। ఓ పుఛలక-
నామీ నామీ దాఢీ- మోంఛ భకులా,
కహూ కతఏసఁ అబైత ఛీ, నఞి తఁ దేవ ఠకురా।
బత్తూ కహలక-
అర్చున్నీ ఖేలహుఁ గరచున్నీ ఖేలహుఁ, సింహ ఖేలహుఁ సాత।
ఆ జహియా దస బాఘ నఞి హోఏ, తహియా పరహుఁ ఠక దఏ ఉపాస।

ఈ సుని బాఘ పడాఏల। ముదా రస్తామే నఢియా సియార ఓకరా భేటలైక ఆ కహలకైక జే అహాఁ అనేరే డరాఇత ఛీ। చలూ ఆఇ తఁ నీక మసుఆఇ హోఏత। ఓ తఁ బకడీక బచ్చా అఛి। బాఘ డరాఏల ఛల సే ఓ సియారక పఏరమే పఏర బాన్హి ఓతఏ జఏబా లేల తైయార భఏ గేల। ఆబ బత్తూ జే దునూకేఁ అబైత దేఖలక తఁ బుఝి గేల జే ఈ సియరబాక కాజ అఛి। ముదా ఓ బుద్ధిసఁ కాజ లేలక। కహలక-
“ఐఁ హౌ, తోరా దూ టా బాఘ ఆనఏ లే కహలియహు ఆ తోఁ ఏకేటా అనలహ”।
ఈ సునైత దేరీ బాఘ భాగల ఆ సియరబా ఘిసిఆఇత మరి గేల।

భాట-భాటిన
ఏకటా ఛల భాట ఆ ఏకటా ఛలి భాటిన।
భాటిన ఏకటా మణిధారీ గహుమనసఁ ప్రేమ కరైత ఛలి। ఓ సాఁప లేల నీక నికుత బనబైత ఛలి ఆ భాటకేఁ బసియా-ఖోసియా దైత ఛలి। భాట దుబర-పాతర హోఇత గేల। ముదా భాటిన ఓకరా జిబఏ నహి దఏ చాహైత ఛలి సే ఓ సాఁపకేఁ కహలక భాటకేఁ కాటి లేబాక లేల।
ఆబ సాఁప భాటకేఁ కాటఏ లేల తాకిమే రహఏ లాగల। ఏక దిన జఖన భాట ధారమే పఏర ధోబఏ లేల పనహీ ఖోలి కఏ రఖలక తఖనే సాఁప ఓకర పనహీమే నుకా గేల। భాట ఆఏల ఆ పహిరబాక పహినే పనహీ ఝారలక తఁ ఓ సాఁప ఖసి పడల। భాట పనహీసఁ మారి-మారి కఏ సాఁపక జాన లఽ లేలక ఆ ఓకరా మారి కఏ వరక గాఛపర లటకా దేలక।
భాట జఖన గామపర పహుఁచల తఖన ఓ అపన కనియాఁకేఁ సభటా ఖిస్సా సునేలక। ఆబ భాటినక తఁ ప్రాణ సుఖా గేలైక। ఓ భాటక సంగ వరక గాఛ లగ గేల ఆ అపన ప్రేమీ సాఁపకేఁ మరల దేఖి కఏ బేహోశ భఽ గేల। భాట ఓకరా గామపర అనలక। భాటిన దుఖీ భఽ అసగరే వరక గాఛపరసఁ సాఁప ఉతారి ఓకరా నౌ టుకడా కఏ ఘర ఆని లేలక। భాటిన సాఁపక చారి టా టుకడీ చారూ ఖాటక పాఇసక నీచాఁ, ఏకటా మచియాక నీచాఁ, ఏకటా తేలమే, ఏకటా నూనమే, ఏకటా డాఁరమే ఆ ఏకటా ఖోపామే రాఖి లేలక। ఫేర భాటకేఁ కహలక జే ఖాట, మచియా, నూన-తేల, డాఁర ఆ ఖోపామే కీ అఛి సే బతా నహి తఁ భకసీ ఝోకా కఏ మారబౌక। భాట నహి బతా సకల ఆ ఓ కహలక జే మరఏసఁ పహినే ఓ బహినసఁ భేఁట కరఏ చాహైత అఛి ఆ తాహి లేల దూ దినుకా మోహలతి ఓకరా చాహీ।
భాట అపన బహిన లగ గేల తఁ ఓ అపన భాఇక ఔరదా జోడి రహల ఛలి। సభ గప జఖన ఓకరా పతా చలలైక తఖన ఓ కహలక జే ఓహో సంగ చలత ఓకర। రస్తామే ఏకటా ధర్మశాలామే రాతిమే దునూ భాఇ-బహిన రుకల ముదా బహిన చిన్తే సుతి నహి సకల। తఖనే ధర్మశాలాక సభటా దీఆ ఏక ఠామ ఆబి కఏ గప కరఏ లాగల। భాటక బహినక కోఠలీక దీఆ కహలక జే భాటిన అపన వర భాటకేఁ మారఏ చాహైత అఛి ఆ ఓ జే ఫుసియాహీక ప్రహేలికా బనేనే అఛి, సే ఓకర ప్రేమీ జే మరల గహుమన ఛల తకరా ఓ టుకడీ కఏ ఠామ-ఠామ రాఖి దేనే అఛి ఆ తకరే ప్రహేలికా బనా దేనే అఛి। ఆబ భోరమే జఖన దునూ భాఇ బహిన గామపర పహుఁచఏ జాఇ గేల తఁ బహిన అపన భౌజీకేఁ కహలక జే ఓ సేహో ప్రహేలికా సునఏ చాహైత అఛి।
భాటిన కహలక జే జ్యోఁ ఓ ప్రహేలికా నఞి బుఝి సకల తఖన ఓకరో భకసీ ఝోఁకా కఽ ఓ మారి దేత। తఖన ననది కహలక జే యది ఓ ప్రహేలికాక ఉత్తర దఏ దేత తఖన భౌజీకేఁ భకసీ ఝోకా కఏ మారి దేత। ఆబ జఖనే భాటిన ప్రహేలికా కహలక తఖనే బహిన సభటా టుకడీ నికాలి-నికాలి కఽ సోఝాఁ రాఖి దేలక ఆ భౌజీకేఁ భకసీ ఝోకా కఽ మారి దేలక।

