ఆత్మసంవాద

కోశిశ తో యహీ థీ కి కిసీ తరహ ఆత్మసంవాద బనే . కిన్తు యహ ఇతనా ఆసాన నహీం థా . అపనే హీ అన్తరంగ మేం ధూప ఔర సాయోం కే బీచ రౌశనీ కా స్రోత ఢూఁఢనా థోడా కఠిన హై . జిస జగహ మేం యహ సంభవ థా, ఉసకీ ప్రాసంగికతా కిసీ ఔర కే హోనే పర హీ బనతీ. జైసే ఖుద కా బిమ్బ దేఖనే కే లిఏ దర్పణ కీ జరూరత హో. కిసీ ఔర కీ జరూరత శాయద ఖుద కీ శినాఖ్త కరనే కే లిఏ భీ అనివార్య థీ .
జగహ కహీం నహీం థీ. ఐసీ జగహ జిసే మైం సిర్ఫ అపనీ కహ సకతీ . సబ కుఛ శూన్య థా . ఔర జో జగహ థీ వో సాఝా కీ హుఈ థీ .
ఐసీ జగహ జో శూన్య సే ఖుద బ ఖుద ఆకార లేతీ హై. అనుభూతియోం కే మహీన స్పర్శ సే స్పందిత ... అపనీ ఏక జమీన బనాతీ హై , ఔర అపనా ఏక ఆసమాన తానతీ హై .
ఔరోం కే సన్దర్భ మేం ఉభరీ మేరీ పహచాన కే ఔరోం సే పృథక కోఈ మాయనే నహీం థే . మేరీ అపనీ కోఈ కహానీ నహీం థీ .జో థా వో ఏక దూసరే సే బేహద బురీ తరహ గుత్థా హుఆ థా.
మైం యాదోం కే భూలే రాస్తోం మేం ఘూమ ఆనా చాహతీ థీ.అకేలీ.
పర యహ ముమకిన నహీం థా .
పిఛలా పురానా హో చుకా థా. ఔర కిసీ నఏ సాథీ కే సాథ వహాఁ జానా సంభవ నహీం థా .
నయా కితనా భీ పరీచిత లగే నయా హీ హోతా హై . వహాఁ సాఝా కియా హర పల అమల.
సమయ కా అపనా చక్ర హై,అపనే నియమ . కిసీ భీ దోహరావ కీ బేబసీ సే అనభిజ్ఞ వహ చలతా చలా జాతా హై .
.........
సంభావనాఓం సే ఇనకార నహీం హై, పర అతీత కే ఖఁడహర కో ఆజ కీ ధూప మేం దేఖనే కీ జిద ,ఆఖిర జిద హీ హై.

