అనహద నాద

అనామికా కీ ఏక కవితా

 రిశ్తా

వహ బిలకుల అనజాన థీ !
మేరా ఉససే రిశ్తా బస ఇతనా థా
కి హమ ఏక పంసారీ కే గ్రాహక థే
నఏ ముహల్లే మేం ।

 
వహ మేరే పహలే సే బైఠీ థీ
టౖఫీ కే మర్తబాన సే టికకర
స్టూల కే రాజసింహాసన పర ।

ముఝసే భీ జ్యాదా థకీ దీఖతీ థీ వహ
ఫిర భీ వహ హఁసీ !
ఉస హఁసీ కా న తర్క థా
న వ్యాకరణ
న సూత్ర
న అభిప్రాయ !
వహ బ్రహ్మ కీ హఁసీ థీ ।

 
ఉసనే ఫిర హాథ భీ బఢాయా
ఔర మేరీ శాల కా సిరా ఉఠాకర
ఉసకే సూత కిఏ సీధే
జో బస కీ కిసీ కీల సే లగకర
భృకుటి కీ తరహ సికుడ గఏ థే ।

 
పల భర కో లగా, ఉసకే ఉన ఝుకే కంధోం సే
మేరే భన్నాఏ హుఏ సిర కా
బేహద పురానా హై బహనాపా ।

****

ముక్తిబోధ కీ ఏక ఛోటీ కవితా

విచార ఆతే హైం

విచార ఆతే హైం –

లిఖతే సమయ నహీం

లిఖతే సమయ నహీం

బోఝా ఢోతే వక్త పీఠ పర

సిర పర ఉఠాతే సమయ భార

పరిశ్రమ కరతే సమయ

చాఁద ఉగతా హై వ

పానీ మేం ఝలమలానే లగతా హై

హృదయ కే పానీ మేం

విచార ఆతే హైం

లిఖతే సమయ నహీం

… పత్థర ఢోతే వక్త

పీఠ పర ఉఠాతే వక్త బోఝ

సాంప మారతే సమయ పిఛవాడే

బచ్చే కీ నేకర పఛీటతే వక్త !!

పత్థర పహాడ బన జాతే హైం

నక్శే బనతే హైం భౌగోలిక

పీఠ కచ్ఛప బన జాతీ హై

సమయ పృథ్వీ బన జాతా హై …

*****

ముక్తిబోధ కీ ఇస కవితా కా అంగ్రేజీ అనువాద దేఖేం :

Thoughts  Arrive

thoughts arrive
not while writing
while carrying load on back
while hauling weight over head
while toiling
moon rises and
shimmers on water
water of the heart

thoughts arrive
not while writing
…while carrying stone
while hauling load over back
while killing snake in the backyard
while washing a child’s knickers
stones become mountains
maps turn physical
backs turn into turtles
time becomes the earth…

*****

(English translation by Ghazala; courtesy : http://ghazala.wordpress.com)

దూర తారా

తీవ్ర – గతి
అతి దూర తారా
వహ హమారా శూన్య కే విస్తార నీలే మేం చలా హై !

ఔర నీచే లోగ ఉస కో దేఖతే హైం, నాపతే హైం గతి, ఉదయ ఔ’ అస్త కా ఇతిహాస !
కింతు ఇతనీ దీర్ఘ దూరీ
శూన్య కే ఉస కుఛ-న-హోనే సే బనా జో నీల కా ఆకాశ
వహ ఏక ఉత్తర
దూరబీనోం కీ సతత ఆలోచనాఓం కో
నయన-ఆవర్త కే సీమిత నిదర్శన యా కి దర్శన-యత్న కో !
వే నాపనే వాలే లిఖేం ఉస కే ఉదయ ఔ’ అస్త కి గాథా
సదా హీ గ్రహణ కా వివరణ !
కింతు వహ తో చలా జాతా
వ్యోమ కా రాహీ
భలే హీ దృష్టి కే బాహర రహే- ఉస కా విపథ హీ బనా జాతా !