గాంగోదేవీక భగతా
గాంగోదేవీ మలాహిన ఛలీహ। ఏక దిన హునకర సాఁఏ, అపన భాయ ఆ పితాక సంగ మాఛ మారఏ లేల గేలాహ। సాఓనక మేలా చలి రహల ఛలైక ఆ మిథిలామే సాఓనమే మాఁఛ ఖఏబా ఆకి బేచఏపర తఁ కోనో మనాహీ ఛై నహి। గాంగోదేవీక వర సోచలన్హి జే ఆఇ మాఛ మారి హాటమే బేచబ ఆ సాఓనక మేలాసఁ గాంగో లేల చూడీ-లహఠీ ఆనబ।
ధారమే తీనూ గోటే జాల ఫేకలన్హి సరైయా పాథలన్హి ముదా బేరూ పహర ధరి డోకా, హరాశంఖ ఆ సతుఆ మాత్ర హాథ అఏలన్హి। ఆబ గాంగోక వర అపన కనియాఁక నామ లఏ జాల ఫేకి కహలన్హి జే ఈ అన్తిమ బేర ఛీ గాంగో। ఏహి బేర జే మాఁఛ నహి ఆఏల తఁ హమరా క్షమా కరబ। ఆబ భేల ఈ జే ఏహి బేర జాల మాఁఛసఁ భరి గేల। జాల ఘించనే నహి ఘించాఏ। సభటా మాఁఛ బేచి కఏ గాంగో లేల లహఠీ-చూడీక సంగ నూఆ సేహో కీనల గేల।
అగిలా దిన గాంగోక వర గాంగోక నామ లఏ జాల ఫేంకలన్హి తఁ ఫేర హునకర జాల మాఁఛసఁ భరి గేలన్హి ముదా హునకర భాఇ ఆ బాబూక హిస్సా వైహ డోకా-కాఁకడు అఏలన్హి। ఓ లోకని ఖోధియా కఏ ఏకర రహస్య బూఝి గేలాహ ఫేర ఈ రహస్య సౌఁసే మిథిలాక మలాహ లోకనిక బీచ పసరి గేల। గాంగోదేవీక భగతా ఏఖనో మిథిలాక మలాహ భైయా లోకనిమే ప్రచలిత అఛి। సభ జాల ఫేంకబాసఁ పహినే గాంగోక స్మరణ కరైత ఛథి।