ఘర

మాఁ ఘర లౌటనా చాహతీ హై। ఉసీ ఘర జిసకీ జమీన నానా నే పసంద కీ, ఫిర పాపా ఔర మమ్మీ నే ఉసమేం ఏక మహల కా సపనా దేఖా। మైం ఛోటీ థీ తబ। శాయద ఆఠ సాల కీ। గర్మీ కీ ఛుట్టియోం మేం మైం సబ కే సాథ జగహ దేఖనే గఈ। నారియల కే పేడ, ఇమలీ కే పేడ, కాజూ గిరే హుఏ, నారంగీ లదీ హుఈ.....ఔర బహుత సారే లాజవంతీ కే పౌధే జినమేం హల్కే గులాబీ ఫూల ఖిలే థే।
సపనే జైసా హీ తో థా సబకుఛ। మైనే అపనా ఔర భైయా కా కమరా దేఖా। ఛత పర గుడ్డీ కే సాథ ఖేలనే కీ జగహ సోచీ। ఆమ కే పేడ ఔర ఉనపర చఢే హుఏ మేరే సారే దోస్త దేఖే।
నానా మామా కో లేకర ఆయే। వే సివిల ఇంజీనియర థే। ఉన్హోనే సపనే కే ఘర కా ఏక ఖాకా తైయార కియా।
ఏక ఏల డీ సీ క్లర్క ఔర టేక్నీశియన కీ నౌకరీ మేం ఘర బనానా ఇతనా ఆసాన నహీం థా। మాఁ కీ దహేజ మేం ఏక సోనే కీ మాలా ఔర బాలీ కే అలావా కుఛ నహీం ఆయా థా। అపనే బచ్చోం కో సబకుఛ సబసే అచ్ఛా దేనే కీ జిద మేం బచత యూఁ భీ ముమకిన నహీం థీ।
జోడ తోడ కర నీంవ బనానా శురు కియా। నీంవ జమీన పర ఖాకే కీ తరహ ఖడీ హో గఈ। ఫిర ఏక దో సాల తంగీ మేం యూఁ హీ ఖడీ రహీ। పాపా కా తబాదలా రాజస్థాన సే గుజరాత హో గయా। మైం కుఛ గ్యారహ సాల కీ।
హర సాల ఛుట్టియోం మేం హమ అపనీ జగహ దేఖనే జాతే। ఫిర ఉన్హీ పేడోం కో దేఖతే జో కుఛ ఔర బడే హో గయే థే। మమ్మీ పాపా నే ఫిర హిమ్మత కర కామ శురు కరవాయా।
ఈంట కే బీచ సే ఖిడకియాఁ నికలనే లగీ। దరవాజోం పర లకడీ కే కినారే లగనే లగే। పాపా ఛుట్టియోం మేం జాతే థే। ఔర నానా బాకీ సబ కామ దేఖతే థే।
సమయ జ్యోం జ్యోం గుజరా కామ ఫిర అటకనే లగా। నానా కీ తబియత ఖరాబ రహనే లగీ। పహలే బిస్తర పకడా ఫిర యాదదాశ్త గఈ। అల్జమేయర్స కే శికార నానా మేరీ తేరహ బరస కీ ఆయు మేం చల బసే।
కామ ఫిర రూక గయా। మేరే సపనోం మేం మేరే సపనోం కా ఘర బదలనే లగా। ఖుద కే లడకీ హోనే కా అహసాస ఔర బ్యాహ కర దూసరే ఘర జానే కా ఖ్యాల చింతిత ఔర రోమాఁచిత కరనే లగా। మమ్మీ ఔర పాపా కో భీ శాయద యహీ బాత సతా రహీ థీ। లడకీ కే బ్యాహనే సే పహలే తో మకాన బన హీ జానా చాహియే।
నానా ఇస బీచ చల బసే। ఔర మమ్మీ కీ జిద నే ఫిర జోర పకడా। ఇస బార ఇమారత ఉఠీ ఔర ఇఠలా కర ఖడీ హో గఈ। తీన బేడరూమ, కిచన కే సాథ స్టోర, బరామదా, ఆఁగన, ఛత ఔర ఛత కీ ముండేర।
సోలహ సాల కీ ఉమ్ర మేం గృహప్రవేశ। నామ రఖా ఆశియానా....తినకా తినకా జోడ కర జో బనాయా థా।
శాదీ వహీం హుఈ। విదాఈ భీ। భాఈ కీ శాదీ కే బాద ఏక మంజిల ఔర జోడ దీ గఈ।
మాఁ కే లియే వహీ ఘర హై। సాలోం సరకారీ నౌకరీ కే చలతే క్వార్టర్స మేం రహనే కే బాద కుఛ సాల చైన సే మమ్మీ ఔర పాపా నే గాఁవ మేం బితాయే। జమీన ఖరీదీ। ఖేతీ కీ। నారియల కే పేడ లగాయే। ఆమ, ఆఁవలా, ఇమలీ, చేరీ, అమరూద, నారంగీ, కేలా, కటహల.....మిర్చీ, అదరక, లహసన, ... హరియాలీ ఔర అపనత్వ।
మాఁ ఉసీ కీ తలాశ మేం ఫిర లౌటనా చాహతీ హై। మైం నహీం లౌటనా చాహతీ। పాపా కే జానే కే బాద ఉస ఘర కీ సాఁసే హీ ఛిన గఈ హైం।
మైం భీ ఘర లౌటనా చాహతీ హూఁ। పర ఘర సరక కర నా జానే కహాఁ చలా గయా హై। కభీ బహుత ఉదాస హోతీ హూఁ తో పాపా ఆతే హైం సపనే మేం। సపనే మేం భీ ఘర కా రాస్తా ఢూఁఢతే పాపా కే పీఛే చలతీ హూఁ। ఉఠతే హీ లగతా హై కి దహలీజ పర పహుఁచ రాస్తా ఫిర ఖో గయా హై।
మేరే లియే ఘర హమేశా అపనోం కే సాథ మేం బసా। శబ్దోం మేం ఔర ని శబ్దతా మేం। కిసీ కే హోనే కే ఆభాస మేం...తో కుఛ పానే కే ప్రయాస మేం....। ఘర కితాబోం మేం మిలా....తో కభీ కిసీ గీత కీ ధున మేం....।
మైం బేచైన రహతీ హూఁ। కిసీ ధున కీ రస్సీ పకడ ఫిర ఘర పహుఁచనా చాహతీ హూఁ।
వైసే తో మేరే ఆఁచల మేం భీ ఏక ఘర బసతా హై। బిటియా దౌడ కర జబ సిమట జాతీ హై ఉసే ఉసకా ఘర మిల జాతా హై। నీంద మేం ఆజ భీ బేటా మేరీ ఖుశబూ మేం శరణ పా లేతా హై। అజనబీ భీ ఘర తలాశ కర పాస హీ రుక జాతే హైం। దో బాతేం సేంక సుకూన సా పా లేతే హైం।
రాత కో సబ కివాడ దేఖ జబ బిస్తర తక ఆతీ హూఁ। లగతా హై....ఘర హై ....। మేరే భీతర...।
ఆ జాఓ మాఁ.... ఘర లౌట ఆఓ...

