సం
సద కీ స్థాయీ సమితి కే పాస హై లోకపాల విధేయక। సరకార ఉసే వాపస లే సకతీ హై। ఇస బీచ అరుణా రాయ ఔర అన్నా హజారే కే ప్రస్తావిత బిల భీ సంసదీయ సమితి కే పాస భేజే జా చుకే హైం। అనశన కే నౌవేం దిన బిల కే విభిన్న బిందుఓం పర సర్వదలీయ బైఠక మేం కోఈ సహమతి నహీం హో సకీ ఔర అన్నా టీమ కే సాథ కిసీ సహమతి కీ ఉమ్మీద భీ టూట గఈ। లేకిన గురువార కో ప్రధానమంత్రీ నే సదన మేం కహా కి అన్నా కే ప్రస్తావిత బిల పర సంసద మేం బహస కరాఈ జాఏగీ। హమేం నహీం పతా కి స్థాయీ సమితి కిస బిల పర విచార కరేగీ। యహ భీ నహీం పతా కి సంసద మేం బిల కే విభిన్న ప్రారూపోం పర బహస కే బాద క్యా హోగా। క్యా ఫిర కోఈ నయా బిల బనేగా? క్యా ఉస పర సంసదీయ సమితి బహస కరేగీ? అగర టీమ అన్నా కే మనచాహే రూప మేం వహ బిల పాస నహీం హుఆ తో ఇస ఆందోలన కా రూప క్యా హోగా?
నిరాశా సే ఉపజీ ఆస్థా
ఇన సవాలోం కే జవాబ కిసీ కే పాస నహీం హైం, పర అన్నా కీ అగువాఈ మేం శురూ హుఏ ఇస ఆందోలన సే యహ బాత జరూర సాఫ హో గఈ హై కి రాజనీతిక పార్టియోం సే ఆమ ఆదమీ కా మోహభంగ హుఆ హై। నేతాఓం కే ఝూఠే వాదోం సే బార-బార ఆహత హుఈ ఉసకీ ఆస్థా కో సంభావనాఓం కా నయా ఠౌర అన్నా కే రూప మేం దిఖ రహా హై। అన్నా నే జనతా సే కోఈ వాదా నహీం కియా హై, పర జనతా ఉనసే బార-బార వాదా కర రహీ హై కి అన్నా హమ తుమ్హారే సాథ హైం। ఆఖిర వజహ క్యా హై జో అనిశ్చిత, అనసులఝే ఔర అనగఢ రాస్తే పర లోగ అన్నా కే పీఛే భాగే చలే జా రహే హైం? ఇస ఆస్థా కీ వజహ హై హాల కే వర్షోం మేం ఉపజీ నిరాశా।
ఔర కుఛ తీఖే సవాల
దేశ కే లగభగ హర హిస్సే సే నేతాఓం కే ఖానే-కమానే కే కిస్సే ఏక కే బాద ఏక సామనే ఆతే గఏ। కరోడోం-అరబోం కే ఘోటాలే హోతే రహే, పర సరకార కభీ దలీల దేతీ రహీ, కభీ జాంచ కరవాతీ రహీ। సత్తాపక్ష హో యా విపక్ష, సభీ మౌకే కీ ఆంచ పర మతలబ కీ రోటీ సేంకతే రహే లేకిన ఘోటాలోం కే ఖిలాఫ ఠోస నతీజే సిఫర రహే। ఐసే నాజుక సమయ మేం జబ లోగోం నే దేఖా కి 74 బరస కా ఏక బూఢా ఖుద కో భూఖా రఖ కర నతీజే పానే కే రాస్తే గఢనే కీ కోశిశ కర రహా హై, తో ఖానే-పకానే వాలోం కే ఖిలాఫ దేశ కీ
జనతా దౌడ పడీ।