బడ సఖ సార పాఓల తుఅ తీరే
మిథిలాక రాజాక దరబారమే రహథి బోధి కాయస్థ। రాజా దరమాహా దేథిన్హ తాహిసఁ గుజర బసర హోఇత ఛలన్హి బోధి కాయస్థక। దోసారాక ప్రతి హింసా, దోసరక స్త్రీ వా ధనక లాలసా ఏహి సభసఁ భరి జన్మ దూర రహలాహ బోధి కాయస్థ। ఆజీవికాసఁ అతిరిక్త జే రాశి భేటన్హి సే దాన-పుణ్యమే ఖరచా భఽ జాఇత ఛలన్హి। భోలాబాబాక భక్త ఛలాహ।
జేనా సభకేఁ బుఢాపా అబైత ఛై తహినా బోధి కాయస్థక మృత్యు సేహో హునకర నికట అఏలన్హి ఆ ఓ ఘర-ద్వార ఛోడి గంగా-లాభ కరబాక లేల ఘరసఁ నికలి గేలాహ। జఖన గంగా ధార అదహా కోసపర ఛలీహ తఖన పరీక్షాక లేల బోధి కాయస్థ గంగాకేఁ సమ్బోధిత కఏ అపనాకేఁ పవిత్ర కరబాక అనురోధ కఏలన్హి। గంగా మాయ తట తోడి ఆబి బోధి కాయస్థకేఁ అపనామే సమాహిత కఏలన్హి। బోధి కాయస్థకేఁ సోఝే స్వర్గ భేటలన్హి।
బోధి కాయస్థ విద్యాపతిసఁ పూర్వ భేల ఛలాహ కారణ ఈ ఘటనా విద్యాపతి రచిత సంస్కృత గ్రంథ పురుష-పరీక్షామే వర్ణిత అఛి। ఫేర విద్యాపతి అపన మైథిలీ పద బడ సుఖ సార పాఓల తుఅ తీరే లిఖలన్హి- ఆ బోధి-కాయస్థ జేకాఁ గంగా లాభ కఏలన్హి।

ఛేఛన
డోమ జాతిక లోకదేవతా ఛేఛన మహరాజ బడ్డ బలగర ఛలాహ। ముదా హునకర సంగీ సాథీ సభ కహలకన్హి జే జఖన ఓ సభ సహిదాపుర గేల ఛలాహ, బాఁసక టోకరీ ఆ పటియా సభ బేచబాక లేల, తఖన ఓతుక్కా డోమ సరదార మానిక చన్దక వీరతా దేఖలన్హి। ఓ ఏకటా అఖరాహా బనేనే రహథి ఆ ఓతఏ ఏకటా పైఘ సన డంకా రాఖల రహఏ। జే ఓహి డంకాపర ఛోట కరైత ఛల ఓకరా మానికచన్దక పోసుఆ సుగ్గర, జకర నామ చటియా ఛల, తకరాసఁ లడఏ పడైత ఛలైక। మానికచన్ద ప్రణ కఏనే రహథి కి జే క్యో చటియాసఁ జీతి జాఏత సే మానికచన్దసఁ లడబాక యోగ్య హోఏత ఆ జే మానికచన్దకేఁ హరాఏత సే మానికచన్దక బహిన పనమాసఁ వివాహక అధికారీ హోఏత। ముదా ఈ మౌకా ఆఇ ధరి నహి ఆఏల రహఏ జే క్యో చటియాకేఁ హరా కఏ మానికచన్దసఁ లడి సకితఏ।
దిన బితైత గేల ఆ ఏక దిన అపన పాఁచ పసేరీక కత్తా లఏ ఛేఛన మహరాజ సహిదాపుర దిశ విదా భేలాహ। డంకాపర చోట కరబాసఁ పహినే ఛేఛన మహరాజ ఏకటా బుఢీసఁ ఆగి మాఁగలన్హి ఆ అపన చిలమమే ఆగి ఆ మేదనీఫూల భరి సభటా పీబి గేలాహ ఆ ఝుమైత డంకాపర చోట కఏ దేలన్హి। మానికచన్ద ఛేఛనకేఁ దేఖలన్హి ఆ చటియాకేఁ శోర కేలన్హి। చటియా దౌగి కఏ ఆఏల ముదా ఛేఛనకేఁ దేఖి పడా గేల। తఖన పనమా ఆ మానికచన్ద ఓకరా లలకారా దేలన్హి తఁ చటియా దౌగి కయ ఛేఛనపర ఝపటల ముదా ఛేఛన ఓకర దునూ పఏర పకడి చీరి దేలన్హి। ఫేర మనికచన్ద ఆ ఛేఛనమే దంగల భేల ఆ ఛేఛన మానికచన్దకేఁ బజారి దేలన్హి। తఖన ఖుశీ-ఖుశీ మానికచన్ద పనమాక బియాహ ఛేఛనక సంగ కరేలన్హి।
దిన బితైత గేల ఆ ఆబ ఛేఛన దోసరాక బసబిట్టీసఁ బాఁస కాటఏ లగలాహ। ఏహినా ఏక బేర యాదవక లోకదేవతా కృష్ణారామక బసబిట్టీసఁ ఓ బహుత రాస బాఁస కాటి లేలన్హి। కృష్ణారామ అపన సుబరన హాథీపర చఢి అఏలాహ ఆ ఆమక కలమమే ఛేఛనకేఁ పనమా సంగ సుతల దేఖలన్హి। సుబరన పాఁచ పసేరీక కత్తాకేఁ సూఢసఁ ఉఠేలక ఆ ఛేఛనక గరదనిపర రాఖి దేలక ఆ అపన భరిగర పఏర కత్తాపర రాఖి దేలక।