38 వీం సాలగిరహ

డేఢ సాల హుఆ భారత లౌటే। బహుత సారే ఛోటే బడే ఇరాదే థే। అపనే లోగోం కే బీచ అపనే లోగోం కే లిఏ కామ కరనా థా। మమ్మీ పాపా కో కాకరాపార కీ ఉసీ కౖలోనీ కీ సైర కరానీ థీ జిసమేం మైనే బచపన కే కితనే సాల బితాయే। అప్పన అమ్మా కే బుఢాపే మేం ఉనకే సాథ రహనా థా।
జీవన కా అపనా ఏక లయ హోతా హై। సభీ ఇచ్ఛాయేం పూరీ నహీం హోతీ।
హాల కీ మేరీ నౌకరీ కీ ఇచ్ఛా కో శురు మేం సభీ నే సనక హీ సమఝా థా। ఔర శాయద ముఝే హోశ మేం లానే కే లిఏ హీ పూఛా థా। తుమ నజదీక కే ఇస గాఁవ కే లిఏ క్యా కర సకతీ హో?!!
కరీబ సాత సౌ లోగోం కీ బస్తీ। జిసమేం గిన కే దస లోగ భీ పఢే లిఖే నహీం। కోఈ ఏకాధ జిసే దేశీ దారూ కా నశా నహీం। ఔర పాఁచ సే భీ కమ పక్కే మకాన। కామ ముశ్కిల థా ఔర ముఝే కోఈ అనుభవ నహీం థా। టూటీ ఫూటీ గుజరాతీ, థోడా ప్రయాస, థోడా విశ్వాస....। ఔర ఢేర సారా జోశ।

