ఆత్మఘాత సే బురీ కోఈ చీజ నహీం

—చౌం రే చమ్పూ! పిఛలే దినన మేం కౌన సీ ఖబర నై తేరౌ ధ్యాన ఖైంచౌ?
—చచా, ఖబరేం తో హర దిన దేశ కీ, విదేశ కీ, పరియోం కీ, పరివేశ కీ ఔర ముహబ్బతోం కే క్లేశ కీ సామనే ఆతీ హీ రహతీ హైం। అన్నా హజారే అబ జంతర పర మంతర చలా కర యూ.పీ. కే అనంతర హైం। కలమాడీ గిరఫ్తంతర హైం। సాంఈం బాబా కే ఊపర చలే జానే కే బాద చాలీస హజార కరోడ పర సబకే పేట మేం మరోడ హో రహా హై। చునావ హుఏ, ఘపలే హుఏ। చారోం తరఫ ఖబరేం హీ ఖబరేం హైం। హాం, యాద ఆయా చచా, ఏక ఖబర నే ధ్యాన ఖీంచా।
—బతా వోఈ తౌ పూఛ రహ్యౌ ఊం!
—చచా, ఏక ఆదమీ నే అపనే గలే పర చాకూ రఖకర పులిస కో ఫోన మిలాయా కి మైం ఆత్మహత్యా కర రహా హూం। పులిస ఆ గఈ। బడీ మిన్నతేం కీం, భైయా దరవాజా ఖోల దే। చాకూ గర్దన సే హటా లే। నుకీలా హై, గలా కట జాఏగా। వో అడ గయా, నహీం జీ, మైం తో మరూంగా। ముఝే తో మరనా హై। సమఝ మేం ఆ గయా కి యే ఆదమీ అన్దర సే హిలా హుఆ హై। ఐసే బాత నహీం మానేగా। ఖిడకీ మేం ఏక ఆదమీ నే ఉసే బాతోం మేం ఉలఝాయా ఔర కిసీ తరహ సే చుపచాప దరవాజా తోడ కర పులిస నే ఉసే ధర-దబోచా। లే ఆఈ థానే। అబ ఉసకా అఖబార మేం ఫోటో ఛపా జిసమేం వహ ఏక పులిసకర్మీ కే సాథ గలే మిలకర రోతా హుఆ దిఖాఈ దియా। పులిసకర్మీ కా చేహరా భీ విదా హోతీ బేటీ కే బాప జైసా ఇమోశనల థా। అపరాధీ ఔర పులిస గలే మిలేం, ఇససే బఢియా దృశ్య క్యా హోగా, బతాఓ చచా?
—అపరాధ కా హతో వాకౌ?
—అపరాధ యే కి ఉసకే గ్యారహ బచ్చే థే। పహలీ పత్నీ తీన బచ్చోం కో జన్మ దేకర పరలోక సిధార గఈ। జిససే దూసరీ శాదీ కరీ ఉసకే పాస ఛః బచ్చే పహలే సే థే। హో గఏ ఛః ఔర తీన నౌ। దో ఇనకీ కృపా సే ఔర హో గఏ।
—కుల్ల గ్యారై! అచ్ఛా ఫిర?
—గ్యారహ బచ్చోం కా లాలన-పాలన కైసే హో। దూసరీ బీబీ కా సబసే బడా బచ్చా ఖాతా-కమాతా హై। శ్రీమాన జీ నే ఉససే పైసే మాంగే, వో నట గయా। ఏక తో సౌతేలా బాప ఊపర సే పైసా మాంగే। బస ఇసీ తనావ మేం ఆకర శ్రీమానజీ నే గలే పర ఛురీ లగా లీ।
—తౌ జామైం దిలచస్ప బాత కా భఈ?