ఔర జానే క్యోం, ముఝే లగతా కి ఐసా హీ అకేలా నీల తారా
తీవ్ర -గతి
జో శూన్య మే నిస్సంగ
జిస కా పథ విరాట-
వహ ఛిపా ప్రత్యేక ఉర మేం
ప్రతి హ్రదయ కే కల్మషోం కే బాద భీ హై శూన్య నీలాకాశ !
ఉసమేం భాగతా హై ఏక తారా
జో కి అపనే హీ ప్రగతి పథ కా సహారా
జో కి అపనా హీ స్వయం బన చలా చిత్ర
భీతిహీన విరాట-పుత్ర !
ఇసలిఏ ప్రత్యేక మను కే పుత్ర పర విశ్వాస కరనా చాహతా హూఁ !

*****

ముక్తిబోధ కీ యహ కవితా అజ్ఞేయ ద్వారా సంపాదిత తారసప్తక(1943) మేం సంకలిత హై .

దిమాగీ గుహాన్ధకార కా ఓరాంగఉటాంగ

స్వప్న కే భీతర స్వప్న,
విచారధారా కే భీతర ఔర
ఏక అన్య
సఘన విచారధారా ప్రచ్ఛన!!
కథ్య కే భీతర ఏక అనురోధీ
విరుద్ధ విపరీత,
నేపథ్య సంగీత!!
మస్తిష్క కే భీతర ఏక మస్తిష్క
ఉసకే భీ అన్దర ఏక ఔర కక్ష
కక్ష కే భీతర

ఏక గుప్త ప్రకోష్ఠ ఔర

కోఠే కే సాఁవలే గుహాన్ధకార మేం
మజబూత…సన్దూక
దృఢ, భారీ-భరకమ
ఔర ఉస సన్దూక భీతర కోఈ బన్ద హై
యక్ష
యా కి ఓరాంగఉటాంగ హాయ
అరే! డర యహ హై…
న ఓరాంగ…ఉటాంగ కహీం ఛూట జాయ,
కహీం ప్రత్యక్ష న యక్ష హో।
కరీనే సే సజే హుఏ సంస్కృత…ప్రభామయ
అధ్యయన-గృహ మేం
బహస ఉఠ ఖడీ జబ హోతీ హై–
వివాద మేం హిస్సా లేతా హుఆ మైం
సునతా హూఁ ధ్యాన సే
అపనే హీ శబ్దోం కా నాద, ప్రవాహ ఔర
పాతా హూఁ అక్సమాత్
స్వయం కే స్వర మేం
ఓరాంగఉటాంగ కీ బౌఖలాతీ హుంకృతి ధ్వనియాఁ
ఏకాఏక భయభీత
పాతా హూఁ పసీనే సే సించిత
అపనా యహ నగ్న మన!
హాయ-హాయ ఔఱ న జాన లే
కి నగ్న ఔర విద్రూప
అసత్య శక్తి కా ప్రతిరూప
ప్రాకృత ఔరాంగ…ఉటాంగ యహ
ముఝమేం ఛిపా హుఆ హై।

స్వయం కీ గ్రీవా పర
ఫేరతా హూఁ హాథ కి
కరతా హూఁ మహసూస
ఏకాఏక గరదన పర ఉగీ హుఈ
సఘన అయాల ఔర
శబ్దోం పర ఉగే హుఏ బాల తథా
వాక్యోం మేం ఓరాంగ…ఉటాంగ కే

బఢే హుఏ నాఖూన!!