యహ జనతా జిస రోమాంచ ఔర ఉత్సాహ కే సాథ దౌడీ హై, ఉసకే పీఛే కిసీ అన్నా కీ తాకత నహీం బల్కి ఛలావే సే ముక్త హోనే కీ చాహత ఔర ఛటపటాహట హై। ఐసే మేం యహ ఆందోలన అగర ఔంధే ముంహ గిరా తో? ఇససే భీ తీఖా సవాల యహ హై కి ఆందోలన అగర కామయాబ హుఆ ఔర జనతా నే జితనీ ఉమ్మీదేం ఇససే బాంధ రఖీ హైం, వే పూరీ హోతీ నహీం దిఖీం తో క్యా హోగా? ఇన దోనోం స్థితియోం సే దూర రహనే కే లిఏ టీమ అన్నా కో కఈ కామ కరనే హోంగే। పహలా యహ కి ఉన్హేం లోకపాల విధేయక కీ జగహ జన లోకపాల విధేయక కో లాగూ కరవానే కే ఏకసూత్రీ ఆందోలన కో బహూసూత్రీ బనానా హోగా। దూసరా యహ కి జనతా కే సామనే యహ బాత బార-బార రఖనీ హోగీ కి ఇస జన లోకపాల విధేయక కే లాగూ హో జానే మాత్ర సే రామరాజ ఆనే వాలా నహీం, యహ తో సుధార కీ దిశా మేం ఏక ఛోటా సా కదమ భర హోగా। అసల సుధార తబ హోగా జబ హమ సవాలోం సే ఘిరే సంసదీయ లోకతంత్ర కో స్వచ్ఛ రూప దే సకేం, చునావీ రాజనీతి మేం పసరే భ్రష్టాచార కో దూర కర సకేం।
యహ ఆందోలన వైసా హీ హై జైసా 74 కా జేపీ మూవమేంట థా, యహ సమఝనే కీ చూక హమేం నహీం కరనీ చాహిఏ। జేపీ కీ సంపూర్ణ క్రాంతి సీధే-సీధే సత్తా పరివర్తన కీ మాంగ పర టికీ థీ। కహా జా సకతా హై కి ఉసకా ధ్యేయ వహీ థా, జబకి అన్నా కా ఆందోలన భ్రష్టాచార కో ఖత్మ కరనే కీ బాత కర రహా హై। గౌర కరేం కి భ్రష్టాచార కా ముద్దా అకేలే కానూన కీ జిమ్మేదారీ నహీం హై। న హీ జన లోకపాల విధేయక జైసే కిసీ బిల కే లాగూ హోనే మాత్ర సే యహ ఖత్మ హో జాఏగా। బల్కి ఇసకే లిఏ లంబే సంఘర్ష కీ జరూరత హై। హర ఆదమీ అగర ఖుద కే భీతర బైఠే భ్రష్టాచార కో ఖత్మ కరే, తభీ యహ ఖత్మ హో సకతా హై।
అన్నా కే ఇస ఆందోలన కో ఏక ఐసీ చునౌతీ కా భీ సామనా కరనా హై జో జేపీ మూవమేంట కే వక్త నహీం థీ। ఉస వక్త భీ సమాజ మేం జాతీయతా థీ, పర యహ అలగ-అలగ పౖలిటికల పార్టియోం కే రూప మేం నహీం బంటీ హీం థీ। ఆజ కే సమాజ మేం అస్మితా కీ లడాఈ ఇతనీ తేజ హై ఔర అపనీ అలగ పహచాన కీ చాహత ఇతనీ బులంద హై కి సమాజ కే హర వర్గ కే పాస అపనీ పార్టీ హై। హర జగహ యే పార్టియాం అపనీ హిస్సేదారీ అపనీ అలగ పహచాన కే సాథ చాహతీ హైం। యహ బాత టీమ అన్నా కో ధ్యాన మేం రఖనీ హోగీ తాకి ఉనకే సంఘర్ష మేం హర వర్గ శామిల హో సకే।
జేపీ మూవమేంట కే సబక