—దిలచస్ప బాత యే హుఈ చచా కి వో ఆదమీ జో గలే పర ఛురీ లగాకర సబకో పరేశాన కర రహా థా, దయా కా పాత్ర బన గయా। పులిస-థానే కే లోగ, జో ప్రాయ: దయా నహీం జానతే, సబనే బడీ మౌహబ్బత సే ఉసకే సాథ ఫోటో ఖించాయా। యానీ, పులిస భీ దిలవిహీన నహీం హోతీ। ముఝే ఫోటో దేఖకర మజా ఆయా। పులిస హమారీ కితనీ సహృదయ హై జో ఐసీ స్థితియోం మేం, జబ ఆదమీ పరేశాన హో, దిలాసా ఔర రాహత దేతీ హై। ఐసీ ఖబరోం కా కోఈ ఫౖలోఅప తో హోతా నహీం కి వో ఆదమీ కహాం గయా, ఫిర ఉసకే బేటే నే క్యా కియా, గ్యారహ బచ్చోం కా క్యా హుఆ, దూసరీ బీవీ నే ఉసకే సాథ క్యా సులూక కియా? క్యా వో తీసరీ కీ తలాశ మేం నికల గయా? బైరాగీ యా భగోడా హో గయా? క్యా హుఆ కుఛ నహీం పతా, లేకిన ఇస తరహ కే దుఖోం కే సాథ జీనే వాలే కితనే సారే ప్రాణీ హైం। హర ప్రాణీ ఏక కహానీ హై ఔర ఉసమేం అగర అందర ఘుసో తో కితనే హీ ఉపన్యాస హైం। ముక్తిబోధ కహా కరతే థే కి మిట్టీ కే ఢేలే మేం భీ కిరణీలే కణ-కణ హైం। ఠేలా చలానే వాలే మేం భీ అపనీ దీప్తి హోతీ హై। ఛః బచ్చోం కీ మాం కో జబ వహ బ్యాహ కర లాయా థా తో కౌన జానే కి కిసనే కిస పర ఉపకార కియా। క్యా తమన్నాఏం రహీ హోంగీ? క్యా వాదే కిఏ హోంగే? కితనే ఆశ్వాసన దిఏ హోంగే? తనావ హోతా హై ఇస చీజ కా కి శాసన కిసకా చలతా హై। జబ శాసన నహీం చల పాతా తబ వ్యక్తి పరేశాన హో జాతా హై ఔర ఆత్మఘాతీ హోనే లగతా హై।
—ఆత్మఘాత తే బురీ కోఈ చీజ నాయం।
—శ్రీమానజీ నే తో సిర్ఫ నాటక కియా థా, లేకిన రోజగార కే అభావ మేం యా పరీక్షా పరిణామోం కే తనావ మేం జో కిశోర ఔర నౌజవాన జీవన సే హార మానకర ఆత్మహత్యా కర లేతే హైం వహ సబసే దుఖద హై। ఏక కుణ్డలియా ఛంద సున లో, ’హారో జీవన మేం భలే, హార-జీత హై ఖేల, చాంస మిలే తబ జీతనా, కర మేహనత సే మేల। కర మేహనత సే మేల, కింతు హమ క్యా బతలాఏం, డరా రహీ హైం, బఢతీ హుఈ ఆత్మహత్యాఏం। చమ్పూ తుమసే కహే, నిరాశా ఛోడో యారో, నహీం మిలేగా చాంస, జిన్దగీ సే మత హారో।
—రిజల్ట ఆఇబే బారే ఐం। బచ్చన కే తాఈం తేరీ సీఖ సఈ ఐ రే!