దీఖతీ హై సహసా
అపనీ హీ గుచ్ఛేదార మూఁఛ

జో కి బనతీ హై కవితా

అపనే హీ బడే-బడే దాఁత
జో కి బనతే హై తర్క ఔర
దీఖతా హై ప్రత్యక్ష
బౌనా యహ భాల ఔర

ఝుకా హుఆ మాథా

జాతా హూఁ చౌంక మైం నిజ సే
అపనీ హీ బాలదార సజ సే

కపాల కీ ధజ సే।

ఔర, మైం విద్రూప వేదనా సే గ్రస్త హో
కరతా హూఁ ధడ సే బన్ద
వహ సన్దూక
కరతా హూఁ మహసూస
హాథ మేం పిస్తౌల బన్దూక!!
అగర కహీం పేటీ వహ ఖుల జాఏ,
ఓరాంగఉటాంగ యది ఉసమేం సే ఉఠ పడే,
ధాఁయ ధాఁయ గోలీ దాగీ జాఏగీ।
రక్తాల…ఫైలా హుఆ సబ ఓర
ఓరాంగఉటాంగ కా లాల-లాల
ఖఖూన, తత్కాల…
తాలా లగా దేతా హూఁ మేం పేటీ కా
బన్ద హై సన్దూక!!
అబ ఇస ప్రకోష్ఠ కే బాహస ఆ
అనేక కమరోం కో పార కరతా హుఆ
సంస్కృత ప్రభామయ అధ్యయన-గృహ మేం
అదృశ్య రూప సే ప్రవేశ కర
చలీ హుఈ బహస మేం భాగ లే రహా హూఁ!!
సోచతా హూఁ–వివాద మేం గ్రస్త కఈం లోగ

కఈం తల

సత్య కే బహానే
స్వయం కో చాహతే హై ప్రస్థాపిత కరనా।
అహం కో, తథ్య కే బహానే।
మేరీ జీభ ఏకాఏక తాల సే చిపకతీ
అక??ఆరయుక్త-సీ హోతీ హై
ఔర మేరీ ఆఁఖేం ఉన బహస కరనేవాలోం కే
కపడోం మేం ఛిపీ హుఈ
సఘన రహస్యమయ లమ్బీ పూఁఛ దేఖతీ!!
ఔర మైం సోచతా హూఁ…
కైసే సత్య హైం–
ఢాఁక రఖనా చాహతే హైం బడే-బడే

నాఖూన!!

కిసకే లిఏ హైం వే బాఘనఖ!!
కౌన అభాగా వహ!!

***

’బ్రహ్మరాక్షస’ ఔర ’అంధేరే మేం’ వే ప్రతినిధి కవితాఏం హైం జినసే ముక్తిబోధ కీ కవితా ఔర ఉనకీ రచనా ప్రక్రియా కో సమఝా జా సకతా హై . కుబేరనాథ రాయ నే లిఖా హై,జైసే ’టిణ్టర్న ఐబీ’ ఔర ’ఇమ్మౖర్టలిటీ ఓడ’ కో పఢకర వర్డ్సవర్థ కో యా ’రామ కీ శక్తిపూజా’ ,’బాదల రాగ’ ఔర ’వనవేలా’ కో పఢ కర నిరాలా కో పహచానా జా సకతా హై… వైసే హీ ఇన దో కవితాఓం కో పఢ కర ముక్తిబోధ కే కవి-వ్యక్తిత్వ కో సమఝా జా సకతా హై . పఢేం కవితా ’అంధేరే మేం’  కా పహలా భాగ :

 అఁధేరే మేం / 1

జిన్దగీ కే…

కమరోం మేం అఁధేరే
లగాతా హై చక్కర
కోఈ ఏక లగాతార;

ఆవాజ పైరోం కీ దేతీ హై సునాఈ
బార-బార….బార-బార,
వహ నహీం దీఖతా… నహీం హీ దీఖతా,
కిన్తు వహ రహా ఘూమ
తిలస్మీ ఖోహ మేం గిరఫ్తార కోఈ ఏక,
భీత-పార ఆతీ హుఈ పాస సే,
గహన రహస్యమయ అన్ధకార ధ్వని-సా