హర ప్రయాస కే దో నతీజే హోతే హైం। లిహాజా ఏక ఉస బదలావ కీ తరఫ కే బదలతే కిస్సే జిసే లక్ష్య బనా కర బఢా జా రహా హై ఔర దూసరా వో జో ప్రయాస కరనే వాలే కే వ్యక్తిత్వ పర హోతా హై।
గాఁవ మేం క్యా బదలా యహ తో మైం నహీం కహ సకతీ। కింతు మేరే లిఏ జీవన కో దేఖనే కా పూరా నజరియా హీ బదల గయా హై।
డేఢ సాల। పాపా కో ఖో దియా। అప్పన కో భీ। నఈ జగహ, నయే లోగ, నయే తరీకే। కామ ఐసా జిసకా ప్రోఫాఇల బేహద ధుఁధలా థా। ఉలఝీ హుఈ ఇస గుత్థీ కా హర సిరా ఉలఝా నజర ఆతా థా। అపనీ సమఝ సే సిరా పకడ సులఝాతీ గఈ। ఔర సాథ హీ పతా నహీం చలా ఖుద కిన రిశ్తోం మేం బఁధనే లగీ। మేరే దిన కే సబసే ఖూబసూరత పల మైం గాఁవ కే ఇన బచ్చోం కే బీచ చుననే లగీ। పతా నహీం నన్హీ మున్నీ గోల మోల ఆఁఖోం మేం కబ శంకా కీ జగహ స్నేహ నే లే లీ। బహుత ధీరే లేకిన బాత బదలతీ గఈ।
మైనే సీఖా హఁసనా కితనా ఆసాన హై। ఔర ఖుశ హోనా భీ। దో సాల కే బచ్చే కీ సమఝ ఔర పాఁచ సాల కీ బచ్చీ కీ ఖానా పకానే కీ హిమ్మత। స్కూల మేం పఢనే కీ లగన ఔర ఏక దూసరే కే సమఝనే సమఝానే కా హునర। స్కూల కే మాస్టర, ఆఁగనవాడీ కీ బహన ఔర జవాన కిశోరీ లడకియాఁ।
ఘర మేం గాలీ గలౌచ, దారూ, శరాబ, మారపీట కుఛ నహీం బదలా....లేకిన హర సుబహ నహా ధోకర యహ బచ్చే బాలోం మేం తేల లగా కర, అపనా బస్తా ఉఠా కర స్కూల ఆ జాతే హైం। స్కూల సాఫ కర ఫిర ప్రార్థనా కీ సభా కీ తైయారీ। ముస్కురాతే హైం, ఖేలతే ఔర పఢతే హైం।
మైం స్తబ్ధ హోతీ హూఁ। ఉనకీ లడాఈ సే సన్న హో ఉఠతీ హూఁ। వో సోచతే హైం మేరే పాస ఉనకీ హిమ్మత హై। మైం రోజ ఉనసే థోడీ హిమ్మత ఉధార లే ఆతీ హూఁ।
చాహతీ మైం హీ థీ కి అపనా జన్మదిన ఇనకే సాథ మనాఊఁ। బతాయా నహీం థా। పర జబ పహుఁచీ తో ఉనకీ సౌగాత సే మేరా మన భర ఆయా। కేక, గుబ్బారే, ఆసోపాలవ కే తోరణ....ఫూలోం కీ పఁఖుడియాఁ ఔర ఇతనీ సారీ ముస్కురాహటేం।
ఇససే ఖూబసూరత కోఈ జన్మదిన కభీ మనాయా నహీం। ఔర మన ....వహ సదా కే లిఏ ఉనకే స్నేహ కా ఋణీ హో గయా।

హైప్పీ బర్థడే పాపా

13th February 2011
సబసే ప్యారే పాపా,
సుబహ ఉఠ కర సబసే పహలే ఆపకో ఫోన కరనే కా మన థా। మైం అపనీ హఁసతీ ఆవాజ మేం గాతీ హైప్పీ బర్థడే ఔర ఆపకీ ముస్కురాతీ ఆవాజ జవాబ మేం పూఛతీ," తూ కబ ఆ రహీ హై?" మైం ఫిర ఉఛల కర పూఛతీ ,"అభీ ఆ జాఊఁ పాపా?"......ఆప హఁస దేతే।
దేర హో గఈ। ముఝే లగా థా వక్త హై। ఆప ఫిర కహే బినా కహీం భీ కభీ గఏ నహీం। ముఝే భరోసా థా ఆప రుకేంగే।
శాయద ఆపకో భీ భరోసా థా కి జానే సే పహలే మైం ఆ సకూఁగీ।
యహాఁ మౌసమ అబ అచ్ఛా హో గయా హై। బగీచే మేం ఢేర సారే ఫూల హైం। బచ్చే భీ అపనే కామ ఖుద నిపటానే లగేం హైం। ఆపకీ గుడియా భీ బడీ హో గఈ హై। అపనీ పురానీ ఫోటో దేఖకర జబతబ హఁసతీ హై। ఆపకో యాద హై కిసతరహ ఆప ఉసే ఏక కమర పర బిఠా కర సభీ కామ కరతే థే? ఔర వో లార టపకాతీ హఁసతీ గాతీ బనీ రహతీ థీ। ఉసకీ హఁసీ బహుత ప్యారీ హై.....బిల్కుల ఆపకీ జైసీ।
ఆపకీ యాద ఆతీ హై పాపా। బహుత। కేరల పహుఁచనే పర ఏయరపోర్ట పర ఆప నహీం హోంగే ,యహ సోచ కర హీ మన దుఖీ హో జాతా హై। ఘర కే బాలకనీ పర ఆపకీ కుర్సీ కీ జగహ.....అబ శాయద ఖాలీ హో। ఘర మేం హర జగహ ఏక జగహ ఖాలీ హై। మైం వహాం హోతీ హూఁ ఔర నా జానే కహాఁ కహాఁ సే ఆవాజ ఆతీ హై...బిజూ...
ముఝే అబ వహాఁ జానా అచ్ఛా నహీం లగతా।
కామ కర రహీ హూఁ। పూరే దిల సే। జబ థకతీ హూఁ ఆప యాద ఆతే హైం।
జబ హౌసలా టూటతా హై....ఆప కహతే హైం....తుమ చింతా క్యోం కరతీ హో, మైం హూఁ నా....
బడీ దుకానోం పర ఖడీ హోతీ హూఁ...ఔర గుడియా కోఈ ఖిలౌనే కీ జిద కరతీ హై తో ఉసే సమఝాతీ హూఁ...యహ ఖరీదనే కా కోఈ మతలబ నహీం। ఫిర ఖుద ఖడీ కిసీ చీజ కో దేఖ అసంమజస మేం ఖడీ హోతీ హూఁ...తో వహ కహతీ హై...."మన హై తో లే లో నా మమ్మీ।"... ఔర లగతా హై జైసే ఆప హీ నే ఉససే కహలవాయా హో।
ఏక పూరా జీవన। బస దేతే రహే। కైసే కియా ఆపనే పాపా? మైం నహీం కర పాతీ। దేనే కా, లేనే కా సబ హిసాబ రఖతీ హూఁ। ఆసానీ సే మాఫ నహీం కరతీ....కిసీ కో భీ నహీం, ఖుద కో భీ నహీం। దేనే కీ వజహ ఢూఁఢతీ హూఁ। నారాజ హోతీ హూఁ।
పర ఫిర పాతీ హూఁ కి ఆప పాస హీ ఖడే హైం। మేరే హర ద్వన్ద్వ కే ఏకదమ కరీబ।
అబ ఆసాన హో గయా హై। సబకుఛ। మేరీ ఆత్మా కా పతా నహీం పర ఆప సాథ చలతే హైం। సహీ పర ముస్కురాతే హైం। కభీ గుస్సా కరతే హైం। కభీ యూఁ ముఝసే హతాశ దిఖతే హైం కి మైం అపనే నిర్ణయ ఆప హీ బదల దేతీ హూఁ।
కోశిశ కరతీ హూఁ పాపా.... హర సమయ వో కరనా జో సహీ హై ఆసాన నహీం హోతా।
నహీం కర పాతీ।
ఉదాస హోతీ హూఁ ఫిర।
పర ఆపకా స్నేహ కా హాథ ఫిర సపనోం మేం ఫిరతా హై। ఔర హౌసలా బఁధ జాతా హై।
.............
బాకీ బాద మేం। ఫూల చుననే హైం। మమ్మీ కో ఫోన కరనా హై। ఆపకే పసంద కీ ఖీర బనానీ హై। కితనే తో కామ హై।