ఆంతరిక ఊష్మా కీ కిరణేం

—చౌం రే చమ్పూ! తేరే కిత్తే దోస్త ఔర కిత్తే దుస్మన ఐం రే?
—చచా, దోస్తీ ఔర దుశ్మనీ కే బారే మేం మేరే పితాజీ ఏక బాత కహా కరతే థే।
—బతా! బో తౌ హమేసా అచ్ఛీ బాత కహౌ కరతే।
—ఉనకీ కథనీ మేం దో లోగోం కా సమ్వాద కుఛ ఇస తరహ థా కి మైం అపనే దుశ్మన సే ప్యార కరతా హూం। కౌన హై తుమ్హారా దుశ్మన? వహీ జో మేరా దోస్త హై। కౌన దోస్త? యే పూఛకర క్యా కరోగే మేరే దోస్త? చచా, దోస్తీ ఏక ఐసీ చీజ హై, జిసమేం ఏక దీవానీ దుశ్మనీ కీ దఖలందాజీ లగభగ బనీ రహతీ హై। ప్యారా దోస్త, ప్యారా దుశ్మన హోతా హై। ఛోటీ-మోటీ చీజేం ఆతీ రహతీ హైం, జో దుశ్మనీ జైసా ఆభాస దిలాతీ హైం। వే ఆతీ హైం ఏకాధికార కీ ప్రవృత్తి కే కారణ, ఈర్ష్యాఓం కే కారణ యా మనోనుకూల కార్యోం కే సమాయోజన కే అభావ కే కారణ, లేకిన ఏక బార యది దోస్తీ కీ బునియాద పడ జాతీ హై తో పడ హీ జాతీ హై। భవన కీ మంజిలేం గిరతీ ఉఠతీ రహ సకతీ హైం। బీజ పడ చుకా హై తో కభీ భీ ఉసకా కిల్లా ఫూట సకతా హై। చార దిన పహలే దేహరాదూన సే కవి సురేన్ద్ర శర్మా కే సాథ రేల సే దిల్లీ వాపస ఆయా, సుబహ పాంచ బజే। డ్రాఇవర ఛుట్టీ పర, రవివార కా దిన। అబ కహాం టైక్సీ-స్కూటర ఢూఢూం। సురేన్ద్ర జీ బోలే— ‘చల మైం ఛోడ దేతా హూం బాహర తక।’ మైంనే కహా కి యహీం సే లే లేతా హూం। ఫిర బడే ప్యార సే ఉన్హోంనే కహా— ‘చల చాయ పీ కే నికల జానా ఘర సే।’ చాయ కే ప్యారే ప్రస్తావ సే పురానీ దోస్తీ కీ కిరణేం ఫూటతీ సీ దిఖాఈ దీం। వైసే మైం ఆమతౌర సే ఘర హీ లౌటనా పసంద కరతా హూం। కహీం కిసీ కో ఛోడతే హుఏ భీ జానా హో తో ఉసకే యహాం భీ చాయ కే లిఏ నహీం ఠహరతా। ఉనకే ప్రస్తావ మేం నర్మ గర్మీ థీ। దోస్తీ కే లిఏ జరూరీ హోతీ హై ఊష్మా। వో భీ అన్దర కీ। బాహర కే దిఖావే కీ నహీం। దోస్తీ మేం కోఈ బాధ్యతా నహీం హోతీ। ఆంతరిక ఊష్మా హీ పరస్పర ఆకృష్ట కరతీ హై। పహుంచ గఏ జీ ఉనకే ఘర। ఉన్హేం భీ నాగపుర కే లిఏ తత్కాల హీ నికలనా థా। మైం చాయ పీతే-పీతే సోచనే లగా కి ఘర లౌటనే కే రాస్తే మేం ఏక శౌక పూరా కియా జా సకతా హై।
—కౌన సౌ సౌక రే?
—అరే, ఫోటోగ్రాఫీ కా చచా। లందన సే ఏక డీ-నాఇంటీ నికౖన కైమరా లేకర ఆయా థా। మేరే పురానే శౌక కే పాస నయా ఉపకరణ థా। అచానక మన మేం ఆయా ఔర సురేన్ద్ర జీ కో భీ బతాయా కి మైం పురానీ దిల్లీ కీ ఉన తంగ గలియోం మేం జానా చాహతా హూం జహాం తీస-బత్తీస సాల పహలే అపనే యార సలీమ కే సాథ ఘూమే థే ఔర కవితా లిఖీ థీ ‘బూఢే బచ్చే’, లేకిన ఢీలాఢాలా కుర్తా పహన కర క్యా చుస్త ఫోటోగ్రాఫీ కరేంగే, చలో విచార త్యాగతే హైం। కిసీ దిన శర్ట-జీంస మేం ఆఏంగే। మైంనే దేఖా కి దోస్తీ కీ ఊష్మా ఔర బఢ గఈ, ఉన్హోంనే అలమారీ ఖోల దీ, ‘జో అచ్ఛీ లగే పహన లే।’ అరే, చచా బతా నహీం సకతా దోస్తీ జబ అన్దర సే ఫవ్వారే కీ తరహ ఫూటతీ హై తో ఇసకీ హవాదార ఫుహారోం మేం భీగనా బడా అచ్ఛా లగతా హై। మైంనే ఏక టీ-శర్ట పర హాథ రఖా। ఝట సే ఉన్హోంనే ఉతార కర దే దీ। కుర్తా అటైచీ మేం, టీ సమాప్త, టీ-శర్ట శరీర పర, కైమరా కంధాసీన। పహుంచ గఏ తుర్కమాన గేట। ఫోన ఘుమాయా యార సలీమ కో ఔర యార సలీమ కీ ఆవాజ సే భీ ఆంతరిక ఊష్మా కీ కిరణేం నికలీం।