అస్తిత్వ జనాతా
అనివార కోఈ ఏక,

ఔర మేరే హృదయ కీ ధక్-ధక్
పూఛతీ హై–వహ కౌన
సునాఈ జో దేతా, పర నహీం దేతా దిఖాఈ !
ఇతనే మేం అకస్మాత గిరతే హైం భీతర సే
ఫూలే హుఏ పలస్తర,
ఖిరతీ హై చూనే-భరీ రేత
ఖిసకతీ హైం పపడియాఁ ఇస తరహ–
ఖుద-బ-ఖుద
కోఈ బడా చేహరా బన జాతా హై,
స్వయమపి
ముఖ బన జాతా హై దివాల పర,
నుకీలీ నాక ఔర
భవ్య లలాట హై,
దృఢ హను
కోఈ అనజానీ అన-పహచానీ ఆకృతి।
కౌన వహ దిఖాఈ జో దేతా, పర
నహీం జానా జాతా హై !!
కౌన మను ?

బాహర శహర కే, పహాడీ కే ఉస పార, తాలాబ…
అఁధేరా సబ ఓర,
నిస్తబ్ధ జల,
పర, భీతర సే ఉభరతీ హై సహసా
సలిల కే తమ-శ్యామ శీశే మేం కోఈ శ్వేత ఆకృతి
కుహరీలా కోఈ బడా చేహరా ఫైల జాతా హై
ఔర ముసకాతా హై,
పహచాన బతాతా హై,
కిన్తు, మైం హతప్రభ,
నహీం వహ సమఝ మేం ఆతా।

అరే ! అరే !!
తాలాబ కే ఆస-పాస అఁధేరే మేం వన-వృక్ష
చమక-చమక ఉఠతే హైం హరే-హరే అచానక
వృక్షోం కే శీశే పర నాచ-నాచ ఉఠతీ హైం బిజలియాఁ,
శాఖాఏఁ, డాలియాఁ ఝూమకర ఝపటకర
చీఖ, ఏక దూసరే పర పటకతీ హైం సిర కి అకస్మాత్–
వృక్షోం కే అఁధేరే మేం ఛిపీ హుఈ కిసీ ఏక
తిలస్మీ ఖోహ కా శిలా-ద్వార
ఖులతా హై ధడ సే
……………………
ఘుసతీ హై లాల-లాల మశాల అజీబ-సీ
అన్తరాల-వివర కే తమ మేం
లాల-లాల కుహరా,
కుహరే మేం, సామనే, రక్తాలోక-స్నాత పురుష ఏక,
రహస్య సాక్షాత్ !!

తేజో ప్రభామయ ఉసకా లలాట దేఖ
మేరే అంగ-అంగ మేం అజీబ ఏక థరథర
గౌరవర్ణ, దీప్త-దృగ, సౌమ్య-ముఖ
సమ్భావిత స్నేహ-సా ప్రియ-రూప దేఖకర
విలక్షణ శంకా,
భవ్య ఆజానుభుజ దేఖతే హీ సాక్షాత్
గహన ఏక సందేహ।

వహ రహస్యమయ వ్యక్తి
అబ తక న పాయీ గయీ మేరీ అభివ్యక్తి హై
పూర్ణ అవస్థా వహ
నిజ-సమ్భావనాఓం, నిహిత ప్రభావోం, ప్రతిమాఓం కీ,
మేరే పరిపూర్ణ కా ఆవిర్భావ,
హృదయ మేం రిస రహే జ్ఞాన కా తనావ వహ,
ఆత్మా కీ ప్రతిమా।
ప్రశ్న థే గమ్భీర, శాయద ఖతరనాక భీ,
ఇసీ లిఏ బాహర కే గుంజాన
జంగలోం సే ఆతీ హుఈ హవా నే
ఫూఁక మార ఏకాఏక మశాల హీ బుఝా దీ-
కి ముఝకో యోం అఁధేరే మేం పకడకర
మౌత కీ సజా దీ !

కిసీ కాలే డైశ కీ ఘనీ కాలీ పట్టీ హీ
ఆఁఖోం మేం బఁధ గయీ,
కిసీ ఖడీ పాఈ కీ సూలీ పర మైం టాఁగ దియా గయా,
కిసీ శూన్య బిన్దు కే అఁధియారే ఖడ్డే మేం

గిరా దియా గయా మైం
అచేతన స్థితి మేం !