74 కే జేపీ మూవమేంట కే నతీజే భీ టీమ అన్నా కే జేహన మేం హోనే చాహిఏ। 77 కే లోకసభా చునావ మేం కాంగ్రేస కో ముంహ కీ ఖానీ పడీ థీ। జేపీ కే సుధారవాదీ ఆందోలన కా సబసే బడా లాభ భారత కీ కఈ ప్రముఖ పార్టియోం కా విలయ కర బనీ జనతా పార్టీ కో మిలా థా, పర ఆంతరిక మతభేదోం కే కారణ యహ పార్టీ 1979 మేం బంట గఈ। క్యా 2014 కే చునావ మేం 77 దోహరాయా జాఏగా? ఐసా కుఛ హో జాఏ తో బహుత ఆశ్చర్య నహీం। పర ఇసకే లిఏ జనతా కిసీ ఐసే నేతృత్వ కో తలాశనా చాహేగీ జో సచ్చా ఔర స్వచ్ఛ హో, జిసకీ అగువాఈ కోఈ భరోసే లాయక శఖ్స కరే, జిసమేం దాగదార చేహరోం కే శామిల హోనే కా డర న హో। టీమ అన్నా జనతా కీ ఇస తలాశ పర ఖరా ఉతరనా చాహేగీ యా నహీం, యహ వక్త బతాఏగా।
క్షణ భర కో యహ సోచేం కి సరకార జన లోకపాల విధేయక కో స్వీకార కర లేతీ హై, తో ఫిర టీమ అన్నా కిస ముద్దే పర ఆందోలన కరేగీ? క్యా ఇసకే బాద వహ ఫిర కోఈ ఔర నఈ డిమాండ లేకర సామనే ఆఏగీ? యహాం మకసద సిర్ఫ యహ ధ్యాన దిలానే కా హై కి టీమ అన్నా కో ఇస ఆందోలన కో జారీ రఖనే కే లిఏ ఇసే బహుసూత్రీ బనానా హీ హోగా। సవాల యహ నహీం కి అన్నా ఔర ఉనకే సాథ ఆందోలన కర రహే లోగోం కే సాథ కితనీ బడీ భీడ ఆ జుడీ హై। సవాల యహ భీ నహీం కి కిసీ సిస్టమ, కిసీ సరకార యా ఉసకే ద్వారా కాయమ వ్యవస్థా కో ఆప కిస తరహ సే ధ్వస్త కర దేతే హైం। సవాల యహ హై కి ఉస ధ్వస్త వ్యవస్థా కే మలబే పర ఆప కోఈ నఈ వ్యవస్థా ఖడీ కర పాఏంగే కి నహీం। జేపీ కీ బాత తో ఛోడ దీజిఏ, గాందీ భీ దేశ కో ఆజాద కరానే కే బాద సత్తా కీ బందరబాంట దేఖ కర ఖుశ నహీం హో పాఏ।
నిరాశా సే ఉపజీ ఆస్థా
ఇన సవాలోం కే జవాబ కిసీ కే పాస నహీం హైం, పర అన్నా కీ అగువాఈ మేం శురూ హుఏ ఇస ఆందోలన సే యహ బాత జరూర సాఫ హో గఈ హై కి రాజనీతిక పార్టియోం సే ఆమ ఆదమీ కా మోహభంగ హుఆ హై। నేతాఓం కే ఝూఠే వాదోం సే బార-బార ఆహత హుఈ ఉసకీ ఆస్థా కో సంభావనాఓం కా నయా ఠౌర అన్నా కే రూప మేం దిఖ రహా హై। అన్నా నే జనతా సే కోఈ వాదా నహీం కియా హై, పర జనతా ఉనసే బార-బార వాదా కర రహీ హై కి అన్నా హమ తుమ్హారే సాథ హైం। ఆఖిర వజహ క్యా హై జో అనిశ్చిత, అనసులఝే ఔర అనగఢ రాస్తే పర లోగ అన్నా కే పీఛే భాగే చలే జా రహే హైం? ఇస ఆస్థా కీ వజహ హై హాల కే వర్షోం మేం ఉపజీ నిరాశా।