అబ ఉనకీ ఉమ్ర సత్తర పార హో గఈ హై। ఘుటనే దర్ద కరతే హైం। ఆమతౌర సే టహలనే భీ నహీం నికలతే, లేకిన దోస్తీ కీ ఊష్మా నే ఐసా జోర మారా చచా కి తీన ఘంటే తక మేరే సాథ ఘూమతే రహే। ఘుటనే కా దర్ద పతా నహీం కహాం గాయబ హో గయా। దోస్తీ ఏక ఐసీ చీజ హై చచా జో ఘుటన కో దూర కర దేతీ హై ఔర అగర ఉసమేం ఘుటన బఢ జాఏ తో ఘుటనే క్యా సబ కుఛ ఖరాబ కర దేతీ హై। ఆదమీ ఘుటనే టేక దేతా హై। దోస్తీ నిస్వార్థ హో ఔర వక్త పర కామ ఆనే కా మాద్దా రఖతీ హో తో కోఈ అర్థ రఖతీ హై। పన్ద్రహ సాల సే సలీమ అపనే ఘర బులా రహా హై। మైం జా నహీం పాయా ఔర జబ మిలే తో ఇతనా ఆనన్ద ఆయా చచా కి మైం బతా నహీం సకతా। పేశ హైం తీన దోహే, దోస్త, ప్రియంకర బంధుసమ, సాథీ, మన కా మీత। హితూ, హితైషీ, శుభైషీ, హమజోలీ, మనజీత! సంగీ, సంగతియా, సఖా, సహచర, సఖీ, అజీజ। జిగరీ, యాడీ, యార, యా యారా మాదక చీజ। హితకామీ స్నేహీ కహో, మితవా యా కి హబీబ, మిత్ర భలే మిల నా సకే, దిల కే రహే కరీబ।
—ఫోటూ ఐంచే?
—ఫేసబుక పర అపనే హజారోం ‘దోస్తోం’ కే లిఏ చఢా భీ దిఏ।

లకడీ సే తగడీ ఆరీ

(కహతే హైం కి ఆరీ కే పాస ఆంఖేం నహీం హోతీం పర మనుష్య కే పాస తో హైం।)

జంగల మేం బంగలే
బంగలే హీ బంగలే
నఏ నఏ బనతే గఏ
బంగలే హీ బంగలే।

బంగలోం మేం చారోం ఓర
జంగలే హీ జంగలే
ఛోటే-ఛోటే బడే-బడే
జంగలే హీ జంగలే

జంగల సే కాటీ గఈ
లకడీ హీ లకడీ,
చీరీ గఈ పాటీ గఈ
లకడీ హీ లకడీ।

చౌఖట మేం ద్వారోం మేం
లకడీ హీ లకడీ
ఫర్శోం దీవారోం మేం
లకడీ హీ లకడీ।

మానుస నే మార బడీ
మారీ జీ మారీ,
లకడీ సే తగడీ థీ
ఆరీ జీ ఆరీ।

ఆరీ కే పాస న థీం
ఆంఖేం జీ ఆంఖేం,
కటతీ గఈం కటతీ గఈం
శాఖేం హీ శాఖేం।

బఢతే గఏ బఢతే గఏ
బంగలే హీ బంగలే,
జంగల జీ హోతే గఏ
కంగలే హీ కంగలే।

హరా రంగ ఛోడ ఛాడ
భూరా భూరా రంగ లే,
జంగల జీ కంగలే
యా బంగలే జీ కంగలే?