సండే కితనా కితనా తో ప్యారా హుఆ కరతా థా ఆపకే సాథ। అపనే హాథ కా సహారా నా సహీ....కభీ అపనీ ఠోస ఆవాజ సే హీ ఛూనా పాపా..... కహీం భీ హో...మైం సఁభల జాఊఁగీ।

హమేశా ఆపకీ
బేజీ

భ్రాన్తి

సపనే ఔర సచ మేం బస జాగనే భర కీ దూరీ హై। ఉనీందా మేం రేఖాయేం ఔర ఉనమేం బఁధీ సీమా ధుఁధలానే లగతీ హైం। సపనోం కీ అంటీ ఖులకర సచ పర బిఖరతీ హైం। ఔర సచ పర కృత్రిమ రంగ చఢతే హైం। సచ సపనోం కీ తపిశ మేం పిఘలతా హై,మోమ కీ తరహ రూప మేం ఢలతా హై ,పఁఖ బనతే హైం ఔర ఉడాన బన తితలియోం సే సపనోం కే ఆభాసీ దునియా పర మండరానే లగతా హై। ధడకనోం కీ గతి బదలతీ హై....ఆఁఖోం సే సమందర ఛలకతా హై....తూఫాఁ మేం సచ డగమగానే లగతా హై ఔర రాస్తా ఔర అస్పష్ట హో జాతా హైం। సచ బౌఖలా జాతా హై అక్సర...ఔర వ్యాకుల హో చైతన్య కో థామతా హై...జాగతా హై । సపనా టూట జాతా హై ఔర చేతనా పర కిసీ కసైలే స్వాద సా రుక జాతా హై। సచ తహకీకాత కరతా హై। సపనే కా రంగ క్యా థా? స్వాద? కోమల థా యా ఖురదురా ?। కైసీ ఖుశబూ థీ? ఉసకీ ఆవాజ కైసీ థీ? పరీచిత ఆయామోం సే సపనే కా ప్రారూప బనానా చాహతా హై। సచ అపనే హీ ప్రయాస మేం హతాశ హోతా హై। థక కర కహతా హై...సబ ఝూఠ హై।