గరీబన బాబా
కమలా కాతక ఉధరా గామమే తీనటా సంగీ రహథి। పహినే గామే-గామే అఖరాహా రహఏ, ఓతఏ ఈ తీనూ సంగీ కుశ్తీ లడథి ఆ పహలమానీ కరథి। బరహమ ఠాకుర రహథి బ్రాహ్మణ, ఘాసీ రహథి యాదవ ఆ గరీబన రహథి ధోబి। అఖరాహా లగ కమలా మాఇక పీడీ ఛల। ఏక బేర గరీబనక పఏర ఓహి పీడీమే లాగి గేలన్హి, జాహిసఁ కమలా మైయ్యా తమసా గేలీహ ఆ ఇన్ద్రక దరబారసఁ ఏకటా బాఘిన అనలన్హి ఆ ఓకరాసఁ అఖరాహామే గరీబనక యుద్ధ భేల। గరీబన మారల గేలాహ। గరీబనకేఁ కమలా ధారమే ఫేంకి దేల గేలన్హి ఆ హునకర లహాశ ఏకటా ధోబియా ఘాటపర కపడా సాఫ కరైత ఏకటా ధోబి లగ పహుఁచల। హునకా కపడా సాఫ కరఏమే దిక్కత భేలన్హి సే ఓ లహాశకేఁ సహటారి కఏ దోసర దిస బహా దేలన్హి।
ఏమ్హర గరీబనక కనియాఁ గరీబనక ముఇలాక సమాచార సుని దుఖిత మోనే ఆర్తనాద కఏ భగవానకేఁ సుమిరలన్హి। ఆబ భగవానక కృపాసఁ గరీబనక ఆత్మా ఏక గోటేక శరీరమే పైసి గేల ఆ ఓ భగతా ఖేలాఏ లాగల। భగతా కహలన్హి జే ఏక గోటే ధోబి హునకర అపమాన కేలన్హి సే ఓ శాప దైత ఛథిన్హ జే సభ ధోబి మిలి హునకర లహాశకేఁ కమలా ధారసఁ నికాలి కఏ దాహ-సంస్కార కరథి నహి తఁ ధోబి సభక భట్ఠీమే కపడా జరి జాఏత। సభ గోటే ఈ సుని ధారమే కూది లహాశకేఁ నికాలి దాహ సంస్కార కేలన్హి। తకర బాదసఁ గరీబన బాబా భట్ఠీక కపడాక రక్షా కరైత ఆఏల ఛథి।