యాద రఖో మౌత ముస్కరాతీ నహీం హై

(తుమ ఔర తుమ్హారీ మౌత ఏక హీ లగ్న మేం జన్మ లేతే హైం, పర మౌత పహలే మర సకతీ హై।)

కిసీ కీ ఉమ్ర కమ
కిసీ కీ లంబీ హై,
ఔర మౌత మహాస్వావలంబీ హై।
అపనా నిర్ణయ స్వయం లేగీ,
తుమ్హారే చింతా కరనే సే
న తో ఆఏగీ
న ఆనే సే రుకేగీ।
చింతా కరకే
స్వయం కో మత సతాఓ,
మౌత జబ భీ ఫోటో ఖీంచనా చాహే
ముస్కరాఓ।
రౌనక ఆ జాతీ హై ఫోటో మేం
తుమ్హారీ దో సైకిండ కీ ముస్కాన సే,
జిందగీ భర ముస్కురాఓగే తో
కభీ నహీం జాఓగే జాన సే।

సునో! తుమ్హారే పైదా హోతే హీ
తుమ్హారీ మౌత భీ పైదా హో జాతీ హై।
ఠీక ఉసీ ఘడీ ఉసీ ముహూర్త
ఉసీ లగ్న ఉసీ వక్త
తుమసే కహీం జ్యాదా మజబూత ఔర సఖ్త।
యాద రఖనా మౌత ముస్కరాతీ నహీం హై,
కోయల కీ బోలీ మేం గాతీ నహీం హై।
వహ తో చీల-గిద్ధ కఉఓం కీ తరహ
సిర పర మండరాతీ హై
హంసీ ఉసే ఆతీ నహీం హై।
దాంత ఫాడే జబ వో తుమ ముస్కురాఓ,
ఔర జబ దహాడే తుమ గునగునాఓ।

వృద్ధావస్థా తక
అపనీ తాకత ఖోనే సే
వో ఖోఖలీ హో జాఏగీ,
ఉసకే దాంత బర్ఫ కీ తరహ
పిఘల జాఏంగే
ఔర వో పోపలీ హో జాఏగీ।

తుమ ఫిర భీ ముస్కురాతే రహే
తో తుమసే బురీ తరహ డర జాఏగీ,
తుమ్హారీ మౌత తుమ్హారే సామనే హీ
మర జాఏగీ।

యువా కా ఉల్టా వాయు

(యువా హవాఓం ఔర ధారాఓం కే విపరీత చలకర భీ మంజిల పాతే హైం।)

యువా కా ఉల్టా వాయు
వాయు మానే హవా,
హవా కా ఉల్టా వాహ
బస యహీ యువా కీ చాహ।
చాహిఏ
వాహ, వాహ, వాహ।

దిల కే అరమానోం కే
పంఖ నికల ఆఏ హైం,
ఉడనా సీఖ లియా హై
యోం పర ఫైలాఏ హైం।
బాదల కే ఊపర జో
ఫైలా నీలగగన హై,
ఉడనే కీ మస్తీ మేం
మన హో రహా మగన హై।
అచ్ఛా లగే న సూరజ
గర వో దేతా కోఈ సలాహ।
వాహ జీ
వాహ, వాహ, వాహ।

ధరతీ కీ గోదీ సే
నికలీ తరుణాఈ హై
బాహర ఆకర ఖుల కర
లేతీ అంగడాఈ హై।
సంకల్పోం కీ మాలా
ఇసనే ఆజ పిరోఈ,
బహతా యే పానీ హై
రోక న పాఏ కోఈ।
ముశ్కిల హై జో మంజిల
ఇసనే పకడీ హై వో రాహ।
బోలిఏ
వాహ, వాహ, వాహ!