ప్రతీతి

మాఁ భాఈ కే సాథ చలీ గఈ। సాథ మేం పాపా కీ వహ తస్వీర భీ లే గఈ జిసపర రోజ ఫూల చఢాతీ థీ। మాఁ కా కమరా ఖాలీ హో గయా హై।
మైనే నహీం పూఛా ఉన్హే యూఁ జానా కైసా లగ రహా హై। కోఈ సమయ శాయద ఐసా రహా హో జబ మాఁ అకేలే భీ దునియా కో అపనే బస మేం కరనా చాహతీ హో। పర ముఝే ఉనకా అకేలా హోనా యాద నహీం । పాపా కీ దునియా మాఁ సే శురు హో వహీం ఖత్మ హో జాతీ థీ। పాస కీ దుకాన లే జానే సే లేకర సడక పార పాపా హీ కరవాతే థే। ఆఖిరీ బార ఆఈ సీ యూ మేం లే జాతే వక్త పాపా హాఁఫ ఔర సాఁస కే బీచ మాఁ కే ఆరామ కీ చింతా కర రహే థే।
మాఁ కే చశ్మే మేం పాపా కీ తస్వీర ఔర తస్వీర కే ఫ్రేమ మేం మాఁ కీ ఝలక దేఖ ముఝే ఉనకే సాథ హోనే కా దిలాసా హోతా థా।
మాఁ నే పాపా కీ తస్వీర అపనీ శౖల మేం లపేట కర హైండ బైగేజ మేం రఖీ థీ। దిల కో సదమా సా పహుఁచా థా। ఫిర యాద హో ఆఈ మాఁ కే సాథ కీ పాపా కీ నిశ్చిన్త సీ ఛవి।
మాఁ కో మైనే నహీం రోకా।
కుఛ దిలాసోం కే ఝాఁసోం పర హీ సహీ...... జబ తక పాపా హైం మాఁ కీ చింతా కరనే కీ జరూరత నహీం.....

బస ఇతనా సా ఖ్వాబ హై....Total Sanitation

తీన సాల కీ లక్ష్మీ కీ ఆఁఖేం పీలీ థీ। ఉదాస సీ వహ థకీ ఏక కోనే మేం బైఠీ హుఈ థీ। యూఁ తో హమేశా సే ఉసకీ ఆఁఖేం కాలే చేహరే పర ఛలకతే మోతీ సీ ప్రతీత హోతీ థీ। మైం అక్సర ఉసకే చేహరే పర ఆకర రుక జాతీ థీ। మాసూమియత కహీం అనుభవ మేం ఉలఝీ సీ మిలతీ థీ।


ఉసకీ మాఁ కీ పూఛతీ ఆఁఖోం కా జవాబ దియా థా। “పీలియా హుఆ హై ఇసే।“
ఆఁగనవాడీ మేం బైఠే సబ బచ్చోం కీ తరఫ ధ్యాన గయా థా। అబ యహ నా జానే కిస కిస కో హోగా। మేరే హాథ మేం కుఛ ఖాస నహీం థా। హాథ ధోనే తక కీ హిదాయత తో పానీ ఆనే పర హీ దీ జా సకతీ థీ। ఔర బాకీ రోజ సండాస కే లిఏ గాఁవ కీ కోఈ భీ జగహ కా ఇస్తేమాల కియా జా సకతా థా। ఉసకే బాద అగర బిమారీ ఫైలతీ హై తో కిసీ కీ బలా సే।
కుఛ హీ దిన పహలే చర్చిత ఏక వాక్య పర మన లౌట రహా థా।


Commonwealth Games Organising Committee (CGOC) secretary-general Lalit Bhanot said standards of cleanliness and hygiene differed from one person to the other and what one thought was clean may not appear that clean to others.

ఏక ఐసీ బాత జిసకో భారత కీ బేఇజ్జతీ కా నామ లేకర దుత్కార దియా గయా థా। సభీ కో ఏతరాజ థా....గలత జగహ పర,గలత అందాజ మేం ఔర అపనే బచావ మేం కియా గయా ఏక భద్దా మజాక। కింతు క్యా ఇసమేం కుఛ సచ్చాఈ నహీం థీ ?!!