***

’బ్రహ్మరాక్షస’ ఔర ’అంధేరే మేం’ వే ప్రతినిధి కవితాఏం హైం జినసే ముక్తిబోధ కీ కవితా ఔర ఉనకీ రచనా ప్రక్రియా కో సమఝా జా సకతా హై . కుబేరనాథ రాయ నే లిఖా హై,జైసే ’టిణ్టర్న ఐబీ’ ఔర ’ఇమ్మౖర్టలిటీ ఓడ’ కో పఢకర వర్డ్సవర్థ కో యా ’రామ కీ శక్తిపూజా’ ,’బాదల రాగ’ ఔర ’వనవేలా’ కో పఢ కర నిరాలా కో పహచానా జా సకతా హై… వైసే హీ ఇన దో కవితాఓం కో పఢ కర ముక్తిబోధ కే కవి-వ్యక్తిత్వ కో సమఝా జా సకతా హై . పఢేం కవితా  ’బ్రహ్మరాక్షస’  :

బ్రహ్మరాక్షస

శహర కే ఉస ఓర ఖండహర కీ తరఫ
పరిత్యక్త సూనీ బావడీ
కే భీతరీ
ఠణ్డే అంధేరే మేం
బసీ గహరాఇయాఁ జల కీ…
సీఢియాఁ డూబీ అనేకోం
ఉస పురానే ఘిరే పానీ మేం…
సమఝ మేం ఆ న సకతా హో
కి జైసే బాత కా ఆధార
లేకిన బాత గహరీ హో।

బావడీ కో ఘేర
డాలేం ఖూబ ఉలఝీ హైం,
ఖడే హైం మౌన ఔదుమ్బర।
వ శాఖోం పర
లటకతే ఘుగ్ఘుఓం కే ఘోంసలే పరిత్యక్త భూరే గోల।
విద్యుత శత పుణ్యోం కా ఆభాస
జంగలీ హరీ కచ్చీ గంధ మేం బసకర
హవా మేం తైర
బనతా హై గహన సందేహ
అనజానీ కిసీ బీతీ హుఈ ఉస శ్రేష్ఠతా కా జో కి
దిల మేం ఏక ఖటకే సీ లగీ రహతీ।

బావడీ కీ ఇన ముండేరోం పర
మనోహర హరీ కుహనీ టేక
బైఠీ హై టగర
లే పుష్ప తారే-శ్వేత

ఉసకే పాస
లాల ఫూలోం కా లహకతా ఝౌంర–
మేరీ వహ కన్హేర…
వహ బులాతీ ఏక ఖతరే కీ తరఫ జిస ఓర
అంధియారా ఖులా ముఁహ బావడీ కా
శూన్య అమ్బర తాకతా హై।

బావడీ కీ ఉన గహరాఇయోం మేం శూన్య
బ్రహ్మరాక్షస ఏక పైఠా హై,
వ భీతర సే ఉమడతీ గూఁజ కీ భీ గూఁజ,
హడబడాహట శబ్ద పాగల సే।
గహన అనుమానితా
తన కీ మలినతా
దూర కరనే కే లిఏ ప్రతిపల
పాప ఛాయా దూర కరనే కే లిఏ, దిన-రాత
స్వచ్ఛ కరనే–
బ్రహ్మరాక్షస
ఘిస రహా హై దేహ
హాథ కే పంజే బరాబర,
బాఁహ-ఛాతీ-ముఁహ ఛపాఛప
ఖూబ కరతే సాఫ,
ఫిర భీ మైల
ఫిర భీ మైల!!

ఔర… హోఠోం సే
అనోఖా స్తోత్ర కోఈ క్రుద్ధ మంత్రోచ్చార,
అథవా శుద్ధ సంస్కృత గాలియోం కా జ్వార,
మస్తక కీ లకీరేం
బున రహీం
ఆలోచనాఓం కే చమకతే తార!!
ఉస అఖణ్డ స్నాన కా పాగల ప్రవాహ….
ప్రాణ మేం సంవేదనా హై స్యాహ!!