లాలమైన బాబా
నౌహట్టామే దూ టా సంగీ రహథి మనసారామ ఆ లాలమైన బాబా। దునూ గోటే చమార జాతిక రహథి ఆ సంగే-సంగే మహీస చరాబథి। ఓహి సమయమే నౌహట్టామే బడ్డ పైఘ జంగల రహఏ, ఓతహి ఏక దిన లాలమైనక మహీసకేఁ బాఘినియా ఘేరి లేలకన్హి। లాలమైన మహీసకేఁ బచబఏమే బాఘినసఁ లడఏ తఁ లగలాహ ముదా స్త్రీజాతిక బాఘినపర అపన సమ్పూర్ణ శక్తిక ప్రయోగ నహి కేలన్హి ఆ మారల గేలాహ। మనసారామకేఁ ఓ మరైత-మరైత కహలన్హి జే ముఇలాక బాద హునకర దాహ సంస్కార నీకసఁ కఏల జాఇన్హి। ముదా మనసారామ గామపర కకరో ఈ గప నహి కహలన్హి। ఏహిసఁ లాలమైన బాబాకేఁ బడ్డ తామస చఢలన్హి ఆ ఓ మనసారామకేఁ బకా కఽ మారి దేలన్హి। ఫేర సభ గోటే మిలి కఏ లాలమైన బబాక దాహ సంస్కార కఏలన్హి ఆ హునకర భగతా మానల గేల। ఏఖనో ఓ భగతాక దేహమే పైసి మనతా పూరా కరైత ఛథి।

గోనూ ఝా ఆ దస ఠోప బాబా
మిథిలా రాజ్యమే భయంకర సుఖాడ పడల। రాజా ఢోలహో పిటబా దేలన్హి, జే జే క్యో ఏకర తోడ బతాఓత ఓకరా పురస్కార భేటత।
ఏకటా విశాలకాయ బాబా దస టా ఠోప కఏనే రాజాక దరబారమే ఈ కహైత అఏలాహ జే ఓ సయ వర్ష హిమాలయమే తపస్యా కఏనే ఛథి ఆ యజ్ఞసఁ వర్షా కరా సకైత ఛథి। సాఁఝమే హునకా స్థాన ఆ సామగ్రీ భేటి గేలన్హి। గోనూ ఝా కతహు పహునాఇ కరబాక లేల గేల రహథి। జఖన సాఁఝమే ఘురలాహ తఖన కనిఞాక ముఁహసఁ సభటా గప సుని ఆశ్చర్యచకిత హునకా దర్శనార్థ విదా భేలాహ।
ఏమ్హర భోర భేలాసఁ పహినహి సౌఁసే సోర భఏ గేల జే ఏకటా బీస ఠోప బాబా సేహో పధారి చుకల ఛథి।
ఆబ దస ఠోప బాబాక భేఁట హునకాసఁ భేలన్హి తఁ ఓ కహలన్హి-
“అహాఁ బీస ఠోప బాబా ఛీ తఁ హమ శ్రీ శ్రీ ౧౦౮ బీస ఠోప బాబా ఛీ। కహూ అహాఁ కోన విధియే వర్షా కరాఏబ”।
“హమ ఏకటా బాఁస రఖనే ఛీ జకరాసఁ మేఘకేఁ ఖోఁచారబ ఆ వర్షా హోఏత”।
“ఓతేక టాక బాఁస రఖైత ఛీ కతఏ”।
“అహాఁ ఏహన ఢోంగీ సాధుక ముఁహమే”।
ఆబ ఓ దస ఠోప బాబా శౌచక బహన్నా కఏ విదా భేలా।
“ఔ। అపన ఖరామ ఆ కమణ్డల తఁ లఏ జాఊ”। ముదా ఓ తఁ భాగల ఆ లోక సభ పఛోడ కఏ ఓకర దాఢీ పకడి ఘీచఏ చాహలక। ముదా ఓ దాఢీ ఛల నకలీ ఆ తాహి లేల ఈ నోచా గేల। ఆ ఓ ఢోంగీ మౌకా పాబి భాగి గేల। తఖన గోనూ ఝా సేహో అపన మోఛ దాఢీ హటా కఏ అపన రూపమే ఆబి గేలాహ। రాజా హునకర చతురతాక సమ్మాన కఏలన్హి।

వర్ణమాలా శిక్షా: అంకితా
అకాదారుణ సమయ ఛల । అంకితా అఙైఠీమోడ కఏలక। ఓకర పితా కహలన్హి-
“అతత్తహ కరఏ ఛీ। జల్దీసఁ ఝటకారి కఽ చలూ।