ఔర కుఛ తీఖే సవాల
దేశ కే లగభగ హర హిస్సే సే నేతాఓం కే ఖానే-కమానే కే కిస్సే ఏక కే బాద ఏక సామనే ఆతే గఏ। కరోడోం-అరబోం కే ఘోటాలే హోతే రహే, పర సరకార కభీ దలీల దేతీ రహీ, కభీ జాంచ కరవాతీ రహీ। సత్తాపక్ష హో యా విపక్ష, సభీ మౌకే కీ ఆంచ పర మతలబ కీ రోటీ సేంకతే రహే లేకిన ఘోటాలోం కే ఖిలాఫ ఠోస నతీజే సిఫర రహే। ఐసే నాజుక సమయ మేం జబ లోగోం నే దేఖా కి 74 బరస కా ఏక బూఢా ఖుద కో భూఖా రఖ కర నతీజే పానే కే రాస్తే గఢనే కీ కోశిశ కర రహా హై, తో ఖానే-పకానే వాలోం కే ఖిలాఫ దేశ కీ
జనతా దౌడ పడీ।
యహ జనతా జిస రోమాంచ ఔర ఉత్సాహ కే సాథ దౌడీ హై, ఉసకే పీఛే కిసీ అన్నా కీ తాకత నహీం బల్కి ఛలావే సే ముక్త హోనే కీ చాహత ఔర ఛటపటాహట హై। ఐసే మేం యహ ఆందోలన అగర ఔంధే ముంహ గిరా తో? ఇససే భీ తీఖా సవాల యహ హై కి ఆందోలన అగర కామయాబ హుఆ ఔర జనతా నే జితనీ ఉమ్మీదేం ఇససే బాంధ రఖీ హైం, వే పూరీ హోతీ నహీం దిఖీం తో క్యా హోగా? ఇన దోనోం స్థితియోం సే దూర రహనే కే లిఏ టీమ అన్నా కో కఈ కామ కరనే హోంగే। పహలా యహ కి ఉన్హేం లోకపాల విధేయక కీ జగహ జన లోకపాల విధేయక కో లాగూ కరవానే కే ఏకసూత్రీ ఆందోలన కో బహూసూత్రీ బనానా హోగా। దూసరా యహ కి జనతా కే సామనే యహ బాత బార-బార రఖనీ హోగీ కి ఇస జన లోకపాల విధేయక కే లాగూ హో జానే మాత్ర సే రామరాజ ఆనే వాలా నహీం, యహ తో సుధార కీ దిశా మేం ఏక ఛోటా సా కదమ భర హోగా। అసల సుధార తబ హోగా జబ హమ సవాలోం సే ఘిరే సంసదీయ లోకతంత్ర కో స్వచ్ఛ రూప దే సకేం, చునావీ రాజనీతి మేం పసరే భ్రష్టాచార కో దూర కర సకేం।
యహ ఆందోలన వైసా హీ హై జైసా 74 కా జేపీ మూవమేంట థా, యహ సమఝనే కీ చూక హమేం నహీం కరనీ చాహిఏ। జేపీ కీ సంపూర్ణ క్రాంతి సీధే-సీధే సత్తా పరివర్తన కీ మాంగ పర టికీ థీ। కహా జా సకతా హై కి ఉసకా ధ్యేయ వహీ థా, జబకి అన్నా కా ఆందోలన భ్రష్టాచార కో ఖత్మ కరనే కీ బాత కర రహా హై। గౌర కరేం కి భ్రష్టాచార కా ముద్దా అకేలే కానూన కీ జిమ్మేదారీ నహీం హై। న హీ జన లోకపాల విధేయక జైసే కిసీ బిల కే లాగూ హోనే మాత్ర సే యహ ఖత్మ హో జాఏగా। బల్కి ఇసకే లిఏ లంబే సంఘర్ష కీ జరూరత హై। హర ఆదమీ అగర ఖుద కే భీతర బైఠే భ్రష్టాచార కో ఖత్మ కరే, తభీ యహ ఖత్మ హో సకతా హై।