మేరా ధ్యాన ఖుద పర జాతా హై। భారత వాపస లౌటతే సమయ సార్వజనిక స్థలోం కే శౌచాలయ బడీ చింతాఓం మేం సే ఏక థా। ట్రేన సే బాహర దేఖతే సమయ పంక్తి మేం బైఠే హుఏ లోగ మలోత్సర్గ కరతే పాయే జా సకతే హైం। ఔర యహ దేఖకర శికన కీ లకీర భీ నహీం ఉభరతీ హై। హమ ఆదీ హో చుకే హైం। హమ వహీ దేఖతే హైం జో హమ దేఖనా చాహతే హైం,జితనా హమ దేఖనా చాహతే హైం। మధ్యవర్గీయ భారతీయ కీ ఖర్చ కరనే కీ శక్తి మేం అచ్ఛా ఇజాఫా హుఆ హై। బడే కనసేప్ట మౖల ఔర ఉసకే సాథ కే అచ్ఛే టాయలేట్స ,బిగ బాజార కే తంగ టౖయలేట్స, హాఈవే కే నిహాయతీ బదబూదార ఔర అస్వచ్ఛ శౌచాలయ ఔర గాఁవ కే గాఁవ డబ్బే లేకర శామ కో అపనా కోనా ఢూఁఢతే హుఏ లోగ। హమారే లిఏ సబ జానే పహచానే తథ్య హైం। ఔర ఇనసే హమారీ శాన మేం కోఈ ఖాస ఫర్క నహీం పడతా। మీడియా కే లిఏ యహ ఐసా విషయ నహీం హై జిసపర ఫ్రంట పేజ డివోట కియా జా సకే। హాఁ అప్రేల కీ చౌదహ తారీఖ కో హస ఖబర కో జగహ దీ గఈ థీ।


Mobile telephones more common than toilets in India, UN report finds


14 April 2010 – More people in India, the world’s second most crowded country, have access to a mobile telephone than to a toilet, according to a set of recommendations released today by United Nations University (UNU) on how to cut the number of people with inadequate sanitation.
“It is a tragic irony to think that in India, a country now wealthy enough that roughly half of the people own phones, about half cannot afford the basic necessity and dignity of a toilet,” said Zafar Adeel, Director of United Nations University's Institute for Water, Environment and Health (IWEH), and chair of UN-Water, a coordinating body for water-related work at 27 UN agencies and their partners.The UNU report cites a rough cost of $300 to build a toilet, including labour, materials and advice.
India has some 545 million cell phones, enough to serve about 45 per cent of the population, but only about 366 million people or 31 per cent of the population had access to improved sanitation in 2008.

సరకార ఔర సమాజ కీ ఉపేక్షా సమఝ సే బాహర హై। ముఝే ఫోరేంసిక మేడిసిన కే ప్రోఫేసర యాద ఆతే హైం। “ద హోల ఓఫ ఇండియా ఇస అ టౖయలేట”; వహ కహా కరతే థే। ఔర యహ ఏక బహుత బడా ఔర కడవా సచ హై। జిసే నజరందాజ కరనా ఆపకే ఔర మేరే లిఏ ముశ్కిల నహీం హై। హమ హమారే ఘరోం కే స్వచ్ఛ కమరోం మేం బైఠ అపనే టీవీ సేట్స పర హాథ ధోనే కీ జరూరత కే బారే మేం విజ్ఞాపన దేఖకర హీ అపనే కర్తవ్య కో సంపన్న కరతే హైం।


“Anyone who shirks the topic as repugnant, minimizes it as undignified, or considers unworthy those in need should let others take over for the sake of 1.5 million children and countless others killed each year by contaminated water and unhealthy sanitation,” said Mr. Adeel.


ఉన లోగోం కే లిఏ జో నఫా ఔర నుకసాన కీ భాషా సమఝతే హైం ,వే ఆగే కహతే హైం


“The world can expect, however, a return of between $3 and $34 for every dollar spent on sanitation, realized through reduced poverty and health costs and higher productivity – an economic and humanitarian opportunity of historic proportions,” added Mr. Adeel.

వర్ల్డ టౖయలేట ఓర్గనాఇజేసన కే ఫౖఉండర ఔర ప్రేసిడేంట జైక సిమ హస విషయ మేం కాఫీ దిలచస్పీ లేతే హైం । ఉన్హోనే ఇసీ దౌరాన అపనీ చింతా ప్రకట కీ థీ।

In particular, Sim questioned whether the authorities in New Delhi were doing enough to provide adequate public toilet facilities for the 2010 Commonwealth Games, which will draw tens of thousands of foreign visitors.