అంకితా అకచ్ఛ భఽ గేలి। చలైత-చలైత ఓకర పఏర దుఖా గేలైక।
రస్తామే ఓ ఏకటా లాలఛడీ బలాకేఁ దేఖలక।
“హమరా లాలఛడీ కీని దిఅ”।
“అంకితా అకర-ధకర నహి ఖాఊ”।
“నహి। హమరా ఈ చాహబే కరీ”।
“అహూఁ అధక్కీ ఛీ। ఏఖనే తఁ కతేక రాస చీజ ఖఏనే రహీ”।
పితా తైయో ఓకరా లాలఛడీ కీని దేలన్హి।
రస్తామే అగినవాన దేఖి అంకితా బాజలి-
“ఈ ఆగి కిఏక లాగల అఛి”?
“బోన-ఝాఁకుర ఖతమ కరబాక లేల”।
“అక్ఖజ గాఛ సభ తైయో నహి జరల అఛి”।

ప్రశ్న: బచియాక నామ కీ ఛీ?
ఉత్తర: అంకితా।
ప్రశ్న: సమయ కేహన ఛల?
ఉత్తర: అకాదారుణ।
ప్రశ్న: అంకితా చలైత-చలైత.......భఽ గేల ఛలి।
ఉత్తర: అకచ్ఛ।
ప్రశ్న: పితా ......ఖాఏ లేల మనా కేలన్హి।
ఉత్తర: అకర-ధకర।
ప్రశ్న: రస్తామే బోన-ఝాకుఁడకేఁ ఆగిసఁ జరాఓల జాఇత రహఏ। ఓహి ఆగిక లేల ప్రయుక్త శబ్ద రహఏ...।
ఉత్తర: అగినవాన।
ప్రశ్న: అగినవానమే కేహన బోన-ఝాఁకుడ నహి జరల?
ఉత్తర: అక్ఖజ।

ఆగాఁ:-
కనీ కాల దునూ బాప బేటీ గాఛక ఛాహమే బైసి జాఇ గేలాహ। అంకితా ఉకడూ భఏ బైసి గేలి ఆ ఉకసపాకస కరఏ లాగలి।

“అహాఁకేఁ ఉఖీ-బిఖీ కిఏక లాగల అఛి అంకితా? సాఁఝ భఽ గేల అఛి। కనేక కాల ఆర చలబ తఁ ఘర ఆబి జాఏత”।

తఖనే అకాసమే అంకితా ఉకాపతఙ్గ దేఖలక।
“ఏక ఉఖరాహా చలలాక బాదో గామపర నహి పహుఁచలహుఁ”|
“చలూ। చలీ। రస్తా ధఽ కఽ చలూ నహి తఁ ఉడకుస్సీ దేహమే లాగి జాఏత”।
“దిన రహితఏ తఁ ఖేతమే ఓడహా ఖఏతహుఁ”।
“కలమమే ఓగరబాహ సభ ఆబి గేల। కడేకమాన అఛి, అపన-అపన మచానపర”।
“ఇజోరియామే దేఖూ। దినమే బరఖా భేల రహఏ సే లోక సభ ఖేతమే కదబా కేనే అఛి”।
“కమరసారి ఆబి గేల ఆ అపన సభక ఘర సేహో”।

టిప్పణీ: పహిల భాగమే అ ఉత్తరబలా ప్రశ్న పూఛల గేల ఛల। ఏహి భాగ లేల “ఓ” ఆ “క” వర్ణసఁ శురూ హోఅఏబలా ఉత్తర సభక లేల ప్రశ్న బనాఊ।
ఏహినా కచటతప వర్ణమాలాసఁ శురు హోఅఏబలా శబ్ద బహుల ఖిస్సా బనాఊ ఆ బచ్చాకేఁ సునాఊ ఆ ఫేర ఓకరాసఁ ప్రశ్న పూఛూ। ఖిస్సా కతాక బేర బచ్చాకేఁ సునాఓల జాఏ, సే బచ్చాక క్షమతా ఆ కథామే ప్రయుక్త శబ్దావలీక సంఖ్యాక హిసాబసఁ నిర్ధారిత కరూ।