ఖోపడీ కీ ఖపరైల తలే

—చౌం రే చమ్పూ! సునీ ఐ కై తైనైం కోఈ కబతా లిఖీ ఐ, దో అపరైల ఔర నౌ అపరైల కే బారే మేం, కా లిఖీ ఐ?
—చచా, లిఖ దీ, భేజ దీ, ఛప గఈ। తాజా కవితా యాద థోడే హీ రహతీ హై।
—అరే, హమేఊం బతాయ దై లల్లా!


—చచా, కవితా మేం పూఛా గయా థా కి దో అప్రైల గ్యారహ కా ఇండియా గేట ఔర నౌ అప్రైల గ్యారహ కా జంతర-మంతర। బతాఇఏ ఇనమేం క్యా సమానతాఏం థీం ఔర క్యా హై అంతర? హమనే కహా అచ్ఛా హై ఆపకా ప్రశ్న, సమానతా యే హై కి దోనోం మేం థా జీత కా జశ్న। ఫిర ఖోపడీ కీ ఖపరైల మేం దో ఔర నౌ అప్రైల కే బారే మేం ఔర బాతేం ఆతీ రహీం। దో కో జీత కా జశ్న ఇసలిఏ మనాయా గయా క్యోంకి కోశిశ సఫల హుఈ థీ దేశ మేం వర్ల్డ కప లానే కీ, ఔర దూసరా నౌ తారీఖ కో ఇసలిఏ మనాయా గయా క్యోంకి సమఝా గయా జైసే కోశిశ సఫల హో గఈ దేశ కే కప సే భ్రష్టాచార కో భగానే కీ। దోనోం మేం అకస్మాత యువా వర్గ సామనే ఆయా సమూచా, దోనోం మేం తిరంగా హుఆ ఊంచా, లేకిన చచా దోనోం మేం ఉల్లాస ఔర ఆవేగ కా మిలా-జులా మిశ్రణ థా। దోనోం కో బారీకీ సే సమఝనా జరూరీ హై।
—అరే, తూ తో కబతా సునా, భాసన మతీ ఝాడ।
—మైంనే కవితా మేం ఆగే యహీ తో కహా థా కి దోనోం స్థానోం పర హాఈ థా భావనాఓం కా వోల్టేజ। దోనోం కో మిలీ చకాచక మీడియా కవరేజ। దోనో టీఆరపీ బఢాఊ థే। మోబాఇల కమ్పనియోం కే మునాఫే గజబఢాఊ థే।
—జే లాయౌ న హకీకత!
—చచా హకీకత యే హై కి మైం అపనీ కవితా మేం హకీకత హీ లాతా హూం। మైంనే కహా కి యువా ఊర్జా కే సాథ ఖడీ థీ హర పీఢీ। దోనోం మైదాన సమతల, బినా సీఢీ।
—సో కైసై భైయా?
—ఇసలిఏ చచా, కి భీడ జుటానే కే లిఏ న తో బస లాఈ గఈం ఔర న మచాన బనాఏ గఏ। కోఈ పూర్వ-ప్రాయోజన నహీం హుఆ। జంతర-మంతర పర లగభగ రోజానా ధరనే-ప్రదర్శన హోతే హైం। కభీ బాల మజదూరీ ఉన్మూలన కే లిఏ, కభీ నారీ ఉత్పీడన కే ఖిలాఫ। దస-పన్ద్రహ బుద్ధిజీవీ ఝోలా టాంగే వహాం ఆ జాతే థే। ప్రైస వాలోం కీ నిగాహ పడీ, పడీ, న పడీ, లేకిన యహాం తో భీడ జుట గఈ బహుత బడీ। మీడియా కే కారణ భీడ ఆఈ, భీడ కే కారణ మీడియా ఆయా। సబ కుఛ అప్రత్యాశిత సా లగా। జిన లోగోం నే భీ అన్నా కో యే రాయ దీ, వే దేశ కో బహుత గహరాఈ సే సమఝనే వాలే లోగ థే। వే జానతే థే కి నౌజవానోం కీ భావనాఓం కో కైసే ఉద్రేకిత కియా జా సకతా హై। ఉస్తాద థే టేలీవిజన కే రణనీతిజ్ఞ। ఉస్తాద థే కుచలే హుఏ రాజనీతిజ్ఞ। బడే ఉస్తాదానాందాజ మేం జోడ-ఘటానా హుఆ। చూంకి భ్రష్టాచార హై హమారే దేశ కీ ఏక పావన-పవిత్ర-పునీత సచాఈ, ఇసీలిఏ నఈ పీఢీ జజ్బాత మేం ఆఈ। ఉసకో ఆనా హీ థా। దోనోం మైదాన సమతల థే। సమతల ఇసలిఏ బతాఏ కి పహలే మేం ఉల్లాస కా సరలీకరణ థా దూసరే మేం ఆవేగ కా సరలీకరణ ఔర యే సారా కా సారా గరీబ కే లిఏ ఏక జటిల సమీకరణ థా।
—ఫిరకిత్తీ భాసన దైన లగ్యౌ!