ఉనకా కహనా థా కి అగర హమారే పాస శౌచ కే లిఏ అచ్ఛే ఔర సాఫ వికల్ప నహీం హైం తో హమారే యహాఁ పర్యటన ఉధ్యమ కో భారీ నుకసాన హో సకతా హై। ఉన్హోనే కహా కి ఆఖిర శౌచాలయ కే ఉపయోగ మేం ఆనే కీ దర ఔర జరూరత దోనో సఁభోగ సే అధిక ఔర జరూరీ హై। యహ ఆవశ్యకతా హర కిసీ కీ హై। ఆఖిరకార హర కిసీ కో యహాఁ జానా హోతా హై। యహ ఏక అచ్ఛా అనుభవ హోనా చాహిఏ। సురక్షిత ఔర సాఫ।

వే కహతే హైం, హర సమస్యా వ్యాపార కీ సఁభావనా హై। శౌచాలయ కా హర జగహ హోనే కా మతలబ పూరే శహర ఔర పూరే దేశ కీ ఆర్థిక స్థితి కా సుధరనా హై।

ఔర మజాల హై జో దేశ కో యహ బాత సమఝ నా ఆఈ హో। ఆర్థిక స్థితి మేం హమారీ దిలచస్పీ యూఁ భీ స్వాభావిక హై।

1999 మేం టోటల సైనీటైశన కైమ్పేన (టీ ఏస సీ) లాఁచ కియా గయా।


Total Sanitation Campaign (TSC)


Total Sanitation Campaign is a comprehensive programme to ensure sanitation facilities in rural areas with broader goal to eradicate the practice of open defecation. TSC as a part of reform principles was initiated in 1999 when Central Rural Sanitation Programme was restructured making it demand driven and people centered. It follows a principle of “low to no subsidy” where a nominal subsidy in the form of incentive is given to rural poor households for construction of toilets.




దేశ భర మేం ఇతనే టౖయలేట్స.....కితనే టౖయలేట్స....
హర రోజ కీ మౖనీటరింగ....
టారగేట సే బస ఇతనా దూర....జరా సా.....


జిస ఆఁగనవాడీ మేం హమ బైఠే హైం బిజలీ నహీం హై....పానీ కీ సువిధా భీ నహీం.....
................................................................................................
ఆఁకడే కహతే హైం ఇస ఆఁగనవాడీ మేం శౌచాలయ హై। యహ భీ బడీ బాత హై కి ఆఁగనవాడీ హై। నహీం తో ఆఁకడోం కే హిసాబ సే ఐసీ ఆఁగనవాడియోం మేం భీ శౌచాలయ హై జో అస్తిత్వ మేం నహీం హై।

జిస ఛోటీ సీ జగహ కో ఆఁగనవాడీ కా నామ దియా హై ఠీక ఉసకే సామనే క్యూబౌఇడ జైసా స్ట్రక్చర హై...ఉసపర కపడే లటకే హైం....అందర లకడీ రఖీ హై। పూరే గాఁవ మేం జగహ జగహ యహ ఖడే హైం.....।యహీ శౌచాలయ హైం। యహీ గుజరాత కే టీ ఏస సీ కీ ఏక ఛోటీ సీ కామయాబీ హై।

యహీ కహానీ నా జానే కితనే రాజ్యోం కీ....

లగభగ పూరే దేశ కీ...
.....................................................

లక్ష్మీ థోడా ఔర థక చుకీ హై। మైం భీ।
కితనే బచ్చే। ఔర కితనీ బిమారియాఁ....। జంగ చాలూ హై। టాయఫౖయడ,హైపాటాఇటిజ,డాయరియా,స్కిన డిసీసస........।
లక్ష్మీ జానా చాహతీ హై।ఉసకా మన అచ్ఛా నహీం హై। ఉబకాఈ ఆ రహీ హై।
ముఝే భీ....
పర కహాఁ....కిస కే పాస.....
వికల్ప కహీం నహీం హై.....
యహాఁ సబ బీమార హైం....

...................................................................
ఔర కౖమనవైల్థ గేమ్స కీ తరహ ఐసీ కోఈ బాత నహీం కి హమారా సామూహిక జజ్బా కామ కరే.....యా ప్రధానమంత్రీ కో హస్తక్షేప కరనా పడే....

హాథ ధోనే కే సంసాధన తో నహీం హైం.....
హాథ ఝాడ కే చలే జానే కే హైం.......