అన్నా కే ఇస ఆందోలన కో ఏక ఐసీ చునౌతీ కా భీ సామనా కరనా హై జో జేపీ మూవమేంట కే వక్త నహీం థీ। ఉస వక్త భీ సమాజ మేం జాతీయతా థీ, పర యహ అలగ-అలగ పౖలిటికల పార్టియోం కే రూప మేం నహీం బంటీ హీం థీ। ఆజ కే సమాజ మేం అస్మితా కీ లడాఈ ఇతనీ తేజ హై ఔర అపనీ అలగ పహచాన కీ చాహత ఇతనీ బులంద హై కి సమాజ కే హర వర్గ కే పాస అపనీ పార్టీ హై। హర జగహ యే పార్టియాం అపనీ హిస్సేదారీ అపనీ అలగ పహచాన కే సాథ చాహతీ హైం। యహ బాత టీమ అన్నా కో ధ్యాన మేం రఖనీ హోగీ తాకి ఉనకే సంఘర్ష మేం హర వర్గ శామిల హో సకే।
జేపీ మూవమేంట కే సబక
74 కే జేపీ మూవమేంట కే నతీజే భీ టీమ అన్నా కే జేహన మేం హోనే చాహిఏ। 77 కే లోకసభా చునావ మేం కాంగ్రేస కో ముంహ కీ ఖానీ పడీ థీ। జేపీ కే సుధారవాదీ ఆందోలన కా సబసే బడా లాభ భారత కీ కఈ ప్రముఖ పార్టియోం కా విలయ కర బనీ జనతా పార్టీ కో మిలా థా, పర ఆంతరిక మతభేదోం కే కారణ యహ పార్టీ 1979 మేం బంట గఈ। క్యా 2014 కే చునావ మేం 77 దోహరాయా జాఏగా? ఐసా కుఛ హో జాఏ తో బహుత ఆశ్చర్య నహీం। పర ఇసకే లిఏ జనతా కిసీ ఐసే నేతృత్వ కో తలాశనా చాహేగీ జో సచ్చా ఔర స్వచ్ఛ హో, జిసకీ అగువాఈ కోఈ భరోసే లాయక శఖ్స కరే, జిసమేం దాగదార చేహరోం కే శామిల హోనే కా డర న హో। టీమ అన్నా జనతా కీ ఇస తలాశ పర ఖరా ఉతరనా చాహేగీ యా నహీం, యహ వక్త బతాఏగా।
క్షణ భర కో యహ సోచేం కి సరకార జన లోకపాల విధేయక కో స్వీకార కర లేతీ హై, తో ఫిర టీమ అన్నా కిస ముద్దే పర ఆందోలన కరేగీ? క్యా ఇసకే బాద వహ ఫిర కోఈ ఔర నఈ డిమాండ లేకర సామనే ఆఏగీ? యహాం మకసద సిర్ఫ యహ ధ్యాన దిలానే కా హై కి టీమ అన్నా కో ఇస ఆందోలన కో జారీ రఖనే కే లిఏ ఇసే బహుసూత్రీ బనానా హీ హోగా। సవాల యహ నహీం కి అన్నా ఔర ఉనకే సాథ ఆందోలన కర రహే లోగోం కే సాథ కితనీ బడీ భీడ ఆ జుడీ హై। సవాల యహ భీ నహీం కి కిసీ సిస్టమ, కిసీ సరకార యా ఉసకే ద్వారా కాయమ వ్యవస్థా కో ఆప కిస తరహ సే ధ్వస్త కర దేతే హైం। సవాల యహ హై కి ఉస ధ్వస్త వ్యవస్థా కే మలబే పర ఆప కోఈ నఈ వ్యవస్థా ఖడీ కర పాఏంగే కి నహీం। జేపీ కీ బాత తో ఛోడ దీజిఏ, గాందీ భీ దేశ కో ఆజాద కరానే కే బాద సత్తా కీ బందరబాంట దేఖ కర ఖుశ నహీం హో పాఏ।