—చచా, తుమ సమఝే హీ నహీం! మైం భాషణ మేం కవితా ఔర కవితా మేం భాషణబాజీ కరతా హూం। సమానతా తో బతా దీం, అంతర యే థా కి దో అప్రైల కో క్రికేట కే బహానే భరపూర నర్తన కా మౌకా థా ఔర నౌ కో సరకార కా బాఉండ్రీ మేం అన్నా కా పరివర్తనకామీ చౌకా థా। అన్నా నే కోఈ ఛక్కా నహీం మారా। సరకార కీ బాఉండ్రీ మేం హీ రహకర, చౌకా మారకర, చౌంకా దియా చార దిన మేం, వరనా సరకార కే చౌకా-చూల్హా బన్ద హోనే కీ నౌబత ఆ జాతీ। సరకార జానతీ హై కి అచ్ఛా నర్తన ఔర సచ్చా పరివర్తన యువా పీఢీ హీ కర సకతీ హై, ఇసలిఏ సమఝదారీ సే కామ లియా। అకడ కీ జకడబన్దీ ఛోడ దీ। కపిల జీ భీ ఠీక కహతే హైం కి యహ బిల దేశ కీ సారీ సమస్యాఏం తో నహీం సులఝా దేగా। కోఈ భీ బిల పాస హోగా, సంవిధాన కే దాయరే మేం రహకర హీ తో హోగా। లోకపాల ఔర జనలోకపాల కే ఊపర భీ కోఈ హోగా కి నహీం। ఊపర రహేగా సంవిధాన। ఔర యే అన్నా హజారే, క్యోం లగతే హైం ప్యారే? ఇసలిఏ కి సబకో లగతా హై కి జితనా ధవల ఉనకీ టోపీ ఔర కుర్తే కా రంగ హై, ఉతనా హీ దూధ ధులా ఉనకా అంతర-బహిరంగ హై। టీవీ మేం సబనే దేఖా కి అన్నా కీ టోపీ పర కుఛ మక్ఖియాం బైఠ జాతీ హైం, ఇసలిఏ మైం ఉనసే కహూంగా కి సారే ‘వామ’దేవోం, ‘రామ’దేవోం, ‘నామ’దేవోం, ‘దామ’దేవోం, ‘కామ’దేవోం ఔర ‘తామఝామ’దేవోం సే బచనా! ఐసీ హో తుమ్హారీ వ్యూహ-రచనా।
—సన గ్యారహ కీ నౌ ఔర దో అపరైల కీ బాత సున లఈం, అబ నౌ దో గ్యారై హై జా।

దరోగా జీ సమఝ నహీం పాఏ

(సమఝదార భాషా కఈ బార నాసమఝీ కీ జననీ బన జాతీ హై।)
హాఏ హాఏ!
దరోగా జీ
కుఛ సమఝ నహీం పాఏ!

ఆశ్చర్య మేం జకడే గఏ,
జబ సిపాహీ నే
ఉన్హేం బతాయా—
రామస్వరూప నే చోరీ కీ
ఫలస్వరూప పకడే గఏ।

దరోగా జీ బోలే—
యే క్యా రగడా హై?
రామస్వరూప నే చోరీ కీ
తో భలా
బినా బాత ఫలస్వరూప కో
క్యోం పకడా హై?
సిపాహీ
బార-బార దోహరాఏ—
రామస్వరూప నే చోరీ కీ
ఫలస్వరూప పకడే గఏ।
పకడే గఏ జీ పకడే గఏ
పకడే గఏ జీ పకడే గఏ!