కిన్తు, గహరీ బావడీ
కీ భీతరీ దీవార పర
తిరఛీ గిరీ రవి-రశ్మి
కే ఉడతే హుఏ పరమాణు, జబ
తల తక పహుఁచతే హైం కభీ
తబ బ్రహ్మరాక్షస సమఝతా హై, సూర్య నే
ఝుకకర నమస్తే కర దియా।

పథ భూలకర జబ చాందనీ
కీ కిరన టకరాయే
కహీం దీవార పర,
తబ బ్రహ్మరాక్షస సమఝతా హై
వన్దనా కీ చాందనీ నే
జ్ఞాన గురూ మానా ఉసే।

అతి ప్రఫుల్లిత కణ్టకిత తన-మన వహీ
కరతా రహా అనుభవ కి నభ నే భీ
వినత హో మాన లీ హై శ్రేష్ఠతా ఉఉసకీ!!

ఔర తబ దుగునే భయానక ఓజ సే
పహచాన వాలా మన
సుమేరీ-బేబిలోనీ జన-కథాఓం సే
మధుర వైదిక ఋచాఓం తక
వ తబ సే ఆజ తక కే సూత్ర ఛన్దస్, మన్త్ర, థియోరమ,
సబ ప్రేమియోం తక
కి మార్క్స, ఏంజేల్స, రసేల, టౖఏన్బీ
కి హీడేగ్గర వ స్పేంగ్లర, సార్త్ర, గాఁధీ భీ
సభీ కే సిద్ధ-అంతోం కా
నయా వ్యాఖ్యాన కరతా వహ
నహాతా బ్రహ్మరాక్షస, శ్యామ
ప్రాక్తన బావడీ కీ
ఉన ఘనీ గహరాఈయోం మేం శూన్య।

……యే గరజతీ, గూఁజతీ, ఆన్దోలితా
గహరాఈయోం సే ఉఠ రహీ ధ్వనియాఁ, అతతః
ఉద్భ్రాన్త శబ్దోం కే నయే ఆవర్త మేం
హర శబ్ద నిజ ప్రతి శబ్ద కో భీ కాటతా,
వహ రూప అపనే బిమ్బ సే భీ జూఝ
వికృతాకార-కృతి
హై బన రహా
ధ్వని లడ రహీ అపనీ ప్రతిధ్వని సే యహాఁ

బావడీ కీ ఇన ముండేరోం పర
మనోహర హరీ కుహనీ టేక సునతే హైం
టగర కే పుష్ప-తారే శ్వేత

వే ధ్వనియాఁ!

సునతే హైం కరోందోం కే సుకోమల ఫూల
సునతా హై ఉన్హే ప్రాచీన ఓదుమ్బర
సున రహా హూఁ మైం వహీ
పాగల ప్రతీకోం మేం కహీ జాతీ హుఈ
వహ ట్రేజిడీ
జో బావడీ మేం అడ గయీ।

x x x

ఖూబ ఊఁచా ఏక జీనా సాఁవలా

ఉసకీ అంధేరీ సీఢియాఁ…

వే ఏక ఆభ్యంతర నిరాలే లోక కీ।
ఏక చఢనా ఔ’ ఉతరనా,
పునః చఢనా ఔ’ లుఢకనా,
మోచ పైరోం మేం
వ ఛాతీ పర అనేకోం ఘావ।
బురే-అచ్ఛే-బీచ కా సంఘర్ష

వే భీ ఉగ్రతర

అచ్ఛే వ ఉససే అధిక అచ్ఛే బీచ కా సంగర
గహన కించిత సఫలతా,
అతి భవ్య అసఫలతా
…అతిరేకవాదీ పూర్ణతా

కీ వ్యథాఏఁ బహుత ప్యారీ హైం…

జ్యామితిక సంగతి-గణిత
కీ దృష్టి కే కృత

భవ్య నైతిక మాన

ఆత్మచేతన సూక్ష్మ నైతిక మాన…
…అతిరేకవాదీ పూూర్ణతా కీ తుష్టి కరనా

కబ రహా ఆసాన

మానవీ అంతర్కథాఏఁ బహుత ప్యారీ హైం!!

రవి నికలతా
లాల చిన్తా కీ రుధిర-సరితా
ప్రవాహిత కర దీవారోం పర,
ఉదిత హోతా చన్ద్ర
వ్రణ పర బాంధ దేతా
శ్వేత-ధౌలీ పట్టియాఁ
ఉద్విగ్న భాలోం పర
సితారే ఆసమానీ ఛోర పర ఫైలే హుఏ
అనగిన దశమలవ సే
దశమలవ-బిన్దుఓం కే సర్వతః
పసరే హుఏ ఉలఝే గణిత మైదాన మేం
మారా గయా, వహ కామ ఆయా,
ఔర వహ పసరా పడా హై…
వక్ష-బాఁహేం ఖులీ ఫైలీం
ఏక శోధక కీ।

వ్యక్తిత్వ వహ కోమల స్ఫటిక ప్రాసాద-సా,
ప్రాసాద మేం జీనా
వ జీనే కీ అకేలీ సీఢియాఁ
చఢనా బహుత ముశ్కిల రహా।
వే భావ-సంగత తర్క-సంగత
కార్య సామంజస్య-యోజిత
సమీకరణోం కే గణిత కీ సీఢియాఁ
హమ ఛోడ దేం ఉసకే లిఏ।
ఉస భావ తర్క వ కార్య-సామంజస్య-యోజన-
శోధ మేం
సబ పణ్డితోం, సబ చిన్తకోం కే పాస
వహ గురూ ప్రాప్త కరనే కే లిఏ
భటకా!!

కిన్తు యుగ బదలా వ ఆయా కీర్తి-వ్యవసాయీ
…లాభకారీ కార్య మేం సే ధన,
వ ధన మేం సే హృదయ-మన,
ఔర, ధన-అభిభూత అన్తఃకరణ మేం సే
సత్య కీ ఝాఈం

నిరన్తర చిలచిలాతీ థీ।

ఆత్మచేతస్ కిన్తు ఇస
వ్యక్తిత్వ మేం థీ ప్రాణమయ అనబన…
విశ్వచేతస్ బే-బనావ!!
మహత్తా కే చరణ మేం థా
విషాదాకుల మన!
మేరా ఉసీ సే ఉన దినోం హోతా మిలన యది
తో వ్యథా ఉసకీ స్వయం జీకర
బతాతా మైం ఉసే ఉసకా స్వయం కా మూల్య
ఉసకీ మహత్తా!
వ ఉస మహత్తా కా
హమ సరీఖోం కే లిఏ ఉపయోగ,
ఉస ఆన్తరికతా కా బతాతా మైం మహత్వ!!

పిస గయా వహ భీతరీ
ఔ’ బాహరీ దో కఠిన పాటోం బీచ,
ఐసీ ట్రేజిడీ హై నీచ!!

బావడీ మేం వహ స్వయం
పాగల ప్రతీకోం మేం నిరన్తర కహ రహా
వహ కోఠరీ మేం కిస తరహ
అపనా గణిత కరతా రహా
ఔ’ మర గయా…
వహ సఘన ఝాడీ కే కఁటీలే
తమ-వివర మేం
మరే పక్షీ-సా
విదా హీ హో గయా
వహ జ్యోతి అనజానీ సదా కో సో గయీ
యహ క్యోం హుఆ!
క్యోం యహ హుఆ!!
మైం బ్రహ్మరాక్షస కా సజల-ఉర శిష్య
హోనా చాహతా
జిససే కి ఉసకా వహ అధూరా కార్య,
ఉసకీ వేదనా కా స్రోత
సంగత పూర్ణ నిష్కర్షోం తలక
పహుఁచా సకూఁ।

***

కవితా సంగ్రహ ’చాంద కా ముఁహ టేఢా హై’  సే సాభార