దరోగా భీ లగాతార
ఉస పర అకడే గఏ।

దృశ్య దేఖకర
మైం అచంభిత హో గయా,
లాపరవాహీ కే
అపరాధ మేం
భాషా-జ్ఞానీ సిపాహీ
నిలంబిత హో గయా।

దోనోం ఘరోం మేం ఫరక హై

(ఘర సాఫ-సుథరా రఖేం తో ఆంగన మేం ఖుశియాం థిరకతీ హైం।)


ఫరక హై, ఫరక హై, ఫరక హై,
దోనోం ఘరోం మేం ఫరక హై।

హవా ఏక మేం సాఫ బహే,
పర దూజే మేం హై గన్దీ,
దూజే ఘర మేం నహీం
గన్దగీ పర కోఈ పాబందీ।
యహాం లగతా హై కి జైసే నరక హై।
దోనోం ఘరోం మేం ఫరక హై।

పహలే ఘర మేం సాఫ-సఫాఈ,
యే ఘర కాశీ కాబా,
యహాం న కోఈ రగడా-టంటా,
నా కోఈ శోర శరాబా।
ఇసీ ఘర మేం సుఖోం కా అరక హై।
దోనోం ఘరోం మేం ఫరక హై।
గందీ హవా నీర భీ గందా,
దిన భర మారామారీ,
బినా బులాఏ ఆ జాతీం,
దూజే ఘర మేం బీమారీ।
ఇస ఘర కా తో బేడా గరక హై।
దోనోం ఘరోం మేం ఫరక హై।

గర హమ చాహేం
అచ్ఛీ సేహత,
జీవన హో సుఖదాఈ,
తో ఫిర ఘర కే ఆసపాస,
రఖనీ హై ఖూబ సఫాఈ।
సాఫ ఘర మేం ఖుశీ కీ థిరక హై।

ఫరక హై, ఫరక హై, ఫరక హై,
దోనోం ఘరోం మేం ఫరక హై।

ప్రథమాంక విమోచన

మధ్యోత్తరీ కలా సంగమ

లోక కలా వ సంస్కృతి కీ తిమాహీ

సంపాదక : అశోక చక్రధర

ఇస అంక మేం

ఇస అంక మేం జహాం ఏక ఓర గవేషణాత్మక ఆలేఖ హైం వహీం దూసరీ ఓర కవితాఏం ఔర కహానియాం భీ హైం। బ్రజ కే లోకనృత్యోం, ముహూర్త, లోకధర్మీ నాట్య పరంపరా, ఆల్హా, బిరహా, నౌటంకీ, బుందేలఖండ కే పారంపరిక లోక-చిత్రాంకన, లోక కలాఓం మేం స్త్రియోం కీ భాగీదారీ, ప్రయాగ, నిమాడ, సోనభద్ర కే సాంస్కృతిక సందర్భ, బూందీ కీ కలా, ఇలాహాబాద సంగ్రహాలయ ఔర ఆలోక పురాణిక కా యాత్రా వృత్తాంత, కుంఅర బేచైన ఔర విష్ణు సక్సేనా కే గీత, నీలిమ కుమార, సుధీర, మహేశ్వర కీ కవితాఏం, నరేశ శాండిల్య ఏవం డౖ. సోమదత్త శర్మా కే దోహే ఆపకో సమకాలీన కవితా సే రూబరూ కరాఏంగే తథా ప్రదీప చౌబే కీ వ్యంగ్య ఛణికాఏం గుదగుదాఏంగీ ఔర భీ బహుత కుఛ మిలేగా ఆపకో ఇస అంక మేం।

దినాంక : 12 అప్రైల, 2011 సమయ : 6.30 బజే, సాయం

ప్రేక్షాగార : ఇండియా హైబిటేట సేంటర, నఈ దిల్లీ

సాథ హీ పార్వతీ బాఉల ప్రస్తుత కియా జాఏగా